Savunma Sanayi TR | Sözlük | Wirbelwind Nedir? Almanya'nın Dört Namlulu 2 cm Kendi Yürür Uçaksavar Aracının Özellikleri

Wirbelwind Nedir? Almanya'nın Dört Namlulu 2 cm Kendi Yürür Uçaksavar Aracının Özellikleri

Flakpanzer IV Wirbelwind, Almanya'nın Panzer IV şasili dört namlulu 20 mm uçaksavar aracıdır: etkili menzil yaklaşık 2 km, 105 civarı üretim; Türkiye kaydı yok.

Flakpanzer IV Wirbelwind, Almanya'nın Panzer IV şasili dört namlulu 20 mm uçaksavar aracıdır: etkili menzil yaklaşık 2 km, 105 civarı üretim; Türkiye kaydı yok.

Wirbelwind Nedir? Almanya'nın Dört Namlulu 2 cm Kendi Yürür Uçaksavar Aracının Özellikleri
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

Wirbelwind, Almanya'nın 1944'te Panzer IV tankının gövdesi üzerine kurduğu kendi yürür uçaksavar aracıdır. Tankın topu çıkarılmış, yerine üstü açık, çok yüzlü bir kule oturtulmuş ve kuleye dört namlulu 2 cm'lik Flakvierling 38 konmuştur. Resmî adı Flakpanzer IV, askerî envanter numarası Sd.Kfz. 161/4'tür. Bugün hizmette olan bir sistem değil; Wehrmacht'ın son savaş yılındaki geçici ama etkili bir cevabıdır.

Yazı; Almanca ve İngilizce ansiklopedi maddelerine, Tank Archives ile History of War sitelerindeki makalelere, arşivlenmiş Achtung Panzer sayfasına ve tank-afv.com'daki ayrıntılı dosyaya dayanıyor. 20 Kasım 2026'ya kadar erişilebilen kaynaklar tarandı. Üretim adedi, ağırlık, hız ve devreye giriş tarihi gibi başlıklarda kaynaklar birbirini tutmuyor; her fark ilgili bölümde "kaynaklar farklı yazıyor" diye belirtildi. Savaş dönemi teknik föylerinin aslına açık kaynakta ulaşılamadı.

Gün batımında çamurlu bir tarlada, tank gövdesi üzerinde alçak, üstü açık, çok yüzlü bir kule ve gökyüzüne çevrilmiş ince namlular taşıyan kendi yürür uçaksavar aracını gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: Wirbelwind'in silahı olan 2 cm Flakvierling 38 ile aynı mermiyi atan tekli Flak 38, sitedeki "2 cm Flak 38 Nedir?" yazısında ayrıntısıyla anlatılıyor. Burada silahın kendisi değil, onu Panzer IV'e taşıyan araç ele alınır; mermi ve namlu bilgileri yalnızca araçla ilgili oldukları ölçüde tekrar edilir. Ağır 8,8 cm'lik kardeşler için "Flak 88" ve "8,8 cm Flak 37" yazılarına bakılabilir.

Wirbelwind Nedir?

Wirbelwind, Panzer IV tankının gövdesine yerleştirilmiş, üstü açık döner bir kuleyle dört adet 20 mm'lik otomatik topu birlikte taşıyan Alman uçaksavar aracıdır. Alçaktan saldıran avcı-bombardıman uçaklarına karşı tank birliklerini korumak için 1944'te üretilmeye başlandı. Füze ya da radar kullanmaz; klasik bir toptur ve nişancısı hedefi gözle takip eder.

Almanca "Wirbelwind" sözcüğü hortum ya da kasırga anlamına gelir. Araç Almanya'da resmen "Flakpanzerkampfwagen IV (2 cm Flak 38 Vierling)" diye anılıyor, kısa adı Sd.Kfz. 161/4. Üzerinde "tank" gibi hareket etse de ana silahı bir tank topu değil; dört namlu aynı yöne bakar ve gökyüzüne doğru ateş edecek biçimde dikilebilir.

AdNereden geliyorNot
WirbelwindResmî takma ad, "kasırga" anlamındaBirliklerde en yaygın kullanılan ad
Flakpanzer IV (2 cm Flakvierling 38)Ordu envanter adıKaynaklar ayrıntıda küçük yazım farkları gösteriyor
Sd.Kfz. 161/4Özel amaçlı araç numarasıMöbelwagen 161/3 numarasını taşır
Keksdose ("bisküvi kutusu")Kulenin görünüşündenİngilizce ansiklopedi bu lakabı Wirbelwind'e, Achtung Panzer ise Ostwind kulesine bağlıyor; kaynaklar farklı yazıyor

Araç, kendinden öncekilerin yetersizliğinden doğdu. Önce 1943 sonunda prototipi gösterilen, 1944 başında seri üretime giren ve Möbelwagen denen, üstü açık ama kulesiz bir uçaksavar şasisi vardı; Wirbelwind onun üzerine "ilk gerçek döner kuleli uçaksavar tankı" olarak geldi. Almanca ansiklopedi bu ifadeyi açıkça kullanıyor. Aracın öyküsü, Alman tank birliklerinin 1943'ten sonra uçak tehdidi karşısında yaşadığı çaresizlikle iç içedir.

Wirbelwind Ne İşe Yarar?

Wirbelwind'in işi, ilerleyen tank kolunun üzerine alçaktan dalan savaş uçaklarını yoğun bir mermi duvarıyla karşılamak ve onları nişan almadan geri çevirmektir. Tank birliğiyle aynı hızda yol alır, durduğunda da korumaya devam eder. Gerektiğinde hafif zırhlı araçlara ve açıktaki piyadeye de ateş edebilirdi.

Kaynaklar bu işi aynı sözcüklerle anlatmıyor ama fikir ortak. Tank Archives, aracın başlıca görevini saldıran uçakların önüne "ateş perdesi" germek olarak tanımlıyor; yüksek ateş hızı ve dört namlu bu perdeyi oluşturuyordu. Panzer birliklerinin genel müfettişi Heinz Guderian'ın istediği şey, kolun yürüyüşünde ve çarpışmasında onu bırakmayacak bir uçaksavardı. Ağır 8,8 cm toplar mevzi kurmak zorundaydı, yarı paletli araçlarda ise mürettebat açıkta kalıyordu.

Gri bir gökyüzü altında, bir yoldaki zırhlı araç kolunun üzerinden alçaktan geçen pistonlu bir savaş uçağı siluetini ve yerden ona doğru yükselen ışıklı iz çizgilerini gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Almanya'daki tablo basitti: 1943'ten itibaren müttefik hava üstünlüğü yüzünden gündüz kara hareketi tehlikeli hale gelmişti. Almanca ansiklopedi, Panzer birliklerinin avcı-bombardıman uçaklarına karşı "neredeyse savunmasız" kaldığını yazıyor. Wirbelwind bu boşluğu doldurmak için seri üretime alındı, ama sayısı hiçbir zaman cephedeki ihtiyaca yetmedi. Yer hedeflerine ateş etme yeteneği resmî bir görev değil, ikincil bir olanaktı; bu kullanımın ne kadar etkili olduğu "Neleri Vurabilir?" bölümünde tartışılıyor.

Wirbelwind Hangi Ülkenin?

Wirbelwind, Nazi dönemi Almanya'sına aittir. Tasarım ve üretim emri Alman Kara Kuvvetleri Silah Dairesi'nden (Heereswaffenamt) çıktı; araçlar Wehrmacht ile Waffen-SS'in tank birliklerine verildi. Montaj, bugün Polonya sınırları içinde kalan Silezya'daki Sagan (Żagań) kentinde, ordunun bir onarım birliğine bağlı atölyede yapıldı ve araç başka hiçbir ülkeye devredilmedi.

Fikir iki kaynaktan beslendi. Almanca ansiklopediye göre 12. SS Panzer Tümeni'nin uçaksavar bölüğü komutanı Karl Wilhelm Krause, 1944 başında bölük atölyesine Flakvierling'i Panzer IV şasisine monte ettirmişti; ordunun Silah Dairesi bu saha deneyini inceleyip örnek aldı. Resmî üretim şartnamesi ise Silah Dairesi'nin 6. Müfettişliği'nden geldi.

Taranan kaynaklarda Almanya dışında Wirbelwind işleten bir devlet yok. Savaş sonunda ele geçirilen araçlar müttefik ve Sovyet askerlerince incelendi. Bugün hayatta kalan örnekler Almanya ve Kanada'da müzelerde duruyor (ayrıntı "Hangi Ülkelerde Var?" bölümünde).

Wirbelwind Özellikleri Nelerdir?

Wirbelwind yaklaşık 22 ton ağırlığında, beş kişilik mürettebatlı, üstü açık döner kuleli bir araçtır. Dört adet 20 mm top ve bir 7,92 mm makineli tüfekle donatıldı. Panzer IV gövdesine dayandığı için hızı saatte 38-42 km, yol menzili 200 km civarındadır. Kaynaklar birçok değerde ayrışıyor.

ÖzellikDeğerKaynak notu
Mürettebat5 kişi (komutan, nişancı, iki yükleyici, sürücü; telsiz/makineli tüfek görevlisi)İngilizce ansiklopedi 5; tank-afv 5-6 yazıyor
Savaş ağırlığı22 tonDört kaynak 22 diyor; tank-afv tablosu 25 ton yazıyor
Uzunluk / genişlik / yükseklik5,89-5,92 m / 2,88-2,95 m / 2,76 mKaynaklar farklı yazıyor
MotorMaybach HL 120 TRM, 12 silindirGüç 265, 272 ya da 300 PS olarak geçiyor
En yüksek hız38-42 km/sa38 (History of War, Achtung Panzer), 40 (İngilizce ansiklopedi), 42 yol / 25 arazi (tank-afv)
Menzil200-210 km yolda; yaklaşık 130 km arazideYakıt kapasitesi 470 litre (Achtung Panzer)
Kule zırhı16 mmTank Archives kulenin alt kısmı için 30 mm da yazıyor; diğer kaynaklar 16 mm diyor
Gövde zırhıÖn 80, yan 30, arka 20, üst 10 mmGövde Panzer IV'ten geldiği için model farkıyla değişir
Ana silah4 x 20 mm Flakvierling 38Yükselme 90° kadar; ayrıntı "2 cm Flak 38" yazısında
Yardımcı silah7,92 mm MG 34, 1.350 fişekİngilizce ansiklopedi, tank-afv
Mühimmat3.200 adet 20 mm fişekAlmanca ansiklopedi 90 şarjör kutusu diyor
Müze avlusunda ıslak arnavut kaldırımı üzerinde duran, açılı üstü açık çelik kuleli ve gökyüzüne çevrilmiş ince namlu demeti taşıyan eski paletli bir zırhlı aracı gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Kule dokuz yüzlüdür ve gövdeye oturan halka Panzer IV'ün halkasıyla aynı çaptadır; bu da dönüşümü kolaylaştırdı. Kule yüksekliği Tank Archives'e göre 1.050 mm, aracın toplam yüksekliği 2,76 m'dir. Guderian'ın istediği üç metrenin altında kalmak için kule alçak tutuldu.

Wirbelwind'in Avantajları Nelerdir?

Wirbelwind'in en büyük üstünlüğü, tank hızında hareket edip kolu koruyabilen ve dört namlunun ateşini tek hedefe toplayabilen döner kulesidir. Önceki Möbelwagen'de yan duvarlar yatırılırken mürettebat açıkta kalırdı; yeni kule ise her yönden hafif koruma sağladı. Üretimi de basit bir atölyeyle yapılabildi.

Üstünlükleri sıraya koymak gerekirse: Birincisi, kule dönebildiği için nişancı uçağın geliş yönüne aracı çevirmek zorunda kalmaz. İkincisi, dört namlu yüksek hacimde mermi çıkarır; Tank Archives bunu uçağın önüne çekilen "ateş duvarı" diye anlatıyor. Üçüncüsü, kule üstü açık olduğu için komutan gökyüzünü tam görür ve barut dumanı kule içinde birikmez. Almanca ansiklopedi bu tercihi tasarım şartlarında "serbest görüş ve düşük barut dumanı yükü" diye kaydediyor.

Dördüncüsü, üretim kolaylığı: Wirbelwind sıfırdan yeni bir tank yapmak yerine cepheden onarıma dönen Panzer IV gövdelerini kullandı; kule ise sade kaynaklı levhalardan oluşuyordu. Kule halkasının Panzer IV ile aynı olması, parçaların standart kalmasını sağladı. Beşincisi, aracın tank gövdesi üzerinde durması, Möbelwagen gibi yarı korumalı çözümlere göre mürettebata daha fazla koruma getirmeyi amaçladı; tasarım şartnamesinde "tam zırhlı döner kule" ilk maddeydi. Aracın savaştaki gerçek başarısı hakkındaki rakamlar ise "Neleri Vurabilir?" bölümünde ayrıca ele alınıyor.

Wirbelwind'in Dezavantajları Nelerdir?

Wirbelwind'in zayıflığı, 20 mm'lik mermilerin hafif kalması ve etkili menzilin yaklaşık iki kilometreyle sınırlı olmasıdır. Üstü açık kule, havadan ve topçu parçalarından korumaz. Üretim sayısı da yüzü zor geçti. Almanca ansiklopedi, 3,7 cm'lik Flak 43'ün bazı uçak tiplerine karşı vuruş etkisinin daha üstün olduğunu belirtiyor.

Başlıca sınırlar şunlar. Menzil: etkili uzaklık yaklaşık iki kilometredir; mermilerin kâğıt üzerindeki azami erişimi bundan fazla olsa da o uzaklıkta isabet beklenmez (ayrıntı "Menzili Ne Kadar?" bölümünde). Mermi: 20 mm'lik patlayıcı yük küçük olduğundan uçağı düşürmek için birkaç mermi aynı anda isabet etmelidir. İngilizce ansiklopedi bu durumu "birkaç mermi aynı anda çarpmadıkça yetersiz" diye anlatıyor ve Ostwind'in bu yüzden geldiğini yazıyor. Kule: üstü açık olduğundan yağmurda branda gerilmesi gerekir; Almanca ansiklopedi bunu kayda geçiriyor. Duman: dört namlu çok barut dumanı çıkarır; kapalı kule bu nedenle tercih edilmedi.

Bir diğer dezavantaj hedef olma riskidir. Tank Archives, uçaksavar araçlarının düşman uçakları için "öncelikli hedef" olduğunu, çünkü pilotların önce onları susturup sonra tanklarla uğraşmayı seçtiğini yazıyor. Üretimin küçük kalması da bir zayıflıktı; birlikler çoğu zaman Möbelwagen ve Wirbelwind'i karışık kullandı (bkz. "Kullanıldığı Yerler").

Wirbelwind Ne Zaman Üretildi?

Wirbelwind'in ilk saha uyarlaması 1944 başında yapıldı, üretim kararı mayıs 1944'teki gösteriden sonra verildi ve teslimatlar temmuz 1944'te başladı. Üretim ocak 1945'te Sagan'dan Teplitz'e taşınarak sürdü; en çok atıf alan kayda göre şubat 1945'te bitti. Tarihler kaynaklarda birkaç hafta kayabiliyor.

TarihOlayNot
Eylül 1943Flakvierling'li ilk Panzer IV prototipi (Möbelwagen öncüsü) hazırAlmanca ansiklopedi ve Tank Archives
Ekim 1943Prototip Kummersdorf'ta Guderian'a gösterilirAlmanca ansiklopedi 16 Ekim diyor
Aralık 1943Silah Komisyonu 3,7 cm'lik topu seçer; Möbelwagen doğar21 Aralık 1943
Erken 194412. SS Panzer Tümeni uçaksavar birliği kendi Flakvierling'ini Panzer IV'e monte ederİngilizce ansiklopedi "yaz başı" der; kaynaklar farklı yazıyor
27 Nisan 1944Silah Dairesi subayının raporu üretimi önerirAlmanca ansiklopedi
Mayıs 1944 sonuPrototip Guderian'a gösterilirBirçok kaynak ortak
Temmuz 1944İlk teslimatlarAlmanca ansiklopedi
Eylül 1944Sipariş 80'den 130'a çıkarTank Archives
Ocak 1945Sagan'daki komut Teplitz'e taşınırTank Archives, Almanca ansiklopedi
Şubat 1945Spielberger'in kaydına göre üretim biterAlmanca ansiklopedi bu kitaba dayanıyor
Mart 1945Sipariş kâğıt üzerinde 200'e çıkarılırTank Archives; gerçekleşen adet çok daha az
Endüstriyel bir atölyede, tavan vinciyle ağır paletli bir gövdenin üzerine indirilen açılı kaynaklı çelik kutuyu, çelik levha yığınları ve aletlerle birlikte gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Hitler başta bu tür bir uçaksavar şasisine mesafeliydi; Almanca ansiklopedi onun ancak eylül 1943'te geliştirmeye izin verdiğini, çabanın "iş yükü yararla orantılı değil" kaygısıyla başladığını yazıyor. Teslimatın başladığı 1944 yazı, Batı Cephesi'nde Alman birliklerinin müttefik hava üstünlüğü altında en çok zorlandığı döneme denk gelir.

Türkiye'nin Wirbelwind'i Var mı?

Taranan kaynaklarda Türkiye'nin Wirbelwind aldığına ya da kullandığına dair hiçbir kayıt bulunamadı. Araç yalnızca Almanya'da, savaşın son aylarında az sayıda üretildi ve ihraç edilmedi. Türkiye'nin Almanya'dan Panzer IV tankı alması ayrı bir olgudur; o alım Flakpanzer'leri kapsamıyor ve ikisi karıştırılmamalıdır.

Panzer IV konusunda İngilizce ansiklopedi iki farklı anlatım veriyor: Türk Cumhuriyeti Devlet Arşivi belgesine dayanan bir kayıt, 4 Mayıs 1944'e kadar krom cevheri karşılığında 35 tankın teslim edildiğini, teslimata Ausf. G ile başlandığını ve muhtemelen Ausf. H ile sürdüğünü yazıyor. Başka bir Fransız dergi kaynağı ise 1943'te yalnızca 15-22 tankın, hepsi Ausf. G olarak teslim edildiğini bildiriyor. Kaynaklar farklı yazıyor. İki kayıtta da uçaksavar şasisinden söz edilmiyor.

Almanya-Türkiye silah ticaretini anlatan Belleten makalesinde uçaksavar topları İngiliz yardımı bağlamında anılıyor ve tür belirtilmiyor; bu nedenle o kaynak da Wirbelwind'i ne doğruluyor ne çürütüyor. "Türkiye'de yok" demek yerine "kayıt bulunamadı" demek doğru olur. Türkiye'nin güncel hava savunma envanteri bu yazının konusu dışındadır.

Wirbelwind mi Daha İyi, Ostwind mu?

İkisi aynı gövde ve benzer kule üzerinde durur ama farklı iş yapar: Wirbelwind dört namlunun sürekli ateş duvarıyla, Ostwind ise tek ama daha ağır 3,7 cm'lik mermiyle çalışır. Hangisinin üstün olduğu ölçüte bağlı. Alman ordusu Ostwind'i Wirbelwind'in yerine geçirmeyi planlamış, ama o kadar çok üretememiştir.

Ölçütleri tek tek bakmak gerekirse. Vuruş gücü: 3,7 cm'lik mermi uçağa daha büyük hasar verir; Almanca ansiklopedi bunu açıkça yazıyor ve Möbelwagen'in 3,7 cm'lik toplu çıkış nedeninin de bu olduğunu ekliyor. Ateş yoğunluğu: dört namlu, tek namluya göre aynı anda çok daha fazla mermi fırlatır; hızlı geçen bir hedefe ilk saniyelerde isabet olasılığı bu sayede artar. Mühimmat: Wirbelwind 3.200, Ostwind ise 1.000 fişek taşıdı; birinci araç daha uzun süre ateş edebiliyordu. Menzil: 37 mm'lik topun menzil ve tavanı 20 mm'lik topa göre belirgin biçimde yüksek.

Bir de hazır bulunma ölçütü var. Wirbelwind yaklaşık yüz adetle birliklere ulaştı; Ostwind'in sayısı kaynaklara göre 40 ile 65 arasında değişiyor ve araçların çoğunun akıbeti belgesiz. Bu yüzden "hangisi daha iyi" sorusu yerine "hangi görev için" sorusu daha sağlıklıdır. Rakamların yan yana dizildiği karşılaştırma tablosu "Wirbelwind ile Ostwind Arasındaki Fark Nedir?" bölümünde yer alıyor.

Wirbelwind Jet Uçağı Vurabilir mi?

Wirbelwind'in jet uçağı düşürdüğüne dair taranan kaynaklarda belgelenmiş bir vaka bulunamadı. Araç pistonlu avcı-bombardıman uçaklarına karşı tasarlandı; 20 mm'lik toplar jetlerin yüksek hızı ve irtifası karşısında zorlanırdı. Kuramsal olarak yakın mesafedeki bir jet vurulabilir, ancak bunu gösteren bir kayıt yok.

Taranan kaynaklar jetlerle karşılaşmayı hiç konu etmiyor. Tank Archives, Achtung Panzer ve ansiklopedi maddeleri, aracın karşı karşıya kaldığı tehdidi alçaktan inen pistonlu avcı-bombardıman uçakları olarak anlatıyor. Aracın etkili menzili iki kilometre dolayında kaldığı için hızla geçen bir hedefin ateş altında kalacağı süre çok kısadır. Mermi hızı ve ateş hızı ayrı bölümlerde verildi; ama bu sayılar bir jet düşürme olayını belgelemez, bu yüzden böyle bir olay yazılmadı.

Bu başlık bugünün savaşlarında ortaya çıkan karşı-İHA ya da karşı-jet sorularıyla karıştırılmamalı. Wirbelwind İkinci Dünya Savaşı'nın son aylarında az sayıda üretilmiş, ateşi gözle yönlendirilen bir araçtı; radarı, füzesi ve modern nişan sistemi yoktu.

Wirbelwind Kaç Parçadan Oluşur?

Wirbelwind için kaynaklarda resmî bir parça sayısı verilmiyor. Araç dört ana bloktan oluşur: Panzer IV gövdesi, üstüne oturan dokuz yüzlü kule, kuleye yerleşik dört namlulu Flakvierling 38 ve yardımcı donanım. Parçalar ayrı fabrikalarda üretilip Sagan'daki atölyede birleştirildi; ayrıntıları aşağıdaki tabloda görülebilir.

Ana bileşenGöreviKaynak ve tedarikçi notu
Panzer IV gövdesiTaşıyıcı, motor ve sürücü bölmesiCepheden onarıma dönen tank gövdeleri; Krupp tarafından sağlandı
Döner kuleMürettebat ve silahı barındırırDeutsche Röhrenwerke'den, FAMO Breslau'da son işlemle geldi
Flakvierling 38Dört namlulu topOstmark-Werke (Viyana) üretimi; hafifçe değiştirilmiş sürüm
Yön ve yükselme düzeneğiKuleyi ve namluları çevirirOstmark-Werke; el çarkı, hidrolik sürüm tartışmalı
Şarjör rafları3.200 fişeğin saklandığı kutularAlmanca ansiklopedi 90 kutu diyor
Yedek namlu kutularıAşınan namluların yerine konurTank Archives, arka duvarlara yerleştirilmiş
Gövde makineli tüfeği7,92 mm MG 34, 1.350 fişekİngilizce ansiklopedi; telsizci ateşler
Yangın duvarı ve zeminSürücüyü mühimmat rafından ayırırTank Archives'e göre Wirbelwind'e özgü iyileştirme

Tank Archives'e göre gövde, yakıt deposunun üstüne konan bir zemin ve sürücü bölmesini mühimmat rafından ayıran bir yangın duvarıyla biraz değiştirildi; yakıt deposu da sürücüye doğru kaydırıldı. Bu ayrıntı tek bir makaleden geliyor ve başka bir kaynakla doğrulanamadı.

Wirbelwind Fiyatı Nedir?

Wirbelwind için kaynaklarda bir birim fiyat ya da sözleşme tutarı bulunamadı. Araç, yeni üretilmiş bir tank değil, onarımdaki bir Panzer IV gövdesinin birlik atölyesinde dönüştürülmesiyle ortaya çıktı. Bu yüzden gövde, kule ve silah için tek bir kalem veren resmî bir maliyet belgesine açık kaynakta ulaşılamadı.

Fiyat konusunda tek bir kısmi veri var: 2 cm Flakvierling 38'in kendisi için Almanca ansiklopedi 20.000 Reichsmark yazıyor; bu rakam tek kaynaklıdır ve ayrıntısı "2 cm Flak 38" yazısında verildi. Tankın gövdesi ve kulesinin maliyeti bilinmediğinden bu rakamdan aracın toplam fiyatı hesaplanamaz. Tahmini ya da kâğıt üstü bir fiyat uydurmak yerine "fiyat açıklanmadı" yazmak doğrudur.

Siparişin büyüklüğü bilinir ama parasal değeri bilinmez: Tank Archives'e göre ilk 80 araçlık emir eylül 1944'te 130'a, mart 1945'te 200'e çıkarıldı; gerçekleşen adet 105 dolayında kaldı. Sipariş miktarından fiyat çıkarmak da mümkün değil.

Wirbelwind Kaç Yılında Üretildi?

Wirbelwind 1944 ve 1945 yıllarında üretildi; teslimatlar temmuz 1944'te başladı ve en çok atıf yapılan kayda göre şubat 1945'te sona erdi. Silahı olan Flakvierling 38 ise çok daha eskidir. Aracın "yılı" hangi parçadan söz edildiğine göre değişir; bu yüzden üç farklı tarihi ayırmak gerekir.

Üç ayrı yıl vardır. Silah: Flakvierling 38, Alman donanması için 1938'de Flak 38'den türetildi; karada 1940'ta hizmete girdiği kaydediliyor (kaynaklar farklı yazıyor, ayrıntı "2 cm Flak 38" yazısında). Gövde: Panzer IV tankı savaşın başından beri üretimdeydi, Wirbelwind'e dönüştürülen gövdeler ise önceki yıllarda üretilmiş, cepheden onarıma dönmüş G, H ve J sürümleriydi. Araç: Wirbelwind olarak bu birleşim yalnızca 1944-1945'e aittir.

Üretim yılı konusunda kaynaklar ayrışıyor. Almanca ansiklopedi ağustos 1944-şubat 1945 diyor; History of War temmuz-kasım 1944'te çoğunun üretildiğini ve küçük bir kısmının Teplitz'de bitirildiğini yazıyor; Achtung Panzer mayıs-kasım 1944 aralığını veriyor. Prototipin mayıs 1944'te hazır olması ve ilk teslimatın temmuzda başlaması hepsinde ortak. Zaman çizelgesi "Ne Zaman Üretildi?" bölümünde verildi.

Wirbelwind Menzili Ne Kadar?

Wirbelwind'in etkili menzili yaklaşık 2.000 metredir. Dört namlunun fırlattığı mermi Tank Archives'e göre en çok 4.800 metre uzağa ve 3.700 metre yüksekliğe ulaşabilir, ama o mesafelerde isabet beklenmez. Aracın yol menzili, yani yakıtla gidebildiği mesafe ise bambaşka bir kavramdır ve yaklaşık 200 kilometredir.

ÖlçütDeğerKaynak
Etkili menzilYaklaşık 2.000 mGuderian'ın şartı; tank-afv aracın etkili menzilini 2 km yazıyor
Azami yatay menzil4.800 mTank Archives
Azami hedef yüksekliği3.700 mTank Archives
Yol menzili (araç)200-210 km yolda, yaklaşık 130 km arazideHistory of War, Achtung Panzer, tank-afv

Yatay menzil ile etkili menzil arasındaki fark önemlidir. Mermi 4,8 km'ye kadar uçabilir ama o mesafede hareket eden bir uçağa isabet olasılığı çok düşüktür. Silahın ABD el kitabındaki rakamları (yaklaşık 4.800 m yatay, 3.700-3.800 m dikey, tahmini etkili tavan 2.200 m) "2 cm Flak 38" yazısında ayrıca açıklandı. Wirbelwind için ayrı bir menzil testi sonucu açık kaynakta yok.

Wirbelwind Dakikada Kaç Mermi Atar?

Wirbelwind'in dört namlusu birlikte kuramsal olarak dakikada 1.680-1.920 mermi atar; pratikte ise şarjör değişimi ve nişan düzeltmeleri gibi duraklamalar yüzünden bu hız 700-800 mermiye düşer. Rakamlar silahın ABD savaş dönemi el kitabına ve araç kaynaklarına dayanır. Kuramsal değer için en çok yazılan sayı 1.800'dür.

DeğerDakikadaki mermiNot
Kuramsal, dört namlu1.680-1.920Tank Archives 1.800 diyor; tank-afv aralık veriyor
Pratik, dört namlu700-800İki kaynak ortak
Namlu başına pratik hızyaklaşık 175-200Yazarın hesabı (700-800 bölü 4)

Yazarın hesabına göre 3.200 fişeklik tam yük, pratik hızla yaklaşık 4-4,6 dakikada biter; gerçek savaşta ateş kısa serilerle yapıldığından toplam süre çok daha uzundu. Şarjör değiştirme işini iki yükleyici yapar; her biri dört namlunun ikisine bakar (History of War). Pratik hız bu tür duraklamaları da içerir; yassı kutu şarjörün çalışması "2 cm Flak 38" yazısında ayrıntısıyla anlatılıyor.

Wirbelwind Hangi Ülkelerde Var?

Wirbelwind yalnızca Almanya'nın envanterinde hizmet gördü; başka bir devlete satıldığı ya da devredildiği taranan kaynaklarda geçmiyor. Bugün hayatta kalan örneklerin Almanya'nın Kiel kentindeki bir hava savunma sergisinde ve Kanada'daki Base Borden askerî müzesinde bulunduğu bildirilir. Başka bir ülkenin ordusunda Wirbelwind görev yaptığına dair bir kayıt yoktur.

Cilalı zeminli bir müze salonunda, sürekli paletli, altı büyük yol tekerlekli, üstü açık açılı bir kule ve gökyüzüne çevrilmiş ince namlu demeti taşıyan restore edilmiş eski bir zırhlı aracı gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
YerDurumGüvenilirlik
Almanya, Kiel, Militärhistorische Ausstellung FlugabwehrHayatta kalan örnekİngilizce ansiklopedi; kaynak olarak bir PDF listesine atıf yapıyor
Kanada, Base Borden Military MuseumHayatta kalan örnek; tam çalışır restorasyon yapıldığı söyleniyorRestorasyon iddiası "kaynak gerekli" etiketiyle, doğrulanamadı
Savaş sonrası kullanıcı ülkeTaranan kaynaklarda yokYakalanan araçlar yalnızca incelendi

Münster'deki Alman Zırhlı Araçlar Müzesi için bir Wirbelwind kaydına ulaşılamadı; bu nedenle orada var ya da yok diye yazılmadı. Möbelwagen'in Saumur ve Sinsheim'daki örnekleri ile Kugelblitz'in korunmuş kulesi (Kiel'deki sergide) bu yazının konusu olan araçla karıştırılmamalıdır. Tank-afv, 1944'te Fransa'da müttefiklerin ele geçirdiği bir araçtan ve Sovyet kuvvetlerine geçen bir araçtan söz ediyor; fotoğrafları Tank Archives ve tank-afv sayfalarında yer alıyor.

Wirbelwind Mermisinin Hızı Ne Kadar?

Wirbelwind'in mermisi namludan yaklaşık 830-900 m/s hızla çıkar. Patlayıcı mermi tipi yaklaşık 900 m/s, karma tip ise yaklaşık 830 m/s hızla gider. Bu hızlar saatte 3.000 kilometrenin üzerine karşılık gelir ve rakamlar, farklı mermi tipleri ayrı yazıldığında kaynaklar arasında büyük ölçüde uyumludur.

Tank-afv, Flakvierling mermi tiplerini şöyle sıralıyor: iz bırakan patlayıcı mermi 900 m/s, tungsten çekirdekli zırh delici mermi 100 metrede 40 mm zırh geçirebilen, 830 m/s hızlı bir karma tip ve bir de talim mermisi. 1943 tarihli ABD el kitabı (Alman kitabının çevirisi) aynı hızları 2.950 ve 2.720 fit/sn olarak veriyor; bunlar sırasıyla yaklaşık 899 ve 829 m/s eder (yazarın çevirisi). Finlandiya Hava Savunma Müzesi de 830-900 m/s aralığını yazıyor.

Namlu hızı ile hedefe ulaşma süresi aynı şey değildir. 1.000 metre mesafeye mermi çok kısa sürede gelse de hızla geçen bir uçağa ön pay vermek gerekir; nişangâh bu hesabı yapmaya çalışır. Hız ayrıntıları ve mermi tipleri "2 cm Flak 38" yazısında da yer alır; burada yalnızca araçla ilgili kısmı verildi.

Wirbelwind Ağırlığı Ne Kadar?

Wirbelwind'in savaş ağırlığı çoğu kaynakta 22 tondur: İngilizce ve Almanca ansiklopedi ile History of War ve Achtung Panzer bu değerde birleşir. Yalnızca tank-afv'nin özellik tablosu 25 ton veriyor. Kaynaklar farkın nedenini açıklamıyor; bu yüzden yazıda 22 ton esas alındı, 25 ton ise ayrıca not edildi.

Ostwind (25 ton) ve Möbelwagen (25 ton) daha ağır olarak anılıyor; Achtung Panzer, Ostwind kulesinin ön levhasını 25 mm olarak veriyor. Panzer IV'ün sonraki sürümleri tank olarak yaklaşık 25 tona ulaşmıştı ve yaprak yay süspansiyon bu ağırlığa zorlanmıştı. Aracın ağırlığı hız ve yakıt tüketimi üzerinde belirleyici olduğundan ağırlık farkı önemlidir.

Silahın kendi ağırlığı ayrıdır: tek başına Flakvierling şarjörleriyle birlikte yaklaşık 1,5 ton gelir ("2 cm Flak 38" yazısı). Bileşenlerin ayrı ayrı ağırlığı Wirbelwind için açık kaynakta yok.

Wirbelwind Neleri Vurabilir?

Wirbelwind, iki kilometre içinde alçaktan uçan pistonlu savaş uçaklarını ve avcı-bombardıman uçaklarını hedef alır. Yer hedeflerinden hafif zırhlı araçlara, kamyonlara ve açıktaki piyadeye de etkili olabilir. Orta ve ağır tanklara karşı yetersizdir (yazarın çıkarımı); zırh delici mermi 100 metrede yalnızca yaklaşık 40 mm geçer.

Kaynaklar etkinlik konusunda birbirini tutmuyor. İngilizce ansiklopedi 20 mm'lik topların uçağı düşürmek için birkaç mermi aynı anda isabet etmedikçe yetersiz kaldığını, Almanca ansiklopedi ise 3,7 cm'lik topun vuruş etkisinin bazı uçak tiplerine karşı üstün olduğunu yazıyor. Tank Archives ve Achtung Panzer ise aracın tank birlikleri için alçak uçuşa karşı "etkili" olduğunu söylüyor; bu bir ikincil değerlendirmedir ve ölçüm içermiyor.

Düşürülen uçak sayısı konusunda tek bir iddia var: 12. SS Panzer Tümeni hakkında Herbert Walther'in kitabından alıntılandığı bildirilen bir ifadeye göre araç 27 uçak düşürdü. Bu bir birlik anlatımıdır; bağımsız doğrulama yok ve yalnızca bir arama özetinde görüldü, kitabın kendisine ulaşılamadı. Yer hedeflerine etkili olduğu iddiası ise İngilizce ansiklopedide "doğrulama başarısız" notuyla duruyor; bu da tek kaynaklı kabul edilmeli.

Wirbelwind Kullanıldığı Yerler

Wirbelwind, 1944 yazından savaşın sonuna kadar Alman tank, tanksavar ve ağır tank birliklerinin uçaksavar müfrezelerinde görev yaptı. Tank-afv, kullanımın hem Batı hem Doğu cephesinde sürdüğünü yazıyor. Birimlere genellikle dörder araçlık gruplar halinde verildi. Belgelenmiş duraklar arasında Ardenler ve Macaristan öne çıkıyor.

Karlı bir orman yolunda ilerleyen üç paletli zırhlı aracı, öndeki araçta üstü açık açılı kule ve gökyüzüne çevrilmiş ince namluları gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Batı Cephesi

Almanca ansiklopedinin birlik listesi alaylara, tanksavar ve ağır tank taburlarına dağılan bir tablo gösteriyor. Tank Archives, tanksavar taburlarının (519, 559, 560, 653, 654 ve 655; kaynak 519 yerine 510 yazıyor, kaynaklar farklı) uçaksavar müfrezelerinde Wirbelwind bulunduğunu, bunların çoğunun Batı'da savaştığını bildiriyor. Ardenler taarruzundan sonra 560. tabur Macaristan'a gönderildi. Ayrıca 217. Sturmgeschütz taburuna iki araç verildi.

Doğu Cephesi ve Macaristan

Tank Archives, listedeki taburlardan yalnızca 653.'nün Doğu'da savaştığını bildiriyor. Macaristan'da 509. ağır tank taburunun Wirbelwind'i bir fotoğrafla belgeleniyor. Tank-afv, 1945'te Balaton Gölü çevresindeki muharebelerde bir aracın bir ISU-122 tarafından vurulduğunu bir görsel notunda aktarıyor; bu tek kaynaklı ve doğrulanamadı.

Eğitim ve yedek birlikler

Almanca ansiklopedi, kalan 18 aracın büyük olasılıkla Ohrdruf'taki Panzer-Fla Yedek ve Eğitim Taburu'nda kullanıldığını yazıyor. Tank Archives bu taburun üç müfrezeli bir bölüğünde beş Wirbelwind, beş Ostwind ve deneme amaçlı Kugelblitz araçları bulunduğunu ve birliğin Berlin'in son savunmasına katıldığını bildiriyor; bu ifade tek kaynaklı.

BirlikWirbelwind sayısıNot
Panzer Alayı 3 (2. Panzer Tümeni)4Almanca ansiklopedi listesi
Panzer Alayı 33 (9. Panzer Tümeni)4 
Panzer Alayı 15 (11. Panzer Tümeni)4 
Panzer Alayı 39 (17. Panzer Tümeni)3 
1., 2. ve 12. SS Panzer Alayları4'erWaffen-SS tank tümenleri
SS Tank Taburu 17 ve SS ağır tank taburları 501, 5034'erWaffen-SS birlikleri
Tanksavar taburları 519, 559, 560, 653, 6554'er654. tabur 4 artı 3 yedek araç aldı
Ağır tank taburları 503, 506, 5094'erAğır tank birlikleri
217. Sturmgeschütz Taburu2Batı'da savaştı

Birlik organizasyonu zamanla değişti. 1944 sonbaharından itibaren uçaksavar müfrezeleri dört Möbelwagen ve dört Wirbelwind'den oluşan karma yapıda kuruldu; 1 Şubat 1945'te yalnızca Wirbelwind'li müfrezeler de resmileşti. Listedeki araç sayıları yazarın toplamıyla 80'dir; Almanca ansiklopedi kalan 18 aracı eğitim birliklerine bağlıyor, bu da 98 eder ve herhangi bir üretim rakamıyla tam örtüşmez.

Wirbelwind Ne Tip Mühimmat Atıyordu?

Wirbelwind, 20 mm çaplı patlayıcı, iz bırakan ve zırh delici mermiler atıyordu. Araç 3.200 adet 20 mm fişek ve ayrıca gövde makineli tüfeği için 1.350 adet 7,92 mm fişek taşıdı. Füze ya da güdümlü mühimmat kullanmaz; tüm mermileri basit kinetik ve patlayıcı tiptendir.

Mermi tipiRolüKaynak notu
Patlayıcı mermi (iz bırakmalı)Uçak ve hafif yer hedefleriTank-afv 900 m/s hız veriyor; ağırlığı Tank Archives 132 g yazıyor
Zırh delici mermi (tungsten çekirdekli)Zırhlı hedefler100 m'de yaklaşık 40 mm; ağırlık Tank Archives'e göre 148 g
Karma tip (zırh delici, patlayıcı, yangın çıkarıcı)Karışık hedeflerTank-afv 830 m/s hız yazıyor
Talim mermisiEğitimTank-afv
7,92 mm makineli tüfek fişeğiYakın savunma1.350 adet
Açık bir zırhlı kulenin iç duvarındaki çelik rafta duran, küçük pirinç fişeklerle dolu iki yassı kavisli şarjörü ve yanındaki kanvas yedek namlu tüpünü gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Mermi ağırlıkları kaynaklara göre değişiyor. Tank Archives patlayıcı mermiye 132 g, zırh deliciye 148 g veriyor; "2 cm Flak 38" yazısındaki ABD kaynakları ise patlayıcı için yaklaşık 116 g, Alman tablosu 130 g yazıyordu. Almanca ansiklopedi mühimmatın 90 şarjör kutusunda taşındığını yazıyor; her kutudaki fişek sayısı kaynaklarda verilmiyor. Yassı şarjör 20 fişek alıyorsa 3.200 fişek 160 şarjöre denk gelir ve bu, 90 kutu rakamıyla doğrudan uyuşmaz; kutuların nasıl düzenlendiği açık kaynakta yok.

Wirbelwind Kaç Km'lik Alanı Korur?

Wirbelwind için resmî bir koruma alanı rakamı yoktur. Aracın etkili menzili yaklaşık 2 kilometre olduğundan, durağan bir araç çevresinde kuramsal olarak 2 km yarıçaplı bir daireyi, yani yaklaşık 12,6 kilometrekarelik bir alanı kapsar. Bu bir üst sınır hesabıdır, gerçek koruma çok daha dardır.

Daire hesabı yazarın hesabıdır: yarıçapın karesi 4, pi sayısıyla çarpılınca yaklaşık 12,6 km² çıkar. Gerçek durumda koruma tek bir noktayı değil, hareket eden bir kolu hedef alır: araçlar sabit bir alanı değil, hareket halindeki birliği koruyordu; Tank Archives, aracın asıl görevini yürüyüşte ve molada saldıran uçakların önüne ateş perdesi germek olarak anlatıyor. Alçaktan gelen bir uçağın dalış süresi kısa olduğundan, koruma da süre bakımından kısıtlıdır.

Arazi, hava ve mühimmat durumu bu alanı daha da küçültür. Aracın tek bir uçağı iki kilometreden vurması için gereken isabet olasılığı düşüktür; Guderian'ın istediği iki kilometrelik değer bir tasarım şartıdır, ölçülmüş bir koruma garantisi değil. Daha geniş alanların korunması başka sistemlerin işiydi; bu yüzden katmanlı hava savunma anlayışı gerekir ve Wirbelwind yalnızca en alttaki katmandır.

Wirbelwind Kurulumu Nasıl Olur?

Wirbelwind kendi yürür olduğu için sabit bir kurulum gerektirmez. Birlikte araç, bir tank müfrezesinin parçası olarak yoldaki kolun içinde ya da yanında yer alır; durduğunda kule döndürülür ve silah gökyüzüne çevrilir. Aracın üretim sırasındaki kuruluşunu, yani parçaların birleştirilmesini ise Sagan'daki atölye üstlenmişti.

Birlik düzeyinde konuşlanma, Tank Archives'in anlattığı kadro tablolarına dayanır. 1 Nisan 1944 tarihli kadro tablosu (K.St.N. 1196) sekiz araçlık bir uçaksavar müfrezesi öngörüyordu: dörder araçlık iki grup. Wirbelwind devreye girince gruplardan biri onunla, öbürü Möbelwagen'le donatıldı. 1 Şubat 1945'te yeni bir tablo yalnızca Wirbelwind'li ya da karma müfrezeleri resmileştirdi. 1 Nisan 1945'te "serbest yapı" tablosu sekiz Ostwind ve üç Sd.Kfz. 7/1 yarı paletli aracına izin verdi.

Hazırlık olarak yalnızca şarjör raflarının dolu olması gerekir. Silahı sahaya yerleştirmek, mevzi kazmak ya da temel atmak gibi bir işlem gerekmez; bu, aracı topçu tipi uçaksavarlardan ayıran özelliğidir. Konuşlanma ayrıntıları bu yazıda talimat düzeyinde değil, yalnızca genel bir anlatım olarak verildi.

Wirbelwind Nasıl Çalışırdı?

Wirbelwind'in işleyişi basitti: komutan gökyüzünü açık kuleden gözle tarar, hedefi nişancıya gösterir, nişancı kuleyi döndürüp dört namluyu hedefe çevirir ve ateşler. İki yükleyici şarjörleri değiştirir. Radar ya da elektronik tespit kullanılmaz; nişan, yön ve yükselme ayarlarının hepsi gözle ve elle yönetilir.

Kule içinde beş kişilik mürettebatın dördü çalışır (Tank Archives): komutan ve yanında nişancı, silahın iki yanında birer yükleyici. Sürücü ve telsiz/makineli tüfek görevlisi gövdede oturur. Almanca ansiklopedi, nişancının silahın arkasında oturduğunu; History of War ise her yükleyicinin iki namluya bakmakla yükümlü olduğunu yazıyor.

Dönüş hızı konusunda iki değer var: Almanca ansiklopedi elle çevirmede saniyede 28 derece, sonradan kullanılan hidrolik düzenekle saniyede 60 derece veriyor. Tank Archives de aynı sayıları yazıyor ama yorumlarda hiçbir Alman uçaksavar tankında hidrolik ya da yardımcı dönüş olmadığı, ikisinin de elle çevrildiği söyleniyor; bu bir blog yorumudur ve kaynak değeri düşüktür. İki kaynak çeliştiği için hidrolik düzenek bu yazıda "tartışmalı" diye bırakıldı.

Araç hem hareketli hem durağan çalışır; saldırı geldiğinde müfreze durur, kule döner ve ateş açılır. Hareket halinde atış yapıp yapamadığı konusunda taranan kaynaklarda net bir bilgi yok. Silahın kendisine ait çalışma ve nişan ayrıntıları bir sonraki bölümde, mekanizma ise "2 cm Flak 38" yazısında anlatıldı.

Wirbelwind 2 cm Flakvierling'i Nasıl Kullanıyordu?

Wirbelwind, Flakvierling 38'i kulenin ön ortasına, döner halkaya oturan bir kaideyle yerleştirdi. Dört namlu kare düzeninde yan yana durur, birlikte ya da ikişer ikişer ateş edebilir ve yükselme 90 dereceye ulaşır. Silah bu araç için Ostmark-Werke'de hafifçe değiştirilmişti; kalkan ve nişan ayrıntıları aşağıda.

Almanca ansiklopedi, ilk saha uyarlamasında silahın kendi kalkanı olmadan döner halkaya gömüldüğünü, sonra etrafına döner bir zırh yapıldığını yazıyor. Seri araçta silahın önünde 10 mm'lik bir kalkan bulunur (History of War). Kule 360 derece döndüğü için hedef nereden gelirse gelsin araç yönünü değiştirmek zorunda kalmaz.

Tank Archives, aracın yedek namlu kutularıyla donatıldığını yazıyor. Flakvierling'in kaide ve nişan düzeni "2 cm Flak 38" yazısında anlatılıyor; orada nişangâhın iki jeneratörle ışıklı çapraz telleri hedef rotasına göre otomatik kaydırdığı belirtiliyor. Wirbelwind için ayrı bir nişangâh bilgisi taranan kaynaklarda yok; aynı sistemin kullanıldığı varsayılabilir ama bu kaynaklarla doğrulanmadı.

Wirbelwind Hangi Şasiye Kuruldu?

Wirbelwind, Panzer IV tankının gövdesi üzerine kuruldu. Dönüştürülen gövdeler çoğunlukla cepheden onarıma dönmüş Ausf. G, H ve sonradan J sürümleriydi; Achtung Panzer ise ağırlıklı olarak F ve G sürümlerini sayıyor. Kaynaklar bu noktada tam uyuşmuyor, ama hepsi Panzer IV ailesinde birleşir.

Neden Panzer IV seçildi? Tank Archives'e göre Panzer I ve II artık üretimde değildi, 38(t) gövdesi tek bir 20 mm topundan ağırını taşıyamıyordu, Panzer III gövdelerinin hepsi Sturmgeschütz üretimine gidiyordu. Panzer IV seçildi ve yeni gövde üretilmedi; onarımlık gövdeler kullanıldı. Panzer IV'ün toplam üretimi İngilizce ansiklopediye göre 8.553 adettir.

Gövdenin yapısı ayrıntılı bilinir: Maybach HL 120 TRM motoru, yaprak yay süspansiyon (İngilizce ansiklopedi) ve model farkına göre 50-80 mm ön zırh. Tank-afv, Ausf. G tabanlı bir aracın tek parça 50 mm ön levhasından tanındığını bir görsel notunda yazıyor. Dönüş halkası Panzer IV'ün halkasıyla aynı çaptadır; bu nedenle kule özgün tank kulesinin yerine doğrudan oturdu. Panzer IV'ün Wirbelwind dışındaki Flakpanzer sürümleri "Benzer Sistemleri" bölümünde.

Wirbelwind ile Ostwind Arasındaki Fark Nedir?

Wirbelwind dört adet 20 mm top taşır, Ostwind ise tek bir 3,7 cm Flak 43. Ostwind'in kulesi altı yüzlü ve daha geniş, mühimmat sayısı ise çok daha az. İkisi de Panzer IV gövdesi üzerindedir; Ostwind daha ağırdır ve yaklaşık yarı sayıda üretilmiştir.

ÖlçütWirbelwindOstwind
Silah4 x 20 mm Flakvierling 381 x 37 mm Flak 43
Kule şekliDokuz yüzlüAltı yüzlü
Mühimmat3.200 fişek1.000 fişek
Mürettebat56 (Achtung Panzer)
Ağırlık22 ton25 ton
Yükseklik2,76 m3,00 m (Achtung Panzer)
Kule ön zırhı16 mm25 mm (Achtung Panzer); Tank Archives 16 mm yazıyor
Azami menzil / tavan4.800 m / 3.700 m6.500 m / 4.800 m (Tank Archives)
Kuramsal ateş hızıYaklaşık 1.800/dk (dört namlu)180/dk; pratikte 150'yi geçmedi
Yükleyici sayısıİkiBir (Almanca ansiklopedi)
ÜretimYaklaşık 105 (87-122)Yaklaşık 43 (7-65)

Ostwind'in kule prototipi, beşinci Wirbelwind tamamlandıktan sonra, haziran 1944'te bir gövdeye monte edilerek denendi; temmuzda bir Wirbelwind'le birlikte Kühlungsborn'da karşılaştırmalı atış yaptı (Almanca ansiklopedi). Tank Archives ise ortak atış denemesini 27 Temmuz 1944 olarak veriyor ve yer belirtmiyor. Ostwind için 100 araçlık emir ağustos (Almanca ansiklopedi) ya da eylül 1944'te (Tank Archives) verildi; üretim kasım ya da aralık 1944'te başladı. Araç sayısı 43 (Spielberger), yaklaşık 40 (üretimden sorumlu subay), 44, 65 gibi farklı değerlerle geçiyor; Almanca ansiklopedi 1945 mart ayı Silah Dairesi istatistiğinde yalnızca yedi aracın kabul edilmiş göründüğünü ekliyor. Bu nedenle Ostwind sayıları Wirbelwind'inkinden bile belirsizdir.

Wirbelwind'i Kim Üretti?

Wirbelwind'i Silezya'daki Sagan kentinde kurulan Kommando Ostbau-Sagan adlı bir birlik atölyesi üretti; bu bir sanayi şirketi ya da büyük bir fabrika değildi. Silah Dairesi'nden genç subaylar süreci yönetti, Krupp gövdeleri verdi, Viyana'daki Ostmark-Werke silahları, Deutsche Röhrenwerke ise kuleleri tedarik etti.

Almanca ansiklopedi, albay Mildebrath'ın Sagan'da Kommando Ostbau-Sagan'ın kurulması emrini verdiğini; kadronun yaklaşık seksen kişi olarak planlandığını ve teğmen Ruthard Fitzner komutasında bir birlik atölyesi olduğunu yazıyor. Üretimi teğmen Hans Christoph Graf von Seherr-Thoss denetledi. Proje, Silah Dairesi'ndeki sorumlu subay Generalmajor E. Bolbrinker'in kararıyla, sanayiden hızlı çözüm beklenmediği gerekçesiyle iki genç subaya devredildi.

Tasarım sahipliği konusunda kaynaklar ayrışıyor. Almanca ansiklopedi 12. SS Panzer Tümeni uçaksavar bölüğü komutanı Karl Wilhelm Krause'nin saha dönüşümünü örnek aldığını ve tasarımın Silah Dairesi şartnamesiyle şekillendiğini yazarken, Tank Archives genel yerleşimi Krupp-Druckenmüller'e, kuleyi Daimler-Benz'e atfediyor. Tank-afv ise ilk dönüşümlerin Berlin-Mariedorf'taki Krupp-Druckenmüller onarım atölyesinde yapıldığını söylüyor. Krause'nin rütbesi bile kaynaklara göre değişiyor (Hauptsturmführer ya da Untersturmführer). Kuleler üretildikten sonra Breslau'daki FAMO'da son işlemden geçirilip Sagan'a gönderildi.

Wirbelwind İkinci Dünya Savaşı'nda Kaç Adet Üretildi?

Wirbelwind için en sık yazılan rakam 105'tir; ancak kaynaklar 86 ile 150 arasında değişen sayılar veriyor. Alman Silah Dairesi'nin bir raporu 122 araç listeliyor. Ostbau kayıtlarıyla birlik kayıtları uyuşmadığı için gerçek sayı kesin olarak bilinmiyor; bu yazıda 105 yalnızca "en yaygın" değer olarak kullanıldı.

KaynakRakamNot
Spielberger (Almanca ansiklopedi aracılığıyla)105Ağustos 1944-Şubat 1945
Silah Dairesi raporu (Almanca ansiklopedi)122Aynı maddede, farkı belirtilerek
History of War86 ya da 92, toplam 105Çoğu temmuz-kasım 1944; Teplitz'deki parça eklenir
İngilizce ansiklopedi87-105Ostbau ile Wehrmacht kayıtlarının tutmadığı notuyla
Achtung Panzer87 (105)Mayıs-Kasım 1944
Tank Archives105Sipariş 80, 130, 200 olarak artmış
Tank-afv87-150105 en yaygın; özellik tablosunda yaklaşık 150

Tank-afv farkın bir nedenini, bazı dönüşümlerde daha önce kullanılmış araçların kullanılmasına bağlıyor. İngilizce ansiklopedi ise Ostbau Werke'nin üretim kayıtları ile Wehrmacht'ın hizmet kayıtlarının farklı olduğunu yazıyor. Karşılaştırma için Möbelwagen'den 240, Ostwind'den yaklaşık 43 araç yapıldığı bildiriliyor. Achtung Panzer, sınırlı sayıyı malzeme kıtlığına ve Sagan'daki üretimin Sovyet ilerleyişi yüzünden Teplitz'e taşınmasına bağlıyor.

Wirbelwind'in Benzer Sistemleri Nelerdir?

Wirbelwind'e en yakın araçlar aynı Panzer IV gövdesi üzerindeki Möbelwagen, Ostwind ve Kugelblitz'dir. Alman ordusu ayrıca Flakpanzer 38(t) ve yarı paletli Sd.Kfz. 7/1 gibi daha hafif çözümler de kullandı. Savaştan sonra benzer fikir Sovyet ZSU-57-2 ve ZSU-23-4 gibi araçlarla sürdü.

AraçSilahGövdeÜretim
Möbelwagen1 x 3,7 cm Flak 43Panzer IV240 (Mart 1944-Mart 1945)
Ostwind1 x 3,7 cm Flak 43Panzer IVYaklaşık 43
Kugelblitz2 x 3 cm MK 103/38Panzer IV2-5 adet
Zerstörer 454 x 3 cm MK 103Panzer IV1-2 prototip
Flakpanzer 38(t)1 x 2 cm Flak 38Marder III Ausf. M141 (Kasım 1943-Şubat 1944)
Sd.Kfz. 7/12 cm Flakvierling 38Yarı paletli750-800 civarı

Möbelwagen

Wirbelwind'den önceki ilk seri Flakpanzer IV'tür ve 3,7 cm'lik Flak 43 taşıyordu. Mart 1944'te 20 araç teslim edildi; mart 1945'e dek 240 adet bitti. Silahı döner kule yerine sabit bir üst yapıya konmuştu ve yan duvarları aşağı yatırılabiliyordu. Bu yapı mürettebatı Wirbelwind kadar korumuyordu.

Ostwind

Wirbelwind'in kule fikrini 3,7 cm'lik tek top ile birleştiren ve onun yerini almak üzere ağustos-eylül 1944'te sipariş edilen araçtır. Ayrıntılı karşılaştırma yukarıda verildi.

Kugelblitz

Panzer IV tabanlı serinin son ve en gelişmiş halkasıdır: tamamen kapalı, üç kişilik küresel bir kule ve yan yana iki 3 cm'lik MK 103/38 topu vardı; Tiger I'in büyük kule halkası kullanıldı. 1.200 fişek taşıdı, menzil 5.700 metreydi. Almanca ansiklopediye göre yalnızca üç araç tamamlandı, bir fabrika çalışanı iki kule diye anlatıyor; İngilizce ansiklopedi beş pilot araçtan söz ediyor. Bir örnek nisan 1945'te Spichra çevresindeki savunma çarpışmalarında vurulup kulesi kopmuş, kule 1999'da kurtarılmış ve bugün Kiel'deki hava savunma sergisinde bulunuyor (Almanca ansiklopedi).

Zerstörer 45 ve Ostwind II

1944/45 yılbaşında Sagan'da iki deneme aracı yapıldı: dört adet 3 cm'lik MK 103 taşıyan Zerstörer 45 ve çift 3,7 cm'lik Flakzwilling 44 taşıyan Ostwind II. Almanca ansiklopedi onları savaşın en güçlü ateşli Flakpanzer taslakları sayıyor. Prototip sayısı da kaynaklara göre değişiyor: Zerstörer 45 için iki (Almanca ansiklopedi), bir (Achtung Panzer), "beş seri araç" iddiası (Tank Archives, bazı araştırmacılara atfen).

Flakpanzer 38(t) ve Sd.Kfz. 7/1

Flakpanzer 38(t), Marder III tanksavar şasisine tek 2 cm Flak 38 konarak Prag'da BMM tarafından yapıldı; Almanca ansiklopediye göre kasım 1943-şubat 1944 arasında 141 adet çıktı ve silahın tek namlusu yeni hava tehditleri için yetersiz sayıldı. Sd.Kfz. 7/1 ise 8 tonluk yarı paletli araca Flakvierling 38 yerleştiren çözümdür ve yaklaşık 750-800 adet üretildiği "2 cm Flak 38" yazısında verildi; büyük ölçüde korumasız olduğundan mürettebatı açıkta bırakıyordu.

Savaş sonrası halefler

Üstü açık kulede yüksek ateş hızlı küçük kalibreli toplar fikri savaştan sonra Sovyet araçlarında devam etti. ZSU-57-2, T-54 şasisi üzerinde çift 57 mm topla, radarsız olarak 1950'lerde; ZSU-23-4 Shilka ise dört 23 mm top ve kendi radarıyla 1960'larda hizmete girdi. İkisi için ayrı yazılar sitede bulunuyor; Wirbelwind ile doğrudan teknik bağları yoktur, yalnızca aynı görev alanını paylaşırlar.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız