SavunmaSanayiTR | Sözlük | Phalanx CIWS Nedir? Özellikleri, Menzili ve Hangi Ülkelerde Var?

Phalanx CIWS Nedir? Özellikleri, Menzili ve Hangi Ülkelerde Var?

Phalanx CIWS, ABD yapımı altı namlulu 20 mm gemi savunma topudur: dakikada 4.500 atışa kadar hız, Türkiye dahil kullanıcı ülkeler ve Block sürümleri.

Phalanx CIWS, ABD yapımı altı namlulu 20 mm gemi savunma topudur: dakikada 4.500 atışa kadar hız, Türkiye dahil kullanıcı ülkeler ve Block sürümleri.

Phalanx CIWS Nedir? Özellikleri, Menzili ve Hangi Ülkelerde Var?
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

Phalanx CIWS, ABD yapımı Mk 15 sınıfı bir gemi savunma silahıdır: altı namlulu 20 mm'lik döner top, radarı ve ateş kontrol bilgisayarıyla birlikte tek bir kule içinde çalışır; gemiye yaklaşan gemisavar füzesini, uçağı ya da hızlı botu kimse tetiğe basmadan izleyip ateş edebilir. Raytheon'un (bugün RTX çatısı altında) ürünü olan sistem ilk kez 1980'de bir gemiye takıldı ve üretici, ABD Donanması dışında 24 müttefik ülkenin de kullandığını söylüyor.

Metindeki bilgiler ABD Donanması ve RTX açıklamalarına, ABD Savunma Güvenliği İşbirliği Ajansı (DSCA) bildirimlerine, Türk savunma basınına ve bağımsız haber kuruluşlarına dayanıyor; 17 Kasım 2026'ya kadar yayımlananlar tarandı. Resmen paylaşılmamış sayılar "açıklanmadı" diye bırakıldı, tek bir kaynağa yaslanan iddialar ayrıca belirtildi. Phalanx'ın karadaki (Centurion) ve füzeli (SeaRAM) kardeşleri de ilgili bölümlerde anlatılıyor.

Gün batımında bir savaş gemisi güvertesinde, beyaz bir kubbenin yanında duran çok namlulu döner top kulesini gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: Mk 15'in etkin menzili ABD Donanması'nın kamuya açık sayfalarında "gizli" olarak geçiyor; metindeki menzil, ağırlık ve atış hızı rakamlarının bir kısmı ikincil derlemelerden geliyor ve kaynaklar arasında küçük farklar var. Bu farklar ilgili yerlerde ayrıca yazıldı.

Phalanx Nedir?

Phalanx, ABD Donanması'nda Mk 15 adıyla geçen, gemileri son anda yaklaşan füzelerden, uçaklardan ve küçük teknelerden korumak için tasarlanmış otomatik bir yakın savunma topudur. Altı namlulu 20 mm'lik M61 döner top, arama ve takip radarı ile ateş kontrol bilgisayarı aynı döner mount üzerinde yer alır. Kısaltması CIWS, yani "close-in weapon system" demektir.

Sistemin en belirgin özelliği, başka bir gemi sensörüne ihtiyaç duymadan çalışabilmesidir. ABD Donanması sayfaları, aramadan hedef değerlendirmesine, takipten atışa ve imha teyidine kadar bütün zincirin silahın kendi içinde döndüğünü anlatıyor. Operatör isterse araya girebilir; ancak tasarım, saniyelerin belirleyici olduğu bir saldırıda insan tepkisini beklemeyecek şekilde kurulmuş.

Ürün tek bir sabit konfigürasyon değil, bir ailedir: gemilerdeki Block 0, Block 1 ve Block 1B sürümleri, karada kullanılan Land-Based Phalanx Weapon System ve topun yerine füze koyan SeaRAM. Bu sürümler ilerleyen bölümlerde ayrı ayrı ele alınıyor.

Phalanx Ne İşe Yarar?

Phalanx, bir geminin çevresindeki son savunma halkasıdır. Uzak ve orta mesafedeki füzelerin kaçırdığı hedefe, gemiye varmadan hemen önce top ateşi açar. Asıl görevi gemisavar füzelerini durdurmaktır; Block 1B ile birlikte helikopterlere, küçük hızlı teknelere ve insansız hava araçlarına karşı da kullanılabilir hâle geldi.

Savaş gemilerinde savunma katman katman kurulur: geniş alan füzeleri, ardından orta mesafe füzeleri, en sonunda da top veya kısa menzilli füze. Phalanx bu zincirin en içindeki halkaya oturur. RTX bu yüzden sistemi "son savunma hattı" diye tanıtıyor; yani başka bir silahın yerini almaz, onun arkasında beklemek için vardır.

Savunma görevinin dışında bir kullanımı da var. 2000'li yılların başında ABD Ordusu'nun isteğiyle aynı top römork üstüne alındı ve karadaki üslere düşen roket, top ve havan mermilerini havada vurmak için kullanılmaya başlandı. Bu kara uyarlaması "Centurion C-RAM" bölümünde anlatılıyor.

Phalanx Hangi Ülkenin?

Phalanx, Amerika Birleşik Devletleri'ne ait bir sistemdir. Tasarımı General Dynamics'in Pomona bölümünde yapıldı; sonraki şirket birleşmeleri sonucunda bugün ana yüklenici RTX bünyesindeki Raytheon'dur. Namlu ve mühimmat besleme kısmını ise General Dynamics Ordnance and Tactical Systems üretiyor; yani sistem tek bir ürün değil, iki şirketin birleşik çalışmasıdır.

Şirket devri zinciri birkaç kaynakta biraz farklı anlatılıyor. Federation of American Scientists'ın (FAS) Mk 15 sayfasına göre Raytheon, eski Hughes Missile Systems'in devamı; Hughes ise Pomona'daki bölümü 1992'de General Dynamics'ten satın almıştı. Bu bilgi tek bir arşiv sayfasına dayanıyor; devir tarihleri başka bir kaynakta ayrıca doğrulanamadı.

Üretim bugün de ABD'de sürüyor. RTX'in Eylül 2025 tarihli duyurusu, sözleşme kapsamındaki işlerin Louisville (Kentucky) ve başka ABD tesislerinde yürütüleceğini belirtiyor. Yani Phalanx, ABD'de üretilip ABD hükümetinin Yabancı Askerî Satış (FMS) kanalıyla diğer ülkelere devredilen bir sistemdir; üretici ülke dışında yerli üretim hattı olduğuna dair kaynak bulunmadı.

Phalanx Özellikleri Nelerdir?

Phalanx'ın temel özellikleri şunlardır: tek bir 20 mm'lik altı namlulu M61 döner top, dakikada 3.000 ila 4.500 atış, Ku bandında çalışan arama ve takip radarları, Block 1B'de ek olarak kızılötesi (FLIR) sensör ve 1B sürümünde yaklaşık 6,1 ton ağırlık. Etkin menzil resmen açıklanmıyor.

Aşağıdaki tablo, kaynağı belli olan değerleri bir araya getiriyor. Yanındaki sütun, rakamın nereden geldiğini gösteriyor; "ikincil derleme" yazanlar resmî bir yayına dayanmıyor.

ÖzellikDeğerKaynak türü
SilahAltı namlulu 20 mm döner top (M61 Vulcan ailesi)ABD Donanması, FAS
Atış hızıDakikada 3.000 veya 4.500 mermi (saniyede yaklaşık 75)RTX, FAS
ŞarjörBlock 0'da 989, Block 1 ve sonrasında 1.550 mermiFAS, ikincil derleme
RadarKu bandı; arama radarı (hareketli hedef ayıklamalı) ve takip radarı (darbe Doppler, monopulse)FAS
Ek sensörBlock 1B'de yana monte, stabilize elektro-optik/FLIR birimiABD Donanması, RTX
AğırlıkErken sürümlerde yaklaşık 5,6 ton; Block 1B'de 6.120 kgFAS, ABD Donanması
Namlu yüksekliği (yükselme açısı)Block 1B'de -25 ile +85 dereceİkincil derleme
Namlu çıkış hızıYaklaşık 1.100 m/snİkincil derleme
Etkin menzilResmen "gizli"; ikincil kaynaklarda yaklaşık 1,5 kmFAS, ikincil derleme
Enerji440 V, üç fazlı, 60 Hz alternatif akım ve soğutma suyuİkincil derleme

Namlu modeli kaynaklar arasında küçük bir ayrılık gösteriyor: ABD Donanması ve FAS M61A1 yazarken bazı derlemelerde M61A2 geçiyor. Fark küçük olsa da hangisinin doğru olduğu kamuya açık bir belgeyle çözülemedi.

Karanlık bir fonda altı döner namlu kümesini yakından gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Phalanx'ın Avantajları Nelerdir?

Phalanx'ın başlıca üstünlükleri; kendi radarıyla bağımsız çalışması, çok kısa tepki süresi, onlarca yıllık hizmet geçmişi ve mevcut gemilere eklenebilen modüler yapısıdır. Üretici RTX, sistemin ABD'nin bütün yüzey muharebe gemisi sınıflarında ve 24 müttefik ülkede bulunduğunu söylüyor; bu sayı bağımsız doğrulanmadı.

Bağımsız çalışma, savunma zincirinde bozulma olsa bile en son halkanın ayakta kalması anlamına gelir. ABD Donanması sayfaları, angajmanın gemideki başka sistemlerin yardımı olmadan gerçekleşebildiğini yazıyor; Baseline 2C ile bu özerklik, gemi sistemiyle çok silahlı çalışma yeteneğiyle tamamlandı.

İkinci avantaj, mermi tabanlı olmasıdır: füze gibi tek atımlık bir araç harcamaz, kısa seriler hâlinde ateş eder (mermi maliyeti için güvenilir bir açık kaynak rakamı bulunamadı). Üçüncüsü, sürümler arası yükseltme yolunun açık olmasıdır: Block 0'dan Block 1B'ye dönüşüm kitleri, Avustralya, Güney Kore, Suudi Arabistan ve Türkiye için ayrı ayrı bildirilmiş ya da sözleşmeye bağlanmıştır.

Son olarak, çeşitli donanmaların elinde bulunması bakım ve yedek parça ekosistemini genişletiyor; bir gemi satın alan ülke için bu, eğitim ve lojistik yükünü hafifletiyor. Bu bölümde yer alan kıyaslamalar nitelikseldir; ölçülebilir bir "daha iyi" hükmü verilmemiştir.

Phalanx'ın Dezavantajları Nelerdir?

Phalanx'ın sınırları kısa etkin menzili, sınırlı şarjörü ve yalnızca son halka olarak tasarlanmış olmasıdır. RTX'in de "son savunma hattı" diye tanıttığı bu sistem yalnız başına bir geminin bütün hava savunmasını taşıyamaz; daha uzun menzilli füzelerle birlikte katmanlı bir yapının parçası olarak düşünülür. Bu bir tasarım tercihi olduğu kadar fiziksel bir sonuçtur.

Mermi sayısı sınırlıdır. Block 1 ve sonrasındaki 1.550 mermilik tambur, 4.500 atış/dakika hızında yaklaşık 20 saniyelik sürekli atışa yeter (bu süre kaynaklardaki iki rakamdan yapılan basit bir hesaptır, resmî bir değer değildir). Uzun bir saldırı dalgasında, tamburun yeniden doldurulması gerekir.

Top mühimmatı, füzeye kıyasla çok daha kısa mesafede etkilidir. Hedef menzile girdiğinde geriye kalan süre çok azdır; bu yüzden sistem, hata payı çok düşük bir "son çare" olarak değerlendirilir. Deniz durumu ve hava koşulları her radar ve elektro-optik sensörün başarımını etkiler; Phalanx için bağımsız bir test raporu açık kaynakta bulunmadı.

Türkiye açısından ek bir sorun tedarik güvenidir. Defence Turkey ve EDR dergisi, yerli bir 20 mm sistemin Phalanx'ın tedarik zincirindeki sorunlar ve ABD'nin CAATSA yaptırımları sonrası ortaya çıkan belirsizlik nedeniyle geliştirildiğini aktarıyor; kesin ilişkiyi resmî bir belge ortaya koymuyor. Ayrıntı Türkiye bölümündedir.

Phalanx Ne Zaman Üretildi?

Phalanx'ın geliştirme çalışması 1970'lerin başında prototipe, 1977'de operasyonel denemeye, 1978'de seri üretim kararına ulaştı. İlk tam donanımlı gemi 1980'de hizmete girdi; ilk takılış yeri kaynaklarda farklı geçiyor. Sonraki kırk yılı aşkın sürede sistem Block 1 (1988), Block 1B (1999) ve Baseline 2 gibi yükseltmelerle sürdürüldü.

YılOlayKaynak türü
1973İlk prototip USS King üzerinde değerlendirmeye alındıABD Donanması
1977Operasyonel denemeler USS Bigelow'da tamamlandıABD Donanması, FAS
1978Seri üretim onaylandı; ilk sipariş 23 ABD Donanması ve 14 yabancı sistemFAS
1980İlk gemi donanımı (USS Coral Sea; FAS ise USS America yazıyor)ABD Donanması ve ikincil kaynaklar
1988Block 1 (USS Wisconsin üzerinde ilk)ABD Donanması (arama özeti)
1999Block 1B'nin ilk takılışı (USS Underwood)ABD Donanması (arama özeti)
2008İlk SeaRAM teslimi (USS Independence)İkincil kaynak
2015 mali yılıABD Donanması'nın bütün sistemleri Block 1B'ye çıkarıldıİkincil derleme
2025205 milyon dolarlık yeni üretim ve yükseltme sözleşmesiRTX duyurusu

İlk takılış yeri konusunda kaynaklar farklı yazıyor: ABD Donanması sayfaları USS Coral Sea'yi, FAS ise USS America'yı veriyor. Bu çelişki çözülemedi. 1969 yılında başlayan tasarım çalışması da yalnızca bir ikincil derlemede geçtiği için metne tarih olarak alınmadı.

Türkiye'nin Phalanx'ı Var mı?

Evet. Türk Deniz Kuvvetleri Phalanx kullanıyor ve bu sistemleri son yıllarda yükseltti. Açık kaynakta doğrulanabilen kullanım Bayraktar sınıfı çıkarma gemilerinde, TCG Anadolu'da ve Gabya (Oliver Hazard Perry) sınıfı fırkateynlerde görülüyor; envanterdeki toplam sayı resmen açıklanmadı, her gemide kaç kule olduğu da tek tek teyit edilemedi.

PlatformBilinen durumKaynak türü
Bayraktar sınıfı LST (TCG Bayraktar, TCG Sancaktar)Gemi başına iki Mk 15; Block 1B sürümüDefence Turkey, NavalAnalyses (2017)
TCG Anadoluİki Phalanx; Ağustos 2023'te MSB atış yapıldığını duyurduCNN Türk, Türkiye Gazetesi
Gabya sınıfı fırkateynlerGemi başına bir Mk 15 listeleniyor; güncel envanter durumu doğrulanamadıİkincil derleme (tek kaynak)
Eski LST ve Akar sınıfı ikmal gemileri2015 tarihli bir haber Phalanx'lerinin olduğunu yazıyorArmy Recognition (2015, güncel teyit yok)
Barbaros sınıfı (MLU)2021'de gemi başına bir Block 1B planlanmıştı; sonradan GÖKDENİZ haberleri çıktı, kesin dağılım doğrulanamadıDefence Turkey (plan), Turdef

Programın ana çerçevesi şöyle: SSB, 2014'te CIWS modernizasyon ve tedarik projesini başlattı. ABD Dışişleri Bakanlığı 20 Mayıs 2015'te Türkiye'ye 310 milyon dolar tahminli bir satış için onay verdi; paket dört yeni Block 1B Baseline 2 sistemini ve 17 Block 0 sisteminin yükseltilmesini içeriyordu. Bu bir olası satış bildirimiydi, sözleşme değildi.

Defence Turkey'in (Ağustos 2021, 2026'da güncellenmiş) aktardığına göre yükseltilecek sistem sayısı sonradan 11'e düştü, 11 sistem ABD'ye gönderilip toplu hâlde döndü, kalan altısı siyasi gerginlik ve CAATSA nedeniyle ilerlemedi. Dört yeni sistemin teslimi gecikmeli yapıldı; ilk ikisi Kasım 2016'da geldi. Bu ayrıntılar tek bir yayına dayanıyor.

Yerli seçenekler de var. ASELSAN'ın GÖKDENİZ'i İstif sınıfı fırkateynlerde ve TCG Derya'da Phalanx'ın yerini alıyor; MKE ise 2021'de 20 mm'lik bir prototip tanıttı ve 2026'da naval TOLGA topunu Euronaval'de gösterdi. Bu sistemlerin Phalanx filosunun tamamını devralacağına dair onaylanmış bir sipariş bulunamadı.

Phalanx mı Daha İyi, GÖKDENİZ mi?

İki sistem aynı işi farklı yöntemle yapar ve "hangisi daha iyi" sorusunun tek cevabı yoktur. Phalanx 20 mm'lik kinetik mermiyle çok yüksek atış hızı, GÖKDENİZ ise 35 mm'lik programlanabilir mermiyle daha uzun etkin menzil sunduğunu iddia eder. İkisinin de bağımsız bir yan yana testi yayımlanmadı.

ÖlçütPhalanx Mk 15 (Block 1B)ASELSAN GÖKDENİZ
Çap ve silah20 mm, altı namlulu döner top35 mm, iki namlulu top
Atış hızı4.500/dk'ya kadarToplam 1.100/dk (üretici beyanı)
Mermi mantığıTungsten delici (kinetik)Programlanabilir, havada parçacık saçan (ATOM)
Etkin menzilResmen gizli; ikincil derlemede yaklaşık 1,5 kmYaklaşık 4 km (üretici beyanı)
Hizmet geçmişi1980'den beri2019'da tanıtıldı; ilk teslimat haberleri 2021'de
Kamuya açık gerçek kullanım veya test kaydıGravely olayı (Ocak 2024)Ocak 2026 canlı atış testi (SSB duyurusu)
TedarikABD FMS kanalıYerli, ASELSAN

Ölçütlerin tek bir sayıyla okunması yanıltır. 4 km'lik menzil değeri, havada patlayan mermi için verilmiş üretici rakamıdır; 20 mm'lik kinetik merminin etkin menzili aynı ölçüyle karşılaştırılamaz. SSB Başkanı Haluk Görgün'ün Ocak 2026'da GÖKDENİZ'in menzil ve imha gücünde Phalanx'ın önünde olduğunu söylemesi devlet ve üretici açıklamasıdır; bağımsız doğrulama yok.

Seçim kararı gemiye, mevcut sensörlere, bütçeye ve tedarik güvenliğine göre verilir. Phalanx'ın avantajı kanıtlanmış bir hizmet geçmişi, GÖKDENİZ'in avantajı yerli üretim ve gelişmeye açık bir ürün olmasıdır. Rakipler bölümünde diğer sistemler de kısaca anlatılıyor.

Phalanx Füze Vurabilir mi?

Evet, tasarım amacı budur. Phalanx, gemiye düşük irtifada yaklaşan gemisavar füzelerini hedef alır. Belgelenmiş en güncel örnek, 30 Ocak 2024'te USS Gravely'nin Kızıldeniz'de bir Husi füzesini durdurmasıdır. Balistik füzelere karşı kullanıldığına dair kayıt bulunmadı; bu iş başka sistemlere bırakılıyor. Gravely olayında füze yaklaşık bir mil mesafeye kadar yaklaşabildi.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) olayı, Husilerin ateşlediği bir gemisavar seyir füzesinin Gravely tarafından düşürüldüğü şeklinde duyurdu. Dört ABD'li yetkili CNN'e, füzenin gemiye yaklaşık bir mil mesafeye kadar geldiğini söyledi; Military Times de bunu aktardı. CENTCOM gemide hasar ya da yaralı olmadığını bildirdi, ancak füzenin neden bu kadar yaklaşabildiği resmen açıklanmadı.

RTX, olayı "gemideki 300'den fazla denizciyi kurtardı" diye anlatıyor; bu cümle üreticinin kendi tanıtım metnindendir ve bağımsız bir inceleme sonucu değildir. Olay ayrıca bir sistemin her saldırıda başarılı olacağını göstermez; tek bir angajman tek bir veri noktasıdır.

Daha önceki yıllardaki gerçek füze angajmanlarına dair güvenilir iki kaynak bulunamadığı için buraya eklenmedi. Phalanx'ın başka bir sistem tarafından kaçırılmış hedefleri vurması, katmanlı savunmanın doğal işleyişidir.

Gece denizde seyreden bir savaş gemisinden ufka doğru kavis çizen parlak iz mermisi akışını gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Phalanx Kaç Parçadan Oluşur?

ABD Donanması ve RTX resmî bir parça sayısı vermiyor. İşlevsel olarak sistem; döner top ve besleme düzeni, mermi tamburu, hareketli kule, radarların bulunduğu kubbe, kontrol elektroniği ve operatör istasyonlarından oluşur. Block 1B ile buna elektro-optik bir sensör eklenir. Aşağıdaki tablo bileşenleri tek tek sıralıyor.

BileşenİşleviNot
Altı namlulu döner top20 mm mühimmatı atarM61 ailesi; model adı kaynaklarda A1 ve A2 diye farklı
Mermi tamburu ve iki bantBirinci bant mermiyi topa taşır, ikincisi boş veya atılmamış mermiyi tambura geri götürürİkincil derleme
Hareketli kule (mount)Silahı ve kontrol donanımını taşır, hızlı yatay ve dikey hareket sağlarYatay dönüş her iki yana yaklaşık 150 derece (ikincil)
Radar kubbesiArama ve takip radarlarını barındırırKu bandı; FAS
Elektro-optik/FLIRGündüz ve gece görsel tespit, sınıflandırmaBlock 1B ve sonrası
Ateş kontrol bilgisayarıHedef değerlendirme, hesaplama, atış kararıKule içinde ve güverte altında
Yerel kontrol paneli ve uzak kontrol istasyonuOperatörün sistemi izleyip komut verdiği arayüzlerDSCA'nın Türkiye paketinde 21'er adet geçiyor
Bakım ve test bilgisayarıArıza tespiti, test ve atış verisi kaydı"WinPASS" adı ikincil derlemede
Güç ve soğutmaElektrik beslemesi, elektronik soğutma suyuİkincil derleme

Baseline 2C ile birlikte, güverte altındaki elektronik ekipmanı önceden hazırlanmış bir bakım muhafazasında toplayan bir kit eklendi (FAS). Bu nedenle bir geminin Phalanx donanımı kule dışında kalan kısımlarla birlikte düşünüldüğünde yalnızca üstteki kadar sade değildir.

Beyaz silindirik bir radar kubbesinin altında uzun namlulu bir silah kulesinin durduğu, bulutlu gökyüzüne karşı çizilmiş temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Phalanx Fiyatı Nedir?

Phalanx için kamuya açık tek bir birim fiyat yok. Elimizdeki veriler sözleşme ya da olası satış bildirimlerinin toplam tutarlarıdır ve bu tutarlar yalnızca sistemi değil yedek parçayı, eğitimi, kontrol istasyonlarını ve mühimmatı da kapsar. Birim fiyat hesaplamak bu nedenle yanıltıcıdır, hesaplanmadı.

TarihAlıcıKapsamTutarKaynak türü
Mayıs 2015Türkiye4 yeni Block 1B Baseline 2, 17 Block 0'ın yükseltilmesi, 21 uzak ve 21 yerel kontrol istasyonu, destekTahminî 310 milyon dolarDSCA olası satış bildirimi
Aralık 2015Tayvan13 Block 1B Baseline 2, 8 yükseltme kiti, 260.000 mermiTahminî 416 milyon dolarDSCA olası satış bildirimi
Şubat 2016Suudi Arabistan5 Block 0'ın Block 1B Baseline 2'ye dönüşümüTahminî 154,9 milyon dolarDSCA olası satış bildirimi
Aralık 2020Güney Kore2 Mk 15 Mod 25 (Block 1B Baseline 2) ve 4.000 mermi; 2023'te dört sistem daha eklendi39 milyon dolar; değişiklikle toplam 129 milyon dolarDSCA (arama özeti)
Eylül 2025ABD DonanmasıPhalanx üretimi, yükseltme, dönüşüm, revizyon; 2029'a kadar205 milyon dolarRTX duyurusu
30 Eylül 2026ABD (Donanma ve Ordu)Gemi Phalanx'ı, kara tipi LPWS ve SeaRAM üretimi/yükseltmesi; 2030'a kadar247.089.895 dolarTek ticari yayın, resmî ilan görülmedi

Birleşik Krallık için ayrı bir veri var: İngiltere Savunma Bakanlığı, Kraliyet Donanması'nın beş Block 1B sistemi için Raytheon ile 42,8 milyon sterlinlik bir sözleşme imzaladı; teslimatların 2013'te başlaması planlandı (arama özeti, sözleşme tarihi doğrulanamadı). DSCA bildirimlerinin hepsi "olası satış"tır; hiçbiri sözleşmenin imzalandığını kanıtlamaz.

Veri notu: 30 Eylül 2026 tarihli 247 milyon dolarlık sözleşme, Savunma Bakanlığı duyurusuna atıf yapan tek bir ticari haber sitesinden alındı; resmî duyurunun kendisi bu çalışmada açılamadı.

Phalanx Kaç Yılında Üretildi?

Üretim 1978'de başladı ve hâlâ sürüyor. Sistem bir kez üretilip bırakılmadı; her on yılda bir yeni sürümle yenilendi, eski bloklar ise yükseltme kitleriyle yeni düzeye çıkarıldı. ABD Donanması 2025 ve 2026'da ayrı ayrı yeni üretim ve yükseltme sözleşmeleri aldı, yani hat bugün de açık.

Sürümler üretildikleri döneme göre şöyle ayrılır: Block 0 1970'lerin sonunda hizmete girdi, Block 1 1988'de, Block 1B ise 1999'da ilk kez bir gemiye takıldı. Block 1A'nın giriş yılı kaynaklarda net verilmiyor. Ayrıntıların tarihi için önceki zaman çizelgesine bakılabilir; sürüm farkları da Block bölümünde ayrıca anlatılıyor.

Yeni üretim yalnızca ABD için değildir. Türkiye, Tayvan ve Güney Kore gibi ülkeler yakın tarihte yeni Block 1B Baseline 2 sistemleri için bildirim ya da sözleşme almıştır. Defence Turkey'e göre Türkiye'ye dört yeni sistemin ilk ikisi Kasım 2016'da teslim edildi. 2017'de Raytheon, pnömatik motor ve tankların yerine elektrikli bir tahrik denedi; bu değişiklik 82 kg tasarruf sağladı ve yalnızca bir derlemede geçiyor.

Phalanx Menzili Ne Kadar?

Phalanx'ın etkin menzili resmen açıklanmıyor; ABD Donanması sayfaları bu değeri gizli tutuyor. İkincil derlemeler yaklaşık 1,5 km (1.486 m) etkin menzil ve 5,5 km'lik azami fiziksel erişim yazıyor. Radarın hedefi fark ettiği mesafe daha büyüktür. Bu rakamlar birbirinin yerine kullanılamaz.

Menzil kavramı üç ayrı biçimde karşımıza çıkıyor. Birincisi radarın hedefi fark ettiği uzaklık; ikinci el kaynaklarda takip radarının 8 km civarında devreye girdiği, atışın yaklaşık 2 km'de başladığı yazıyor. İkincisi merminin etkin olduğu mesafe (1,5 km civarı). Üçüncüsü ise merminin fiziksel olarak gidebildiği en uzak nokta, yani 5,5 km.

20 mm'lik tungsten çekirdekli mermi hızını çabuk yitirir; bu nedenle hedefi yakında vurması gerekir. Bazı derlemelerde bunun üstünde rakamlara rastlanıyor, ancak resmî bir dayanak bulunamadı ve metne alınmadı. Karadaki Centurion için de yaklaşık 1,5 km'lik etkin atış menzili geçiyor (unmannedairspace.info, 2022, ikincil).

Phalanx Kaç Mermi Atar?

Phalanx dakikada 3.000 ila 4.500 mermi atar; yani saniyede 50 ile 75 arası. Block 0'ın tamburu 989, sonraki sürümlerin tamburu 1.550 mermi alır. Hızlı sürümde şarjör, kesintisiz atışta yaklaşık 20 saniyede boşalır; bu süre iki rakamın bölünmesiyle bulunmuş basit bir hesaptır.

Atış, kısa seriler hâlinde yapılır. FAS sayfasına göre sürekli, 60 mermilik ve 100 mermilik seri uzunlukları seçilebiliyor. İkincil bir derleme, tek bir atışta azami 1.000 mermilik bir seriden söz ediyor. Hızlı sürüm için pnömatik tahrik, eski sürüm için hidrolik tahrik kullanıldığı yazılıyor; ancak FAS bu geçişi Block 1'e, Vikipedi Block 1A'ya bağlıyor ve kaynaklar farklı yazıyor.

Gerçek bir angajmanda kaç mermi harcandığı açıklanmıyor. Sabit bir değer yoktur; hedefin türü, hızı ve manevrası sayıyı belirler. Mermi tutarı için kaynaklarda tutarsız, doğrulanmamış rakamlar bulunuyor ve metne alınmadı.

Loş bir gemi makine dairesinde zincirli bir mekanizmaya bağlı büyük silindirik çelik deponun temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Phalanx Hangi Ülkelerde Var?

RTX, Phalanx'ın ABD'nin tüm yüzey muharebe gemisi sınıflarında ve 24 müttefik ülkede kullanıldığını söylüyor. Vikipedi'deki bir derleme ise ABD dışında yaklaşık yirmi güncel kullanıcı sayıyor; sayılar uyuşmuyor ve hiçbiri resmî bir tam liste değil. Aşağıdaki tabloda her ülke için teyit düzeyi belirtildi; resmî belgesi bulunanlar ayrıca işaretlendi.

ÜlkeTeyit düzeyiNot
ABDResmî (ABD Donanması, RTX)Bütün yüzey muharebe gemisi sınıfları; Ordu'da kara tipi
Birleşik KrallıkSözleşme haberiRaytheon ile 42,8 milyon sterlinlik beş sistem
AvustralyaResmî (Savunma Bakanlığı proje sayfası)Adelaide, Hobart sınıfları ve diğer gemiler
Güney KoreDSCA bildirimiKDX-III Batch II muhripleri için
TayvanDSCA bildirimiAralık 2015 paketi
Suudi ArabistanDSCA bildirimiBlock 0'ın dönüşümü (Şubat 2016)
TürkiyeDSCA bildirimi, Türk savunma basınıAyrıntı Türkiye bölümünde
Japonya, Kanada, Yunanistan, Mısır, BahreynYalnızca Vikipedi derlemesiAyrı bir resmî belge bu çalışmada bulunamadı
Şili, Ekvador, Meksika, Yeni Zelanda, Pakistan, Polonya, Portekiz, Tayland, İsrailYalnızca Vikipedi derlemesiGüncel durum teyit edilemedi

Eski kullanıcılar arasında Hindistan ve Malezya da anılıyor (derleme). Ukrayna'nın Phalanx ya da karadaki Centurion sistemini devraldığına dair doğrulanmış bir kayıt görülmedi; Ukrayna 2022'de Centurion C-RAM istemiş olsa da (basın haberleri) teslimat teyidi yok.

Phalanx Maksimum Hızı Ne Kadar?

Phalanx hareket eden bir araç değil, gemiye sabitlenmiş bir silah olduğu için kendi "azami hızı" yoktur. Anlamlı rakamlar, merminin namludan çıkış hızı (yaklaşık 1.100 m/sn) ve hedef tarafındaki sınırlardır. Hangi azami hedef hızına karşı etkili olduğu ABD Donanması tarafından açıklanmıyor.

İkincil bir derleme tablosu hedef hızını "Mach 2" olarak veriyor; bu değer tek kaynakta geçtiği ve gerekçesi yazılmadığı için kesin sayılmamalıdır. Aynı derleme, sistemin operatör tarafından belirlenen alt ve üst hız sınırları içindeki hedeflere müdahale ettiğini yazıyor. Yani hız sınırı sistem ayarıyla değişen bir parametredir.

Kulenin dönüş ve yükselme hızı da kamuya açık değil. Yatay dönüşün her iki yana yaklaşık 150 derece olduğu, yükselme açısının ise Block 1B'de -25 ile +85 derece arasında bulunduğu ikincil kaynaklarda geçiyor.

Phalanx Ağırlığı Ne Kadar?

Block 1B için ABD Donanması 13.600 libre, yani 6.120 kg ağırlık veriyor. Erken sürümler için FAS yaklaşık 12.500 libre (5.625 kg) yazıyor. İkincil bir derleme 5.600 ila 6.100 kg aralığını veriyor. Yani sistem, tüm sürümlerinde yaklaşık 5,6 ila 6,2 ton arasındadır.

Kaynaklar bu rakamların yalnızca kuleyi mi yoksa güverte altı ekipmanı da mı kapsadığını belirtmiyor. Kule yüksekliği ikincil derlemede 4,7 m civarında veriliyor. Elektrikli tahrik denemesinin 82 kg hafiflik sağladığı bir derlemede geçiyor; seri üretimde uygulandığına dair bir kayıt bulunmadı.

SeaRAM ise aynı taban alanına ve aynı güç gereksinimine sahip, "tak-çalıştır" bir yükseltme olarak tanıtılıyor (RTX/Defense Post). Karadaki römork üstü Centurion için ağırlık değeri açık kaynakta doğrulanamadı.

Phalanx Neleri Vurabilir?

Phalanx'ın hedef listesi sürümüne göre genişler. Block 0 ve Block 1 esas olarak gemisavar füzeleri ve uçakları hedefler. Block 1B, elektro-optik sensör sayesinde helikopterleri ve küçük hızlı yüzey araçlarını da kapsar. Karadaki sürüm ise roket, top ve havan mermilerine karşı kullanılır.

HedefDurumKaynak türü
Gemisavar seyir füzesiAna görev; Ocak 2024'te USS Gravely'de gerçek angajmanABD Donanması, CENTCOM, RTX
Uçak (yüksek hızlı)Tasarım hedefiRTX, ABD Donanması
HelikopterBlock 1B ile eklenen yetenekRTX, FAS
Küçük hızlı yüzey aracıBlock 1B ile eklenen yetenekRTX, FAS
İnsansız hava aracıRTX, Block 1B'nin hedeflemeyi iyileştirdiğini yazıyor; kara tipi için Mart 2026'da anonim kaynaklara dayanan bir iddia varRTX, Army Recognition (tek kaynak)
Roket, top, havan mermisiKara tipi (Centurion); Kabul 2021'de beş roketten biri engellendiMilitary Times, Ordu
Balistik füzeTasarım amacı değil; kullanıldığına dair kayıt bulunmadı-

Tablo, bir sistemin hedefi vurma "olasılığını" değil, kullanım amacını gösterir. Başarım; hedefin hızına, uçuş profiline ve aynı anda gelen hedef sayısına bağlıdır. Bu çalışmada Phalanx için yayımlanmış bağımsız bir vurma olasılığı değeri bulunamadı.

Phalanx Kullanıldığı Yerler

Phalanx üç ortamda görülüyor: savaş gemileri, kara üsleri ve gemiye entegre füzeli sürüm olarak SeaRAM. Denizde Kızıldeniz'deki Gravely olayı, karada ise Irak ve Afganistan'daki C-RAM görevleri belgelenmiş en önemli kullanımlar. Aşağıda tarihli kayıtlar ve her birinin kaynak türü yer alıyor.

Yer ve tarihOlayKaynak türü
Irak, 2005 civarıKara tipi sistem ilk kez Irak'ta bir ileri üste konuşlandı; başka bir kaynak 2006 sonbaharı ve Yeşil Bölge diyor, kaynaklar farklıABD Savunma Bakanlığı bütçe özeti, StrategyPage
Irak, Mart-Mayıs 2008Ordu, Mart sonunda yüzüncü roket veya havan mermisinin engellendiğini Mayıs'ta duyurduABD Ordusu haber sayfası (arama özeti)
Afganistan, 2010'larBagram Hava Üssü'nde Centurion kullanımı; Kandahar'da bakım görseli (2018)Ordu açıklaması (2014), DVIDS
Kabil, 30 Ağustos 2021Havalimanına beş roket atıldı; C-RAM bunlardan birine müdahale ettiMilitary Times
Bağdat, 2020-2021 ve Mart 2026Yeşil Bölge ve büyükelçilik çevresinde roket ve dron saldırılarında C-RAM'ın devreye girdiği haberleriRudaw, Times of Israel; 2026 için tek ticari yayın
Kızıldeniz, 30 Ocak 2024USS Gravely, Husi gemisavar füzesini düşürdü (Füze bölümünde ayrıntı)CENTCOM, Military Times

Kabil olayında Tümgeneral William Taylor, sistemin beş roketten birine müdahale edip etki sağladığını söyledi; ABD'li hiçbir kayıp bildirilmedi. Üretici Raytheon'un 2009'da yaptığı "110'dan fazla saldırıyı engelledi" iddiası vardır ve bu üretici beyanıdır, bağımsız doğrulama yok.

Phalanx Ne Tip Mühimmat Atıyor?

Gemi tipi Phalanx, 20x102 mm ölçüsünde, çekirdeği tungstenden (eskiden tükenmiş uranyumdan) yapılmış, plastik sabotlu bir zırh delici mermi (APDS) atar. Güncel standart Mk 244 "Enhanced Lethality Cartridge"tır. Karadaki Centurion ise yere düşmeden kendini imha eden patlayıcı mermi kullanır; SeaRAM topun yerine füze koyar.

FAS'a göre mermi, 15 mm çapındaki bir penetratörün plastik sabot ve hafif bir itici parça içinde fırlatılmasıyla çalışır. Mk 149 serisinde Mod 0 ve Mod 2 tükenmiş uranyum, Mod 4 ve Mk 244 ise tungsten veya tungsten alaşımı kullanıyor; geçişin 1988'de çevresel ve personel güvenliği gerekçesiyle yapıldığı tek bir derlemede (NavWeaps atfıyla) yazıyor. Eski stokların güncel durumu açık kaynakta bulunamadı.

Mk 244, Block 1B için geliştirildi ve üretici General Dynamics OTS, penetratörünün Mk 149'dan yüzde 48 daha ağır ve saçılmasının yüzde 40 daha az olduğunu söylüyor; bunlar üretici beyanıdır. Tayvan'a 2015'te bildirilen paketin içinde 260.000 adet Mk 244 Mod 0 APDS mermisi bulunuyordu. Kara tipinde patlayıcı yakıcı izli, kendini imha eden mermi (HEIT-SD) kullanılıyor; bir 2026 haberi "M940 HEIT" adını veriyor. Hangi adın doğru olduğu bu çalışmada netleştirilemedi.

Phalanx Kaç Km'lik Alanı Korur?

Resmî bir koruma yarıçapı yok; ABD Donanması ve RTX gemi üstü sistem için böyle bir alan açıklamadı. Karadaki Centurion için bir derleme yaklaşık 1,3 kilometrekarelik (0,5 mil kare) bir alan veriyor. Gemide ise koruma, kulenin yerine, atış sektörüne ve gemideki kule sayısına bağlıdır.

Bir geminin tamamı için tek kule yetmeyebilir; bu yüzden büyük gemilerde kulelerin farklı noktalara yerleştirildiği görülüyor. Örneğin Türk Bayraktar sınıfı çıkarma gemilerinde biri baş güvertede, diğeri üst yapının arkasında iki Phalanx yer alıyor (NavalAnalyses, 2017). TCG Anadolu'da da iki kule bulunuyor.

Radar kubbesinin gördüğü alan ile mermilerin etkili olduğu alan aynı şey değildir. Önceki bölümlerde verilen 1,5 km'lik etkin menzil, korunan alanın yarıçapı olarak okunmamalıdır; kulenin görüş açıları, geminin yapısı ve hedefin geliş yönü sonucu etkiler. Bu konuda kamuya açık bir şema yayımlanmadı.

Phalanx Kurulumu Nasıl Olur?

Phalanx, geminin üst güvertesine ya da üst yapısına bir platform üzerine bağlanır; ekipman ve elektronik bölümü ise güverte altına yerleştirilir. Kule, geminin komuta sistemine bağlanır; operatör arayüzleri olan uzak ve yerel kontrol istasyonları da sisteme dahildir. Genel düzen budur; ayrıntılı kurulum talimatı kamuya açık değildir ve burada anlatılmaz.

Güç ve soğutma da kurulumun parçasıdır. İkincil kaynaklara göre sistem üç fazlı, 440 V, 60 Hz alternatif akım ve elektronik soğutma suyu gerektirir. Bu nedenle sistemi bir gemiye eklemek yalnızca kuleyi koymak değil, elektrik ve su hatlarını da çekmektir.

Gemideki yerleşim planı; kulenin geniş bir atış sektörüne sahip olması, diğer güverte donanımının önünü kapatmaması ve radar görüşünün engellenmemesi gibi genel ölçütlerle belirlenir. SeaRAM, aynı taban alanı ve güç gereksinimiyle bir Phalanx'ın yerine takılabilen bir birim olarak tanıtılıyor. Karada ise sistem römorka monte, bir jeneratörle birlikte konuşlanıyor.

Phalanx Nasıl Çalışır?

Phalanx, önce arama radarıyla çevreyi tarar, bir hedef bulursa tehdit olup olmadığını değerlendirir, ardından takip radarına devreder ve ateş eder. Mermi izlerini de takip ettiği için nişanını sürekli düzeltir. Bu zincir, ABD Donanması'na göre, gemideki başka sistemlere ihtiyaç duymadan tamamlanabilir.

FAS'a göre arama radarı Ku bandında ve hareketli hedef ayıklamalıdır; takip radarı ise darbe Doppler tipindedir. Bir derlemeye göre takip radarı yaklaşık 8 km civarında arama radarından devralır ve atış 2 km kadar yakında başlar veya operatöre öneri olarak sunulur. Bu mesafeler ikincil kaynaklıdır, resmî bir doğrulaması yoktur.

"Kapalı döngü" denen yöntem, çıkan mermilerin ve hedefin aynı radarda izlenip nişanın buna göre ayarlanmasıdır. Block 1B'de ek olarak elektro-optik bir takip birimi gece ve gündüz, hedefin görsel olarak da tanınmasını sağlar. Baseline 2C ile sistem, gemideki diğer sensör ve silahlarla birlikte çalışacak şekilde entegre edildi. Operatör istenirse otomatik modu devre dışı bırakıp elle komut verebilir.

Phalanx'ın Block 0, 1 ve 1B Versiyonları Nelerdir?

Phalanx üç ana sürümde gelişti: ilk üretim Block 0, 1988'de Block 1 ve 1999'da hedef yelpazesini yüzey araçlarına genişleten Block 1B. Her sürüm bir öncekinin elektronik ve radar yükseltmesidir, gövde ise aynı kalır. Aşağıdaki tablo kaynakların uyuşan ve uyuşmayan noktalarını birlikte gösteriyor.

SürümYılŞarjörAtış hızıTemel yenilik
Block 01978-19809893.000/dkİlk nesil katı hâl elektroniği
Block 119881.5503.000 veya 4.500/dk (kaynaklar farklı)Geliştirilmiş radar, mühimmat ve bilgisayar
Block 1ABelirsiz1.5504.500/dkYeni bilgisayar, manevralı hedeflere karşı iyileştirme
Block 1B19991.5504.500/dkFLIR ve görsel izleyici, yüzey hedefleri
Block 1B Baseline 22010'lar1.5504.500/dkYenilenen dijital radar, yüzey modu

Block 0

Seri üretime 1978'de başlayan bu ilk sürüm, 1970'lerin sonunda alçak irtifadan gelen gemisavar füzelerini durdurmak için kuruldu. FAS ve bir derleme, yüzey hedeflerine karşı sınırlı yeteneği olduğunu yazıyor. Türkiye'nin envanterinde Block 0 sistemleri bulunduğu 2015 DSCA bildiriminden anlaşılıyor.

Block 1 ve Block 1A

Block 1, yüksek irtifadan gelen füzelere karşı yeni bir arama anteni ve yüzde 50 daha fazla mermi getirdi (FAS). Block 1A ise daha güçlü bir bilgisayar ve manevra yapan hedeflere karşı iyileştirilmiş ateş kontrolü kazandırdı. Pnömatik tahrikin hangi sürümle başladığı kaynaklarda tutarsızdır.

Block 1B ve Baseline 2

Block 1B, "Phalanx Surface Mode" adıyla yana monte edilmiş bir kızılötesi kamera ve otomatik hedef yakalayıcı ekledi; böylece küçük botlar ve helikopterler de hedef alınabilir. Baseline 2, radarların dijital donanımını yeniledi. Avustralya bu yükseltmenin hizmete girişini 2020'de duyurdu; Baseline 2C ise çok silahlı entegrasyon ve 360 derecelik tarama ekliyor. ABD Donanması'nın bütün Phalanx'ları 2015 mali yılı sonunda Block 1B düzeyine çıkarıldı (ikincil derleme).

Land-Based Phalanx ve Centurion C-RAM Nedir?

Land-Based Phalanx Weapon System (LPWS), Phalanx'ın römorka alınıp karada kullanılan hâlidir; Centurion adı da bu üründen geliyor. Görevi, üslere düşen roket, top ve havan mermilerini (C-RAM) uçuş sırasında vurmaktır. ABD Ordusu isteğiyle 2004'te geliştirildi, 2005'ten itibaren Irak'ta ve sonra Afganistan'da kullanıldı.

Süreç şöyle ilerledi: ABD Ordusu, Mayıs 2004'te hızlı konuşlandırılabilir bir sistem istedi; kavram denemesi aynı yılın Kasım ayında yapıldı (ikincil kaynak). Savunma Bakanlığı bütçe özeti sistemin Mayıs 2005'te bir ileri üste Irak'a gittiğini yazarken, StrategyPage bunu 2006 sonbaharı ve Yeşil Bölge olarak veriyor; tarih kaynaklar arasında çelişiyor. Raytheon'un Mayıs 2008 açıklamasına göre o tarihe kadar Ordu'ya 22 sistem teslim edilmişti.

Sistem, bir Block 1B Phalanx'ının bir römork üzerine alınıp jeneratörle beslenmesinden oluşur; Ku bandı radar ve FLIR kullanır, yaklaşık 1,3 km²'lik bir alanı koruduğu söyleniyor. Hedef tespiti çoğu zaman ayrı bir karşı-ateş radarıyla yapılır; Army Recognition AN/TPQ-36 ve AN/TPQ-53 radarlarını anıyor. Bu ayrıntılar ikincil kaynaklıdır.

Başarı rakamları üretici ve basın kaynaklıdır. StrategyPage 2008'de, bir menzil içindeki roket ve havan mermilerinin yüzde 70 ila 80'inin vurulabileceğini yazdı; bu bağımsız bir test sonucu değildir. Ordu, Mayıs 2008'de Mart sonunda yüzüncü engellemenin yapıldığını duyurdu. Kabil'de Ağustos 2021'de beş roketin yalnızca birine müdahale edildi. Bağdat Büyükelçiliği çevresindeki Mart 2026 dron saldırılarında sistemin kullanıldığı iddiası ise anonim kaynaklara dayanan tek bir ticari yayında geçiyor.

Çuval siperli bir çöl üssünde römork üstünde duran kubbeli ve çok namlulu top sistemi ile yanındaki jeneratörü gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

SeaRAM Nedir?

SeaRAM, Phalanx'ın top kısmının yerine on bir adede kadar RIM-116 RAM füzesi taşıyan bir fırlatıcı koyan, ama aynı radar ve sensörleri koruyan bir uyarlamadır. Üreticiye göre aynı taban alanına ve güç gereksinimine sahip, takılıp çalıştırılan bir yükseltme olarak tasarlandı; böylece mevcut bir Phalanx kulesi çıkarılıp yerine konabiliyor.

RAM füzesi, ABD ile Almanya'nın ortak programıdır; Raytheon ve Alman RAMSYS ortak üretiyor. Block 2 sürümü (RIM-116C), daha hızlı ve manevralı gemisavar füzelerine karşı geliştirilmiş pasif bir radyo frekansı arayıcısı kullanıyor (ABD Donanması, arama özeti). Füzenin menzili için güvenilir, resmî bir sayı bu çalışmada bulunamadı.

İlk SeaRAM, 2008'de USS Independence'a teslim edildi (ikincil kaynak); ABD Donanması bu sistemi Independence sınıfı LCS gemilerinde ve seçilmiş Arleigh Burke muhriplerinde kullanıyor. Mod numaraları kaynaklarda (Mod 31, 32, 33) farklı yazıldığı için burada verilmedi. Janes, RAM ve SeaRAM ailesinin 100'ü aşkın gemide bulunduğunu yazıyor.

Yeni müşteri haberleri 2026'da geldi. Mayıs 2026'da Mitsubishi Heavy Industries, Avustralya'nın Mogami tabanlı 11 fırkateyni için Raytheon'a SeaRAM sipariş etti; ilk üç gemi için destek verilecek ve teslimatların 2028 sonunda başlaması bekleniyor. Japonya'nın hizmetteki Mogami sınıfı fırkateynlerinde de SeaRAM var. Türkiye ise RAM'ı MK 49 fırlatıcıyla kullanıyor; bu SeaRAM değildir.

Gri bir savaş gemisi güvertesinde petek düzeninde füze tüpleri olan kutu biçimli fırlatıcıyı ve yanındaki radar kubbesini gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Phalanx Hangi Gemilerde Kullanılıyor?

Phalanx; uçak gemilerinden muhriplere, çıkarma gemilerinden ikmal gemilerine kadar çok farklı büyüklükteki platformda bulunur. RTX'e göre ABD Donanması'ndaki bütün yüzey muharebe gemisi sınıflarında yer alır. Aşağıdaki tablo, ülkelere göre bilinen başlıca gemi sınıflarını teyit düzeyiyle birlikte veriyor; güncel envanter değişmiş olabilir.

DonanmaGemi türleriTeyit düzeyi
ABDUçak gemileri, kruvazörler, muhripler, amfibi gemiler, LCS (SeaRAM)ABD Donanması, RTX
Birleşik KrallıkUçak gemileri, Type 45 muhripleri ve diğerVikipedi derlemesi; bir ilk Phalanx'ın Prince of Wales'e verildiği haberi
AvustralyaAdelaide sınıfı fırkateynler (9 Block 1A), Hobart sınıfı muhripler (3 Block 1B), Canberra sınıfı LHD, HMAS ChoulesSavunma Bakanlığı proje sayfası
Güney KoreKDX-III Batch II muhripleri; çıkarma gemisi Dokdo (derleme)DSCA; Dokdo için tek kaynak
TayvanKidd, Knox, Perry sınıfı ve diğer gemilerPaket DSCA'dan; gemi listesi Vikipedi
JaponyaHelikopter muhripleri ve eski muhriplerYalnızca Vikipedi derlemesi
KanadaHalifax sınıfı fırkateynlerYalnızca Vikipedi derlemesi
TürkiyeBayraktar sınıfı LST, TCG Anadolu, Gabya sınıfıTürkiye bölümündeki tabloya bakın

Gemi sınıflarını ülkeler dışında da okumak mümkün: Gerek amfibi gemiler gerekse ikmal tankerleri gibi büyük ama sınırlı silahlı platformlar, Phalanx'ı kendi savunması için tercih ediyor. Bir geminin ana silahı olarak değil, son halka olarak konumlandığı tablodan görülüyor.

Güney Kore için Dokdo kaydı yalnızca bir derlemede geçiyor; DSCA bildirimi ise KDX-III Batch II sınıfının ilk gemisi için. Hindistan ve Malezya eski kullanıcılar arasında anılıyor; hangi gemilerden çıkarıldığı bu çalışmada doğrulanmadı.

Phalanx'ı Kim Üretiyor?

Phalanx'ın ana yüklenicisi RTX'in iştiraki Raytheon'dur. Namlu ve mühimmat besleme düzenini ise General Dynamics Ordnance and Tactical Systems yapıyor; Mk 244 mermileri de aynı şirketin ürünü olarak geçiyor. Üretim, Louisville (Kentucky) ve başka ABD tesislerinde sürüyor; Ordu'nun kara tipi için de aynı yüklenici çalışıyor.

Şirket geçmişi şöyle: Sistemi General Dynamics'in Pomona bölümü tasarladı; FAS'a göre bu iş kolu 1992'de Hughes tarafından alındı ve Hughes'un devamı Raytheon oldu. Bu zincir tek bir arşiv sayfasına dayanıyor. Raytheon bugün sistemin üretimi, yükseltmesi ve revizyonu için ABD Donanması'ndan sözleşme alan taraf; 2026 sözleşmesini tek bir ticari kaynak NAVAIR'in verdiğini söylüyor.

Türkiye, Phalanx'ın üretimine ortak değildir. Defence Turkey'in yazısında ASELSAN, Phalanx yükseltmesiyle ilişkilendirilmiyor; yalnızca bazı gemilerde Phalanx'ın yerini alan GÖKDENİZ'in tedarikçisi olarak geçiyor. Sistemin Türkiye'ye teslimi ve yükseltmesi ABD'nin Yabancı Askerî Satış kanalından yürütülmüştür.

Phalanx'ın Rakipleri Nelerdir?

Phalanx'ın rakipleri iki gruba ayrılır: Hollanda'nın Goalkeeper'i, Almanya/İsviçre çıkışlı Millennium Gun, Çin'in Type 730'u ve Rusya'nın AK-630 ile Kashtan'ı gibi top temelli sistemler ve RAM gibi küçük füze temelli sistemler. Aşağıdaki karşılaştırma sıralama değildir; her sistem farklı bir görev ve maliyet profiline sahiptir.

SistemÜlkeSilahAtış hızıNot
PhalanxABD20x102 mm, altı namlulu4.500/dk'ya kadarKendi radarı var
GoalkeeperHollanda30x173 mm, yedi namlulu GAU-8Yaklaşık 4.200/dk (ikincil)Kendi arama radarı var
Millennium Gunİsviçre/Almanya35x228 mm, tek namlulu revolverYaklaşık 1.000/dkAHEAD havada patlayan mermi
Type 730Çin30x165 mm, yedi namluluYaklaşık 5.800/dk (derleme)Hizmette 2007'den (derleme)
AK-630Rusya30x165 mm, altı namluluKaynaklarda farklıKashtan'ın topu aynı aileden
GÖKDENİZTürkiye35x228 mm, iki namluluToplam 1.100/dk (üretici)Menzil bölümündeki tabloda

Goalkeeper

Thales Nederland ürünü olan Goalkeeper, A-10 uçağındaki GAU-8/A topunun deniz uyarlamasını kullanıyor; Thales, sistemin Belçika, Şili, Hollanda, Portekiz, Katar, Güney Kore, Birleşik Arap Emirlikleri ve Birleşik Krallık donanmalarında bulunduğunu belirtiyor (arama özeti). Kendi arama ve takip radarı vardır.

Millennium Gun

Oerlikon Contraves tasarımı olan 35 mm'lik silah (bugün Rheinmetall bünyesinde), programlanabilir AHEAD mermisi atıyor. Danimarka donanması ilk müşteri olarak 2004'te altı silah sipariş etti. Kullanıcı listeleri kaynaklarda farklı yazıldığı için burada ülke sayısı verilmedi.

Type 730 ve Type 1130

Çin sistemleri yedi namlulu 30 mm toplar kullanıyor. Atış hızı ve hizmet başlangıcı ikincil kaynaklardan geliyor; kullanıcı ülke bilgisi bu çalışmada doğrulanamadı.

AK-630 ve Kashtan

Rus sistemleri 30 mm'lik altı namlulu topları kullanır; Kashtan topa ek olarak füzeleri de aynı platformda birleştirir. Menzil ve kullanıcı bilgileri bu çalışmada doğrulanmadı.

Meroka ve Sea Zenith

İspanyol Meroka 20 mm, İsviçre kökenli Sea Zenith ise 25 mm çaplı çok namlulu toplar. Sea Zenith, Türk donanmasının MEKO 200 tabanlı fırkateynlerinde kullanılıyordu; Army Recognition bu sistemlerin yükseltilemediğini yazıyor (tek kaynak).

RAM ve SeaRAM

Füze temelli nokta savunma sistemleridir; üreticinin kendi 2025 verisine göre Mısır, Yunanistan, Japonya, Güney Kore, Meksika, Hollanda, Suudi Arabistan, Katar, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin RAM müşterileri arasında olduğu söyleniyor. SeaRAM bölümünde Phalanx tabanlı sürüm ayrıca anlatıldı.

Türk seçenekleri

ASELSAN'ın GÖKDENİZ'i daha önceki bölümde ele alındı. MKE ise Ekim 2021'de dakikada 3.000-4.000 atış, 2.000 m etkin menzil ve 3.500 kg ağırlık değerleriyle bir 20 mm prototip tanıttı; hizmete 2023'te girmesi bekleniyordu. MKE'nin TOLGA adlı iki namlulu 20 mm deniz topu ise Ekim 2026 sonundaki TURNAs-2026 tatbikatında TCG Beykoz'dan atış yaptı ve Kasım 2026'daki Euronaval'de sergilendi. Bu iki ürünün filo çapında bir Phalanx değişimi anlamına geldiğine dair doğrulanmış bir sipariş bulunamadı.

Kaynak notu: Rakip sistemlere ait rakamlar bu çalışmada üreticinin kendi belgelerinden değil, ikincil derlemelerden alındı; menzil ve etkinlik karşılaştırması yapılmadı. İki sistemin menzil değerleri farklı mühimmat türleri için verildiğinden doğrudan kıyaslanamaz.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız