Savunma Sanayi TR | Sözlük | Type 74 Nedir? Çin'in 37 mm Uçaksavar Topunun Özellikleri ve Tarihçesi

Type 74 Nedir? Çin'in 37 mm Uçaksavar Topunun Özellikleri ve Tarihçesi

Type 74, Çin yapımı çift namlulu 37 mm römork üstü uçaksavar topudur: taktik menzil 3.500 m, namlu başına 220-240 atış/dk, kullanıcı ülkeler, Türkiye durumu.

Type 74, Çin yapımı çift namlulu 37 mm römork üstü uçaksavar topudur: taktik menzil 3.500 m, namlu başına 220-240 atış/dk, kullanıcı ülkeler, Türkiye durumu.

Type 74 Nedir? Çin'in 37 mm Uçaksavar Topunun Özellikleri ve Tarihçesi
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

Type 74, Çin'de geliştirilen, iki namlulu, 37 mm çaplı, römorka monteli bir uçaksavar topudur. Altında dört tekerlekli bir kızak bulunur, kullanıldığı ülkelerde alçak irtifadan gelen uçaklara ve helikopterlere karşı birlik ya da tesis savunmasında yer alır. Füze atmaz; mermi atar. Kaynakların çoğu onu, 1960'larda hizmete giren Type 65 çift namlulu topun radarlı ateş idaresine uyarlanmış ve atış hızı biraz artırılmış hâli olarak tanımlıyor.

Bu sayfa, sistemin adı üzerinden karışabilecek diğer "Type 74" kayıtlarını da ayırıyor: Japonya'nın Type 74 tankı ve Type 74 105 mm kundağı motorlu obüsü bambaşka silahlardır, burada konu edilmez. Bilgiler Vikipedi, Amerikan Bilim İnsanları Federasyonu'nun (FAS) silah rehberi, savunma veritabanları ve açık kaynak istihbaratı yayınlarından derlendi; 20 Kasım 2026'ya kadar erişilen kaynaklar tarandı. Üretici resmî föyü bulunamadığı için birçok rakam "kaynaklar farklı yazıyor" notuyla veriliyor.

Kuru bir otlak arazide gün batımında, dört tekerlekli alçak bir kızağın üzerinde iki kalın namlusu gökyüzüne bakan, yan destek ayakları kapalı bir çift namlulu uçaksavar topunu gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: Type 74 için kamuya açık, tek ve güncel bir teknik föy yok. Ağırlık, mürettebat ve menzil değerlerinin önemli kısmı "Type 65" başlığı altında yayımlanıyor; Type 74 ile Type 65 aynı top ve aynı fişeği paylaştığı için bu değerler Type 74 için de yaklaşık referans sayılıyor, ancak Type 74'e özel ölçüm olarak doğrulanmış değil.

Type 74 Nedir?

Type 74, Çin yapımı çift namlulu 37 mm uçaksavar toplarının radarlı ateş kontrolüne bağlanabilen ve Type 65'e göre daha hızlı ateş eden römork üstü sürümüdür. Hedefi gökyüzünde izleyip mermiyle düşürmeye çalışan bir kundaktır; kendi füzesi, kendi radarı ve zırhı yoktur. Alçak irtifa savunmasında "top sınıfı" bir silah olarak sayılır.

Adlandırmadaki "Type" Çin ordusunun silah sınıflandırmasında kullandığı kalıptır; ardından gelen sayı genellikle sistemin kabul yılıyla ilişkilendirilir. Type 74'ün ayırt edici yanı, Type 65'te elle idare edilen nişan sisteminin yerine uzaktan bir ateş yönetim cihazından ve radardan gelen veriyle de yönlendirilebilmesidir. Kaynaklardan biri bunu "radar ateş kontrolünü kabul edecek şekilde uyarlanmış" diye anlatıyor.

Top, Sovyet 61-K (M1939) 37 mm otomatik topuna dayanan bir soydan geliyor. Önce Çin'in Type 55 adıyla yaptığı tek namlulu kopya, sonra çift namlulu Type 65, ardından Type 74 geldi. Bu soy zinciri "Type 74 Ne Zaman Üretildi?" başlığında ayrıntılanıyor; mühimmat ayrıntıları "Ne Tip Mühimmat Atıyor?" başlığında.

Type 74 Ne İşe Yarar?

Type 74'ün görevi, düşük irtifada ve yakın mesafede uçan hava araçlarına karşı bir birliğin, hava üssünün ya da deniz üssünün üstünde kısa menzilli bir ateş çevresi oluşturmaktır. Üst katmandaki füze sistemlerinin kaçırdığı, yere yakın geçen hedefler için tasarlanmış, uzun menzilli bir silah değildir.

Çin'de bu toplar yalnızca kara birliklerinde kullanılmadı. Valka.cz kaydına göre Type 65 ve Type 74'ten oluşan top parkının bir kısmı kara kuvvetlerinde DK-9 kompleksinin uçaksavar birimi olarak, büyük bölümü hava kuvvetlerinde uçaksavar alayı olarak, bir bölümü ise deniz üslerini korumak üzere donanmada görevlendirilmişti (sayılar için "Kullanıldığı Yerler" bölümüne bakın).

İkincil bir kullanım da yer hedeflerine ateştir. Aynı kaynak topun yer hedeflerine karşı da etkili olduğunu yazıyor; ancak bu, uçaksavar görevinin yerine geçmez, yalnızca tamamlayıcı bir yetenektir. Zırhlı araç karşısındaki sınırlar "Neleri Vurabilir?" bölümünde işleniyor.

Type 74 Hangi Ülkenin?

Type 74 Çin Halk Cumhuriyeti'ne aittir; Çin Halk Kurtuluş Ordusu için geliştirilmiş, sonradan ihraç edilmiştir. Bir başka ülkenin lisansıyla ya da ortak bir programla doğmadı. Kökeni ise Sovyetler Birliği'nin 1939 tarihli 61-K topuna uzanıyor; Çin bu tasarımı kopyalayıp geliştirdi.

Sınıflandırma ve ihracat açısından önemli bir karışıklık var: kaynaklar "Type 65/74" ifadesini sık sık tek bir başlıkta birleştiriyor. Bu yüzden bir ülkenin envanterinde "Type 65/74" yazıyorsa elindeki topların kaçının hangi sürüm olduğu çoğu zaman belirsiz kalıyor.

Çin kaynaklı adlandırmayla karıştırılmaması gereken başka bir nokta var: Vikipedi'deki "Type 74" sayfası üç farklı silahı birbirinden ayırıyor. Japon Type 74 tankı ve Japon Type 74 kundağı motorlu obüsü ayrı sistemlerdir; üçüncüsü bu sayfadaki Çin uçaksavar topudur. Bu üçü arasında teknik hiçbir bağ yoktur.

Type 74 Özellikleri Nelerdir?

Type 74, iki adet 37×252 mm fişek atan, geri tepmeyle çalışan, 360 derece dönebilen bir toptur. Başlıca değerleri şöyle derlenebilir: tahmini 2.650 kg ağırlık (Type 65 verisi), 866 m/sn namlu çıkış hızı, yaklaşık 3.500 m taktik uçaksavar menzili ve namlu başına dakikada 220-240 atış. Bu rakamların çoğu tek bir kaynakta geçtiği için aşağıdaki tabloda kaynağıyla birlikte veriliyor.

ÖzellikDeğerKaynak ve not
Namlu sayısı / çap2 / 37 mmFAS, Vikipedi (birbirini doğruluyor)
Fişek37×252 mmFAS; Vikipedi 61-K sayfası aynı fişeği "37×252mmSR" yazıyor
Atış hızıNamlu başına 220-240 atış/dkFAS; Type 65 için 150-180 yazıyor
Taktik uçaksavar menzili3.500 mFAS, Type 65 ile ortak değer
Yükseliş açısı-5 ile 87 dereceFAS (Type 65 için -10 ile 85 derece)
Namlu çıkış hızı866 m/snValka.cz (Type 65 verisi)
Ağırlık2.650 kgValka.cz, Type 65 için; Type 74'e özel değer bulunamadı
Mürettebat7 kişiValka.cz, tek kaynak
Ateş idaresiOptik-mekanik nişan; radar/ateş yöneticisine bağlanabilirFAS, Military Periscope

Sayılar için bir uyarı gerekiyor: aynı top ailesi için başka bir veritabanı bileşik atış hızını dakikada 320-360 atış yazıyor ve uygulamada yaklaşık 80 atış/dk'dan söz ediyor. FAS değerleri iki namlunun toplamına çevrildiğinde 440-480 çıkıyor. Kaynaklar farklı yazıyor; hangisinin Type 74'e ait olduğu doğrulanamadı. Ayrıntı "Dakikada Kaç Mermi Atar?" başlığında.

Type 74'ün Avantajları Nelerdir?

Type 74'ün öne çıkan yanları, radara bağlanabilmesi, Type 65'e göre daha hızlı ateş etmesi, basit mekanik yapısı ve aynı top ile aynı fişeği paylaşan geniş bir ailenin parçası olmasıdır. Kaynaklarda bunlar nitelik olarak öne çıkıyor; ölçülmüş bir performans karşılaştırması yayımlanmış değil.

Radar uyumu en önemli fark. Optik nişanla çalışan bir top gece ve kötü havada ciddi biçimde kısıtlıdır; ateş yöneticisi ve radardan gelen veriyle yönlenen bir top ise bu sınırlamayı kısmen aşar. Bir kaynağa göre birden fazla top tek bir ateş yöneticisine bağlanıp gece ve zor hava koşullarında da kullanılabiliyor.

İkinci avantaj, ortak parça ve fişek yapısıdır. Aynı 37 mm top, Type 65 ve Type 74'te ortak; üzerine ek donanım takılarak Type 74SD ve Type 79-III gibi sürümler çıkarılabilmiş. Bu esneklik, ülkelerin eldeki Type 65'leri sıfırdan top almadan yükseltebilmesi anlamına geliyor. Kullanıcı ülkelerin geniş dağılımı da (bkz. "Hangi Ülkelerde Var?") yedek parça ve fişek bulunabilirliği için dolaylı bir işaret, ama bu bir kaynakta doğrulanmış değil, çıkarım.

Type 74'ün Dezavantajları Nelerdir?

Type 74'ün sınırları, kısa etkili menzili, 1960'lara dayanan tasarımı, römork üstü yapısı nedeniyle kurulum süresi gerektirmesi ve patlayıcı mermilerinin hızlı, küçük hedeflere karşı düşük isabet verimi sayılabilir. Bunlar ansiklopedik düzeyde doğrulanabilen genel sınırlardır; sistemin belirli zayıflıklarına dair bilgi yazılmamıştır.

Menzil sınırı en belirgin olanı: 3.500 m'lik taktik menzil, bugünün hava savunma füzeleriyle kıyaslandığında çok kısa. Bu yüzden Type 74 tek başına bölge savunması yapamaz; katmanlı bir savunmada alt basamağı oluşturur. 61-K ailesi için yazılan bir ansiklopedik notta, çarpınca patlayan fünyeli mermilerin hızlı ve küçük hedeflere karşı zayıf kaldığı belirtiliyor; bu 37 mm ailesinin ortak özelliği.

Taşınabilirlik de iki yönlü: top bir araca bağlanarak çekilebiliyor, ama ateş konumuna getirilip yan ayaklarıyla sabitlenmesi, yedi kişilik bir ekip ve fişek ikmali gerektiriyor. Kendinden tahrikli bir sürümü (Type 88) seri üretime girmedi; bu nedenle Type 74, hareket hâlindeki zırhlı birliklerin korunmasında kullanılamayan, yerleşik bir silah olarak kaldı.

Type 74 Ne Zaman Üretildi?

Type 74'ün, kaynakların birinde 1974'te tanıtıldığı yazılıyor; ancak bu yıl tek bir kaynakta geçiyor ve resmî Çin belgesiyle doğrulanamadı. Ata sistem Type 65'in geliştirilmesine 1960'ta başlandığı ve 1965'te hizmete girdiği de aynı biçimde tek kaynaklı bilgi. Üretimin ne zaman durduğu bilinmiyor.

Soy ağacı şöyle ilerliyor: Soyun başı, Sovyetler Birliği'nde 1938'de denenen ve 1939'da hizmete giren 61-K topudur. Çin bu topu önce tek namlulu Type 55 olarak, sonra çift namlulu Type 65 olarak üretti. Type 74 bu çift namluyu radar ve ateş yöneticisiyle çalışacak şekilde geliştirdi.

Daha sonra Type 74 üzerinde iki alt dal çıktı: servo sistemi çıkarılıp Type 800 lazer rota yöneticisine bağlanan Type 74SD ile elektro-optik yönetici ve motorlu yönlendirme eklenen Type 79-III. Valka.cz, Type 79-III'ün 1979'da geliştirildiğini yazıyor. Tüm bu tarihlerin tablo hâlinde derlemesi "Kaç Yılında Üretildi?" başlığında yer alıyor.

Türkiye'nin Type 74'ü Var mı?

İncelenen açık kaynakların hiçbirinde Türkiye, Type 74 kullanıcısı olarak geçmiyor. Vikipedi'nin 61-K ailesi kullanıcı listesinde de Türkiye bu çift namlulu Çin sürümüyle birlikte yer almıyor. Türk Silahlı Kuvvetleri'nin ayrıntılı envanteri kamuya açık olmadığı için "kesinlikle yok" demek de doğrulanabilir değil.

Bu başlık sistemin asıl ilgisini ölçmek açısından önemli: Type 74'ün Türkiye'de kamuya açık bir sipariş, ihale ya da envanter kaydına rastlanmadı. Arama motorlarında Türkçe terimlerle yapılan taramada da Türk Kara Kuvvetleri'ne ait bir Type 65 ya da Type 74 kaydı çıkmadı.

Kesin bilgi için Milli Savunma Bakanlığı açıklamalarına, SIPRI ve IISS yıllıklarına bakmak gerekir. Bu sayfadaki hüküm yalnızca açık kaynakların gösterdiğiyle sınırlıdır; Türkiye'nin kendi alçak irtifa top sistemleri bu sayfanın konusu değildir.

Type 74 mü Daha İyi, ZSU-23-4 mü?

İki sistem farklı görevlere hizmet ettiği için "hangisi daha iyi" sorusunun tek yanıtı yok. ZSU-23-4 Shilka, kendi radarıyla donanmış, paletli, dört namlulu bir 23 mm sistemdir; Type 74 ise radarsız olabilen, çekilen, iki namlulu bir 37 mm toptur. Ölçüt olarak hareket, kendi sensörü, atış hızı ve menzil bakılmalıdır.

ÖlçütType 74ZSU-23-4 Shilka
YapıÇekilen iki namlulu topPaletli, dört namlulu kundağı motorlu sistem
Çap37 mm23 mm
Atış hızıNamlu başına 220-240 atış/dk (FAS)Namlu başına 850-1.000 atış/dk
RadarKendi radarı yok; harici radar/yönetici bağlanabilirRPK-2 Tobol radarı yerleşik
MenzilTaktik 3.500 m (FAS)Azami 7 km yatay; 2,5 km uzaklıkta 1,5 km etkili irtifa
Mürettebat7 (Valka.cz)4

Tablodan görüldüğü gibi Shilka daha hızlı atıyor ve kendi radarını taşıyor, buna karşılık Type 74 daha ağır bir fişek kullanıyor. Shilka Vikipedi'de Yom Kippur Savaşı'nda etkili olduğu belirtilen bir sistem; ancak aynı kaynak onun jet uçaklarına karşı Tunguska'dan daha az etkili olduğunu da yazıyor. Type 74 için karşılaştırmalı ölçümlü saha verisi yok.

Type 74 Jet Uçağı Vurabilir mi?

Type 74'ün 37 mm mermisi, alçaktan ve yakın mesafeden geçen bir jet uçağına karşı ateş açabilecek niteliktedir; ancak kaynaklarda Type 74'ün bir jet uçağını düşürdüğüne dair doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor. Etkili menzili birkaç kilometreyle sınırlı olduğu için, yüksekten ve hızlı uçan bir hedef kapsama girmez.

Gece açık arazide iki namlulu bir topun karanlık yıldızlı gökyüzüne doğru iki ışıklı iz mermisi hattı fırlattığı, uzakta küçük hava aracı silüetlerinin göründüğü temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Teknik gerekçe basit: FAS tablosu taktik uçaksavar menzilini 3.500 m yazıyor, fişeklerin kendi kendini imha süresi ise 9-12 saniye (4.000-4.700 m) arasında. Bu aralıkta uçan hızlı bir jet için atış çözümü çok kısa sürüyor. Alçaktan, ağır ve yavaş uçan hava araçları (helikopter, hafif saldırı uçağı) daha makul hedeflerdir. İhtiyatlı bir ifade ile, jet uçağına karşı yeterlilik hedef irtifasına, hızına ve ateş idaresinin kalitesine bağlıdır.

Tarihî sicil açısından, 37 mm top ailesi Vietnam Savaşı'nda kullanılan silahlar arasında anılıyor; fakat Vikipedi bunu Type 74'e özel olarak bağlamıyor ve hangi kayıpların bu toplardan kaynaklandığını yazmıyor. Bu nedenle bu sayfada Type 74 için jet düşürme iddiası yer almıyor.

Type 74 Kaç Parçadan Oluşur?

Üretici resmî bir "parça sayısı" yayımlamadı; ama sistem işlevsel olarak altı ana gruba ayrılıyor: iki top ve beşik, dört tekerlekli kızak ile yan ayaklar, nişan ya da ateş yönetim donanımı, tahrik sistemi, fişek besleme düzeni ve opsiyonel radar. Ekipte yedi kişi çalıştığı yazılıyor.

BileşenGörevNot
Çift 37 mm top ve beşikAteşi sağlar; iki namlu yan yanaGeri tepmeyle çalışır (FAS)
Kızak ve yan ayaklarTaşıma ve ateş sırasında sabitlemeDört tekerlekli; ateş konumunda iki yanda destek ayakları (Military Periscope)
Optik-mekanik hesap nişangâhıHedef hızı ve irtifasından atış çözümüFAS'ta Type 65/74 ortak tablosunda geçiyor
Ateş yöneticisi ve radarUzaktan hedef verisi sağlarType 313 radarı "özellikle" Type 74 ile anılıyor (Military Periscope)
Elektrik sürücüleriYatay ve dikey çevirmeBir özette Type 74 için, Vikipedi'de Type 79-III için yazılıyor; kaynaklar ayrıntıda ayrışıyor
Fişek klipleri ve beslemeBeş fişekli bantlarla sürekli atışSoy ata 61-K için doğrulandı; Type 74'e özel yayın yok

Bu tablodaki hiçbir kalem fabrika çizimi niteliğinde değil. "Parça" sayısını kaç vidaya kadar sayan bir kaynak da yok; yani sorunun sayısal cevabı kamuya açık değil. Sistemin işleyişi "Nasıl Çalışır?" başlığında, sahaya kuruluş biçimi "Kurulumu Nasıl Olur?" başlığında anlatılıyor.

Type 74 Fiyatı Nedir?

Type 74'ün resmî fiyatı açıklanmadı. İncelenen kaynakların hiçbirinde bir sözleşme tutarı, birim fiyat ya da ihracat bedeli yer almıyor. Bu yüzden herhangi bir rakam yazmıyor ve tahmini bir bedele de yer vermiyoruz.

Myanmar'ın Çin'den çift namlulu 37 mm toplar aldığı GlobalSecurity yazısında geçiyor, fakat tutar, adet ve sürüm belirtilmiyor. Tayland, Bangladeş ve diğer kullanıcılar için de herhangi bir sözleşme bedeli yayımlanmış değil.

Eski topların yenilenmesi ya da Type 74SD ve Type 79-III gibi daha gelişmiş sürümlere dönüştürülmesi ayrı bir maliyet kalemi olurdu; ilgili kaynaklarda bunlar için de rakam yok. Bu sayfa fiyat tahmini yürütmez.

Type 74 Kaç Yılında Üretildi?

Elde yalnızca üç yıl damgası var: 1960 (Type 65 geliştirme başlangıcı), 1965 (Type 65 hizmete giriş) ve 1974 (Type 74'ün tanıtılması). Her biri tek kaynağa dayanıyor. 1979 yılı da Type 79-III'ün geliştirilmesi için Valka.cz'de yazılı. Üretimin sona erdiği tarih hiçbir kaynakta yok.

YılOlayGüvenilirlik
1938-1939Sovyet 61-K topu denemeden geçti ve üretime girdiVikipedi; birden çok kaynakta tutarlı
1960Çin'de Type 65 geliştirmesinin başlamasıTek kaynak (arama özetinden)
1965Type 65'in hizmete girmesiTek kaynak
1974Type 74'ün tanıtılmasıTek kaynak; ad da bu yılı ima ediyor
1979Type 79-III'ün geliştirilmesiValka.cz, tek kaynak
1980'lerin başıType 74 toplu Type 88 kundağı motorlu sistemin geliştirmesi başladıVikipedi PGZ-88 sayfası
1980'lerin sonuDeniz sürümü Type 76'nın kule tipi (H/PJA 76)Vikipedi 61-K sayfası

Çin ordusu için kesin üretim sayısı yayımlanmış değil. Bu yüzden "kaç yılında üretildi" sorusunun en doğru cevabı: 1974'te tanıtıldığı belirtiliyor, üretimin ne zaman bittiği bilinmiyor. İlk çıkış hikâyesi "Ne Zaman Üretildi?" başlığında anlatıldı.

Type 74 Menzili Ne Kadar?

Type 74'ün taktik uçaksavar menzili FAS verisine göre 3.500 m'dir. Mermiler 9-12 saniye sonra kendiliğinden imha olacak şekilde ayarlıdır ve bu imha mesafesi 4.000-4.700 m civarına denk gelir. Radarla kullanıldığında teorik azami menzil olarak 8.500 m yazan bir kaynak var, ancak bu rakam tek kaynaklı.

Menzil sorusu üç farklı kavramı kapsıyor. Taktik menzil, hedefe gerçekçi isabet sağlanabilen uzaklık. Kendi kendini imha mesafesi, mermiler hedefi kaçırdığında yere düşüp zarar vermesin diye konulmuş sınır. Azami balistik menzil ise merminin teorik olarak gidebileceği en uzak nokta. Valka.cz'in 8.500 m değeri (radarlı, Type 65 verisi) hangi kavramı ifade ettiğini açıklamıyor.

Aynı top Type 88 kundağı motorlu sistemine monte edildiğinde FAS 7.200 m etkili menzil ve 4.000 m etkili irtifa yazıyor. Bu değer araca ve ayrı bir radar+ateş kontrolüne ait olduğu için tek başına römork üstü Type 74'e uygulanamaz. Sahadaki koruma çapı ise "Kaç Km'lik Alanı Korur?" başlığında ele alınıyor.

Type 74 Dakikada Kaç Mermi Atar?

FAS, Type 74'ün namlu başına dakikada 220-240 atış yaptığını yazıyor; iki namlu toplamı 440-480 eder ve Type 88 için yayımlanan değerle uyumlu. Başka bir veritabanı aynı top ailesi için bileşik 320-360 atış, pratik olarak yaklaşık 80 atış yazıyor. Kaynaklar farklı yazıyor.

"Teorik" ve "pratik" ayrımı önemli. Teorik hız, namlular hiç durmadan ateş ettiğinde ulaşılan sayıdır; pratik hız ise fişek kliplerini değiştirme, hedef takibi ve ısınma gibi bekleme sürelerini içerir. Soy ata olan tek namlulu 61-K için Vikipedi 160-170 atış/dk teorik, yaklaşık 80 atış/dk pratik değeri veriyor. Type 65 için FAS 150-180 atış/dk yazarken Valka.cz 160-180 yazıyor.

Type 65 ile Type 74 arasındaki fark dört kaynakta aynı yönde: Type 74 daha hızlı. Ancak FAS'ın rakamlarını (yaklaşık üçte bir ile yarı yarıya arası bir artış) bir başka kaynak teyit etmiyor, bu yüzden artışın büyüklüğü kesin değil. Uygulamada ateş hızından çok isabet olasılığı belirleyici sayılır.

Type 74 Hangi Ülkelerde Var?

Açık kaynaklarda Type 74'ün çalıştığı ülkeler arasında Çin, Bangladeş, Myanmar, Tayland ve Güney Sudan geçiyor; Kuzey Kore de bir veritabanında listelenmiş. Pakistan, Tunus ve Bolivya gibi ülkelerin envanteri ise Type 65 veya Type 55 olarak yazılıyor ve doğrudan Type 74'e bağlanamıyor.

ÜlkeSürüm / adetNot
ÇinType 65 ve Type 74 (adet açıklanmadı)Valka.cz'de ordu, hava ve deniz birimlerinde toplam 90 birim yazılı; tarihsiz
BangladeşType 65/74, 132Vikipedi 61-K sayfası; ayrışmıyor
MyanmarType 74, 24Vikipedi
TaylandType 74, 52Vikipedi; 2019'da Deniz Piyadeleri tatbikatı görüntüsü
Güney SudanType 65/74 (adet yok)Vikipedi
Kuzey KoreType 74 (bir veritabanı)Tek kaynak, doğrulanmadı
Tigray Savunma Güçleri (Etiyopya)Type 65/74, 6Oryx envanter listesi; devlet kullanıcısı değil

Sayıların hepsi tarihsiz ve çoğu kez eski envanter derlemelerinden geliyor. Bir de IŞİD'in ele geçirdiği tek bir Type 65'i vardı (Oryx, 2014); bir propaganda videosunda uzmanlar bunun Type 65 ya da Type 74 olduğunu söylemiş, kesin ayrım yapılamamış.

Type 74 Mermisinin Hızı Ne Kadar?

Type 74'ün namlu çıkış hızı 866 m/sn olarak yazılıyor; bu değer Valka.cz'de Type 65 için, FAS'ta ise Type 74 toplu Type 88 sistemi için geçiyor. Soy ata 61-K için Vikipedi 880 m/sn yazıyor. Farkın nedeni kaynaklarda açıklanmıyor.

Namlu çıkış hızı, merminin namludan çıktığı andaki hızıdır; hedefe ulaşırken yavaşlar, bu yüzden uçağa varış hızı daha düşüktür. Hızın önemi, mermi havada ne kadar az kalırsa hedefin sapmasına o kadar az zaman kalmasıdır; bu da ön hesabın isabetini artırır.

Gelişmiş P793 sürümü uzatılmış namlularla yaklaşık 1.000 m/sn hız yazıyor (Vikipedi); bu, Type 74'ün hızından belirgin biçimde yüksek. Ancak P793 ayrı bir ürün ve bu sayfa onun bilgilerini Type 74'e atfetmiyor.

Type 74 Ağırlığı Ne Kadar?

Type 74'e özel bir ağırlık değeri bulunamadı. Aynı kızağı paylaşan Type 65 için Valka.cz 2.650 kg yazıyor. Soy ata tek namlulu 61-K Vikipedi'ye göre 2.100 kg'dır. Type 74'ün radar uyumlu donanımı ek ağırlık getirmiş olabilir, ancak bunu gösteren bir sayı yok.

Karşılaştırma için başka bir top verilebilir: 40 mm Bofors L/70 yalnızca top olarak 2.400 kg, çekilir kızakla birlikte 4.800 kg ağırlığında (Vikipedi). Type 74'ün 2.650 kg değeri bu iki rakamın arasında kalıyor, ancak kızak ve ek donanım dahil olup olmadığı belirsiz.

35 ton gibi bir rakama da rastlanabilir: bu, Type 74 topunun monte edildiği Type 88 kundağı motorlu sistemin muharebe ağırlığıdır (FAS) ve yalnızca topun değil, tank gövdesinin ağırlığıdır. Ağırlık değerleri farklı konfigürasyonlar için yazıldığından, kaynak okurken hangi sürüme ait olduğuna dikkat etmek gerekiyor.

Type 74 Neleri Vurabilir?

Type 74, alçaktan uçan uçakları, helikopterleri ve yakın mesafedeki yer hedeflerini vurabilecek bir toptur. İnsansız araçlara karşı kullanıldığı iddiası bu sayfada işlenmiyor, çünkü bunu belgeleyen bir kaynak bulunamadı. Etkisi, hedefin hızına, irtifasına ve menzile bağlıdır.

Hava hedefleri için toptan beklenen, mermilerin hedefin yakınında patlaması ya da doğrudan isabetidir. Kaynaklarda kullanılan mühimmat "HEI-T" yani yüksek patlayıcılı, yakıcı ve izli mermi olarak anılıyor (FAS). Hedefe isabet etmeyen mermiler 9-12 saniye sonra kendini imha ediyor. Jet uçaklarına karşı sınırlar "Jet Uçağı Vurabilir mi?" başlığında anlatıldı.

Yer hedeflerinde Valka.cz topun etkili olduğunu yazıyor. Vietnam'da kullanılan, Type 65 topu T-34-85 gövdesine bağlanmış doğaçlama bir araç hakkında Vikipedi, zırhlılara karşı bir ölçüde etkili olduğunu fakat modern tankların zırhını delemediğini yazıyor; bu, Type 74'e değil, elle yönlendirilen o tekil araca ilişkin bir not. Bir uçaksavar topu olarak tasarlandığı için kara hedefi görevi ikincil kalıyor.

Type 74 Kullanıldığı Yerler

Type 74 başlıca hava üslerinin, deniz üslerinin ve kara birliklerinin yakın hava savunmasında kullanılıyor. Çin'de bu üç kol da topu envanterinde tutuyordu; Tayland'da Deniz Piyadeleri'nin 2019 tatbikatında ateş ederken görüntülendi. Savaş bölgelerinde görev yaptığı ülkelerde kullanım biçimi çoğunlukla belgelenmedi.

Valka.cz'in verdiği sayılar şöyle: kara kuvvetlerinde 18 birim (DK-9 kompleksinin uçaksavar bölüğü), hava kuvvetlerinde 54 birim (uçaksavar alayı), donanmada 18 birim (deniz üslerinin korunması için). Bu rakamlar Type 65 ve Type 74'ü birlikte kapsıyor, tarihsiz ve tek kaynaklı.

Hava kuvvetlerinde top birimlerinin fazla olması, pist ve yakıt depoları gibi sabit tesislerin alçak irtifa savunmasının topla yapıldığına işaret ediyor; bu bir çıkarım, kaynak açıkça yazmıyor. Çatışma bölgelerindeki kullanım "Hangi Çatışmalarda Kullanıldı?" başlığında ayrı ele alınıyor.

Type 74 Ne Tip Mühimmat Atıyor?

Type 74, 37×252 mm çapındaki fişekleri atar. FAS yüksek patlayıcılı, yakıcı ve izli (HEI-T) mermiyi belirtiyor; Valka.cz ise yüksek patlayıcılı kümeli ve yüksek patlayıcılı personel karşıtı iki tür sayıyor. Mermiler yaklaşık 9-12 saniye sonra kendini imha edecek biçimde ayarlı.

Zeytin yeşili çelik bir cephane kutusunun üzerinde, beşli metal klipte dizili pirinç kovanlı fişekleri ve yanında bir top gövdesini gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Ata sistem 61-K için ayrıntılı kayıtlar var: yaklaşık 732 g'lık yüksek patlayıcılı parçalı-izli mermi, yaklaşık 770 g'lık zırh delici-izli mermi ve yaklaşık 620 g'lık yüksek hızlı zırh delici mermi (Vikipedi). Aynı kaynak, 500 m'de 60 derecelik açıyla 37 mm zırh deldiğini yazıyor. Çin'in Type 74 için bu tür mermi ailesini kullandığı varsayılabilir, ancak Type 74'e özel bir mühimmat listesi yayımlanmış değil.

Ata 61-K'da fişekler beşli klipler hâlinde besleniyor; Type 74'te de aynı düzenin sürdüğü varsayılıyor ama doğrulanmadı. İzli mermi, atış sırasında ışık izi bırakarak nişancının mermi yönünü görmesine yardımcı olur. Kendini imha edici sigorta ise hedefi kaçıran merminin yere dönmeden havada patlamasını sağlar; FAS'ın verdiği 4.000-4.700 m imha mesafesi bununla ilişkili. Mermi başına maliyet için herhangi bir kaynak yok.

Type 74 Kaç Km'lik Alanı Korur?

Type 74 için yayımlanmış resmî bir koruma çapı yok. Ele alınabilecek en yakın ölçüt 3.500 m'lik taktik uçaksavar menzilidir. Bu değer yarıçap kabul edilirse teorik olarak yaklaşık 38 kilometrekarelik bir daire çıkar, ancak irtifa sınırı ve hedef hızı gerçek kapsama alanını bunun çok altına çeker; bu bir yaklaşık hesaptır, resmî değer değildir.

Yeşil bir arazi üzerinde küçük bir hava alanı pisti ve depo binalarının çevresinde parlayan dairesel bir koruma sınırını gösteren üstten görünümlü soyut illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Bir topun "alan koruması", yer düzleminden çok bir yarım küreyle düşünülmelidir: yatay mesafe 3.500 m'ye kadar ulaşsa da, mermi yükseldikçe hedefe uzaklık ve isabet ihtimali değişir. Hedefin hızlı ve yüksek olduğu durumlarda etkili kapsama çok daralır. Topun yükseliş açısı -5 ile 87 derece arasında (FAS), bu yüzden doğrudan tepesindeki hedefe de ateş edebilir.

Uygulamada koruma, tek top yerine birkaç topun ve bir radarın bir araya getirildiği bataryayla yapılır. Kaç topun nasıl dizildiği ve sahaya ne ölçüde yayıldığı resmî olarak yayımlanmadı ve bu sayfada anlatılmıyor. Menzil kavramının ayrıntıları "Menzili Ne Kadar?" bölümünde.

Type 74 Kurulumu Nasıl Olur?

Type 74 bir araca bağlanarak çekilir; ateş konumuna gelince dört tekerlekli alçak platform yere oturtulur, yanlardaki destek ayakları indirilir ve top namluları kaldırılır. Radarlı ya da ateş yöneticili konfigürasyonda toplar kablolarla yöneticiye bağlanır. Süre, ekip sayısı ve yerleşim planı gibi ayrıntılar yayımlanmamıştır.

Kuru tepeler arasındaki toprak yolda, uzun bir çeki kolu yerde duran, dört tekerlekli kızağı üzerinde iki namlusu havaya kalkık bir uçaksavar topu ve arka planda bir askerî kamyonu gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Military Periscope, topun iki ucunda dingil bulunan alçak bir platform üzerine oturduğunu ve ateş konumunda her iki yanda destek ayaklarının sistemi dengelediğini yazıyor. Bu, geri tepme sırasında kızağın zıplamasını önleyen genel bir yapı. Valka.cz'e göre topu yedi kişilik bir ekip çalıştırır.

Ekip içindeki görev dağılımı ve kurulumun kaç dakika sürdüğü açık kaynakta yer almıyor; bu sayfa bu konuda tahmin yürütmüyor.

Type 74 Nasıl Çalışır?

Type 74'te nişancı hedefi optik bir hesap nişangâhıyla izler; mekanik bilgisayar hedefin hızına ve irtifasına göre namlunun önüne alınacak noktayı belirler. Toplar geri tepmeyle çalışır (FAS). Type 74'ü farklı kılan şey, bu hesabı radarlı bir ateş yöneticisinden gelen veriyle de yürütebilmesidir.

Şafakta iki çift namlulu topun yanında bir direk üzerindeki radar anteni ve kamuflaj ağıyla örtülü bir komuta barınağını gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Zincir şöyle işliyor: Radar ya da optik yönetici hedefi bulur, menzil ve yön bilgisini hesaplar, bu bilgi topların yönlendirme sistemine gider, toplar hedefe göre dönüp yükselir ve ateş açılır. Bir kaynağa göre Type 313 radarı özellikle Type 74 ile eşleşiyor. Aynı kaynak, birden çok topun tek bir yöneticiye bağlanabildiğini söylüyor.

Alt sürümler bu sistemi farklı biçimde yeniden kuruyor. Type 74SD'de servo sistemi çıkarılıyor ve top Type 800 lazer rota yöneticisine bağlanıyor; Type 79-III'te elektro-optik yönetici ve motorlu dönüş-yükselme ekleniyor (Vikipedi). Bu sürümler Type 74'ün gelişim yönünü gösteriyor ama hepsi Type 74 tabanlı. Parça düzeni "Kaç Parçadan Oluşur?" bölümünde.

Type 74'ün 37 mm Çift Namlusu Nedir?

"37 mm çift namlu", yan yana monte edilmiş iki ayrı otomatik topun tek bir beşiğe oturtulmasıdır. Her namlu 37 mm çapında bir mermi atar; iki namlu aynı anda ya da ardışık ateşleyerek toplam atış hızını katlar. Bu düzenin amacı, tek namluya göre havada daha yoğun bir mermi perdesi oluşturmaktır.

Bulutlu gökyüzüne doğru yükselen, ağız frenli iki kalın paralel top namlusunun ve altındaki geri tepme silindirlerinin yakın çekim temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

"37 mm", merminin çapıdır. 37×252 mm ifadesi ise çapı ve fişek kovanının uzunluğunu verir. Tek namlulu hâli Type 55'tir (Sovyet 61-K'nın kopyası); çift namlulu hâli Type 65; radara bağlanan sürümü Type 74. Tek ve çift namlulu toplar aynı fişeği paylaşır; tek namlulu 61-K için Vikipedi 160-170 atış/dk teorik hız yazıyor, çift namlulu Type 74 için değerler çok daha yüksek yazılıyor.

Çift namlunun karşılığı olan bedel ağırlık ve boyuttur: iki top, iki besleme düzeni ve daha büyük bir kızak. Type 65 için 2.650 kg yazılırken tek namlulu 61-K 2.100 kg çekiyor; yani ikinci namlu yaklaşık 550 kg ek yük anlamına geliyor, ama iki rakam farklı kaynaklardan ve farklı konfigürasyonlar için. Atış hızı sayıları "Dakikada Kaç Mermi Atar?" başlığında bulunuyor.

Type 74 Hangi Çatışmalarda Kullanıldı?

Type 74'ün adıyla doğrulanmış, ayrıntılı bir savaş geçmişi açık kaynaklarda yok. Top Tigray Savaşı'nda Tigray Savunma Güçleri'nin envanterinde görüldü ve IŞİD'in elindeki Çin yapımı bir 37 mm'lik top Type 65 ya da Type 74 olarak tanımlandı. Hiçbir kaynak, Type 74'e bağlı bir uçak düşürme olayı yazmıyor.

Oryx'in Tigray Savunma Güçleri envanterinde 21 adet 23 mm ZU-23 ile birlikte 6 adet 37 mm Type 65/74 topu sayılıyor. Aynı kaynak, Mi-35 helikopterlerinin düşürülmesini omuzdan atılan füzelere bağlıyor; toplara değil. Yani bu çatışmada top envantere dahil, ama kayıtlı kayıplar başka silahlarla ilişkilendirilmiş.

Vikipedi'nin 61-K sayfası bu top ailesinin Vietnam, Kore ve Suriye iç savaşı gibi pek çok çatışmada anıldığını yazıyor; ancak bu liste atalara ve Type 55/65 gibi sürümlere ait ve Type 74'e özel değil. Güney Sudan ile Bangladeş'in envanterinde Type 65/74 geçse de, çatışma kullanımı belgelenmedi. Bu yüzden "Hangi Çatışmalarda" sorusunun doğru yanıtı, "belgeli tek savaş geçmişi yok, Tigray envanterde" biçimindedir.

Type 74'ü Kim Üretti?

Type 74'ü, Çin'in devlet savunma sanayii üretti; ancak tek bir fabrika ya da şirket adı hiçbir güvenilir kaynakta doğrulanamadı. Aynı ailenin kundağı motorlu sürümü Type 88'in üreticisi Vikipedi'ye göre Norinco; Type 74'ün kendisi için böyle bir atıf bulunmuyor.

Üretici adı olarak sıkça anılan "Norinco" adı, Type 74 için herhangi bir sayfada yazılı değil ve bu sayfa onu Type 74'e atfetmiyor. Hangi fabrikanın ya da şirketin üretimi yaptığı bilgisi açık kaynakta eksik.

Kökeni, Sovyetler Birliği'nde Sverdlovsk'taki 8 numaralı topçu fabrikasında, Mikhail Loginov ve Lev Loktev'in yönettiği ekiple geliştirilen 61-K'ya uzanıyor (Vikipedi). Çin bu tasarımın kopyasını Type 55 olarak üretti, ardından çift namlulu Type 65'i çıkardı. Sovyet fabrikasıyla Çin üreticisi arasındaki ilişkinin lisans, kopya ya da teknoloji devri olarak adlandırılması kaynaklarda farklı, bu yüzden bu sayfa "kopya" sözünü Vikipedi'nin kullandığı biçimiyle aktarıyor.

Type 74 Ne Zaman Hizmetten Çıkarıldı?

Type 74'ün hizmetten çıkarıldığına dair resmî bir açıklama ya da kaynak yok. Aksine, Vikipedi hâlâ Bangladeş, Myanmar ve Tayland'ı kullanıcı olarak sayıyor ve Tayland Deniz Piyadeleri 2019'da bu topla atış yaptı. Çin'deki güncel durum ise kaynaklarda net değil.

Çin'de Type 65 ve Type 74'ün PLA içinde hâlâ hizmette olduğunu yazan Valka.cz tarihsiz; bir müze belgesi de Type 65 için "1965'ten bugüne" yazıyor ama güncelleme tarihi belirsiz. Bu yüzden bu sayfa "emekli oldu" ya da "hâlâ görevde" diye kesin bir cümle kurmuyor.

Dolaylı işaret olarak, Type 74 toplu Type 88 kundağı motorlu sistemi Vikipedi şablonunda "hizmetten çıkmış ya da geliştirmesi durmuş" olarak işaretli ve FAS bu sistemin başarısız bulunduğunu yazıyor; ama bu, römork üstü Type 74'ün durumunu belirlemez. Yerine ne geldiği sorusu bir sonraki başlıkta ele alınıyor.

Type 74 Hangi Sistemlerin Yerini Aldı?

Type 74, yerini aldığı bir sistemden çok, Type 65'in yükseltilmiş sürümü olarak Type 65'in yanında ve üzerinde var oldu. Açık kaynaklarda "Type 74 şu sistemin yerine geçti" diyen bir kayıt yok. Type 65'ler yükseltilerek Type 74 standardına getirilmiş olabilir; bu bir çıkarım.

Ailenin tarihindeki gerçek yer değiştirmeler farklı. Sovyetler Birliği'nde 1950'lerde 61-K'nın kara sürümünün yerini AZP S-60 57 mm topu aldı (Vikipedi). Çin'de ise Type 74 toplu Type 88 kundağı motorlu sistem seri üretime girmedi ve FAS'a göre geliştirme Type 90II'ye kaydı. Bu iki olgu birbirinden bağımsız.

Dolayısıyla "hangi sistemlerin yerini aldı" sorusunun dürüst yanıtı şu: Type 65 ile aynı topu paylaşıyor, onun yükseltmesi olarak anılıyor, başka bir sistemi devre dışı bırakmış değil. Rakip sistemlerle konumu bir sonraki başlıkta.

Type 74'ün Rakipleri Nelerdir?

Type 74'ün rakipleri, aynı alçak irtifa görevini yapan toplardır: Sovyet ZSU-23-4 Shilka, AZP S-60 (57 mm) ve İsveç kökenli Bofors 40 mm L/70. Bunlar farklı çap, menzil ve hareket yeteneğine sahip olduğu için "rakip" sözcüğü kaba bir ifade; her biri farklı bir görev yelpazesinde yer alıyor.

SistemÇapAtış hızıEtkili menzilÖne çıkan fark
Type 7437 mm, çift namluNamlu başına 220-240 atış/dk (FAS)3.500 m taktik (FAS)Çekilir; radar/yönetici uyumlu
ZSU-23-4 Shilka23 mm, dört namluNamlu başına 850-1.000 atış/dk2,5 km'de 1,5 km irtifaPaletli; yerleşik radar
AZP S-6057 mm105-120 atış/dk teorik; 70 sürekli6.000 m radarlı, 4.000 m optikDaha uzun menzil; 4.660 kg
Bofors L/7040 mm240-330 atış/dk4 km (BOFI sürümü)NATO standardı sayıldı; 2.400 kg top ağırlığı

AZP S-60

Sovyetler'de 1950'de hizmete giren S-60, Type 74'ten daha büyük çaplı (57 mm) ve daha uzun menzilli bir toptur, ama çok daha ağır. En az 37 ülkeye satıldığı yazılıyor.

Bofors 40 mm L/70

İsveç'in 1940'ların sonunda geliştirdiği Bofors L/70, yaklaşık 40 ülkede kullanılmış olan geniş bir kullanıcı tabanına sahiptir. Namlu çıkış hızı yaklaşık 1.000 m/sn, atış hızı ise 240-330 atış/dk aralığında yazılıyor; Type 74'ün 866 m/sn'siyle kıyaslandığında hız bakımından öne çıkıyor, ancak iki sistem farklı çağların ürünü ve ölçütler birebir örtüşmüyor.

ZSU-23-4 Shilka

Shilka, topla kendi radarını tek bir paletli araca sığdırdığı için rakip sayılıyor, ancak 23 mm'lik küçük mermisi sınırlı patlayıcı etki bırakıyor. Tam karşılaştırma yukarıdaki "ZSU-23-4 mü" başlığında yapıldı. Hiçbir sistem tek başına diğerinden "iyi" ilan edilemez; görev, menzil ve hareket gereksinimi belirleyicidir.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız