Savunma Sanayi TR | Sözlük | Chain Home Nedir? Britanya'nın İkinci Dünya Savaşı Erken Uyarı Radar Zincirinin Özellikleri

Chain Home Nedir? Britanya'nın İkinci Dünya Savaşı Erken Uyarı Radar Zincirinin Özellikleri

Chain Home, Britanya'nın İkinci Dünya Savaşı erken uyarı radar zinciridir. 20-55 MHz frekansı, 100-120 mil menzili, kuleleri ve Türkiye'deki durumu.

Chain Home, Britanya'nın İkinci Dünya Savaşı erken uyarı radar zinciridir. 20-55 MHz frekansı, 100-120 mil menzili, kuleleri ve Türkiye'deki durumu.

Chain Home Nedir? Britanya'nın İkinci Dünya Savaşı Erken Uyarı Radar Zincirinin Özellikleri
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

Chain Home, Britanya Hava Bakanlığı'nın ve Kraliyet Hava Kuvvetleri'nin (RAF) İkinci Dünya Savaşı'ndan önce kurmaya başladığı, İngiltere kıyıları boyunca dizilmiş erken uyarı radarı istasyonları ağıdır. Tek bir cihazın adı değildir; adada kıyıya dizilen onlarca istasyonun ve onları birbirine bağlayan telefon hatlarının ortak adıdır. Dünyada ulusal ölçekte hizmete giren ilk radar ağı olarak kabul edilir ve 1940 yazındaki Britanya Muharebesi'nin anlatılmasında hep bu adla geçer.

Yazı, 20 Kasım 2026'ya kadar erişilebilen İngilizce Vikipedi sayfalarına, İmparatorluk Savaş Müzesi'nin (IWM) anlatımlarına, savaş havacılığı yazılarına ve İngiltere'deki koruma kayıtlarına dayanır. Resmî bir envanter yayımlanmadığı için sayıların bir kısmı kaynaktan kaynağa değişir; ayrıldıkları yerler metinde açıkça belirtilmiştir.

Deniz kenarındaki çimenli bir tepede dört uzun çelik verici kulesi ve önlerinde dört kısa ahşap alıcı kulesinden oluşan 1940'lar erken uyarı radarı istasyonunun akşam ışığındaki temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: Chain Home 1930'lardan 1950'lere uzanan, çok kez yenilenmiş bir sistemdir. Frekans, güç, menzil ve istasyon sayısı yıllara ve kaynaklara göre değiştiği için ilgili bölümlerde rakamın hangi döneme ve kime ait olduğu yazılmıştır. Sistem 1955'te tamamen emekliye ayrıldığından yazı tarihsel bir anlatımdır; işletmeye yönelik bilgi içermez.

Chain Home Nedir?

Chain Home (kısaca CH), Britanya kıyılarına yerleştirilmiş sabit radar istasyonlarından oluşan erken uyarı ağıdır. Denizin üzerinden gelen uçakları 100 millik (yaklaşık 160 km) bir mesafeden fark edip konum, yön ve yaklaşık irtifa bilgisini telefonla merkeze iletmek üzere tasarlandı. Her istasyon devasa çelik kuleler taşıyan bir verici ve ahşap kulelerden oluşan bir alıcı alanına sahipti.

Sistemin ilk adı RDF idi; Britanya'da bu kısaltma, radyo dalgalarıyla hedef bulma işini anlatmak için kullanılıyordu. Resmî adlandırma 1940'ta geldi: Hava Bakanlığı Deneysel İstasyon Tip 1, yani AMES Type 1. Halk dilinde ve savaş literatüründe ise ağın tamamı Chain Home olarak anıldı.

Bir ayrıntı karışıklığa yol açar. Eski kitaplar Chain Home'u yalnızca radar istasyonları anlamında değil, bu istasyonların bağlı olduğu bütün raporlama düzeni için de kullanır. Güncel tarihçiler bu iki şeyi ayırır: radar ağı Chain Home'dur, bilgiyi toplayıp savaş uçaklarına ileten ağ ise Dowding sistemidir. Bu yazı da ayrımı sürdürüyor; sistemin raporlama tarafı ayrı bölümlerde ele alınıyor.

Chain Home Ne İşe Yarar?

Chain Home hizmette olmadığı için işlevini geçmiş zamanda anlatmak gerekir: düşman uçaklarının Manş Denizi ve Kuzey Denizi üzerinden adaya yaklaştığını erkenden bildirmek, avcı uçaklarının tam zamanında havalanmasını sağlamak. Silah taşımaz, hedef vurmaz; yalnızca hava durumu raporu gibi bilgi üretirdi: mesafe, yön, uçak sayısı ve irtifa.

Radardan önceki durum bunun ne kadar önemli olduğunu gösterir. Hava savunmasında önceki çözümler ses yakalayan beton aynalardı ve kaynaklar bunların etkin menzilinin çoğu koşulda yaklaşık 5 mil (8 km) olduğunu yazıyor. Bu kadar kısa uyarıyla avcıları havalandırıp irtifa kazandırmak mümkün değildi; Chain Home'un sağlayacağı uyarı süresini Henry Tizard 1936'daki denemeler için on beş dakika olarak varsaymıştı.

Sistemin değeri tek başına bir radar olmasından değil, bilgiyi hızla merkezî bir plana dönüştüren düzenin parçası olmasından geldi. İkinci bir yarar da kaynak tasarrufuydu: avcılar yalnızca bir saldırı gerçekten yaklaşırken havalandığı için yakıt ve pilot sürekli devriyede harcanmıyordu. Bu mantığın ayrıntısı, Dowding sistemini anlatan bölümlerde yer alıyor.

Chain Home Hangi Ülkenin?

Birleşik Krallık'a ait bir sistemdir. Tasarımı Hava Bakanlığı'nın araştırma ekiplerinden çıktı, kurulumu ve işletmesi Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF) tarafından yapıldı; üretimde Metropolitan-Vickers ve AC Cossor gibi Britanya şirketleri çalıştı. Başvurulan kaynaklarda başka bir ülkeyle ortaklık, ortak üretim ya da lisans anlaşması geçmiyor.

Radarın temel fikrini tek bir ülkeye mal etmek tartışmalıdır. İngiliz müzelerinin kendi anlatımında bile, radyo dalgalarıyla nesne algılamanın birçok ülkede paralel olarak denendiği belirtilir. IWM, radarın aslında Almanya'da icat edildiğini, Britanya'nın farkının onu ulusal savunmanın merkezine koyması olduğunu yazar; "icat" sözcüğü tartışmalı bir ifadedir. Vikipedi de aynı çizgidedir: Britanya, Almanya, ABD ve Japonya benzer kavramlarla uğraşıyordu.

Chain Home'u ayıran şey bu yüzden bir buluş değil bir bütünleştirmeydi. Radyo teknolojisi, merkezî raporlama, uçak yönlendirme yöntemleri ve politik destek aynı yılların içinde ve aynı ülkede bir araya geldi. Geliştiricilerin kimler olduğu ve rolleri, sistemin mucitleri bölümünde ayrı ayrı anlatılıyor.

Chain Home Özellikleri Nelerdir?

Chain Home, 20 ile 55 MHz arasında seçilebilen frekanslarda, çoğunlukla 20-30 MHz (yaklaşık 12 m dalga boyu) civarında çalışan, sabit yönlü ve devasa antenli bir erken uyarı radarıdır. Kaynaklara göre tipik menzili 100-120 mil, yani 160-190 km arasındadır. Her istasyon tek yönde, denize bakan bir yelpazeyi tarardı.

ÖzellikDeğer (kaynaklarda geçtiği biçimiyle)
Resmî adAMES Type 1 (1940'ta verildi); önceki adı RDF
Frekans bandı20-55 MHz; tipik kullanım 20-30 MHz
Darbe sıklığıSaniyede 25 darbe; uzun menzil için 12,5 darbe de eklendi
Darbe süresi6-25 mikrosaniye (tipik 20; gruplanmış hedefleri ayırmak için 6)
Tepe güçDeneme kurulumunda 100 kW, hizmette 350 kW, savaş içinde 750 kW; bilgi kutusunda 100 kW-1 MW aralığı
Tipik menzil100 mil (160 km) bilgi kutusu; 120 mil (190 km) metin; iyi koşullarda yaklaşık 200 mil (yaklaşık 320 km) bir dergi yazısına göre
Menzil doğruluğu8 km veya daha iyi; tipik olarak yaklaşık 1 km
Yön doğruluğuEn fazla ±12 derece; çoğu zaman daha iyi
Yükselme açısıUfkun yaklaşık 2,5 derece üstünden 40 dereceye kadar
Verici kuleleri4 çelik kule, 360 ft (110 m)
Alıcı kuleleri4 ahşap kule, 240 ft (73 m)
DönmeYok; antenler sabit

Veri notu: Tablodaki güç ve menzil satırları farklı yıllara ve donanım sürümlerine bakar. Aralıkların nedeni, sistemin on yıl boyunca sürekli güncellenmesi ve kaynakların hangi döneme baktığını her zaman belirtmemesidir.

Tablodaki frekans ve güç aralığı, ağın tek bir donanımdan oluşmadığını gösterir. Frekanslar, kuleler ve menzil rakamları ayrı bölümlerde ayrıntılı veriliyor.

Chain Home'un Avantajları Nelerdir?

Chain Home'un en büyük avantajı, 1930'ların sonunda gerçekten çalışan, seri üretilebilir ve geniş bir kıyı şeridini kapsayan bir erken uyarı ağı sağlamasıydı. Kuleler basit, güvenilir ve onarımı kolaydı; çelik iskelet bombanın hasarına karşı dayanıklıydı. Operatörlerin deneyimi sinyalleri gürültü içinde bile ayırt etmeyi mümkün kılıyordu.

İkinci avantaj, sistemin kendi sınırlarını bilen bir organizasyonla birlikte tasarlanmasıydı. Radar bilgisi telefonla Bentley Priory'deki filtre odasına akıyor, orada tek bir hava resmine dönüşüyordu. Kaynaklar savaş öncesinde avcıların başarılı önleme oranını yüzde 30-50 olarak, Muharebe sırasında ise ortalama yaklaşık yüzde 90 olarak veriyor; bu rakam radara değil radar ile raporlama düzeninin birleşimine bağlıdır.

Üçüncü avantaj dayanıklılıktı. 12 Ağustos 1940'ta saldırıya uğrayan istasyonlar bir gün içinde yeniden hizmete girdi; yalnızca Ventnor daha uzun süre devre dışı kaldı. Açık çelik kafes kuleler patlamanın etkisinden zarar görmedi, hasar gören ahşap barakalar kolay onarıldı. Bu olay ayrıca Alman karar vericilerin radarın önemini anlamadığının bir işareti sayılır.

Dördüncü olarak, frekansın seçilebilir olması sistemi karıştırma girişimlerine karşı esnek kıldı. Dört ayrı frekansa yaklaşık 15 saniyede geçilebiliyordu. Bu esneklik sonradan eklenen bir iyileştirme değil, üretim vericisinin tasarımının içindeydi.

Chain Home'un Dezavantajları Nelerdir?

Chain Home'un temel sorunları sabit antenleri, kıyıdan ileriye bakan dar görüş alanı ve alçak uçan uçakları görememesiydi. Kara üzerine geçen bir saldırı radar ekranından çıkar, takibi Gözlemci Birliği devralırdı. Sistem ayrıca çok sayıda insan istiyordu ve dostla düşmanı birbirinden ayıramıyordu.

Kaynaklar arasında en çok geçen sınırlamalar şunlardır:

  • Antenler döndürülemiyordu. İstasyon, yalnızca vericinin baktığı yelpazeyi (kaynaklara göre yaklaşık 60 ila 100 derece arası) görür, arkasını göremezdi.
  • Ufkun 1,5 derece altı ve yakın çevresi kör bölgeydi. Alçak irtifadaki uçakları yakalamak için sonradan Chain Home Low eklendi.
  • Vericiden sızan enerji yüzünden yaklaşık 5 mil (8 km) içindeki hedefler görünmüyordu.
  • Dost-düşman ayrımı yoktu. Pip-squeak yön bulma yöntemi 1940'ın başından itibaren yaygınlaştı, tanıma cihazları (IFF) ise Ekim 1940'a kadar yeterli sayıda değildi.
  • Her istasyon yoğun işgücü gerektiriyordu; verici kulübesinde bir operatör, alıcı kulübesinde bir operatör ve bir yardımcı, yanında altıya kadar plot yapan personel çalışırdı.

Bir başka sınırlama, bilginin doğruluğuydu. İngiliz müzesinin kendi sayfasında da radarın her zaman doğru olmadığı ve tam resmi vermediği belirtilir; sonuçlar operatörlerin yorumuna bağlıydı. Ocak 1940'ta hazırlanan bir operasyonel araştırma raporu filtre odasının sonuçlarını çok düşük bulmuş ve aşırı yüklü, aşırı merkezî çalıştığını yazmıştı (bir derleme yazısında, tek kaynak olarak anılıyor).

Chain Home Ne Zaman İnşa Edildi?

İnşa süreci 1935'te Daventry deneyiyle başladı, ilk beş istasyon Ağustos 1938'de hizmete girdi ve 1939 sonbaharında savaş başladığında 21 istasyon çalışıyordu. Genişleme savaş boyunca sürdü. Kaynaklar 1945'e kadar kırktan fazla Chain Home istasyonunu anıyor; bu sayıya alçak irtifa istasyonları dahil değildir.

TarihGelişme
26 Şubat 1935Daventry deneyi: Handley Page Heyford bombardıman uçağından yansıyan sinyal görüldü
Mayıs-Haziran 1935Orfordness'ta çalışma başladı; 17 Haziran'da yaklaşık 27 km'den uçak tespit edildi
Temmuz 193540 mil (yaklaşık 64 km) menzile ulaşıldı
19 Aralık 1935Güneydoğu kıyısındaki beş istasyon için 60.000 sterlinlik sözleşme
Şubat-Mart 1936Ekip Bawdsey Manor'a taşındı
1937Yükseklik ölçümü eklendi; Hazine Ağustos'ta onay verdi, Kasım'da 20 takım için 380.000 sterlinlik sipariş
Ağustos 1938İlk beş istasyon Münih Krizi sırasında hizmete alındı; Eylül'den itibaren sürekli çalıştı
Eylül 1939Savaşın başında 21 istasyon çalışır durumda
1940Fransa'nın düşüşünden sonra batı kıyısı ve Kuzey İrlanda'ya genişleme

Kaynaklarda istasyon sayısı konusunda küçük bir farklılık vardır. Vikipedi ve bir savaş havacılığı dergisi 1939 başında 21 istasyondan söz eder; bir İngiliz radar tarihçesi sitesinin listesi de 21 "doğu kıyısı tipi" istasyon sayar. Watson-Watt maddesi ise Muharebe için 19 istasyonun hazır olduğunu yazıyor. Fark, hangi tarihi ve hangi istasyonları saydığınıza bağlı olabilir; kesin hüküm vermek için resmî bir envanter gerekir.

Türkiye'de Chain Home Kullanılıyor mu?

Hayır. Chain Home Britanya'ya özgü bir sistemdi ve başvurulan kaynakların hiçbirinde Türkiye'nin bu radarları satın aldığı, devraldığı ya da kullandığı yönünde bir bilgi yer almıyor. Ağın son Tip 1 sistemleri 1955'te emekliye ayrıldı; bugün hiçbir ülkenin envanterinde ya da işletmesinde yer almaz.

Günümüzde Türkiye'nin kullandığı erken uyarı ve hava savunma radarları bambaşka nesil teknolojilerdir. Güncel sistemler için sitedeki Serhat radarı ve Kürecik radarı yazılarına bakılabilir; bunların Chain Home ile doğrudan bir bağı yoktur. Aynı biçimde Dowding sisteminin modern karşılığı olan kuramlar için NATO komuta kontrol yazısına bakılabilir.

Türkiye'ye Chain Home ya da türevlerinin aktarıldığına dair kaynaklı bir kayıt bulunmadığı için bu konuda hiçbir iddia kurulmadı.

Chain Home ile Würzburg Radarı Arasındaki Fark Nedir?

Chain Home, adanın kıyısında sabit kulelerle çalışan, uzun dalga boylu bir erken uyarı ağıdır; Würzburg ise Alman Hava Kuvvetleri'nin uçaksavar ateş kontrolü için kullandığı, 50 cm dolayında bir dalga boyunda çalışan, çanak antenli ve hedefi dar bir ışınla izleyen bir radardır. Biri uyarır, diğeri nişan aldırır; görevleri farklıdır.

ÖlçütChain HomeWürzburg
Ana görevKıyıdan uzak mesafede erken uyarıUçaksavar topu ve projektör yönlendirme (ateş kontrol)
Frekans20-55 MHz, çoğunlukla 20-30 MHzYaklaşık 553-566 MHz (dalga boyu yaklaşık 53-54 cm)
AntenSabit, yüz metreyi aşan kulelerTaşınabilir, yaklaşık 3 m çaplı çanak; Riese sürümünde yaklaşık 7,5 m
MenzilYaklaşık 100-120 mil (160-190 km)Yaklaşık 29 km; Riese için yaklaşık 70 km (Vikipedi)
Yön doğruluğuDerece düzeyinde (yaklaşık ±12 dereceye kadar)Yaklaşık 0,2 derece (D sürümü); Riese 0,1-0,2 derece
KapsamaSabit yelpaze, yaklaşık 60-100 dereceHedefi izleyen dar ışın
DönüşYokAnten hedefi takip eder

Almanya'nın erken uyarı görevindeki karşılığı Würzburg değil Freya radarıydı. Freya 120-130 MHz civarında çalışıyor, yaklaşık 160 km menzile ulaşıyor ve irtifayı doğru ölçemiyordu. Chain Home'un menzili benzerdi; farkı, irtifa ölçebilmesi ve çok daha geniş bir raporlama düzenine bağlı olmasıydı. Würzburg ayrıntıları için sitedeki Würzburg radarı yazısına bakılabilir.

Karşılaştırmada rakam çelişkileri de vardır. Vikipedi'nin Würzburg maddesi hizmete girişi 1940 olarak veriyor ve A sürümlerini Mayıs 1940'a bağlıyor, savaş dönemi radarlarını anlatan genel madde ise Würzburg'un 1938'de benimsendiğini yazıyor. Üretim adedi için de bir yerde yaklaşık 4.000, başka yerde yaklaşık 1.500 geçiyor. Bu yazıda yalnızca iki kaynağın uyumlu olduğu noktalar tabloya konuldu.

Şubat 1942'de İngiliz paraşütçüler Fransa'nın Bruneval kasabasında bir Würzburg-A istasyonunu ele geçirdi (Operation Biting) ve parçalarından elde edilen bilgiler Britanya'nın bu radara karşı önlemler geliştirmesine yardım etti. Bu olay, iki ülkenin radarlarının birbirinden ne kadar farklı bir yoldan geliştiğini gösteren tarihî bir örnektir.

Chain Home Alçak Uçan Uçakları Tespit Edebiliyor muydu?

Hayır; Chain Home ufkun yaklaşık 1,5 derece üstünün altındaki hedefleri güvenilir biçimde göremiyordu. Deniz seviyesinden çok alçak uçan bir uçak, istasyon ona çok yaklaşana kadar ekranda belirmezdi. Bu boşluğu kapatmak için 1939'da daha kısa dalga boylu, dönen antenli Chain Home Low (CHL) devreye alındı.

Kör bölgenin nedeni antenin ışın düzenidir. Kuleler yukarıya doğru odaklanmış, ufkun yaklaşık 1,5 derece üstünden başlayan bir kapsama üretiyordu; kaynaklara göre duyarlı bölge yaklaşık 1 ile 3 derece arasındaydı. İrtifa ölçen alıcı anten çiftleri ise ufkun 2,5 derece üstünden 40 dereceye kadar bakıyordu. Dalgaların hemen üzerinde uçan bir uçak bu açının altında kalıyordu.

Kıyıdaki bir radar kulesinden yükselen geniş ışın ve bu ışının içinde yüksekten uçan bir uçak ile ışının altında dalgaların hemen üzerinde süzülen küçük bir uçağın sade teknik çizim üslubundaki temsili görseli
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Gerçek harekâtta bunun karşılığı, Alman uçaklarının mayın serpme ve tek uçaklık sızma görevleriydi. CHL, bu alçak uçuşları yaklaşık 500 ft (150 m) irtifaya kadar yakalayabiliyordu. Daha da alçak, yaklaşık 50 ft (15 m) uçuşlar için ise yaklaşık 3 GHz'de çalışan Chain Home Extra Low (CHEL) geliştirildi; bu ayrıntı yalnızca Vikipedi'nin CHL maddesinde geçiyor.

CHL ile CH arasındaki tam fark, ayrı bir bölümde ele alınıyor. Önemli olan, "Chain Home alçak uçanı göremez" ifadesinin bir eksiklik değil tasarım tercihi olduğunu bilmektir: uzun menzil istenmişti ve alçak irtifa ikinci bir sistemle çözüldü.

Chain Home Hangi Bölümlerden Oluşuyordu?

Bir Chain Home istasyonu dört ana parçadan oluşurdu: çelik kulelere asılı verici antenleri, ahşap kulelerdeki alıcı antenleri, alıcıdaki ekran ve yön ölçüm düzeneği (goniyometre) ile hedef bilgisini işleyen plot ve telefon hattı. İstasyonlar çoğunlukla verici ve alıcı kulübelerinin ayrı yerleştirildiği birer yerleşkeydi.

Verici

Verici alanında 110 m yüksekliğinde dört çelik kule bulunurdu. Kuleler birbirinden yaklaşık 55 m aralıkla dizilmiş, 50, 200 ve 350 ft yüksekliklerinde çalışma platformlarına sahipti. Platformlardaki sekiz yarım dalga dipol ve her dipolun gerisindeki yansıtıcı tel, ileriye doğru güçlü bir ışın üretiyordu. Verici, Metropolitan-Vickers tarafından üretildi.

Alıcı

Alıcı alanı dört ahşap kuleden oluşuyordu; kuleler kare düzenindeydi ve 240 ft (73 m) yüksekliğindeydi. Antenler 45, 95 ve 215 ft'te asılıydı. Alıcı donanımı AC Cossor imzalıydı ve Cossor süperheterodin devreleriyle çalışıyordu. Vericinin ortalama yüksekliği yaklaşık 215 ft olduğu için en üst alıcı anteni aynı yüksekliğe konmuştu.

Goniyometre ve ekran

Operatör ekranda hedefin dalgalanan izini görür, yönü goniyometre adlı döner bir düzenekle ölçerdi. Aynı düzenek farklı yüksekliklerdeki antenlere bağlanınca dikey açıyı, yani irtifayı verirdi. Her on millik (16 km) mesafede ekranda işaretçiler bulunurdu.

Hesap makinesi ve plot düzeni

Dönem ilerleyince, operatörün okuduğu yön ve mesafeyi doğrudan harita koordinatına çeviren "Fruit Machine" adlı elektromekanik bir analog bilgisayar eklendi. Böylece tek bir görevli, ölçümü haritaya işleyebiliyor ya da telefonla iletebiliyordu. İstasyonda bir verici operatörü, alıcı kulübesinde bir operatör ve bir yardımcı, ayrıca altıya kadar plot ve telefon görevlisi bulunabilirdi.

Alıcı kulübesinde görev yapan operatörlerin önemli bir bölümünü Kadın Yardımcı Hava Kuvvetleri (WAAF) mensupları oluşturuyordu. IWM'nin arşivindeki bir fotoğraf, WAAF'tan Denise Miley'nin Bawdsey Chain Home'un alıcı odasında tüp ekranı üzerinde uçak izlerini işlediğini gösterir.

Chain Home Projesinin Maliyeti Ne Kadardı?

Toplam maliyet, başvurulan kaynakların hiçbirinde tek bir resmî rakam olarak yer almıyor. Elde yalnızca parçalı tutarlar var: Aralık 1935'te beş istasyon için 60.000 sterlinlik sözleşme ve 1937'de 20 takım için toplam 380.000 sterlinlik sipariş. Bu iki kalem tüm programın toplamı değildir.

Daventry deneyi için de ayrı bir finansman kullanıldı: Vikipedi'nin Chain Home maddesine göre Tizard Komitesi başlangıçta 4.000 sterlin sağladı, ardından Hazine 12.300 sterlin ekledi. Bu rakamlar kavram kanıtı içindi, hizmet sistemi için değildi.

Kaynak notu: Bu tutarların güncel paraya çevrilmesi ve istasyon başına bir fiyat hesaplanması bilerek yapılmadı. 380.000 sterlin kaleminin donanımın yanında kule, bina ve montajı kapsayıp kapsamadığı açık kaynaklarda anlatılmıyor; bölme işlemi bu yüzden yanıltıcı olurdu. Savaş yıllarındaki genişlemenin (yaklaşık 40'tan fazla istasyon, ayrı alçak irtifa ağı) bedeli için güvenilir bir toplam bulunamadı.

Resmî harcama ayrıntılarını Britanya Ulusal Arşivi'ndeki Hava Bakanlığı ve Hazine dosyalarında aramak gerekir; bu çalışmada o dosyalara erişilmedi.

Chain Home Hangi Yıllarda Çalıştı?

Chain Home, ilk istasyonların hizmete girdiği Ağustos-Eylül 1938'den son Tip 1 sistemlerinin emekliye ayrıldığı 1955'e kadar çalıştı. Yoğun kullanım dönemi 1939-1942 arasıydı; sonrasında görevlerin bir kısmı yeni radarlara geçti, ağ küçültüldü ve savaş sonrasında ROTOR programı içinde kısa bir süre daha kullanıldı.

DönemDurum
1938-1939İlk istasyonlar hizmette; ağın doğu ve güney kıyıları tamamlandı
1940Britanya Muharebesi; batı kıyısı ve Kuzey İrlanda'ya genişleme
1942AMES Type 7 yer kontrollü önleme radarları geniş hizmete girdi; CH erken uyarı görevine döndü
Kasım 1943Ağ dört kategoriye ayrıldı: tam çalışma, kısıtlı vardiya, bakım-onarım, söküm
1949-1958ROTOR programının üç aşaması; bazı istasyonlar yeniden hizmete alındı
1954AMES Type 80 ilk kez hizmete girdi
1955Son Tip 1 sistemleri emekliye ayrıldı, kulelerin çoğu söküldü

1943'teki sınıflandırma, bir İngiliz radar sitesinin yayımladığı GEC Dergisi metninde anılıyor. Alman hava saldırılarının azalması ve havadan radarlı uçak gereksinimi, yetişmiş personeli sıkıştırmıştı; ağın küçültülmesinin gerekçesi budur.

Ağın tam olarak ne zaman bitmiş sayılacağı biraz tanıma bağlıdır. Bazı kaynaklar 1950'lerin ortasını "ayrılış" olarak veriyor; Staxton Wold gibi tek tük sahalar başka sistemlerle çalışmaya devam etti.

Chain Home Ne Kadar Uzaklığı Tarayabiliyordu?

Kaynaklar farklı sayılar veriyor: IWM 80 mil (yaklaşık 130 km) yazıyor, Vikipedi bilgi kutusunda 100 mil (160 km), metinde tipik 120 mil (190 km) diyor; bir dergi yazısı ise iyi koşullarda yaklaşık 200 mile (320 km) çıktığını belirtiyor. Gerçek menzil uçağın irtifasına, boyutuna ve havanın durumuna göre değişirdi.

KaynakVerilen menzilNot
IWM (müze sayfası)80 mil (yaklaşık 130 km)Hedef türü belirtilmemiş
Vikipedi, bilgi kutusu100 mil (160 km)Tasarım rakamı
Vikipedi, metinTipik 120 mil (190 km)Freya ile karşılaştırma bölümünde
Savaş havacılığı dergisiYaklaşık 120 mil; iyi koşullarda yaklaşık 200 milTek kaynak
Orfordness denemesi, Ekim 193580 mil (130 km)Deneme sistemi, hizmet donanımı değil
Kullanılabilirlik alt sınırıYaklaşık 5 mil (8 km)Verici sızıntısı nedeniyle yakın hedefler görünmezdi

Menzil, ufuk çizgisi tarafından da sınırlanır. Yüksek frekanslı dalgalar yeryüzünün eğriliğini aşamaz; uçak ne kadar yüksekteyse o kadar uzaktan görünür. Bu yüzden bütün aralıkları "o kadar uzağı görür" diye okumak yanlış olur. Ayrıca doğruluk uzaklıkla azalırdı: Vikipedi menzil doğruluğunu 8 km veya daha iyi olarak verir, tipik değeri yaklaşık 1 km'dir.

Aynı rakamların başka bir açıdan, yani tespit ile ölçüm arasındaki farkla birlikte ele alınışı "kaç km ötesini görebiliyordu" bölümünde yer alıyor.

Chain Home Aynı Anda Kaç Hedefi İzleyebiliyordu?

Chain Home'un "kaç hedef izlediği" diye bir resmî sınırı açık kaynaklarda yok, çünkü sistem modern anlamda hedef takip etmiyordu. Operatör ekrandan bir iz seçer, yönünü ve mesafesini okur, sonra bir sonrakine geçerdi. Aynı anda ekranda birden fazla iz görülebilirdi; fakat işleme sırayla yapılırdı.

Bir uçak filosu ekranda tek bir parlak leke olarak görünürdü. Operatörler, bileşik yankıların zamanla büyüyüp küçülmesini ("vurma hızı") izleyerek uçak sayısını tahmin ediyordu. Darbe süresini 20'den 6 mikrosaniyeye indiren bir düğme, birbirine yakın hedeflerin ayrışmasını artırıyordu; karşılığında sinyal gücü düşüyordu. Bu tahmin deneyimle gelişen bir beceriydi.

Bir başka sınır, ölçümün zahmetiydi. Hedefin irtifasını bulmak için antenleri değiştirmek gerekiyordu ve yer düzeltmeleri yapılmadan yön ve mesafe doğru haritaya geçmiyordu. Fruit Machine bu zahmeti azalttı; yine de bir istasyonun aynı anda kaç ayrı raporu işleyebildiği için kaynaklarda sayı verilmiyor.

Sistemin gerçek taşıma kapasitesi, tek istasyonda değil tüm bilgi zincirinde sınanıyordu. Aynı baskın birden fazla istasyonda görülürse filtre odasında tek numaralı iz haline getirilmesi gerekirdi; bir formasyonun üç-dört raporu bu yolla birleşiyordu. Ocak 1940 tarihli bir araştırma raporu filtre odasını aşırı yüklü ve fazla merkezî bulmuştu (tek kaynaktan).

Chain Home Hangi Ülkelerde Kuruldu?

Birleşik Krallık'ın dört ülkesinde, yani İngiltere, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'da; kaynakların listelediği sahalar arasında Man Adası da yer alır; bu ada Britanya Tacı'na bağlı, kendi yönetimi olan bir adadır. Britanya dışı kullanım için mobil sürümlerin yapıldığı yazılıdır, ancak ayrıntılı bir denizaşırı saha listesi, başvurulan açık kaynaklarda bulunmuyor.

Vikipedi, ağın Fransa'nın düşüşünden sonra batı kıyısı ve Kuzey İrlanda'ya yayıldığını ve mobil denizaşırı sürümlerin yapıldığını belirtir. Kuzey İrlanda'nın "kapsamlı" Tip 1 ve Tip 2 kapsamı olduğu da yazılıdır; fakat bu istasyonlar haritalarda gösterilmez.

Bir arama özetine göre denizaşırı sürümler arasında Tip 4 (Overseas Chain, ICH) ve Tip 10 (Advance Chain Overseas) bulunuyor; Cebelitarık, Malta ve Mısır'da RAF'ın uyarı birimlerine gereksinim duyduğu, Mısır'da kule için gereken keresteyi Kanada veya Avustralya'dan getirmek gerektiği de aynı özette geçiyor. Bu bilgi tek bir arama özetinden alınmıştır; kaynak sayfa açılamadığı için doğrulanamadı.

Kanada, Yeni Zelanda ya da Avustralya'da Chain Home türü istasyon kurulduğuna dair kaynak bulunamadı. Savaş sonrasındaki Tip 80 sistemlerinin Almanya, Kıbrıs, Malta ve Christmas Adası'nda kurulduğu yazılıdır; bu Chain Home değildir.

Chain Home Hangi Frekanslarda Çalışıyordu?

Chain Home'un üretim vericisi 20 ile 55 MHz arasında dört seçilebilir frekans sunuyordu; çoğu zaman 20-30 MHz (yaklaşık 12 metre dalga boyu) civarında kullanıldı. Denemelerin ilk aşamasında frekans çok daha düşüktü: Orfordness'ta yaklaşık 6 MHz, yani 50 m dalga boyu.

AşamaDalga boyuYaklaşık frekans
Daventry ve Orfordness denemeleri (1935)50 m6 MHz
İlk değişiklik26 m11 MHz
Sonraki ayar13 myaklaşık 23 MHz
Ayarlanabilir aralık10-13 m20-30 MHz
Üretim vericisi (T.3026)-20-55 MHz, dört seçilebilir frekans; yaklaşık 15 saniyede geçiş
Chain Home Low (karşılaştırma)yaklaşık 1,5 myaklaşık 200 MHz

50 metre seçimi bir mühendislik hesabından geliyordu: Arnold Wilkins, bombardıman uçağı kanatlarının bu dalga boyunda rezonansa gireceğini bekliyordu. Sonradan ticari yayın gürültüsünden kaçınmak için 26 metreye geçildi ve performansta kayıp olmadı. Daha sonra frekansın seçilebilir hale getirilmesi bir karıştırma önlemiydi; Almanlar 1940 yazında karıştırma denedi ve Britanya frekans değişimi ve ek devrelerle buna karşılık verdi.

Frekans seçimi, Alman radarlarıyla kıyaslandığında da ayırt edicidir. Freya 120-130 MHz'de, Würzburg yaklaşık 560 MHz'de çalışıyordu; yani Chain Home bu radarların birkaç katı daha uzun bir dalga boyu kullanıyordu. Uzun dalga boyunun görünür bedeli, kule yüksekliklerinde ve dikilen anten sayısında ortaya çıkan büyük boyuttu.

Chain Home Kuleleri Ne Kadar Yüksekti?

Chain Home'un çelik verici kuleleri yaklaşık 360 ft (110 m), ahşap alıcı kuleleri ise 240 ft (73 m) yüksekliğindeydi. Her istasyonda dört verici ve dört alıcı kule bulunurdu. Ahşap kuleler dönemin Britanya'sında inşa edilmiş en yüksek ahşap yapılar arasındaydı; çelik kuleler üç yükseklikte çalışma platformu taşırdı.

KuleMalzemeYükseklikAyrıntı
VericiÇelik kafes360 ft (110 m)Dört kule, yaklaşık 180 ft (55 m) arayla; platformlar 50, 200 ve 350 ft
AlıcıAhşap240 ft (73 m)Kare düzeninde dört kule; antenler 45, 95, 215 ft
Yedek alıcı/verici direkleriBelirtilmemişyaklaşık 120 ftDoğu kıyısı istasyonlarında, toprakla örtülü yedek tesislerde
Great Baddow kulesi (korunan)Çelik109,12 m (358 ft)Historic England kaydı (arama özetinden)
Bulutlu gökyüzü altında, otlak bir arazide yan yana yükselen iki çapraz kirişli kule ile aralarında gerilmiş yatay anten tellerinin siyah-beyaz çizim üslubundaki temsili görseli
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Kule yüksekliği, antenin ışın şeklini belirliyordu. Vericinin ortalama yüksekliği yaklaşık 215 ft idi ve alıcının en üst anteni de tam bu yükseğe konmuştu; böylece alım ve yayın örüntüleri birbirini tutuyordu. Kaynaklarda en üst platformun yüksekliği 350 ya da 360 ft olarak yazılıyor; küçük fark, hangi noktanın ölçüldüğünün her kaynakta belirtilmemesinden doğuyor olabilir.

Bu yükseklikler yalnızca teknik bir gereksinim değildi. Kuleler İngiliz kırsalında ve kıyısında uzaktan görülen simgelere dönüştü; Alman Zeppelini LZ 130 Mayıs-Ağustos 1939 arasında Britanya'nın Kuzey Denizi kıyısı boyunca uçup yükselmekte olan yaklaşık 100 metrelik radyo kulelerini inceledi. Kuleler gizlenemiyordu; Almanya'nın sistemi neden kavrayamadığına dair tartışmalar da buradan doğar.

Chain Home Neleri Tespit Edebiliyordu?

Chain Home, bombardıman uçağı büyüklüğündeki hedefleri ve bunların oluşturduğu formasyonları denizin üzerinde tespit ediyordu. Her tespitten üç şey elde edilirdi: menzil, yön ve yaklaşık irtifa. Uçak sayısı ise ekrandaki yankıların davranışından tahmin edilirdi. Sistem dost ile düşmanı birbirinden ayıramıyordu; bunun için başka yöntemler gerekti.

Operatörler, yankı kümesinin ekranda nasıl büyüyüp küçüldüğüne bakarak formasyonun büyüklüğünü kestirirdi. Bu beceri deneyimle gelişirdi ve sonuç kesin bir sayı değil, bir tahmindi. Uçağın cinsi (avcı mı bombardıman mı) radar verisinden okunmuyordu.

Gemilerin tespiti bu sistemin değil, ondan türeyen alçak irtifa radarlarının tarihçesine girer. Vikipedi'nin CHL maddesine göre Eylül 1937'de ordunun kıyı savunma radarını taşıyan bir deneme uçağı Manş Denizi'ndeki Kraliyet Donanması gemilerini uzak mesafeden yakaladı.

Eylül 1944'te Almanya'nın V-2 füzelerine karşı oluşturulan "Big Ben" düzeninde Bawdsey, Great Bromley, High Street, Dunkirk ve Swingate istasyonlarının kullanıldığı yazılıdır. Bu ayrıntı Vikipedi'den alınmıştır ve başka bir bağımsız kaynakla doğrulanamamıştır; bu yüzden önemli bir iddia gibi sunulmamıştır.

Chain Home Nerelerde Kullanıldı?

Güney ve doğu kıyılarında başlayıp Kuzey Denizi boyunca İskoçya'daki Orkney Adaları'na uzandı; 1940'tan sonra batı kıyısına yayıldı. Başlıca kullanım dönemleri Britanya Muharebesi, 1944'te V-2 karşı önlemleri ve savaş sonrası ROTOR programıdır. Aşağıdaki tabloda Muharebe öncesindeki çekirdek ağın istasyonları, bir İngiliz radar tarihçesi sitesindeki listeye göre bölgelere ayrılarak sıralanıyor.

Sitenin "doğu kıyısı tipi" başlığı altında andığı istasyonların sayısı 21'dir. Liste Muharebe öncesinin standart bir çekirdek ağını gösterir; sonradan eklenen istasyonlar ve alçak irtifa sahaları bu sayıya dahil değildir.

BölgeListedeki istasyonlarSayı
Güney kıyısı (Isle of Wight, Sussex)Ventnor, Poling, Pevensey, Rye4
KentSwingate (Dover), Dunkirk2
EssexCanewdon, Great Bromley2
SuffolkBawdsey, High Street (Darsham)2
NorfolkStoke Holy Cross, West Beckham2
Lincolnshire ve YorkshireStenigot, Staxton Wold, Danby Beacon3
Kuzeydoğu İngiltereOttercops Moss1
İskoçya ve OrkneyDrone Hill, Douglas Wood, School Hill, Hillhead, Netherbutton5

Tabloda görüldüğü gibi listedeki istasyonların yaklaşık yarısı Kent, Essex, Suffolk ve Sussex kıyılarında, yani adanın Fransa ve Hollanda kıyılarına bakan köşesinde toplanıyordu; kalan kısım Norfolk'tan Orkney'e kadar uzanan kuzey kıyısındaydı.

Vikipedi, Kuzey İrlanda'da kapsamlı bir Tip 1 ve Tip 2 kapsamı bulunduğunu ve Man Adası'nda da sahalar olduğunu yazar. Savaş sonrasında bazı istasyonlar ROTOR çerçevesinde yeniden donatıldı; dönemin ayrıntıları "hangi yıllarda çalıştı" bölümünde yer alıyor.

Chain Home Silah Atar mıydı?

Hayır. Chain Home yalnızca algılama yapan bir sistemdi; ne füze, ne top, ne de başka bir silah taşırdı. Görevi uçakları bulup bilgiyi iletmekti. Ateş eden taraf, bu bilgiyle havalanan avcı uçakları ve yerdeki uçaksavar bataryalarıydı; radar istasyonu hiçbir hedefi kendisi vurmazdı.

Alman Hava Kuvvetleri Ağustos 1940'ta bazı istasyonlara saldırdığında, kulelerin açık çelik iskeleti patlamanın etkisinin içinden geçmesine izin verdi. Zayıf noktalar ahşap barakalar ve güç beslemesiydi. Bir kaynak, Kent bölgesinde bir güç şebekesine isabet eden bir bombanın birden çok istasyonu birlikte devre dışı bıraktığını yazıyor.

Bu tür hasara karşı alınan önlemler Vikipedi'de kısaca anılır: doğu kıyısı sahalarında patlamaya karşı toprakla örtülmüş yedek tesisler, batı kıyısında ise dağıtılmış ve çoğaltılmış binalar kullanıldı. İstasyonların kendi başına uçaksavar ateşiyle korunup korunmadığı bakılan kaynaklarda anlatılmıyor.

Chain Home Kaç Km Ötesini Görebiliyordu?

Yaklaşık 160-190 km (100-120 mil) mesafeden, yüksekten uçan bir bombardıman uçağını görebiliyordu; iyi koşullarda bir kaynak 320 km civarını anıyor. Menzil hedefin irtifasına bağlıydı: ufkun gerisinde kalan alçak uçaklar ise bu uzaklığın çok altında yakalanırdı. Rakamların kaynaklara göre dağılımı yukarıdaki menzil tablosunda yer alıyor.

Burada önemli olan, "görmek" ile "güvenle ölçmek" arasındaki farktır. Irtifa ölçümü için antenin ikinci lobunda yeterli yankı gerekiyordu ve uzak mesafede ilk tespit edilen hedefte bu çoğu zaman bulunmuyordu; Vikipedi bu durumu açıkça yazar. Yani uzak bir iz önce yön ve mesafeyle bildirilir, irtifa sonradan eklenirdi.

Menzil ihtiyacı savaştan sonra değişti. ROTOR planlamacıları, tek bir önlemenin ilk tespitten itibaren yaklaşık 23 dakika sürdüğünü, jet bombardıman uçakları için bunun yaklaşık 240 mil (390 km) tespit mesafesi demek olduğunu hesapladı. Chain Home bunu ancak en iyi koşullarda başarabiliyordu; gereksinimi karşılayan ilk sistem, 1954'te hizmete giren AMES Type 80 oldu.

Chain Home Nasıl Kuruldu?

Chain Home istasyonları, kıyıdan biraz içeride, denize doğru yumuşak bir eğimi olan, ağır çelik direkleri taşıyabilecek sağlam zeminli sahalara kuruldu. Önce Bawdsey'de prototip denendi, sonra Metropolitan-Vickers ve AC Cossor gibi firmalar üretim hattı kurdu. Her istasyon kulelerin dikilmesi, kulübelerin yapılması ve donanımın kalibrasyonuyla tamamlandı.

Saha seçiminde 1936 dolaylarına ait bir şartname elimizde: iyi yükseklik ve menzil ölçümü için kıyıdan geri çekilmiş, denize düzgün bir eğimle bakan bir alan; düzensiz arazi yanlış yankılar ürettiği için sevilmezdi. Saha ağır mühendislik işlerine açık, elektrik şebekesine yakın, deniz bombardımanına karşı korunaklı, havadan seçilmeyecek kadar sakin ve (şartnamedeki bir ifadeye göre) tetere avcılığına ciddi biçimde engel olmayacak biçimde seçilmeliydi.

Üretim zinciri 1937'nin başında kuruldu. Verici tasarımını ve üretimini Metropolitan-Vickers, alıcıları AC Cossor, goniyometreleri Radio Transmission Equipment Company üstlendi; antenleri ortak bir AMES ve Posta İdaresi (GPO) grubu tasarladı. 1937-1938'de 15 takım kuruldu. Aynı dönemde Hazine tam ölçekli konuşlandırmaya onay verdi.

Kalibrasyon işi tek tek istasyonlarda yapılıyordu: bilinen yer işaretleri üzerinde uçurulan Avro Rota otojiroları, anten düzeninin yön ve yükseklik ölçümünü düzeltmek için kullanıldı. Her saha kendi yer şekline göre bir düzeltme tablosuna ihtiyaç duyuyordu; bu düzeltmeler Fruit Machine'in içine yüklendi.

Savaş sırasında genişleme sürdü: Fransa'nın düşüşünden sonra batı kıyısı ve Kuzey İrlanda kapsandı. Batı kıyısı sahalarında gergi telli direkler ve dağınık yerleşim kullanıldı. Kuruluşun bir kılavuza dönüşmemesi için ayrıntılar bilerek genel düzeyde bırakıldı.

Chain Home Nasıl Çalışırdı?

Verici, saniyede 25 kez çok kısa radyo darbeleri yayardı. Darbeler ileriye doğru geniş bir yelpazeyi aydınlatır, uçaktan yansıyan zayıf yankı alıcı kulelerine ulaşır ve bir katot ışını tüpü ekranında parlak bir sivri iz olarak görünürdü. İzin soldan uzaklığı mesafeyi, antenlerle yapılan okuma ise yönü ve yüksekliği verirdi.

Metal bir kasa içindeki eski bir katot ışını tüpü ekranında yeşil bir taban çizgisi üzerinde yükselen birkaç küçük sivri izin, pirinç düğmeler ve vakumlu tüplerle birlikte temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Operatör ekranda bir yankı seçip goniyometreyi çevirerek yönünü belirlerdi. Mesafe, yankının ekrandaki yerinden okunuyordu ve her 10 millik (16 km) aralıkta işaretçi bulunuyordu. Yükseklik için aynı işlem üst ve alt antenlerle tekrarlanırdı. Okumalar, dünyanın eğriliği ve sahaya özgü düzeltmeler hesaba katılarak haritaya aktarılırdı.

Radar yer boyunca değil, doğrudan hedefe olan mesafeyi ölçer; buna eğik mesafe denir. Haritaya geçmek için uçağın yüksekliğiyle düzeltilmesi gerekirdi. Bu yüzden irtifa ölçümü yapılmadan harita konumu da hatalı çıkardı. Fruit Machine bütün bu düzeltmeleri bir düğmeye indirdi.

İstasyonların darbe zamanlaması, 50 Hz'lik ulusal elektrik şebekesine kilitlenen bir 25 Hz osilatörle senkronize edildi. Amaç, zamanlayıcıların kaymasıyla bir istasyonun yayınının komşu istasyonların ekranında "koşan tavşanlar" adı verilen yalancı izler olarak belirmesini önlemekti.

Sonuç, telefonla tek bir yere akan kısa bir mesajdı: konum, yön, tahmini sayı ve yükseklik. Bu mesajın ne anlama geldiğini ve kime iletileceğini belirlemek ise radardan çok raporlama düzeninin işiydi.

Chain Home Britanya Muharebesi'nde Nasıl Rol Oynadı?

Chain Home, Temmuz-Ekim 1940 arasındaki Britanya Muharebesi'nde Alman saldırılarının önceden fark edilmesini sağlayan ağdı. Savaş uçaklarını sürekli devriyede tutmak yerine saldırı yaklaştıkça havalandırmayı mümkün kıldı. Radar tek başına belirleyici sayılmaz; IWM, radarın her zaman doğru olmadığını ve Gözlemci Birliği ile komuta zincirinin de gerekli olduğunu belirtir.

Büyük bir operasyon odasında, İngiliz Adaları haritası çizili geniş masanın çevresinde, yalnızca arkadan veya siluet olarak görünen üniformalı görevlilerin sıcak lamba ışığındaki temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Bilginin yolu şöyleydi: istasyonlar mesafe, yön, tahmini büyüklük ve irtifayı özel telefon hatlarıyla Bentley Priory'deki Avcı Komutanlığı'nın filtre odasına bildirirdi. Orada, aynı baskına ait üç dört rapor tek bir numaralı iz altında birleştirilir, dost mu düşman mı olduğu işaretlenirdi. İzler gruplara, oradan sektör kontrol odalarına iletilir; pilotlarla yalnızca sektör kontrolörleri konuşurdu.

Radar kıyıda bittiği için kara üzerindeki takibi Gözlemci Birliği üstlendi. İngiliz müzesinin bir anlatımı, Muharebe başında Gözlemci Birliği'nde yaklaşık 30.000 kişinin görev yaptığını söyler; bu ağ gece ve kötü görüşte zayıftı. Dost-düşman ayrımı için 1940'ın başından itibaren yaygınlaşan pip-squeak yöntemi, Ekim 1940'ta ise sınırlı sayıda IFF cihazı kullanıldı.

12 Ağustos 1940'ta Alman Hava Kuvvetleri beş radar istasyonuna saldırdı: Canterbury, Dover, Rye, Pevensey ve Ventnor. İstasyonlar bir gün devre dışı kaldı, çabuk onarıldı; yalnızca Ventnor'un uzun süre hizmet dışı kaldığı IWM'in anlatımında geçer. Bazı kaynaklar bu saldırıların 12-18 Ağustos'ta sürdüğünü yazar. Bir derleme yazısına göre Göring 15 Ağustos'ta saldırıları anlamsız bulmuştur; bu ayrıntı tek bir kaynakta geçiyor.

Etkinlik için en sık anılan rakam, önleme başarı oranıdır. Savaş öncesinde yüzde 30-50 bir başarı iyi sayılırken, Muharebe sırasında ortalamanın yaklaşık yüzde 90 olduğu yazılır; birkaç baskında oran yüzde 100'dür. Bu, radarın ve raporlama düzeninin birleşik sonucu olarak sunulur. Bağımsız bir doğrulama yapılmadı.

Veri notu: Kaynaklar radarın ağırlığını farklı güçte ifade eder: IWM onu savunmanın başarısındaki önemli etkenlerden biri sayar, Vikipedi ise Churchill'in sisteme büyük pay verdiğini aktarır. Bu yazı "radar savaşı kazandırdı" biçiminde bir hüküm taşımaz; yalnızca erken uyarının avcıların verimli kullanılmasını sağladığı noktasında birleşen anlatımlara dayanır.

Chain Home ile Chain Home Low Arasındaki Fark Nedir?

Chain Home, uzun dalga boylu (yaklaşık 12 m), sabit antenli ve yüksek irtifa hedeflerine bakan uzun menzilli bir ağdır; Chain Home Low ise yaklaşık 1,5 m dalga boyunda, dönen antenli, alçak uçakları yakalamak üzere geliştirilmiş daha küçük bir radardır. İkisi birbirinin tamamlayıcısı olarak aynı dönemde çalıştı.

ÖlçütChain Home (AMES Type 1)Chain Home Low (AMES Type 2)
Frekans20-55 MHz (tipik 20-30)yaklaşık 200 MHz
Dalga boyuyaklaşık 5,5-15 m (tipik yaklaşık 12 m)yaklaşık 1,5 m
AntenSabit, dört çelik kuleDönen, küçük dizi
Tepe güç350-750 kW (savaş içinde)150 kW
Darbe25 darbe/sn; 6-25 mikrosaniye400 darbe/sn; 3 mikrosaniye
En düşük etkin irtifaUfkun yaklaşık 1,5 derece üstüYaklaşık 500 ft (150 m); CHEL ile yaklaşık 50 ft
İrtifa ölçümüVar (çoklu anten çifti)Yok (bir savaş dergisi yazısına göre)
Hizmete giriş1938Temmuz 1939
Yaklaşık sayı40'tan fazla100'den fazla

CHL'nin kökeni Ordu'nun kıyı topçusuna yönelik geliştirdiği "CD" radarlarına dayanır. İlk setler elle çevriliyordu; WAAF personelinin pedallarla çevirdiği bisiklet düzenekleri anlatılır. Nisan 1941 tarihli Mark V motorlu döndürme ve gönderme-alma anahtarı ekledi; böylece plan konum göstergesi (PPI) kullanılabilir hale geldi.

Sonraki gelişmeler CHL'nin görevini daralttı. AMES Type 7, 1,5 m dalga boyunda 360 derece tarayan ve PPI ekranı olan bir yer kontrollü önleme radarıydı; 1941'de üretime girdi, 1942'de yaygın hizmete alındı. CHL bundan sonra daha çok erken uyarıda kaldı. Type 11 adlı kamyona monteli bir sürüm 500-600 MHz'de yalnızca karıştırma altında kullanıldı (1942 "Channel Dash" sırasında).

Chain Home Neden Bir Zincir Olarak Kuruldu?

Tek bir radar yalnızca baktığı yelpazeyi görür; kıyı boyunca birbirini kısmen örtüşen istasyonlar dizmek ise kesintisiz bir uyarı perdesi oluşturur. Plan, istasyonları yaklaşık 25 mil (40 km) aralıkla kıyıya sıralamaktı. Kaynaklar "zincir" adının nasıl seçildiğini açıklamıyor; bu yüzden ad kökeni için bir iddia kurulmadı.

Kıyı şeridi boyunca dizilmiş küçük radar kulelerinin denize doğru açılan, birbirini hafifçe kesen geniş yelpaze biçimli ışınlarının sade bir peyzaj üslubundaki temsili görseli
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Kaynaklarda doğrudan yazılan gerekçe örtüşmedir: istasyonların yelpaze biçimli yayın alanları, aralarındaki boşlukları kapatacak biçimde hafifçe üst üste biniyordu. Aynı baskını birden çok istasyon görebildiği için raporlar filtre odasında karşılaştırılıp tek bir izde birleştirilebiliyordu.

Çok istasyonlu yapı karıştırma karşısında da kullanıldı: "Chapman yöntemi" adlı teknik, birden çok istasyondan alınan yalnızca mesafe bilgisiyle konum bulmayı sağlıyordu. Yöntemin ayrıntıları bilerek verilmedi, yalnızca varlığı anılıyor.

Başka bir bakış, "zincir"in bir kablolama ağı olduğudur: istasyonlar özel telefon hatlarıyla filtre odasına bağlıydı. Vikipedi'nin dipnotuna göre eski kitaplar zincir ifadesini radar ağı ve bilgi ağı için birlikte kullanırken, modern anlatımlar iki şeyi ayırıyor. Bu yazı da aynı ayrımı korur.

Chain Home'u Kim Geliştirdi?

Chain Home'u tek bir kişi değil, Hava Bakanlığı'nın bir araştırma ekibi geliştirdi; ekibin başındaki isim Robert Watson-Watt'tır. Fikri ortaya atan Arnold Wilkins, test ve komite çalışmasını yürüten Henry Tizard ve komuta düzenini kuran Hugh Dowding sistemin diğer ana isimleridir. Katkıların ağırlığı konusunda kaynaklar ortak bir hüküm vermiyor.

Robert Watson-Watt

Radyo uzmanı Watson-Watt, Ocak 1935'te Hava Bakanlığı Bilimsel Araştırma Direktörü Harry Wimperis'in "ölüm ışını" sorusuna yanıt vermekle görevlendirildi. 12 Şubat 1935'te "Uçakların radyo yöntemleriyle tespiti ve konumlandırılması" başlıklı gizli bir not yazdı. 1938'de Bawdsey'den ayrılıp İletişim Geliştirme Direktörlüğü'nün (DCD) başına geçti ve 1942'de şövalyelik aldı.

Arnold Wilkins

Watson-Watt'ın yardımcısı Wilkins, ölüm ışınının mümkün olmadığını hesapladı ve alternatif olarak, uçakların radyo alımında bozulma yaptığını bildiren bir Posta İdaresi raporunu hatırlatarak radyo dalgalarıyla tespiti önerdi. Yükseklik ölçüm yöntemini de (üst üste dizilmiş anten çiftleri) o geliştirdi; yöntem 1937'de sisteme eklendi.

Tizard Komitesi, Dowding ve Blackett

Henry Tizard başkanlığındaki Hava Savunmasının Bilimsel İncelenmesi Komitesi (CSSAD), fikri 28 Ocak 1935'te ele aldı ve benimsedi. 26 Şubat 1935'teki denemeyi yalnızca üç kişi izledi: Watson-Watt, Wilkins ve komiteden A. P. Rowe. Dowding deneyden sonra geliştirme fonunu serbest bıraktı. Sonra Dowding, Tizard ve fizikçi Patrick Blackett radar bilgisini bir komuta düzenine bağlayan sistemi tasarladı.

Bawdsey'de havadan radar çalışmalarına Edward "Taffy" Bowen liderlik etti; 1938'de AMES'in başına A. P. Rowe geçti. Vikipedi'nin Watson-Watt maddesine göre kredi paylaşımı konusunda resmî bir anlaşmazlık anlatılmaz; tarihçi A. J. P. Taylor, Watson-Watt ve Tizard ile çalışma arkadaşlarının radarın savaştaki rolü için birlikte temel olduğunu yazmıştır.

Chain Home Neden Hizmetten Çekildi?

Chain Home'un çekilmesinin nedeni tek bir olay değil, art arda gelen üç değişimdi: 360 derece tarayan ve plan ekranlı yeni radarlar görevleri devraldı, savaştan sonra Alman bombardıman tehdidi azaldı, jet çağında daha uzak menzil gerekti. Son Tip 1 sistemleri 1955'te emekliye ayrıldı ve kulelerin çoğu söküldü.

1942'de Type 7 yer kontrollü önleme radarları devreye girince, bir yelpazeyle sınırlı CH daha çok erken uyarı rolünde kaldı. Savaşın ikinci yarısında Luftwaffe'nin Britanya'ya yönelik saldırıları Doğu Cephesi nedeniyle azalmıştı ve havadan radar donanımlı uçaklar yetişmiş teknisyenleri talep ediyordu. Kasım 1943'te ağ tam çalışma, kısıtlı vardiya, bakım-onarım ve söküm olmak üzere dört kategoriye ayrıldı.

Savaştan sonra soğuk savaş gerginliği bazı istasyonların ROTOR programı çerçevesinde yeniden hizmete alınmasına yol açtı. Ancak jet bombardıman uçaklarına karşı gereken yaklaşık 240 mil (390 km) tespit mesafesini Chain Home ancak en iyi koşullarda sağlayabiliyordu. AMES Type 80 1954'te ilk kez hizmete girdi ve CH'nin yerini aldı.

İngiliz kırsalında yeşil bir tepede duran, anıt olarak korunan eski bir çelik kafes radar kulesinin ve otlayan koyunların sabah ışığındaki temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Kulelerin bir kısmı kaldı. Great Baddow'daki (Essex) 360 ft'lik çelik verici kulesi 1937'de Canewdon'da dikilmiş, 1956'da buraya taşınmıştı; 2019'da listeye alındı (Grade II) ve özgün haliyle kalan tek kule olarak tanımlanıyor. Stenigot'taki (Lincolnshire) kule neredeyse eksiksizdir ve montajcı eğitimi için kullanılır. Swingate'te (Kent) iki özgün kule kaldı (2010'a kadar üç). Ahşap alıcı kulelerin hepsi sökülmüştür; ikisi 1955'te Hayscastle Cross'ta hâlâ ayaktaydı.

Orijinal sahalardan yalnızca Staxton Wold (Kuzey Yorkshire) bugün askerî radar istasyonu olarak kullanılıyor; ancak 1937 donanımından hiçbir iz kalmadı, saha 1964'te Linesman/Mediator sistemi için baştan kuruldu.

Chain Home'un Günümüzdeki Karşılıkları Nelerdir?

Chain Home'un birebir halefi yoktur; işlevi bugün birkaç ayrı sisteme bölünmüştür: 360 derece dönen veya elektronik olarak yönlendirilen radarlar, uçak üstü erken uyarı platformları, uzun menzilli sabit erken uyarı radarları ve tüm bunları birbirine bağlayan komuta ve veri bağı ağları. Bu çizgideki ilk adım, 1942'deki Type 7 radarıdır.

Chain Home'un işleviBugünkü genel karşılığı
Kıyıdan uzakta sabit uyarı perdesiUzun menzilli sabit ve hareketli erken uyarı radarları
Tek yönlü sabit yelpaze360 derece dönen veya elektronik olarak yönlendirilen radarlar
Telefonla filtre odasına raporDijital komuta-kontrol ağları ve veri bağları

Çalışma ilkesinde "darbe gönder, yankıyı ölç" mantığı korunur; değişen şey, antenlerin ve işlemenin hassasiyetidir. Aynı sitedeki yazılar bu kuşakları anlatır: yüksek frekanslı ufuk ötesi radar için Duga radarı, erken uyarı için Voronezh ve AN/FPS-132, komuta-kontrol için NATO ACCS ve Link-16 yazıları örnektir. Bu yazıların hiçbiri Chain Home'un doğrudan türevi olduğunu iddia etmez.

Chain Home'un en kalıcı mirası bir cihaz değil bir düzendir: algılama, filtreleme, merkezî bir hava resmi ve yetkili bir kontrolörün avcıya komut vermesi. Dowding sistemi olarak bilinen bu çerçeve, Vikipedi'de dünyanın ilk geniş alanlı yer kontrollü önleme ağı olarak tanımlanır. Modern mimarilerle kavramsal akrabalığı bir yorumdur; hangi sistemin hangisinden etkilendiği ayrı bir tarihçilik konusudur.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız