Savunma Sanayi TR | Sözlük | Spoon Rest (P-12 Yenisey) Radarı Nedir? Özellikleri ve Menzili

Spoon Rest (P-12 Yenisey) Radarı Nedir? Özellikleri ve Menzili

Spoon Rest, Sovyet P-12 Yenisey VHF erken uyarı radarının NATO adıdır. 1956'da hizmete girdi; menzil çelişkileri, S-75 görevi, kullanıcılar ve Türkiye durumu.

Spoon Rest, Sovyet P-12 Yenisey VHF erken uyarı radarının NATO adıdır. 1956'da hizmete girdi; menzil çelişkileri, S-75 görevi, kullanıcılar ve Türkiye durumu.

Spoon Rest (P-12 Yenisey) Radarı Nedir? Özellikleri ve Menzili
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

Spoon Rest, Sovyetler Birliği'nin 1950'lerde geliştirdiği P-12 "Yenisey" radarına NATO'nun verdiği kod adıdır. Metre dalga (VHF) bandında çalışan, kamyonla veya römorkla taşınan ve hava hedeflerinin yalnızca uzaklığını ile yönünü ölçen bir erken uyarı radarıdır. Aynı soydan gelen P-18 Terek'in atası sayılır. Orijinal biçimiyle tarihî bir sistemdir; modernize edilmiş ve türev biçimlerinin bazı ülkelerde kullanıldığı yazılır.

Bu sayfa, 20 Kasım 2026'ya kadar erişilen üretici müzesi kaydına, ansiklopedik derlemelere, İsrail ve Sırbistan'a ilişkin haberlere ve tarihleri belirtilmiş analiz yazılarına dayanır. Radarın çalışma frekansı değerleri ile etkisiz kılma yolları bilerek yazılmamıştır. Rakamlar kaynaktan kaynağa değiştiği için, çelişen değerler tek bir "doğru" sayıya çevrilmeden yan yana gösterilir.

Aynı radar ailesinden P-18 Terek ayrı bir yazıda ele alınır. Orada işlenen konular burada yinelenmez; yalnızca gerektiğinde çapraz atıf yapılır.

Gün batımında çayırda duran iki ordu kamyonu ve birinin üzerinde yükselen, çok katlı yatay çubuklu bir VHF radar anteninin temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: P-12'nin ağırlığı, mürettebat sayısı, birim fiyatı ve toplam üretim adedi açık kaynakta bulunamadı. Menzil, güç ve dönüş hızı gibi değerler için farklı kaynaklar farklı rakam yazıyor; bu çelişkiler 14. başlıktaki tabloda gösterilmiştir.

Spoon Rest Nedir?

Spoon Rest, Sovyet P-12 "Yenisey" radarının NATO tanıma adıdır. Tek başına dönen bir anteni olan, metre dalga bandında çalışan iki boyutlu bir gözetleme radarıdır. Hava hedefinin uzaklığını ve pusula yönünü verir, rakımını güvenilir biçimde vermez. Ateş etmez; görevi hava durumunu görmek ve başkasına bildirmektir.

Ada bakınca kafa karışabilir. "P-12" Sovyet tarafındaki kısa ad, "Yenisey" askerî ve sanayi çevresinde kullanılan lakap, "Spoon Rest" ise Batı'nın ayırt etmek için koyduğu etikettir. Üç söz aynı radarı anlatır. Ayrıntılı adlandırma 26. başlıkta toplanmıştır.

Radarın en belirgin dış görünüşü antenidir: iki katlı bir direk üzerinde, her katta altışar uzun yatay çubuk bulunan tarak biçimli dizi. Bu yapı onu tanıma kılavuzlarında kolayca ayırt edilir kılar. Aynı çubuk dizisi hem sinyali gönderir hem de yankıyı dinler.

P-12, 1954-1956 arasında geliştirildi ve daha eski mobil radarların yerini almak üzere tasarlandı. Üretici müzesi, hizmete kabulünün ardından bu eski istasyonların neredeyse tamamının yerine geçtiğini yazar; bu, o dönemde ne kadar yaygın bir model olduğunu gösterir.

Spoon Rest Ne İşe Yarar?

Spoon Rest, yüzlerce kilometre öteden yaklaşan uçakları fark edip konumlarını bir komuta noktasına bildirir. Böylece uçaksavar toplarına, füze bataryalarına ve önleyici uçaklara önceden haber verilir. Silahı yönlendiren ince ayarlı bir radar değil, genel hava resmini çizen gözcü radardır.

Üretici müzesi, radarın hedef bilgisini kara uçaksavarına, avcı uçaklarına ve donanmanın hava savunma birimlerine verdiğini yazar. Radarın kendi içinde "dost mu düşman mı" sorusunu soran bir sorgulayıcı ile çalıştığı da aynı kayıtta geçer. Sorgulayıcı, hedefin dost uçak olup olmadığını elektronik olarak sorar.

Görev tanımı üç adımda okunabilir. Önce radar hedefi bulur, sonra operatör göstergede hedefi işaretler, son olarak bilgi telefonla veya hat üzerinden bir sonraki birime geçer. 1950'li yılların sistemleri bu zinciri büyük ölçüde elle yürütüyordu. Ağın nasıl dolaştığı 28. başlıkta, özellikle S-75 bataryası bağlamında anlatılır.

Spoon Rest Hangi Ülkenin?

Spoon Rest, Sovyetler Birliği'ne aittir. 197 numaralı, Lenin adını taşıyan devlet fabrikasının özel konstrüksiyon bürosunda (SKB) tasarlandı. Büronun mirasçısı, bugünkü Nijni Novgorod Radyo Mühendisliği Araştırma Enstitüsü'dür.

Bu bağlantı iki kaynakta aynı biçimde geçer: Vikipedi'nin atıf yaptığı kurum bilgisi ile Rusça kaynakların aktardığı müze kaydı. Seri üretimde ise Lenin adını taşıyan Nijni Novgorod televizyon fabrikasının (NITEL) adı öne çıkar. İki isim farklı döneme ve işleve aittir; biri tasarım, diğeri üretim tarafını anlatır.

Sovyetler dağıldıktan sonra radar Rusya ile halef devletlere kaldı. İhracatı sayesinde ise çok sayıda müşteri ülkenin envanterine girdi. Bu yüzden bugün "Spoon Rest" yazan bir kayıt, tasarım olarak Sovyet olsa da, çoğu zaman başka bir ülkenin orduya ait kopyasını ya da yükseltilmiş sürümünü anlatır. Kullanıcı ülkeler 16. başlıkta listelenmiştir.

Spoon Rest Özellikleri Nelerdir?

P-12, VHF bandında çalışan, mekanik olarak 360 derece dönen, iki katlı Yagi antenli bir gözetleme radarıdır. Üretici müzesi 180 kW darbe gücü, yaklaşık 200 km algılama mesafesi ve 25 km tavan irtifası yazar. Başka kaynaklar daha yüksek menzil değerleri verir; çelişkiler 14. başlıkta tablolaştırılmıştır.

Yan yana dizilmiş uzun yatay çubuklardan oluşan, kafes direk üstündeki tarak biçimli radar anteninin temsili yakın plan çizimi
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
ÖzellikAçık kaynaktaki bilgiKaynak türü
Türİki boyutlu (uzaklık ve yön) metre dalga gözetleme radarıÜretici müzesi, ansiklopedik derlemeler
Baş tasarımcıE. V. Bukvalov (bazı yazımlarda Bukhvalov)Üretici müzesi, Rusça ansiklopedi
Hizmete kabul1956Üretici müzesi, ansiklopedik derlemeler
Darbe gücü180 kW (başka kaynaklar 250-350 kW arası yazıyor)Üretici müzesi; çelişkili
Algılama mesafesiYaklaşık 200 km (aynı müze sayfasında tabloda 250 km)Üretici müzesi; çelişkili
Tavan irtifası25 kmÜretici müzesi
AntenHer katta altı elemanlı iki kat; verici ve alıcı aynı antenAnsiklopedik derlemeler
GöstergelerYerleşik panoramik gösterge, yükseklik göstergesi ve uzak komuta noktası göstergesiÜretici müzesi
Hareketli hedef ayırmaSabit yer yankılarını bastıran devre mevcutÜretici müzesi, ansiklopedik derleme
Ağırlık, mürettebat, fiyatAçıklanmadı; açık kaynakta bulunamadı-

Radarın bir ayırt edici yönü, sabit nesnelerden gelen yankıyı süzen hareketli hedef ayırma devresidir. Ansiklopedik bir derleme bunun Sovyet radarları arasında bu tekniği kullanan ilk örneklerden biri olduğunu yazar; bu iddia tek kaynakta geçtiği için kesin bir "ilk" sayılmamalıdır. Yer yankısı, alçaktan gelen sinyalin dağlardan ve binalardan geri dönmesidir ve ekranı doldurur; hareketli hedef ayırma bu sabit yankıları eleyerek hareket eden uçakları öne çıkarır.

Dönüş hızı da çelişkili. Bir derleme dakikada on tur yazarken, başka iki kaynak iki ile altı tur arasında değer verir. Aradaki fark, sürümlerden ve yılların içindeki iyileştirmelerden kaynaklanıyor olabilir; elimizdeki bilgi bunu kesinleştirmiyor.

Spoon Rest'in Avantajları Nelerdir?

Spoon Rest'in güçlü yanları hareketlilik, sade yapı, hava koşullarından az etkilenme ve modernize edilebilme kolaylığıdır. Kamyon ya da römorkla yer değiştirir, yüzlerce kilometre öteyi tarar ve eski teknolojisi sayesinde bakımı basittir. Çok sayıda ülkede bulunması yedek parça ve yenileme seçeneğini artırmıştır.

Metre dalga boyları yağmur ve bulut içinde, santimetre dalgalarına göre çok daha az zayıflar. Bu, fizik ders kitaplarında geçen genel bir ilkedir; radara özel bir ölçüm değildir. Bu yüzden VHF radarlar kötü havada yüksek bantlara göre daha öngörülebilir çalışır.

İkinci bir avantaj, tasarımın geliştirmeye açık olmasıdır. Sovyet üretici kaydı P-12'nin yıllar içinde en az dört büyük sürüm geçirdiğini, anten sisteminin yenilendiğini ve güvenilirliğin artırıldığını belirtir. Sırbistan'ın yükseltme programı gibi sonraki çalışmalar, aynı gövdenin sayısal elektronikle yenilenebildiğini gösterir. Bu program 9. başlıkta ele alınıyor.

Üçüncü olarak radar, tek başına bir istasyon olarak çalışabilir. Üretici kaydı, sonraki sürümlerde operatör kabininin antenden 500 metreye kadar uzağa konabildiğini yazar; bu mesafe yer değiştirmeyi ve operatör güvenliğini kolaylaştıran bir düzenlemedir. Bu bilgi tek kaynağa dayanır.

Spoon Rest'in Dezavantajları Nelerdir?

Orijinal P-12'nin başlıca sınırları iki boyutlu olması, geniş bir ışın demetine sahip olması, görüş hattıyla sınırlı kalması ve 1950'lerin elektroniğine dayanmasıdır. Yükseklik bilgisi kaba kalır, yakın hedefler birbirinden ayrılamaz ve bugünkü sayısal ağlara bağlanması ancak yeniden donatımla mümkündür.

Geniş ışın demeti, hedefin yönünün birkaç derecelik belirsizlikle verilmesi demektir. Rusça kaynaklardan biri yön çözünürlüğünü 11 derece, Sırbistan'daki yükseltilmiş sürüm için yayımlanan bir haber ise ışın genişliğini 8 derece yazar. Birkaç dereceyi mesafeye çevirince, 200 km'de kilometrelerce bir belirsizlik ortaya çıkar. Bu yüzden radar, kesin ateş kontrolü değil kaba haber vermek için uygundur.

Metre dalga bandında dar bir ışın elde etmek için çok büyük bir anten gerekir; dalga boyu uzun olduğundan, taşınabilir bir direğe sığan anten geniş bir ışın verir ve çözünürlük düşük kalır. Yükseklik ölçümü ise, kaynaklardan birine göre, iki katın karşılaştırılmasıyla yapılabiliyordu fakat bu yol menzili düşürdüğü için seyrek kullanılıyordu.

Elektronik de eskidir: 1950'lerin teknolojisine dayanan devrelerin bakımı ve yedek parçası yıllar geçtikçe güçleşir. Bu nedenle çoğu çağdaş kayıt P-12'yi tek başına bir yeterlilik olarak değil, modernize edilebilecek bir iskelet olarak anar. Katmanlı savunmada yeri, daha hassas radarların ön uyarı katmanı olmasıdır.

Spoon Rest Ne Zaman Üretildi?

Geliştirme çalışmaları 1954'te başladı, 1956'da tamamlandı ve radar aynı yıl poligon denemelerinin ardından Sovyet ordusunca kabul edildi. Seri üretimin 1957'de başladığı bir kaynakta yazılıdır. Sonraki yıllarda sürümleri çıktı; en çok bilinen halef P-18, 1970'li yılların başında kabul edildi.

Müze avlusunda sergilenen, kafes direk üzerinde iki katlı yatay çubuklu eski bir VHF radar anteninin temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
YılGelişmeKaynak notu
1951-1953Öncül P-10 geliştirildi ve 1953 sonuna doğru hizmete alındıAnsiklopedik derleme
1954-1956P-12 tasarım ve deneme dönemiÜretici müzesi
1956Poligon denemeleri sonrası kabulÜretici müzesi
1957Seri üretimin başlangıcıTek kaynak
1958P-12M denemeyi geçip kabul edildiÜretici müzesi
1961-1965Çekoslovakya 92 radar aldıTek kaynak, doğrulanamadı
1962P-12MP poligon denemeleriÜretici müzesi
Aralık 1969Mısır'daki bir P-12 İsrail komandolarınca ele geçirildiBirden çok kaynak
1970-1971P-12MP'den türeyen P-18 hizmete girdi (kaynaklar iki yılı da yazıyor)Ansiklopedik derleme, üretici müzesi
Mayıs 2025Natanz çevresindeki iki radarın P-12 türevi olduğu analiz edildiAnaliz yazısı

Tarihsel bağlamı anlamak için öncül P-10'a bakmak gerekir. P-10, dört Yagi anteni iki çift hâlinde taşıyan, daha küçük bir radardı ve 1953'te hizmete alınmıştı. P-12 onun yerini almak üzere genişletilmiş bir tasarımla çıktı. Üretici kaydı, seri üretime geçen P-12'nin ülke hava savunmasındaki eski mobil metre dalga istasyonlarının neredeyse tamamının yerine konduğunu yazar.

Türkiye'de Spoon Rest Radarı Kullanıldı mı?

Açık kaynaklarda Türkiye'nin P-12 ya da Spoon Rest radarı kullandığına dair bir kayıt bulunamadı. Radarın ihracat ve kullanıcı listelerinde Türkiye geçmez. Türkiye 1952'den beri NATO üyesidir ve hava savunmasında ağırlıklı olarak Batı kökenli radarlarla çalışmıştır.

Bu cevap bir yokluk kanıtıdır, kesin bir yasak değil. Türk Hava Kuvvetleri'nin geçmiş envanterine ilişkin tam bir dökümü açık kaynakta bulmak zordur. Bu yüzden "kullanılmadı" demek yerine "kullanıldığı doğrulanmadı" demek daha doğrudur.

Radarın kullanıcıları arasında Orta Doğu, Afrika ve Balkanlar'daki bazı ülkeler anılır; bu liste 16. başlıkta verilmiştir. Türkiye'nin hangi radarlarla çalıştığı ise bu yazının konusu değildir ve burada tahmin yürütülmemiştir.

Spoon Rest ile Modern Radarlar Arasındaki Fark Nedir?

Modern radarlar üç boyutlu ölçüm yapar, anteni elektronik olarak yönlendirir, hedefi kendi başına izler ve sayısal ağa bağlanır. Spoon Rest ise dönen mekanik antenle yalnızca uzaklık ve yön verir; ekranı operatör gözle okur. Fark, menzilden çok bilginin türünde ve işlenme biçimindedir.

İki düz ekranı, klavyesi ve izleme topu bulunan aydınlık, modern bir radar operatör kabininin temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
ÖlçütP-12 (orijinal)P-18 (halef)Modern üç boyutlu radar sınıfı
Ölçülen boyutUzaklık ve yönUzaklık ve yönUzaklık, yön ve yükseklik
Anten yönlendirmeMekanik dönüşMekanik dönüşÇoğunlukla elektronik tarama
Işın genişliğiBirkaç derece (kaynaklar 8-11 derece yazıyor)GenişGenellikle daha dar
Hedef izlemeOperatör ekrandan okurOperatör ekrandan okurOtomatik iz oluşturma
Ağ bağlantısıTelefon ve hat; sonradan komuta kompleksiyle eşleştirmeHat; modernizasyonla sayısalSayısal veri hattı doğrudan
Kullanım rolüÖn uyarı ve hedef bildirmeÖn uyarı ve hedef bildirmeHem uyarı hem hedef takibi

Tablodaki üçüncü sütun belirli bir ürünü değil, bir sınıfı anlatır; üretici beyanlarına dayanan tek tek sayılar bilinçli olarak yazılmamıştır. P-18 sütunu ise sözlükteki P-18 Terek yazısından özetlenmiştir.

P-12 ile modern radar arasındaki köprü, yükseltme paketleridir. Sırbistan'da Askerî Teknik Enstitü'nün (VTI) hazırladığı P-12M sürümünde antenin korunduğu, geri kalan bölümlerin büyük ölçüde değiştirildiği yazılır. Yenilemede sayısal veri toplama, çağdaş göstergeler, veri bağlantısı ve uzaktan kumanda yer alır. Bir haber, bu sürümün 350 km menzilli olduğunu ve 2023'teki bir fuarda tanıtıldığını aktarır; bu rakam üretici tarafı beyanıdır ve resmî kurumdan doğrulanamamıştır.

Spoon Rest Gizli Uçak Tespit Edebilir mi?

Spoon Rest'in gizli uçak tespit ettiğine dair doğrulanmış bir kayıt yok. Radar 1950'lerde yalnızca uzaklık ve yön veren, geniş ışınlı bir cihaz olarak tasarlandı. Gizli uçağı bulsa bile, yükseklik bilgisi ve konum hassasiyeti ateş açmaya yetecek düzeyde olmazdı.

Metre dalga boylarının gizlilik biçimlendirmesine karşı bazı kuramsal üstünlüğü vardır; bu fikir P-18 yazısında açıklanmıştır ve burada yinelenmeyecektir. Ancak kuramın pratik sonuca dönüşmesi, iyi çözünürlük ve izleme işlemesi gerektirir. P-12'nin donanımı bunu sağlamaz.

Elimizdeki kaynakların hiçbiri P-12'yi gizli uçak tespiti ile ilişkilendirmiyor. Bu başlık altında dolaşan iddiaların çoğu, daha sonraki yükseltilmiş VHF radarlar için üretici anlatılarına dayanır. P-12 türevleri hakkında benzer bir beyan yayımlanmışsa, bunun bağımsız bir deneme raporu olduğu görülmemiştir.

Spoon Rest Kaç Parçadan Oluşur?

Spoon Rest, bir anten direği ve alıcı-verici ile göstergeleri taşıyan aparat birimi, bir güç kaynağı birimi ve ayrı bir dost-düşman sorgulayıcıdan oluşur. Birimler iki römorka ya da iki araca bölünür; hangisinin hangi sürümde kullanıldığı konusunda kaynaklar çelişir.

Kablolarla bağlanmış, çekme demirli iki zeytin yeşili kutu römorkun ve birinin üstünde yatık anten direğinin temsili çizimi
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Aparat birimi

Üretici müzesinin şemasına göre aparat römorku içinde sigorta bloğu, yükseklik göstergesi, alıcı, kontrol göstergesi, panoramik gösterge, telefon başlıkları için soketler, bir dolap, frekans ayar panosu ve açıölçer (gonyometre) bulunur. Anten direği ve anten de bu birimin üzerinde taşınır; dipoller ve yönlendirici çubuklar anten dizisini oluşturur.

Güç ve taşıma

Kaynaklardan biri iki römorkun birinin jeneratör, diğerinin anten dizisi ile elektronik dolapları taşıdığını yazar. Başka bir derleme sürüme göre iki ZiL-157 ya da iki Ural-375 kamyonundan bahseder. Üretici müzesi ise sonraki bir sürümün "iki araç" üzerinde, bir diğerinin "iki römork" üzerinde olduğunu yazar; ayrıca bir ansiklopedi P-12NA'yı paletli şasi üzerinde gösterir. Bu çelişkiler kesinleştirilmemiştir.

Uzak gösterge ve tanıma

Aparat birimindeki iki gösterge dışında, uzakta bir komuta noktasına konabilen üçüncü bir panoramik gösterge vardı. Ayrıca radarla birlikte çalışan yer tabanlı bir dost-düşman sorgulayıcısı bulunur; ansiklopedik bir derleme bunun için NRZ-12 adını ("Score Board") anar, başka bir kaynak ise NRS-12 yazar.

BileşenİşleviKaynak notu
Anten direği ve iki katlı antenSinyali gönderir, yankıyı alırÜretici müzesi, ansiklopedik derleme
Alıcı ve vericiDarbe üretir, zayıf yankıyı yükseltirÜretici müzesi
Panoramik göstergeHedefin uzaklığını ve yönünü gösterirÜretici müzesi
Yükseklik göstergesiHedef yüksekliğine dair kaba bilgiÜretici müzesi
Uzak göstergeKomuta noktasında aynı resmi gösterirÜretici müzesi
Güç kaynağı birimiRadara elektrik sağlarTek kaynak
Dost-düşman sorgulayıcıHedefin kimlik yanıtını sorgularÜretici müzesi, ansiklopedik derleme

Spoon Rest Fiyatı Nedir?

Spoon Rest'in fiyatı açıklanmadı. Radar 1950'lerde Sovyet devlet üretimi olarak yapıldı, birim fiyatı ya da ihracat sözleşme tutarı açık kaynakta yayımlanmadı. Sırbistan'daki yükseltme programının bedeli de bulunamadı. Bu yüzden bu yazıda hiçbir fiyat rakamı verilmez.

Eski bir radarın bugünkü değeri, hangi sürümde olduğuna, ne kadar yenilendiğine ve yedek parça durumuna bağlıdır. Bu sorunun cevabı hiç kamuya açık bir kalemde yer almaz; kaynaksız bir tahmin yazmak okuyucuyu yanıltırdı.

Aynı radar ailesinin torunu P-18 için sonradan imzalanmış bir yenileme sözleşmesi bilinir, ama o başka bir ürünün bedelidir. Bu nedenle P-12 için dolaylı bir fiyat karşılaştırması yapılmamış, konu P-18 yazısına bırakılmıştır.

Spoon Rest Kaç Yılında Üretildi?

Spoon Rest 1950'lerin ortasında geliştirildi; kaynaklar seri üretimin başlangıcı için 1957, hizmete kabul için 1956 yazar. Üretimin bitiş yılı ve toplam adedi açık kaynakta yok. Her sürümün ayrı yılı vardır; aşağıda sürümler değişiklik içeriğiyle birlikte verilmiştir.

P-12 (1956)

Taban sürüm, daha eski P-10'un yerini aldı. Kayıtlara göre birkaç önceden ayarlı çalışma frekansı arasında otomatik geçiş yapabiliyor, koordinatları daha doğru ölçüyor, menzili ve tavanı artırıyor ve parazit karşısında daha iyi korunuyordu.

P-12M (1958)

Deneyleri 1958'de geçip kabul edilen sürümdür. 1959'da çalışma bandında küçük bir kayma yapıldığı üretici müzesinde geçer. Bir ansiklopedik derleme ise sürüme ayarlanabilir frekans özelliğini atfeder.

P-12MP (1962)

Güvenilirliği artırılmış, yan lobları azaltılmış ve santimetre bandında çalışan başka bir radarla eşleştirilebilen sürümdür. 1970'te radar karşıtı füzelere karşı koruma amaçlı ek bir donanım yerleştirildi; bu, savunmaya yönelik genel bir değişiklik olarak anılır ve ayrıntısı bu yazıda verilmez.

P-12NA ve P-12NP (1970 dolayı)

Üretici müzesi bu iki sürümü serinin geç dönem biçimi olarak anar: NA iki araç üzerinde, NP iki römork içinde. Güvenilirlik hedefi ilk kez teknik şartnameye yazıldı. Kabin antenden 500 metreye kadar uzağa konabiliyor, açılış süresi beş dakikadan üç dakikaya düşürüldü. Bir kaynak yılı 1970 olarak yazar, müze kaydı ise yıl vermez.

Spoon Rest Menzili Ne Kadar?

Spoon Rest için kaynaklar 200 km ile 360 km arasında değişen menzil değerleri yazar. Üretici müzesinin metni yaklaşık 200 km derken aynı sayfanın tablosunda 250 km vardır. Bağımsız bir deneme sonucu yayımlanmadığı için tek bir rakam seçilemez. Menzil sürüme, hedefin büyüklüğüne ve tanıma kıstasına göre değişir.

KaynakMenzilEk veri
Üretici müzesi, metinYaklaşık 200 km25 km tavan, 180 kW darbe gücü
Aynı sayfa, tablo250 km25 km tavan
Rusça ansiklopedi200 km25 km tavan, 180 kW
Amerikan Bilim İnsanları Federasyonu (FAS) rehberi275 km32 km tavan, 314 kW
Bir askerî veri sitesiSürüme göre 200-360 kmGüç 180-350 kW arası
Natanz çevresindeki türevler için analizYaklaşık 200-210 km (tahmin)Bağımsız bir uzmanın tahmini
Sırbistan'ın yükseltilmiş P-12M'si350 km (haber)Üretici tarafı beyanı

Aradaki farkın nedenleri bellidir: farklı sürümler, farklı hedef büyüklüğü varsayımları ve farklı "tespit" tanımları aynı rakamı kullanmaz. Bu yüzden 200 km'yi "alt kıyı", 275 km'yi "orta değer" ve daha yüksek sayıları özel sürüm ya da yükseltme iddiası olarak okumak makuldür. Bu bir değerlendirmedir, ölçüm değildir.

Menzilin neye bağlı olduğu 22. başlıkta, görüş ufku hesabıyla birlikte anlatılır.

Spoon Rest'te Füze Var mı?

Hayır, Spoon Rest'in kendi füzesi yoktur. Radar yalnızca hedef arar ve konumunu bildirir. Füzeler S-75 gibi ayrı sistemlere aittir; radar bu bataryalarda hedefi önceden bulan ve haber veren göz görevini görür. Aradaki iş bölümü 28. başlıkta anlatılmıştır.

Radarın dost-düşman sorgulayıcısı elektronik bir cihazdır ve zarar vermez. "Spoon Rest" adı bir silahı çağrıştırmaz; NATO kod adları, cihazı sınıflandırmak için verilmiş etiketlerdir.

Sistem birden fazla araçtan oluştuğu için "silahlı araç" izlenimi verebilir; ama kaynakların hiçbiri radar birimine bağlı bir topun, füzenin ya da herhangi bir ateş silahının varlığından bahsetmez.

Spoon Rest Hangi Ülkelerde Var?

Spoon Rest'in kullanıcıları arasında Sovyetler Birliği, Mısır, Vietnam, Çekoslovakya, Doğu Almanya, Angola, Sırbistan ve Moldova anılır; İran'da ise türevleri olduğu belirtilir. Liste eksiktir ve birçok satır tek bir kaynağa dayanır. Bu yüzden güvenilirlik derecesi tabloda ayrıca yazılmıştır.

ÜlkeKayıtGüvenilirlik
Sovyetler Birliği1956'dan itibaren ana kullanıcıYüksek; üretici müzesi
VietnamSavaşta kullanıldığı yazılır; bir 1971 dergi alıntısı 34 takımdan söz ederGenel kayıt yüksek, adet tek kaynak
Mısır1969'da ele geçirilen radarYüksek; birden çok kaynak
Çekoslovakya1961-1965 arasında 92 radar alındığı yazılırTek kaynak
Doğu AlmanyaUlusal Halk Ordusu envanteriOrta; atıflı satır
AngolaBir 1992 yayınına atıfla listelenirOrta
Irak2003 sonrası ele geçmiş bir radar fotoğrafıDüşük; kullanıcı olup olmadığı belirsiz
Somali1983'te Berbera havalimanında bir P-12MA fotoğrafıDüşük; fotoğraf altyazısı
SırbistanYükseltilmiş P-12M; 2023 tanıtımıOrta; haber ve ansiklopedi
MoldovaListede geçerDüşük; atıfsız
İranNatanz çevresinde iki türev (2025 analizi)Orta; "kanaat" dili

İran satırı, bir nükleer araştırma kuruluşunun Mayıs 2025'te yayımlanan analizine dayanır. Araştırmacılar, iki dakikalık bir video klibi ve açık kaynak görüntüleri kullanarak Natanz çevresindeki dört radardan ikisinin P-12'nin türevleri olduğuna "inandıklarını" söylemiştir. Bu bir doğrulanmış envanter bilgisi değil, görüntü incelemesine dayanan bir kanaattir.

Spoon Rest Hedefi Ne Kadar Sürede Tespit Eder?

Radar sinyali 200 km'lik bir hedefe gidip geri dönmek için yaklaşık 1,3 milisaniye harcar. Ama hedef, anten bir tur attıkça bir kez güncellenir. Dönüş hızı iki ile on tur arasında değiştiği için, aynı hedef için ekrandaki yenileme aralığı yaklaşık 6 ile 30 saniye olur.

Hesap basittir. Işık hızı saniyede yaklaşık 300 bin kilometredir; 200 km gidiş ve 200 km dönüş, yani 400 km, 1,33 milisaniyeye denk gelir. 250 km'de bu süre 1,67 milisaniyeye çıkar. Kimse bu farkı fark etmez; asıl gecikme anten dönüşünden gelir.

Anten dakikada on tur atarsa bir tur 6 saniye sürer. Dakikada iki tur ise 30 saniye. Saatte yaklaşık 900 km hızla uçan bir uçak, saniyede 250 metre yol alır; 10 saniyede 2,5 km, 30 saniyede 7,5 km. Ekranda iki ardışık nokta arasındaki bu mesafe, radarın neden ince hedef takibi için değil genel resim için uygun olduğunu gösterir.

Bu hesap bir radar mühendisliği değerlendirmesi değildir, yalnızca açık verilerden çıkan bir örnektir. Gerçek tespit süresi operatörün dikkatine, hedefin yankı gücüne ve hava şartlarına da bağlıdır; resmî bir "tespit süresi" rakamı yayımlanmamıştır.

Spoon Rest Ağırlığı Ne Kadar?

Spoon Rest'in ağırlığı açık kaynakta yayımlanmadı. Ne üretici müzesi ne ansiklopedik kayıtlar toplam kütleyi ya da birim ağırlıklarını verir. Aşağıda yalnızca 1969'daki ele geçirme operasyonundan çıkan dolaylı, tutarsız ipuçları aktarılmıştır; bunlar radarın ağırlığı sayılmamalıdır.

Operasyona ilişkin bir ansiklopedik makale, iki CH-53 helikopterinden birinin yaklaşık dört tonluk radarı taşıdığını, bu yükün helikopterin kapasitesini aştığını ve acil inişe yol açtığını yazar. Başka bir kaynak, tüm istasyonun tahminen yedi ton olduğunu aktarır. İki rakam farklı şeyleri (tek ünite ve tüm takım) ölçüyor olabilir.

Radarın yüklenecek taşıyıcıları (ZiL ya da Ural kamyonları, römorklar) tek başına belirleyici değildir; çünkü taşıyıcı seçenekleri sürümden sürüme değişir. Bu yüzden kütleyi anten, aparat birimi ve güç kaynağı ağırlıklarının toplamıyla hesaplamak da mümkün değildir.

Spoon Rest Neleri Tespit Edebilir?

Spoon Rest, radar yansıması yeterince güçlü olan uçak boyutundaki hava araçlarını tespit etmek üzere tasarlandı. Kaynaklar yalnızca "uçak" der; küçük insansız araç, seyir füzesi ya da helikopter için bir yeterlilik açıklaması yoktur. Bu yüzden listenin dışına çıkan bir iddia yazılmamıştır.

Radarın yakalayabildiği şey, hedefin boyutuna, malzemesine ve açısına bağlı yansıma gücüdür. Büyük bir bombardıman uçağı ile küçük bir insansız araç aynı mesafeden çok farklı görünür. Bu genel bir radar ilkesidir ve P-12'ye özgü bir ölçüm değildir.

Alçak irtifada uçan hedefler için görüş ufku bir sınır koyar; bu 22. başlıkta rakamlarla gösterilmiştir. Yer yankısı ise hareketli hedef ayırma devresiyle bastırılmaya çalışılır, ama bu da ne kadar iyi çalışacağına dair kaynak vermez. Dolayısıyla "neleri tespit edebilir" sorusuna açık kaynaklar yalnızca "uçak" diyebilir.

Spoon Rest Kullanıldığı Yerler

Spoon Rest kara radar karakollarında, uçaksavar ve füze birliklerinin komuta noktalarında, S-75 bataryalarında ve üretici müzesine göre Sverdlov sınıfı kruvazörlerde kullanıldı. Ayrıca bir havalimanında ve eğitim ortamında görüldüğüne dair fotoğraf altyazıları vardır. Bunların bir bölümü tek kaynaklıdır.

Kara kullanımında radar, radyoteknik taburlara bağlı radar mevzilerinde görevliydi. Müze kaydı, bu radarın birliklerin hava savunmasında geniş çapta ilk kez uygulanan metre dalga istasyonu olduğunu söyler. Donanma kullanımı için tek kaynak vardır: aynı müze kaydı, istasyonun Sverdlov sınıfı kruvazörlere kurulduğunu yazar.

Sivil ya da yarı sivil kullanıma ilişkin kayıt yoktur. Fotoğraf altyazıları, 1983'te Somali'deki Berbera havalimanında ve 1980'lerin başında bir eğitim ortamında P-12MA kullanıldığından söz eder. Bu satırlar yalnızca görselin altyazısıdır; birliğin adı, yeri ya da görev süresi belli değildir.

Müze kullanımı da bir kullanım alanıdır: 1969'da ele geçirilen radarın, İsrail Hava Kuvvetleri Müzesi'nde bulunan bir P-12 ile ilişkili olduğu yazılır. Aynı radarın kimliği ve durumu kesinleşmemiştir.

Spoon Rest Silah Atar mı?

Hayır, Spoon Rest silah atmaz. Hiçbir top, füze ya da otomatik ateş sistemi yoktur; yalnızca radyo dalgası gönderir ve yankısını dinler. Radar, ateş eden birimlere hedefin yerini bildiren bir sensördür. Silah sistemi ile arasındaki bağ, haberleşme hattı ve komuta noktası üzerinden kurulur.

Uçak, radardan çıkan enerjinin yalnızca çok küçük bir bölümünü geri yansıtır; radarın işi bu yansımayı ölçmektir. Bu, onu bir "silah" değil, bir "ölçüm aracı" yapar. Operatörün göstergeden okuduğu bilgi, kaynaklara göre telefon başlıkları ve uzak gösterge üzerinden komuta noktasına aktarılır.

Kaynaklarda radar birimine bağlı bir savunma silahı da anılmaz. Ateş eden birimlerle ilişki tamamen bilgi akışına dayanır; bu akışın ayrıntısı 28. başlıkta toplanmıştır.

Spoon Rest Kaç Km'lik Alanı Görür?

Kaynakların verdiği 200 ile 275 km menzil, teorik olarak yaklaşık 125 bin ile 238 bin kilometrekarelik bir daireye karşılık gelir. Gerçek kapsama bundan küçüktür: alçak uçan hedefler görüş ufkunun gerisinde kalır, dağlar ışını keser. Bu rakamlar, üst sınırı gösteren geometrik bir hesaptır.

Menzil değeriDaire alanı (yaklaşık)
200 km125.700 km²
250 km196.400 km²
275 km237.600 km²

Karşılaştırma için: Türkiye'nin yüzölçümü yaklaşık 784 bin km²'dir. 200 km'lik daire bunun altıda birine yakındır. Bu bir sınır değil, boyut hissi veren bir örnektir; radar gerçek ortamda dairenin tamamını göremez.

Görüş ufku, antenin ve hedefin yüksekliğine bağlıdır. Yaygın yaklaşık formül, standart atmosfer koşullarında, ufuk mesafesinin (km) 4,12 çarpı iki yüksekliğin (metre) karekökleri toplamı olduğunu söyler. Anten yüksekliğini 10 metre varsayarsak (bu bir varsayımdır, kaynaklarda yoktur) tablo şöyle olur.

Hedef irtifasıGörüş ufku sınırı (yaklaşık)Hangi etken sınırlar?
100 m54 kmGörüş ufku
1.000 m143 kmGörüş ufku
5.000 m304 kmRadarın gücü
10.000 m425 kmRadarın gücü

Tablodan okunacak sonuç şudur: yüksek irtifadaki hedeflerde sınırı radarın gücü belirler, alçak irtifada ise Dünya'nın eğriliği. Bu fizik, bütün yer tabanlı radarlar için geçerlidir; bir zayıflık değil, geometrik bir gerçektir. Alçak uçuş bölgesini kapatmak için gerekli ek radarların neden bulunduğunu da bu açıklar (bkz. 28. başlık).

Spoon Rest Kurulumu Nasıl Olur?

Kurulum, birimlerin sahaya getirilmesi, anten direğinin dikilmesi, kabloların bağlanması ve jeneratörün çalıştırılmasından oluşur. Üretici müzesi, sonraki sürümlerde radarın açılış süresinin beş dakikadan üç dakikaya düşürüldüğünü ve kabinin antenden 500 metreye kadar uzağa konabildiğini yazar. Tam kurulum süresi açıklanmadı.

Aparat birimi ile güç birimi ayrı taşıyıcılardadır. Üretici müzesinin şeması aparat römorkunu hem yol hem çalışma konumunda gösterir; çalışma konumunda anten direk üzerinde yükseltilir ve verici ile alıcı bu antene bağlanır. Aynı müze kaydı, P-12'nin bazı sürümlerinin deniz seviyesinden 4.000 metreye kadar yükseklikte çalışabildiğini de belirtir.

Konum seçimi radarın görüş ufkunu etkiler; bu 22. başlıktaki hesapla ilişkilidir. Bu bölüm bir kurulum talimatı değildir, yalnızca açık kaynakta anlatılan genel sıranın özetidir; belirli bir mevzi ya da koordinat bilgisi bilerek verilmemiştir.

Sırbistan'daki yükseltilmiş sürümde, kontrolün uzaktan yapılabildiği yazılır. Bu özellik, operatörün radardan ayrı bir yerde çalışmasını sağlar; kurulumun nasıl değiştiği ise açıklanmamıştır.

Spoon Rest Nasıl Çalışır?

Spoon Rest darbeler hâlinde radyo dalgası gönderir, uçaktan dönen yankıyı yakalar ve gidiş-dönüş süresinden uzaklığı hesaplar. Anten döndüğü için yankının geldiği yön de bilinir. Operatör bu iki bilgiyi dairesel bir ekranda nokta olarak görür; yükseklik için ayrı, kaba bir gösterge vardır.

Loş bir radar kabininde dönen tarama çizgili yuvarlak yeşil gösterge ve dar dikdörtgen ikinci göstergenin temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Süreç dört adımda anlatılabilir. Verici kısa bir darbe gönderir, anten bunu geniş bir ışın halinde yayar. Hedeften dönen çok zayıf yankı aynı antene gelir. Alıcı bunu yükseltir ve gösterge, antenin baktığı yönde, hedefin uzaklığına karşılık gelen noktayı aydınlatır.

Yer yankısı ekranı doldurmasın diye hareketli hedef ayırma devresi sabit nesnelerin yankısını eler; bu işlem, hedefin hareketinden doğan küçük frekans değişimini kullanır. Üretici müzesi, radarın parazit karşısında korunmayı artıran bir dizi ek düzenekle donatıldığını yazar. Bunların işleyişi bu yazıda anlatılmaz.

Operatör ayrıca, radarın yanındaki sorgulayıcının sonucunu da görür. Doğru cevabı veren uçak ekranda dost olarak işaretlenir; cevap vermeyen nokta bu işareti taşımaz. Bilgi, sonrasında komuta noktasına telefon ya da uzak gösterge ile geçer.

Spoon Rest Hangi Radar Bandında Çalışır?

Spoon Rest, VHF olarak da adlandırılan metre dalga bandında çalışır. Dalga boyu metre mertebesindedir. Kesin frekans değerleri bu yazıda bilerek verilmemiştir; kaynaklar sürümlere göre farklı alt aralıklar yazar. Bu bant, uzun menzilli ve sade bir gözetleme radarı için tercih edilen aralıktır.

Radar bantları, dalga boyu uzadıkça uzun menzil ve geniş ışın; kısaldıkça dar ışın ve yüksek çözünürlük sağlar. Metre dalga boyları atmosferde az zayıfladığı için erken uyarı radarlarında yaygındı. Dezavantajı, anteni küçük tutmanın zorluğudur; bu yüzden ışın geniş kalır ve çözünürlük düşer.

Sovyet radar ailesinde bantlar işe göre dağıtıldı. Aynı sanayi çizgisinde P-14 "Lena" ve P-12 gibi VHF radarlar uzun menzilli uyarı görevi gördü; P-15 "Tropa" ise daha yüksek bir bantta (UHF) çalışan ayrı bir tasarımdı. P-15, P-12'ye eşlik eden ve aynı uzak göstergeyi paylaşabilen bir radar olarak anılır. Bu eşleştirmenin amacı, farklı bantların güçlü yanlarını birleştirmektir; bunu kaynaklar doğrudan açıklamaz ve burada bir yorumdur.

Spoon Rest ile P-12 Adı Arasındaki İlişki Nedir?

İkisi aynı radardır. P-12, Sovyet tarafındaki kısa tasnif adıdır; Spoon Rest ise NATO'nun koyduğu kod adıdır. "Yenisey" de aynı radarın askerî lakabıdır. Sürüme göre ek harfler gelir: Spoon Rest A, B, C ve D. Ama harflerin hangi sürüme karşılık geldiği kaynaklarda tutarsızdır.

AdAnlamıKaynak notu
P-12Sovyet tasnif adıÜretici müzesi
YeniseyRadarın lakabı (nehir adı)Üretici müzesi
1RL14Askerî endeks numarasıTek kaynak
Spoon RestNATO tanıma adı (A, B, C)Birden çok kaynak; harfler çelişkili
Spoon Rest DP-18 Terek'in NATO adıBirden çok kaynak

Harf çelişkileri şöyledir: bir ansiklopedi "Spoon Rest A"yı P-12, "B"yi P-12NP olarak verir. Bir askerî veri sitesi ise A'yı iki römork, B'yi iki ZiL-157, C'yi iki Ural-375 taşıyıcı olarak tanımlar. Rusça bir ansiklopedi P-12MA'yı A'ya, P-12NP'yi B'ye ve P-12NA'yı C'ye bağlar. Aynı harfin üç farklı anlamı bulunduğu için hangisinin doğru olduğu kesinleşmemiştir.

Bir isim çarpışması daha vardır. "Yenisey" adı, bugün S-500 ile ilişkilendirilen modern 98L6 radarı için de kullanılır. Ukrayna savaşına dair haberlerde bu adın geçtiği satırlar çoğu kez bu yeni radarı anlatır. P-12 ile aralarında teknik bir soy bağı kuran bir kaynak bulunamadı; ortak olan yalnızca addır.

Spoon Rest'i Kim Tasarladı?

Spoon Rest'i, Sovyetler Birliği'nde 197 numaralı Lenin fabrikasının özel konstrüksiyon bürosu (SKB) tasarladı. Baş tasarımcı E. V. Bukvalov'dur; Rusça bir ansiklopedi soyadı Bukhvalov biçiminde yazar. Büro, bugünkü Nijni Novgorod Radyo Mühendisliği Araştırma Enstitüsü'nün öncülüdür.

Aynı büro, P-12'den önce P-10'u da geliştirmişti. Ansiklopedik kayıt, P-10'un 1951-1953 arasında geliştirildiğini ve P-8'den türediğini yazar. P-12 bu çizginin devamıdır; sonraki P-18 de aynı kurumun elinden çıkar.

Seri üretimi ise farklı bir kuruluş, Lenin adını taşıyan Nijni Novgorod televizyon fabrikası (NITEL) yürüttü. Müze kaydı, radarın bu fabrikanın ürettiği seri olduğunu belirtir. Tasarım ve üretimin farklı kurumlarda yapılması, kaynaklardaki kurum adlarının neden birbirine karıştığını açıklar.

Enstitünün bugünkü adı ile P-12 arasındaki bağ, kurum sayfasına dayanır ve Vikipedi'nin atıfı üzerinden bilinir. Tasarımcı ekibin diğer üyelerine dair açık kaynak bilgisi bulunamadı.

Spoon Rest Hangi Hava Savunma Sistemleriyle Birlikte Kullanıldı?

Spoon Rest en çok S-75 Dvina (NATO adı SA-2) füze sistemiyle birlikte anılır. Bataryanın ön uyarı ve hedef bildirme radarı olarak çalıştı; hedefi izleyip füzeyi güden ayrı bir radar (Fan Song) vardı. Ayrıca uçaksavar topları ve avcı uçaklarına da hedef bildirdi.

Ortada araçlar ve bir anten, çevresinde halka biçiminde altı füze rampası siluetinin bulunduğu soyut yerleşim şemasının temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Amerikan Bilim İnsanları Federasyonu'nun rehberine göre bir S-75 taburu altı rampadan oluşur ve rampaların ortasında Spoon Rest, ateş kontrol ekibi, Fan Song ve yedek füzeler bulunur. Alay komuta noktasında ise dördüncü bir Spoon Rest, P-15 ve bir yükseklik radarıyla birlikte çalışır. Bazı kullanıcılar erken S-75 sürümlerinde P-12 yerine daha eski Knife Rest radarlarını kullandı.

Radarın yükseltilmiş sürümleri, başka sistemlerle de eşleştirildi. Üretici müzesi, P-12MP'nin santimetre bandındaki başka bir radarla ve "Vozdukh" adlı otomatik hava savunma yönetim kompleksiyle eşleşebildiğini, 1970'te ise P-15 ile ortak bir uzak göstergede çalıştığını yazar. Bu zincir, radarın bir tek başına cihaz değil, katmanlı bir ağın ilk halkası olduğunu gösterir.

Katmanlı ağda iş bölümü şöyledir: P-12 uzak ve kaba bilgi verir, yüksekliği ölçen radar o bilgiyi ince ayarlar, ateş kontrol radarı hedefi izler. Hiçbir halka tek başına yeterli değildir. Bu yapı, ayrıntılı bir koruma çemberi şeması çizmeden, yalnızca genel görev bölüşümü olarak anlatılmıştır.

Spoon Rest Ne Zaman Hizmete Girdi?

Spoon Rest 1956'da, poligon denemelerinin ardından Sovyet ordusunda hizmete girdi. İhracatı P-12 serisiyle başladı. Hizmetten çekilme yılı açık kaynakta bulunamadı; üretici müzesinin 2004'te güncellenen sayfası radarın sürümleriyle birlikte hâlâ kullanıldığını yazar, bir ansiklopedi ise "emekli" der (kaynaksız satır).

Bu başlıkta sorulan, kabul yılı ve hizmet ömrüdür; önceki zaman çizelgesi (7. başlık) yılları sıralamıştı. Ömür bakımından bakıldığında radar en az üç ayrı dönemde anılır: 1950'lerde Sovyet hava savunmasının omurgası olarak, 1960-1970'lerde ihraç edildiği müşteri ülkelerde ve 2020'lerde yükseltilmiş ya da türev biçimde.

Orijinal sürümün Sovyet ordusundan ne zaman çekildiği bilinmiyor. Rusya'da kullanımının sürüp sürmediği, kaynaklarda bulunmayan bir bilgidir; bu nedenle "emekli" ya da "hizmette" gibi bir yargı yazılmamıştır. Mayıs 2025 tarihli analiz ise türevlerin başka bir ülkede 2025'te hâlâ görev yaptığını düşündürür; bu bir doğrulama değil, bir görüntü incelemesine dayanan kanaattir.

Spoon Rest'in Halefleri Nelerdir?

Spoon Rest'in en bilinen halefi P-18 Terek'tir; P-12MP'nin yeni elektronik altyapıyla yenilenmiş biçimi olarak ortaya çıktı. Bunun yanında Sırbistan ve başka ülkelerdeki yükseltilmiş P-12 türevleri vardır. Aynı kurumdan sonraki VHF radarlar ayrı bir aile olarak anılır, ama doğrudan halef sayılmaz.

P-18 Terek

Üretici müzesine göre P-12MP'nin yeni bir eleman tabanına ve yeni bir dost-düşman sorgulama sistemine taşınmasıyla P-18 doğdu ve 1971'de, denemelerin ardından hizmete alındı. Ansiklopedik kaynaklar 1970 yazar; yıl farkı P-18 yazısında da belirtilmiştir. Ayrıntılı bilgi ve bugünkü durumu o yazıdadır.

Yükseltilmiş P-12 türevleri

Sırbistan'daki P-12M yükseltmesi, anteni koruyup geri kalan bölümü sayısallaştırdı; bir haber 350 km menzil yazar, bu üretici beyanıdır. Natanz çevresindeki iki radarın P-12 türevi olduğu kanaati ise bir araştırma kuruluşunun analizine dayanır. İki örnek de bağımsız doğrulamaya açık değildir.

Aynı kurumun sonraki radarları

P-14 "Lena" (1959'da geliştirilen başka bir VHF radar) ve P-15 "Tropa" (UHF) P-12'nin ardılı değil, paralel tasarımlardır. Daha sonraki Nebo ailesi ise aynı enstitünün ürünüdür; bir veri sayfası P-12'yi erken S-75 için bir tespit radarı olarak anar. Bu aile ile P-12 arasındaki bağ, yalnızca ortak sanayi geleneğidir; doğrudan bir türeme kaynaklarda belirtilmemiştir.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız