Savunma Sanayi TR | Sözlük | RIM-7 Sea Sparrow Nedir? Özellikleri, Menzili ve Hangi Ülkelerde Var?

RIM-7 Sea Sparrow Nedir? Özellikleri, Menzili ve Hangi Ülkelerde Var?

RIM-7 Sea Sparrow, AIM-7 Sparrow'dan türeyen gemi savunma füzesidir. Menzil ve hız kaynakları, NATO programı, ESSM'e geçiş ve Türk Donanması'ndaki yeri burada.

RIM-7 Sea Sparrow, AIM-7 Sparrow'dan türeyen gemi savunma füzesidir. Menzil ve hız kaynakları, NATO programı, ESSM'e geçiş ve Türk Donanması'ndaki yeri burada.

RIM-7 Sea Sparrow Nedir? Özellikleri, Menzili ve Hangi Ülkelerde Var?
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

RIM-7 Sea Sparrow (NATO ülkelerinde "SeaSparrow" diye de yazılır), uçaklardan atılan AIM-7 Sparrow füzesinin gemiye uyarlanmış halidir. Savaş gemilerini alçaktan gelen seyir füzelerine, uçaklara ve helikopterlere karşı korumak için 1960'ların sonunda ABD'de geliştirilmiş, sonra NATO ortak projesine dönüşmüştür. Yarı aktif radar güdümlü, kısa menzilli bir gemi savunma füzesidir ve bugün çoğu donanmada yerini RIM-162 ESSM'e bırakmıştır.

Türkiye Sea Sparrow konsorsiyumunun üyesidir; Yavuz sınıfı fırkateynler ve Barbaros sınıfının ilk iki gemisi bu füzeyi taşımak üzere inşa edilmiştir. Aşağıdaki bilgiler 20 Kasım 2026'da erişilebilen açık kaynaklara dayanır: ABD Donanması ile Johns Hopkins APL'nin teknik yayınları, konsorsiyumun kendi tanıtım yazıları, savunma basını ve ansiklopedik derlemeler.

Gün batımında açık denizde ilerleyen gri bir fırkateynin üzerinden eğimli bir hatla yükselen küçük füze ve parlak egzoz izi (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: ABD Donanması füzenin menzilini ve hızını resmî bir sayfada net biçimde yayımlamıyor; derleme sitelerdeki rakamlar birbirinden ayrılıyor. Bu yazıda bir sayı yalnızca tek bir kaynakta geçiyorsa bunu açıkça belirttim, kaynaklar çeliştiğinde "kaynaklar farklı yazıyor" dedim.

Sea Sparrow Nedir?

Sea Sparrow, geminin kendi radarının aydınlattığı hedefe kilitlenen, katı yakıtlı bir yüzeyden havaya füzedir. Adı "deniz serçesi" anlamına gelir; Sparrow ("serçe") ailesinin denizde kullanılan koludur. ABD Donanması'nda resmî kodu RIM-7'dir: R harfi gemiden atıldığını, M güdümlü füze olduğunu, 7 ise Sparrow serisini gösterir.

Füze tek başına çalışmaz. Bir Sea Sparrow bataryası hedefi izleyip ışıkla boyayan bir ateş kontrol radarı, bir hesaplayıcı ve çoğunlukla sekiz füzelik bir fırlatıcıdan oluşur; bütün bu sete NATO kaynaklarında NATO SeaSparrow Surface Missile System (NSSMS) denir. Füzenin kendisi 1960'ların uçak füzesine dayandığı için, tasarım mantığı modern dikey silolu sistemlerden ayrılır; bu fark "Dezavantajlar" ve "Halefi" başlıklarında açılıyor.

Sea Sparrow Ne İşe Yarar?

Sea Sparrow bir geminin kendini savunan son katmanlarından biridir. Uzun menzilli füzelerin ve savaş uçaklarının eleyemediği tehditlere, özellikle deniz yüzüne yakın uçan gemisavar füzelerine ve alçak irtifalı uçaklara karşı, gemiyi ve yakınındaki gemileri korumak için tasarlanmıştır. Bu rolü yalnız başına değil, başka silahlarla birlikte üstlenir.

Johns Hopkins APL'nin 1991 tarihli teknik özeti, savunma mantığını şöyle anlatır: uzun menzilli silahlar "okçuyu" yani füzeyi atan platformu vurmaya çalışır; ondan sağ çıkan füzeler sırayla orta menzilli, kendini savunma ve son yaklaşma silahlarıyla karşılanır. Sea Sparrow bu zincirin son halkalarından biridir. Uçak gemilerinden fırkateynlere kadar farklı gemilerde, tek başına değil, başka füzelerle ve toplarla birlikte katmanlı bir düzenin parçası olarak yer alır.

Sea Sparrow Hangi Ülkenin?

Sea Sparrow Amerika Birleşik Devletleri menşeilidir: temel füze Raytheon ile ABD Donanması'nın Sparrow serisinden gelir. Ama sistem bir NATO ortak programıdır; Danimarka, İtalya, Norveç ve ABD 1968'de başlatmış, sonraki yıllarda katılan ülkelerin sanayileri de parça üretmiştir. Bu yüzden füze "Amerikan", sistem ise "NATO ortak" diye anılır.

Programın içindeki iş paylaşımı APL'nin yazısında şöyle özetlenir: ilk üretim anlaşması çok uluslu bir üretim girişimiydi ve parçaların bir bölümünün Avrupa'da alınması ya da üretilmesi şartı konmuştu. Menşei tek kelimeyle yanıtlamak bu yüzden yanıltıcı olabilir; tasarım ve yüklenici ABD'de, kullanıcı ve ortak sayısı ise onlarca gemiye yayılan uluslararası bir ağdadır.

Sea Sparrow Özellikleri Nelerdir?

RIM-7'nin boyu yaklaşık 3,7 metre, çapı 20 santimetre, fırlatma ağırlığı yaklaşık 225-230 kilogramdır. Yarı aktif radar güdümü ve Hercules Mk 58 katı yakıtlı roket motoru kullanır. Menzil ve hız için resmî, tek bir değer yoktur; aşağıdaki tablo kaynakları ve çelişkileri yan yana koyar.

ÖzellikDeğerKaynak ve not
Boy3,64-3,7 mABD Donanması bilgi sayfası (derleme sitesi üzerinden) ve Vikipedi aynı sonuca varıyor
Çap20,3 cmAynı kaynaklar
Kanat açıklığıyaklaşık 1 mAynı kaynaklar
Fırlatma ağırlığıyaklaşık 225-230 kgİki kaynakta tutarlı; yaklaşık değerdir
Savaş başlığıhalka biçimli patlayıcı-parçacıklı, yaklaşık 40,5 kgAynı bilgi sayfası; yakınlık ve temas sigortalı
MotorHercules Mk 58, katı yakıtBilgi sayfası; itki değeri gizli
Güdümyarı aktif radar, sürekli dalga aydınlatmaAPL (1991) ve bilgi sayfası
HızMach 2 üzeri; 4.256 km/sa yazılırKaynaklar Mach 2,5 ile Mach 4 arasında değişiyor
Menzilyaklaşık 19 km (10 deniz mili) ve 15-22 km (RIM-7E)Resmî değer yok; 55 km yazan sayfa hava-hava kullanımını da kapsıyor

Kaynak notu: Aynı bilgi sayfası "birim maliyet", "envanter" ve "itki" gibi kalemleri de listeler; envanter ve itki "gizli" yazılıdır. Gemiden atılan sürümün gerçek hız ve menzili, açık kaynakta resmî olarak doğrulanamadı.

Sea Sparrow'un Avantajları Nelerdir?

Sea Sparrow'un en büyük artısı olgunluğudur: aynı füze ailesi 1950'lerin sonundan beri uçaklarda denendiği için kusurları iyi bilinir, eğitimi ve tedariki ortak kurulmuş donanmalar vardır. İkinci artı NATO standardıdır; birçok müttefik aynı füzeyi ve ortak ateş kontrol çözümlerini kullanır. Üçüncü artı, çok sayıda gemide denenmiş olmasıdır.

APL'nin 1991 yazısına göre sistem, hedef bilgisi dışarıdan verildiğinde otomatik bir "hedef belirlemeden fırlatmaya" dizisiyle çalışır; tehdit türü olarak tepeden dalanlar, ani çıkanlar ve çok alçak uçanlar sayılır. Her fırlatıcıda sekiz füze sürekli hazır bekler; bu, ilk sürümdeki elle yöneltilen Mk 115 aydınlatıcıdan farklı bir yaklaşımdır. RIM-7M ile 8 metre kadar alçak irtifadaki hedeflere karşı bir miktar yetenek eklenmiş, RIM-7P ile gemiden orta yol güncellemesi verilebilmiştir (ayrıntı "Güdüm" başlığında).

Sea Sparrow'un Dezavantajları Nelerdir?

Sea Sparrow'un belli başlı sınırları, uçak füzesinden uyarlanmış olmasından gelir: motoru alçak irtifada menzil kaybeder, gövde ortasındaki hareketli kanatlar manevra kabiliyetini sınırlar ve yarı aktif güdüm, hedef vurulana kadar geminin aydınlatma radarının hedefte kalmasını ister. Bu sınırların ayrıntısı aşağıda tek tek verilmiştir.

Vikipedi'nin derlemesine göre ilk sürümün motoru uçaktan yüksek hızla atılmak üzere uzun süre düşük itkiyle seyretmeye göre ayarlanmıştı; yüzeyden havaya kullanımda ise hemen yüksek hızlanma gerekir. Bazı tahminlere göre alçak irtifada etkili menzil 10 km civarına inebilir; bu rakam tahmindir. Katlanmayan ilk kanat tasarımı fırlatıcıyı da şişirmişti; Mk 25 büyük gemilerde kalmıştı. Aydınlatma bağımlılığı, aynı anda yönetilebilecek hedef sayısını aydınlatma radarlarının sayısına bağlar. ESSM Block 2'nin "aydınlatma radarlarına daha az bağımlı olması" bu yüzden öne çıkarılır (kaynak: CSIS). Bunlar sistemi kötüleyen değil, yaşını ve tasarım kökenini açıklayan teknik sınırlardır; bugün birçok donanma bu nedenle halefine geçmiştir.

Sea Sparrow Ne Zaman Üretildi?

Sea Sparrow'un öyküsü 1960'ların ortasında, Mauler füzesinin 1965'te iptaliyle başlar. ABD Donanması hızlı bir çözüm olarak Sparrow'a döndü, 1967'de ilk deneme yapıldı, 1968'de NATO ortak projesi kuruldu ve ilk üretim NATO sistemi 1975 ortasında bir Norveç gemisine kuruldu. Sparrow ailesinin kendisi ise çok daha eskidir.

Zaman çizelgesi aşağıdadır; kaynakların farklı yıl verdiği yerleri "Kaynak" sütununda belirttim.

TarihOlayKaynak
1958Radar güdümlü Sparrow III ABD Donanması'na girerVikipedi (AIM-7)
1965Sea Mauler programı iptal edilir; Donanma Sparrow'a yönelirVikipedi (RIM-7)
Şubat 1967BPDMS'in ilk gemi denemesi (USS Bradley)Vikipedi
1967İsrail muhribi Eilat'ın gemisavar füzeyle batırılmasıAPL, CSIS, PfP Konsorsiyumu
1968Danimarka, İtalya, Norveç ve ABD ortak geliştirme anlaşmasını imzalarAPL (1991)
Eylül-Ekim 1969Raytheon'a geliştirme sözleşmesi (APL: Eylül'de verildi, Ekim'de imza töreni)APL; PfP Ekim diyor
1971-197531 Knox sınıfı fırkateyne temel sistem kurulurVikipedi
Nisan 1973ABD Donanması operasyonel değerlendirmeyi tamamlarAPL
Ağustos 1973Seri üretim sözleşmesi; RIM-7H/Mk 29 üretime girerAPL; Vikipedi
1975 ortasıİlk üretim NSSMS, Norveç gemisi KNM Trondheim'a kurulurAPL
1983RIM-7M ABD hizmetindeVikipedi
Aralık 1996AIM-7R iptal edilir; gemi sürümü ESSM yoluna girerVikipedi

Türk Donanması Sea Sparrow Kullanıyor mu?

Evet. Türkiye NATO SeaSparrow Proje Ofisi'ne 1986-1987'de katıldı; Yavuz sınıfı (MEKO 200TN Track I) fırkateynler ile Barbaros sınıfının ilk iki gemisi, 8 gözlü Mk 29 fırlatıcıdan Sea Sparrow atacak biçimde inşa edildi. Barbaros ve Oruçreis'te Mk 29 sonradan Mk 41'e çevrildi; Yavuz sınıfında hâlâ kullanımda olduğunu doğrulayan resmî bir kaynak bulunamadı.

Üyelik yılını APL 1986, konsorsiyumun kendi tanıtım yazısı 1987 olarak verir; kaynaklar farklı yazıyor. Aşağıdaki alt başlıklar Türkiye'deki sınıfları tek tek ele alır.

SınıfGemiler ve hizmete girişSea Sparrow düzeniKaynak notu
Yavuz (MEKO 200TN Track I)Yavuz, Turgutreis, Fatih, Yıldırım; 1987-1989Mk 29 fırlatıcı, sekiz füzeNaval Analyses, Türkçe Vikipedi; İngilizce Vikipedi 16 yazıyor
Barbaros Track IIABarbaros, Oruçreis; 1997Mk 29, 2012-2015'te Mk 41 ile değiştiNaval Analyses
Barbaros Track IIB (Salihreis)Salihreis 1998, Kemalreis 2000Baştan çift Mk 41 modülü; bazı raporlara göre karışık yükNaval Analyses; karışık yük bilgisi resmî değil
Gabya (eski Perry)Sekiz gemiSea Sparrow yok; Mk 41 ve ESSMSeaForces
Muavenet (eski Knox)Sekiz hull listelenmişFırlatıcı durumu doğrulanamadıVikipedi hull sıralamasını verir, Türkiye'deki donanımı vermez

Yavuz sınıfı fırkateynler

Dört gemilik MEKO 200TN Track I sınıfı (Yavuz, Turgutreis, Fatih, Yıldırım) 1987-1989 arasında hizmete girdi. Naval Analyses ve Türkçe Vikipedi gemilerin Mk 29 fırlatıcıda sekiz Sea Sparrow taşıdığını yazar; İngilizce Vikipedi 16 füze yazıyor, kaynaklar farklı. Gemilerin güncel durumu da net değil: bir derleme listesi Yavuz'un müzeye çevrilmek üzere hizmetten çekildiğini, Fatih'in test ve eğitimde kullanıldığını yazar; Türkçe Vikipedi dördünü de etkin gösteriyor. Resmî bir Deniz Kuvvetleri açıklaması bulunamadı.

Barbaros sınıfı

Barbaros (F 244) ve Oruçreis (F 245) 1997'de, Mk 29 fırlatıcı ve STIR aydınlatma radarıyla hizmete girdi. 2012-2015 arasındaki yerel modernizasyonda Mk 29 yerine 8 hücreli Mk 41 dikey fırlatma modülü kuruldu; bu modülle gemiler 32 adede kadar ESSM taşıyabiliyor. Salihreis (F 246) ve Kemalreis (F 247) ise daha en baştan iki adet 8 hücreli Mk 41 ile geldi. Naval Analyses'e göre ağırlık ve denge kaygısıyla bu iki gemi sıklıkla 32 ESSM ile 8 Sea Sparrow karışık yük taşıyor; bu bilgi "bazı raporlara göre" geçiyor, resmî değil.

Gabya ve ex-Knox sınıfları

Eski Oliver Hazard Perry sınıfından gelen Gabya fırkateynlerinde Sea Sparrow bulunduğuna dair kaynak yoktur; modernizasyonla Mk 41 üzerinden ESSM aldıkları bildirilir. Türkiye'ye devredilen eski Knox sınıfı gemilerin (Muavenet sınıfı) kayıtlarında ise hangi gövdelerin Sea Sparrow fırlatıcısını koruduğu açık kaynakta doğrulanamadı: Vikipedi ABD Donanması'nda çoğu gemide Sea Sparrow fırlatıcısının 1980'lerde Phalanx ile değiştirildiğini yazar.

Sea Sparrow mu Daha İyi, ESSM mi?

İkisi rakip değil, aynı ailenin iki kuşağıdır: ESSM, Sea Sparrow'un yerine geçmek üzere tasarlandı ve daha yeni bir tasarım olduğu için çoğu teknik ölçütte öndedir. Ancak Sea Sparrow mevcut fırlatıcılarda ve bazı donanmalarda bir savunma katmanı olarak sürmektedir. Hangisinin "iyi" olduğu, geminin ağırlık sınırına ve elindeki fırlatıcıya göre değişir.

ÖlçütRIM-7 Sea SparrowRIM-162 ESSM
Gövde çapıyaklaşık 20 cm25,4 cm
MotorHercules Mk 58 katı yakıtçok daha güçlü, yeni motor
Yönlendirmegövde ortasındaki hareketli kanatlararka kuyruk kontrolü
Menzil (resmî değil)yaklaşık 19 km; alçakta daha kısa olabilir50 km üzeri yazılır
Ortak altyapıMk 25, Mk 29, Mk 48Mk 29 dahil, birçok fırlatıcıyla uyumlu
Görev yerikendini savunma, kısa menzilkendini savunma, orta menzile uzanan

Vikipedi'nin derlemesine göre ESSM, aynı destek ekipmanını kullandığı için Sea Sparrow taşıyan gemilere de takılabilmiştir. İki füzenin tek tek özellikleri ESSM yazısında anlatılmıştır; burada önemli olan, Sea Sparrow'dan ESSM'e geçişin sıfırdan bir gemi savunma sistemi kurmadan yapılabilmesidir.

Sea Sparrow Gizli Uçak Vurabilir mi?

Bu konuda açık kaynakta bir veri yok. Sea Sparrow düşük radar izli uçaklara karşı denenmiş ya da kullanılmış olarak kayıtlı değildir; açık kaynakta böyle bir yetenekten söz eden resmî bir açıklama da yok. Füze, geminin aydınlatma radarından yansıyan sinyale kilitlenir; yansıma ne kadar zayıfsa hedefin izlenmesi o kadar güçleşir.

APL'nin 1991 tarihli yazısı, tehditlerin zamanla "daha az radar izli" hale geldiğini ve sistemin buna karşı iyileştirildiğini söyler, ama bu bir uçak sınıfına değil, gemisavar füzelerine yöneliktir. Sea Sparrow'un tasarımı 1960'lara dayandığı için gizli uçaklar karşısındaki performansı hakkında bu yazı tahmin yürütmüyor; böyle bir iddiayla karşılaşırsanız kaynağını sorgulayın.

Sea Sparrow Kaç Parçadan Oluşur?

Sea Sparrow bir füzeden çok bir bataryadır: füze, fırlatıcı, bir ya da iki ateş kontrol radarı (aydınlatıcı), hesaplayıcı ve çoğunlukla dışarıdan hedef veren bir gemi radarı. Füzenin kendisi de güdüm bölümü, savaş başlığı, motor ve kontrol yüzeylerinden oluşur. Aşağıdaki tablo bu parçaları ve kaynaklardaki notları listeler.

Bir savaş gemisinin üst yapısında dönebilen yuvarlak bir takip ve aydınlatma radarı çanağı ile ince bir direk, arkada pembe akşam gökyüzü (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
ParçaGöreviKaynakta geçen not
Füzeyarı aktif arayıcı, yakınlık ya da temas sigortalı patlayıcı-parçacıklı başlık, katı yakıtlı motorAPL (1991): "boost-sustain-glide" yani ivmelen, sürdür, süzül profili
Fırlatıcıfüzeleri taşır, hedefe yönelir8 füzelik; Mk 25, Mk 29, Mk 48 dikey sürümü
Aydınlatıcı (director)hedefi izler ve füzeye ışık tutarBir batarya bir ya da iki; bazı uçak gemilerinde üç çift
Hesaplayıcıhedefi işler, füze komutlarını üretirBatarya parçası
Düşük ışıklı kameraimha teyidi ve elle takibe yardımAPL (1991)
Hedef atama kaynağıhedefi bulup sisteme verirABD gemilerinde Mk 23 TAS; sistem bu çiftle birlikte AN/SWY-1 diye anılır

Aydınlatıcılar ülkeye göre değişir: APL'ye göre Mk 91 ABD'de, ayrıca Norveç, Danimarka ve İtalya'da; sekiz ülke bir Hollanda yapımı sistemi; Avustralya ise İsveç yapımı bir sistemi kullanır. Yani "Sea Sparrow sistemi" tek tip bir paket değil, aynı füzeyi başka radarlarla çalıştıran bir ailedir.

Sea Sparrow Fiyatı Nedir?

Güncel ve resmî bir birim fiyat açıklanmamıştır. Vikipedi ile ABD Donanması'na ait eski bir bilgi sayfasının aktarıldığı derleme sitesi 165.400 dolar yazar, ancak yıl belirtilmez ve Vikipedi bu değeri doğrulanmamış diye işaretler. Türkiye'nin ya da başka bir ülkenin Sea Sparrow'a ödediği tutar açık kaynakta yoktur.

Aynı bilgi sayfası hem hava-hava hem gemi sürümünü kapsadığından, sayı tek füze için eski bir değerdir; batarya, fırlatıcı ve radar maliyetini içermez. Vikipedi'nin AIM-7 sayfası ise yaklaşık 125.000 dolar yazar; iki rakam arasındaki fark yıl ve sürüm farkından gelmiş olabilir. Bu belirsizlik yüzünden güncel bir tutar yazmıyorum. ESSM'in fiyatı ayrı bir konudur ve ESSM yazısında ele alınmıştır.

Sea Sparrow Kaç Yılında Üretildi?

Üretim yılı sürüme göre değişir. İlk gemi sürümü RIM-7E 1970'lerin başında Knox sınıfı gemilere girdi; katlanır kanatlı RIM-7H 1973'te üretime başladı; RIM-7M 1983'te ABD hizmetine girdi; RIM-7P 1990 sonlarında üretime geçti. Üretimin ne zaman sona erdiğini açık kaynak söylemiyor. Sürüm sürüm ayrıntı tabloda yer alır.

SürümTemel aldığı uçak füzesiBelirleyici özellikTarih
RIM-7EAIM-7Eİlk gemi sürümü, katlanmayan kanat, Mk 25 fırlatıcıKnox gemilerinde 1971-1975
RIM-7HAIM-7E türeviKatlanır kanat, Mk 29 fırlatıcı, farklı aydınlatıcılarla çalışmaÜretim 1973
RIM-7FAIM-7FKatı hal elektroniği, ileri alınmış 39 kg başlık, iki aşamalı motorTarih kaynaklarda net değil
RIM-7MAIM-7MMonopuls arayıcı, sayısal güdüm, alçak hedeflerde iyileşme, dikey fırlatma paketiABD hizmeti 1983
RIM-7PAIM-7PGemiden orta yol güncellemesi, küçük yüzey hedeflerine karşı ikincil yetenekÜretim 1990 sonu (APL)

RIM-7R "Evolved Sea Sparrow" olarak planlanmış, ancak değişiklikler öylesine kapsamlı olunca ayrı bir ad (RIM-162) almıştır. RIM-7F'nin gemi sürümünün hizmete giriş yılı kaynaklarda açık değildir.

Sea Sparrow Menzili Ne Kadar?

Resmî bir değer yok; derleme kaynakları 15-22 km (RIM-7E), yaklaşık 19 km (10 deniz mili) ve 55 km arasında farklı sayılar verir. Alçak irtifada menzil kısalır; Vikipedi bazı tahminlere göre etkili menzilin 10 km kadar düşebileceğini yazar. Kesin sayı için açık kaynak yok.

Aradaki fark üç nedenden gelir. Birincisi, hava-hava Sparrow'un menzili yüksekte atılınca çok daha uzundur; ABD Donanması bilgi sayfasının 55 km değeri hava kullanımını da kapsıyor gibi görünür. İkincisi, yüzeyden havaya atılan füze yoğun alt atmosferde enerji kaybeder. Üçüncüsü, hedefin irtifası ve yönü menzili belirler: hedef alçak ve uzaklaşıyorsa menzil kısalır. TWZ, Ukrayna'daki kara sürümünü anlatırken füzenin gerçek menzilini "yaklaşık 12 mil" diye tahmin eder ve resmî rakamın gizli olduğunu belirtir; bu rakam bir tahmindir.

Sea Sparrow Fırlatıcısında Kaç Füze Var?

Klasik Sea Sparrow fırlatıcılarında sekiz füze bulunur. İlk sistemlerin Mk 25'i ve katlanır kanatlı füze için küçültülmüş Mk 29'u 8 hücreli kutu fırlatıcılardır. Dikey sürümlerde (Mk 48) sayı değişir; Vikipedi'ye göre tek bir hücrede ya bir RIM-7VL ya da ESSM için iki hücre yer alır.

Bir geminin güvertesinde gri çelikten, kare gözlü kutu biçimli füze fırlatıcısı ve gözlerden birinde görünen kanatlı bir füze (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Mk 25, ilk RIM-7E'nin katlanmayan kanatları yüzünden büyük tasarlanmıştı; Mk 29 ise katlanır kanatlar sayesinde daha kompakt oldu ve ABD'de Nimitz sınıfı uçak gemileri ile diğer NATO SeaSparrow gemilerinde kullanıldı. APL, her fırlatıcıda sekiz füzenin sürekli hazır bekletildiğini yazar; dikey sürümlerde bu sayının artabileceğini ekler.

Türkiye için kaynaklar farklı yazıyor: Naval Analyses ve Türkçe Vikipedi Yavuz sınıfında Mk 29 başına sekiz füze verirken, İngilizce Vikipedi 16 yazıyor. Hangisinin doğru olduğu doğrulanamadı. Yedek füze yüklemek ya da fırlatıcıyı gemide yeniden doldurmak hakkında açık kaynakta bilgi yok.

Sea Sparrow Hangi Ülkelerde Var?

Sea Sparrow konsorsiyumunun on iki üyesi var: Avustralya, Belçika, Kanada, Danimarka, Almanya, Yunanistan, Hollanda, Norveç, Portekiz, İspanya, Türkiye ve ABD. Bu üyelerin dışında, APL'ye göre Japonya gibi başka donanmalar da sistemi kullanır. Aşağıdaki liste farklı kaynakların bir birleşimidir ve birçok ülkede füze emekli edilmiş ya da ESSM'e geçmiştir.

ÜlkeDurumNot
ABDKullanıcı ve geliştiriciUçak gemilerinde Mk 29; ESSM'e geçiş sürüyor
Danimarka, NorveçKurucu ülke1968 anlaşmasının imzacıları
İtalyaKurucu ülke, 2002'de ayrıldıPfP yazısı: gemilerinden SeaSparrow'u çıkarınca konsorsiyumdan ayrıldı; Vikipedi hâlâ "kullanıcı" diye listeliyor, kaynaklar farklı
Belçika, Hollanda1970'te katıldıKonsorsiyum üyesi
Almanya1977'de katıldıKonsorsiyum üyesi
Kanada, Yunanistan1982'de katıldıKonsorsiyum üyesi
Türkiye1986 veya 1987'de katıldıYavuz ve Barbaros gemileri
Portekiz, Avustralya, İspanya1988, 1990, 1991'de katıldıKonsorsiyum üyesi; Avustralya Anzac fırkateynlerinde Sea Sparrow yerine Sea Ceptor seçti (2014 sözleşmesi, Naval Analyses)
Japonya, Güney Kore, Meksika, Şili, BulgaristanVikipedi'nin kullanıcı listesindeKonsorsiyum dışı; ayrıntı doğrulanamadı
Tayvan, UkraynaKara tabanlı kullanımBkz. "Kullanıldığı Yerler"

Veri notu: Bu liste tek bir ansiklopedik derlemeye dayandığı için bazı satırlar geçmişteki kullanımı da içerir. Avustralya ve Yeni Zelanda Vikipedi'de "eski kullanıcı" diye geçer.

Sea Sparrow Maksimum Hızı Ne Kadar?

Resmî bir hız açıklanmamıştır. Kaynaklar Mach 2,5 ile Mach 4 arasında değişen sayılar verir. İlk RIM-7E için Vikipedi "Mach 2 civarı" yazar; ABD Donanması bilgi sayfasının aktarıldığı bir derleme sitesi ise 4.256 km/sa, yani yaklaşık Mach 3,5 yazar. Sayılar tahmin düzeyindedir ve sürüme göre değişir.

Hız hem sürüme hem de uçuş koşullarına bağlıdır. Bu yüzden sayıların tek bir "maksimum" yerine bir aralık olarak okunması daha dürüsttür. Hızın ESSM'den (Mach 4 civarı yazılır) belirgin biçimde farklı olduğunu söyleyen bir kaynak bulunamadı.

Sea Sparrow Ağırlığı Ne Kadar?

Fırlatma ağırlığı yaklaşık 225-230 kilogramdır. İki bağımsız derleme, ABD Donanması bilgi sayfası ile Vikipedi, bu aralığı verir; bu, füzenin özellikleri arasında kaynakların en tutarlı olduğu değerdir. Resmî bir üretici föyü açık kaynakta bulunamadı, bu yüzden değer yaklaşık sayılmalıdır. Savaş başlığının ağırlığı ayrıca verilmiştir.

Savaş başlığı 40,5 kg (90 lb) olarak bildirilir. Vikipedi, RIM-7F'de başlığın ileri alınıp 39 kg'a çıkarıldığını yazar; bilgi sayfası 40,5 kg, Vikipedi bilgi kutusu 41 kg diyor, yani kaynaklar farklı yazıyor. Yakıt ve motor kütlesi açık kaynakta yoktur.

Sea Sparrow Neleri Vurabilir?

Sea Sparrow, gemiye yaklaşan alçak uçuşlu gemisavar füzelerini, savaş uçaklarını ve helikopterleri hedefler. Sonraki sürümlerde (RIM-7P) küçük deniz hedeflerine karşı ikincil bir kullanım da eklendi. Ukrayna'da kara sürümü insansız hava araçlarına ve seyir füzelerine karşı denenmektedir; sonuçlar bağımsız doğrulanmış değildir.

Gün doğumunda deniz yüzünün hemen üzerinden süzülen küçük koyu bir füze siluetinin arkasında, uzakta gri bir gemi ve onun yükselen bir önleyici füze izi (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Vikipedi'ye göre RIM-7M, yaklaşık 8 metre irtifadaki hedeflere karşı yetenek taşıyor ve Exocet türü gemisavar füzelere karşı bir miktar imkân sağlıyor. Ukrayna'daki kullanımda TWZ, Buk-M1 şasisine Sea Sparrow kutuları takılmış bir "FrankenSAM" sistemini 28 Mayıs 2024'te ilk kez resmî fotoğraflarla gösterdiğini yazar. Fırlatıcı başına füze sayısının fotoğraflara göre büyük olasılıkla dört olduğunu, kullanımın ve etkinliğin ise açıklanmadığını belirtir.

17 Ocak 2024'te Ukrayna Stratejik Sanayi Bakanı'nın 9 km uzaklıkta bir Shahed vurulduğunu duyurduğu olay, TWZ'ye göre hangi sistemin kullandığı belirtilmediği için Sea Sparrow'a bağlanamaz; bu bir üretici ya da ordu iddiası olup bağımsız doğrulama yoktur. TWZ, sistemi azalan 9M38 füze stoklarını tamamlayan yerel bir koruma çözümü olarak yorumlar ve hızlı, çevik hedeflere karşı sınırlı olduğunu söyler.

Sea Sparrow Kullanıldığı Yerler

Sea Sparrow asıl olarak gemilerde, uçak gemilerinden fırkateynlere kadar uzanan bir yelpazede kullanıldı. Gemi dışında iki kullanım bilinir: Tayvan'ın Skyguard hava savunmasındaki kara bataryaları ve Ukrayna'nın Buk şasisine uyarladığı geçici sistem. Eğitim ve test merkezleri de ayrı bir kullanım alanıdır.

Vikipedi'ye göre Tayvan'da yaklaşık 500 füze 1991'de hizmete girdi ve dört kutulu römorklara yerleştirildi. Aynı sayfa, 2012'de iki test arızası sonrası bu füzelerin geçici olarak hizmetten çekildiğini yazar; bu bilgi tek kaynakta geçiyor ve doğrulanamadı. Ukrayna uygulaması "Neleri Vurabilir" başlığında anlatıldı.

APL, ABD Donanması personelinin eğitimi için Virginia'daki Dam Neck'e bir sistem teslim edildiğini, Norveç fırkateyniyle de uzak kuzey ortamında denemeler yapıldığını ve ABD ile Alman donanmalarının ortak atış tatbikatları yürüttüğünü yazar. Bu atışlar sistemin taktik kullanımını geliştiren veri tabanını beslemiştir.

Sea Sparrow Ne Tip Güdüm Kullanıyor?

Sea Sparrow yarı aktif radar güdümü kullanır: gemideki aydınlatma radarı hedefe sürekli bir sinyal yollar, füzenin burnundaki alıcı bu sinyalin hedeften yansımasını izler ve ona yönelir. Füzenin kendi vericisi yoktur; bu yüzden hedef vurulana kadar aydınlatıcının hedefte kalması gerekir. Bu yöntem, sistemin güçlü ve zayıf yönlerini belirler.

APL, füzenin fırlatmadan hemen önce kendi kendini sınadığını ve aydınlatıcının frekansına ayarlandığını yazar. Sonraki sürümlerde güdüm bölümü değişti: RIM-7M monopuls bir arayıcı ve sayısal bir otopilot getirdi; bu otopilot, geminin radarı kilidi kısa bir süre kaybetse bile füzenin son bilinen yönde uçmasını sağlar. RIM-7P gemiden orta yol güncellemesi alabilir; Vikipedi'ye göre bu, küçük yüzey hedeflerine karşı da kullanımı mümkün kılar. Dikey sürümlerde ise füzenin altına "Jet Vane Control" paketi eklenir; paket füzeyi önce yukarı iter, sonra egzoz akışındaki kanatçıklarla hedef yönüne çevirir.

Sea Sparrow Gemiyi Kaç Km'lik Alanda Korur?

Resmî bir koruma yarıçapı yayımlanmamıştır. Koruma, füzenin menzilinden çok aydınlatma radarının hedefi görebilmesine, hedef irtifasına ve geminin duruşuna bağlıdır. Menzil tahmini olan 19 km alınırsa teorik koruma çemberi yaklaşık 1.100 kilometrekare eder; bu yalnızca aritmetik bir örnektir, gerçek alan çok daha küçük olabilir.

Koyu mavi deniz haritasında ortada küçük bir gemi silueti ve çevresinde iç içe geçen ince koruma halkaları, ızgara çizgileri (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

APL'nin 1991 yazısı, kendini savunma bölgesini kabaca radar ufku olan yaklaşık 20 deniz mili ile geminin bir mil kadar yakını arasında tarif eder; bu, sistemin tasarlandığı genel çevredir, Sea Sparrow'un kesin menzili değildir. Bir batarya bir ya da iki aydınlatıcıya sahiptir ve aydınlatıcılar geminin yapısının gölgesinde kalan sektörleri göremez. Bu yüzden aynı füze, farklı gemilerde farklı bir kapsama alanı sağlar.

Sea Sparrow Gemiye Nasıl Kurulur?

Kurulum üç yerde yapılır: fırlatıcı güvertede ya da gövdede, aydınlatıcılar üst yapıda hedefi görebilecekleri yükseklikte, hesaplayıcı ve operatör konsolları ise geminin harekât merkezinde. Bir batarya tek aydınlatıcıdan, bazı nükleer uçak gemilerinde üç çift aydınlatıcıya kadar değişir. Düzen geminin boyutuna ve tasarımına göre farklılaşır.

Karanlık bir gemi harekât odasında yazısız ekranlarda dönen radar süpürme çizgileri ve boş sandalyeler (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Klasik kurulumda hedef bilgisini dış bir kaynak verir: ABD gemilerinde Mk 23 TAS adlı arama radarı ve işlemci, başka donanmalarda geminin kendi savaş yönetim sistemi. APL'ye göre hedef belirleme bilgisi yalnızca yaklaşık bir yön kadar az olabilir; aydınlatıcı o yöne döner, arama yapar ve hedefi bulunca izlemeye geçer. Dikey sürümde fırlatıcı güverte altına gömülür. Hangi geminin hangi kurulumu aldığı, geminin tasarımına ve ağırlık sınırına bağlıdır.

Bu bölüm ansiklopedik düzeydedir; kurulum prosedürü ya da ayar bilgisi bilinçli olarak yazılmamıştır.

Sea Sparrow Nasıl Çalışır?

Hedef bir radar tarafından görülür ve sisteme atanır; aydınlatıcı hedefi bulup izler; hesaplayıcı füzenin hedefe ulaşıp ulaşamayacağını hesaplar; fırlatıcı füzeyi tahmin edilen buluşma noktasına çevirir ve ateşler; füze, hedeften yansıyan sinyali izleyerek yaklaşır ve yakınlık sigortasıyla patlar. Otomatik modda bu dizi operatör müdahalesi olmadan işler.

APL'nin anlatımına göre operatör, hedef vurulabilir hale geldiğinde uyarılır; otomatik modda sistem kendisi ateşler, yarı otomatik modda komutu ateş subayı verir. Ateş sırasında füzenin motoru kurulur, füze kendini sınar ve aydınlatıcının frekansına ayarlanır. Çarpışma sonucunu radar operatörü değerlendirir; ikinci bir salvo istenip istenmediğine ateş subayı karar verir. Hedef sinyali bir süre kaybolursa hesaplayıcı izleme verisini ileri doğru tahmin eder ve sinyal geri geldiğinde izlemeyi sürdürür. Bu dizinin ayrıntıları gemiye ve sürüme göre değişebilir.

RIM-7 ile AIM-7 Sparrow Arasındaki İlişki Nedir?

RIM-7, AIM-7 Sparrow'un gemiye uyarlanmış türevidir. İkisi aynı gövdeyi ve temel güdüm mantığını paylaşır; harf farkı atılma yerini gösterir (A uçaktan, R gemiden). Gemi sürümünde (RIM-7H'den itibaren) kanatlar katlanır ve kuyruk kanatçıkları kısaltılır; dikey fırlatma için ek bir paket de eklenebilir.

AIM-7 Sparrow 1940'ların sonunda ABD Donanması'nın finanse ettiği bir uçak füzesi olarak başladı: Sperry ilk (huzme izleyen) sürümü yaptı, Douglas gövdeyi geliştirdi, Raytheon'un yarı aktif radar güdümlü Sparrow III'ü 1958'de Donanma hizmetine girdi. Gemi sürümü, bu füzenin sonraki modellerini (E, F, M, P) birer birer taşıdı. Uçak füzesi AIM-120 AMRAAM'a geçince hava-hava Sparrow'un gelişimi durdu; gemi sürümünün bağlantısı da bu noktada kesildi ve RIM-162 ESSM ayrı bir yol açtı. Vikipedi, AIM-7'nin havacılıktan çekilirken hâlâ birçok kullanıcıda bulunduğunu ve Ukrayna'da doğaçlama kara sistemlerinde kullanıldığını ekler.

NATO Sea Sparrow Programı (NSSMS) Nedir?

NATO SeaSparrow Programı, bir grup NATO ülkesinin Sea Sparrow tabanlı bir gemi savunma sistemini birlikte geliştirip üretmek üzere kurduğu uluslararası konsorsiyumdur. 1968'de dört ülkeyle başlamış, bugün on iki üyesi bulunur. Konsorsiyum NATO'nun en büyük ortak silah projelerinden biri olarak tanıtılır; bu üretici ve konsorsiyum öz değerlendirmesidir.

Dalgalı bir denizde gevşek bir düzende seyreden, farklı büyüklükte dört gri savaş gemisi ve arkada sisli bir kıyı (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Programın yönetimi iki organa bağlıdır: politikayı belirleyen ve bütçeyi onaylayan üst düzey subaylardan oluşan bir yönlendirme komitesi ve Washington'daki NATO SeaSparrow Proje Ofisi (NSPO). Ofisin başında ABD Donanması'ndan bir yüzbaşı, yardımcılarından biri olarak da ABD dışından bir yüzbaşı bulunur. Komite yılda iki kez üye ülkelerden birinde toplanır; Savunma Medya Ağı, 108. toplantının 2018 Kasım'ında Orlando'da yapıldığını yazar.

Program aynı zamanda bir sanayi projesidir: PfP Konsorsiyumu'nun yayımladığı makaleye göre NSSMS'i 19 ülke donanması kullanıyor, 25'ten fazla gemi sınıfına kurulmuş ve 17 savunma şirketi sürece katılıyor. APL ise 1991'de 87 sistemin 59 ABD gemisinde, 53 sistemin diğer konsorsiyum ülkelerinin 53 gemisinde bulunduğunu yazıyordu. Bu sayıların bugünkü karşılığı açık kaynakta yok.

Sea Sparrow'u Kim Üretti?

Sea Sparrow'un geliştirme ve üretiminde ana yüklenici Raytheon'dur; ABD Donanması bilgi sayfası, General Dynamics'i de sonraki sürümleri üreten firma olarak anar. Sparrow'un kökeninde ise Sperry (ilk huzme güdümlü sürüm) ve Douglas Aircraft (gövde) vardır. Bu firmaların her biri farklı bir dönemde rol aldı.

Raytheon NSSMS geliştirme sözleşmesini 1969'da, seri üretim sözleşmesini 1973'te aldı; motor Hercules Mk 58'dir. Aydınlatıcı ve hedef sistemleri ülkeye göre değişti: APL'ye göre kısmen Hollandse Signaalapparaten'in ürettiği "Hollanda" sistemini sekiz ülke, ABD'nin Mk 91'ini Norveç, Danimarka ve İtalya, İsveç firması Bofors'un geliştirdiği sistemi ise Avustralya kullanıyor. Anlaşma gereği parçaların bir bölümü Avrupa'dan alınıyor ya da orada üretiliyordu. Türkiye'de füzenin üretildiğine dair açık kaynak bulunamadı.

Sea Sparrow Hangi Gemilerde Kullanıldı?

Sea Sparrow ilk olarak 31 Knox sınıfı fırkateyne kuruldu; sonra Nimitz sınıfı uçak gemileri, Spruance sınıfı muhripler ve NATO ortaklarının gemileri de aldı. APL'ye göre 1991'de tüm ABD uçak gemileri Sea Sparrow taşıyordu. Aşağıdaki tablo yalnızca kaynaklarda açıkça yazan örnekleri içerir.

Gemi ya da sınıfKullanımKaynak
USS BradleyBPDMS'in ilk denemesi, 1967Vikipedi
Knox sınıfı (31 gemi)8 füzelik Mk 25 fırlatıcı, 1971-1975Vikipedi; Mk 25 için SeaForces
USS Downes (DE-1070)NSSMS mühendislik modelinin gemide denendiği gemi; Knox sınıfında temel sistem yerine yeni sistemi denemek için ayrılan tek hullAPL; Vikipedi
KNM Trondheimİlk üretim NSSMS, 1975 ortasıAPL
USS Merrill (DD-976), USS Briscoe (DD-977)Mk 29'dan (Merrill) ve Mk 48 dikey sistemden (Briscoe) deneme atışlarıAPL
Uçak gemileri (örn. USS Abraham Lincoln)RIM-7M atışı, Ocak 1990APL
Yavuz sınıfı (Türkiye)Mk 29 fırlatıcıNaval Analyses, Türkçe Vikipedi
Barbaros sınıfı ilk iki gemi (Türkiye)Mk 29, sonra Mk 41Naval Analyses
Shirane sınıfı (Japonya)Mk 25 fırlatıcıSeaForces

Kaynaklar sınıfların tam listesini vermez; konsorsiyum 25'ten fazla gemi sınıfından söz eder, ama liste açık kaynakta yoktur. Tablodaki satırlar yalnızca bir kaynakta açıkça yazanlardır.

Sea Sparrow Neden ESSM ile Değiştiriliyor?

Üç neden öne çıkar: Sea Sparrow'un uçak füzesinden gelen tasarım sınırları, Sparrow'un havacılıktaki yerini AMRAAM'ın alması ve gemisavar füzelerin zamanla daha hızlı, daha alçak ve daha zor hedefler haline gelmesi (APL). Aralık 1996'da ABD Donanması ile Hava Kuvvetleri, Sparrow'un geliştirilmiş bir sürümünü iptal edip AMRAAM'ı seçince gemi sürümü yalnız kaldı.

Vikipedi'nin anlatımına göre bu noktada Raytheon, Sea Sparrow'a çok daha kapsamlı bir güncelleme önerdi; değişiklikler öylesine büyüktü ki füze RIM-162 adını aldı. Yeni füze 10 inç çaplı ve daha güçlü motorludur; gövde ortasındaki kanatlar kaldırılmış, yönlendirme kuyruğa verilmiştir. ESSM Block 2'nin hedefi ayrıca gemi aydınlatıcılarına bağımlılığı azaltmaktır (CSIS). Geçiş büyük ölçüde mevcut destek ekipmanı korunarak yapılabildi; Vikipedi'ye göre Mk 29 fırlatıcılar ESSM atacak biçimde uyarlanıyor.

ESSM'in kendi tarihi ve sürümleri ESSM yazısında ayrıntılıdır; buradaki amaç, değişimin nedenlerini Sea Sparrow cephesinden anlatmaktır.

Sea Sparrow'un Halefi Hangi Sistem?

Sea Sparrow'un doğrudan halefi RIM-162 Evolved SeaSparrow Missile'dır (ESSM). Konsorsiyum, 1991'de başlayan bir yükseltme önerisini ESSM'e dönüştürdü; Block 1 ABD Donanması'nda 2004'te hizmete girdi, Block 2 sonraki yıllarda geliştirildi. Bazı donanmalar ise başka bir çizgiye gitti: Avustralya Anzac fırkateynlerinde Sea Ceptor'u seçti.

Türkiye'de halef çizgisi somut: Barbaros ve Oruçreis'te Mk 29 yerine Mk 41 modülü kurulmuş, Gabya fırkateynlerinde ise Mk 41 üzerinden ESSM bulunuyor. Mk 41, Mk 29'dan farklı olarak dikey bir fırlatıcıdır. Yavuz sınıfında Mk 29 fırlatıcının bugün ESSM atıp atamadığı açık kaynakta doğrulanamadı.

Sea Sparrow'un tarihî rolü, ESSM'e geçişin ardından da sürüyor: aynı fırlatıcılar ve aydınlatıcılar yeni füzeyle çalışıyor. ESSM'in teknik değerleri, Block 1 ve Block 2 farkı, Türkiye'deki edinimi ve fiyat bilgileri ESSM yazısında yer almaktadır.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız