Savunma Sanayi TR | Sözlük | Daryal Radarı Nedir? SSCB'nin Çift Konumlu Erken Uyarı Radarının Özellikleri ve Menzili

Daryal Radarı Nedir? SSCB'nin Çift Konumlu Erken Uyarı Radarının Özellikleri ve Menzili

Daryal radarı, SSCB'nin çift konumlu VHF erken uyarı radarıdır; menzil iddiası yaklaşık 6.000 km. Sürümleri, tarihçesi ve Türkiye'deki durumu kaynaklarıyla.

Daryal radarı, SSCB'nin çift konumlu VHF erken uyarı radarıdır; menzil iddiası yaklaşık 6.000 km. Sürümleri, tarihçesi ve Türkiye'deki durumu kaynaklarıyla.

Daryal Radarı Nedir? SSCB'nin Çift Konumlu Erken Uyarı Radarının Özellikleri ve Menzili
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

Daryal radarı, Sovyetler Birliği'nin 1970'lerde projelendirdiği ve verici ile alıcıyı birbirinden uzak iki anten alanına ayıran bir erken uyarı radarıdır. Görevi uçak yakalamak değil, balistik füze fırlatışlarını ve yüksek irtifada seyreden nesneleri binlerce kilometre öteden görmektir. Batı kaynakları ona "Pechora" der; bugün hizmette olan tek örneği Rusya'nın kuzeyindeki Komi Cumhuriyeti'ndedir.

Yazı, Vikipedi'nin İngilizce ve Rusça sayfalarına, Pavel Podvig'in 2002 tarihli Rus erken uyarı sistemi incelemesine, 2012 ve 2026 tarihli Podvig blog notlarına, Rus basınında çıkan Savunma Bakanlığı açıklamalarına ve Armada International'ın 2023 tarihli taramasına dayanır. Rusya teknik değerleri resmen yayımlamadığı için çoğu sayı ikinci elden gelir; her bölümde rakamın kime ait olduğu ve kaynakların nerede ayrıştığı not edilmiştir.

Karla kaplı kuzey bozkırında, ön planda çok büyük kare bir alıcı anten duvarı, uzakta ise daha küçük bir verici anten duvarının şafak aydınlığındaki temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: Çalışma frekansının ayrıntıları, verici gücü, gerçek tespit mesafeleri ve maliyet resmen açıklanmamıştır. Yerleşkelerin koordinatları ve anten yönleri bilerek verilmedi; konumlar yalnızca istasyon adı ve idari bölge düzeyindedir. Radar bugün de çalıştığı için yazı işletmeye dair hiçbir ayrıntı içermez; yalnızca açık kaynaklarda dolaşan genel bilgiyi toplar.

Daryal Radarı Nedir?

Daryal, balistik füzelerin fırlatılışını ve savaş başlıklarının yaklaşışını erkenden fark etmek için Sovyetler Birliği'nde geliştirilen, VHF bandında çalışan çift konumlu bir radardır. Bir anten alanı dalga gönderir, yaklaşık bir kilometre ötedeki ikinci alan yansımaları dinler. NATO adı Pechora, GRAU endeksi 5N79'dur.

Rus terminolojisinde bu sınıfın adı füze saldırısı uyarı sistemidir (kısaltması SPRN). Rus Vikipedi, Daryal'ı bu tür Sovyet radarlarının ikinci nesli olarak tanımlar. Aynı ağın başka halkaları, Dnepr ve Volga gibi radarlar, ayrı yazıların konusudur ve burada yalnızca karşılaştırma gerektiğinde anılır.

"Hava savunma radarı" etiketi yanıltıcıdır. Daryal, bir bataryaya hedef gösteren, uçak izleyen ya da füze yönlendiren bir araç değildir. Vericisi geniş bir bölgeyi aydınlatır, alıcısı uzayın yüksek katmanlarındaki küçük nesneleri sezer ve sonuçlar komuta merkezine gider. Programın tesisleri bu yüzden birkaç yüz metre kenarlı anten alanları ve yanlarındaki beton yapılardan oluşur.

Daryal Radarı Ne İşe Yarar?

Daryal, Sovyet ve sonraki Rus komuta zincirine füze fırlatışı hakkında erken bilgi vermek için kuruldu. Radar hedefi bulur, yörüngesini izler ve verileri merkeze iletir. Silah taşımaz; karar ve karşılık, radarın dışındaki birimlerin işidir.

İzlenen veri, balistik nesnenin nereden geldiğini ve nereye gideceğini kestirmeye yarar. Podvig'in 2002 tarihli incelemesi, programın amacını füze saldırısına ve gelen savaş başlıklarına karşı uyarı sağlamak olarak anlatır. Yöntemin kazandırdığı süre ise açık kaynaklarda rakamla verilmez.

Tasarımın büyük hedefi, Sovyet sınırlarının çevresinde Daryal ve Dnepr istasyonlarından oluşan kesintisiz bir kapsama kuşağıydı. Podvig 2002, planlanan ağın hiçbir zaman tamamlanamadığını, Daryal'ın bu ağın önemli bir parçası olmasına rağmen yalnızca iki istasyonun çalıştığını yazar. Bu yüzden Daryal'ın görevi, tek bir cihazdan çok, yarım kalmış bir ağın ilk halkaları olarak okunmalıdır.

İkinci bir görev uzay gözetimidir. Geliştirici kurum RTI Mints, radarını hem erken uyarı hem uzay gözetimi için tanıtan bir sayfa yayımlamıştır. Bu çifte kimlik, Yeniseysk'teki istasyon yüzünden uluslararası bir tartışmaya da yol açmıştır; ayrıntısı kapatılma bölümünde anlatılıyor.

Daryal Radarı Hangi Ülkenin?

Daryal Sovyetler Birliği'nin projesidir; bugün işleten ülke Rusya'dır. Sovyet döneminde tesisler birliğin farklı cumhuriyetlerinde kuruldu; 1991'den sonra bunların bir bölümü Azerbaycan, Letonya, Ukrayna ve Kazakistan sınırlarında kaldı. Yurt dışına satılmış bir Daryal bilinmiyor.

Gabala'daki istasyon ayrı bir durum yaratmıştı. Podvig 2002'de, Rusya ile Azerbaycan arasındaki Ocak 2002 anlaşmasıyla mülkiyetin Azerbaycan'a verildiğini, tesisin ise Rusya'ya kiralandığını yazar. Yani Gabala bir Rus radarıydı ama Azerbaycan toprağında duruyordu ve işletme hakkı kira sözleşmesine bağlıydı.

Rusya dışında inşa edilen diğer yerleşkeler ya yarım kaldı ya da yıkıldı. Letonya, Ukrayna ve Kazakistan'daki yapıların akıbeti ülkeler tablosunda, kapatılma nedenleri ise ayrı bir bölümde yer alıyor.

Daryal Radarı Özellikleri Nelerdir?

Daryal; 150-200 MHz arasında VHF bandında çalışan, verici ve alıcısı ayrı alanlarda duran, kaynaklara göre yaklaşık 6.000 km menzil iddiası taşıyan bir erken uyarı radarıdır. Tek cümleyle verilebilecek sayılar azdır; aşağıdaki tablo her değerin kaynağını ve ne kadar sağlam olduğunu gösterir.

ParametreAktarılan rakamKaynak ve güvenilirlik
SınıfÇift konumlu (bistatik) VHF erken uyarı radarıPodvig 2002, Vikipedi; kaynaklar uyumlu
BantVHF, 150-200 MHz; dalga boyu 1,5-2 mİngilizce Vikipedi ve Armada International; resmî belge görülmedi
MenzilYaklaşık 6.000 kmRus Savunma Bakanlığı sayfası (Vikipedi aracılığıyla) ve RTI Mints; bağımsız ölçüm yok
Referans hedef0,1-0,12 metrekare yansıtma alanı (futbol topu büyüklüğü)RTI Mints ve Rus Vikipedi
SektörYatayda yaklaşık 90 derece, düşeyde yaklaşık 40 dereceVikipedi; Podvig tabloda Daryal için yaklaşık 110 derece yazar
Eşzamanlı iz20 nesne ya da yaklaşık 100 nesneİki kaynak çelişir; ilgili bölümde
Anten alanlarıVerici 30x40 m (ya da 40x40 m), alıcı 80x80 m (ya da 100x100 m)Kaynaklar farklı yazıyor
Verici gücü50 MW başlangıç, 350 MW hedefİngilizce Vikipedi, "doğrulama başarısız" etiketli; resmî değil

Tablodaki satırların her biri aşağıdaki bölümlerde bağlamıyla açılıyor; burada tekrar edilmeyecek.

Daryal Radarı'nın Avantajları Nelerdir?

Avantajlar, kaynaklarda aktarılan tasarım hedeflerinden çıkarılır: çok uzak mesafeye erişim iddiası, küçük bir hedefi bile görme amacı, ayrık konumlarla elde edilen duyarlılık ve bilgisayar güncellemeleriyle artırılabilen işlem gücü. Bu değerlerin hiçbiri bağımsız sınanmış değildir.

İlk olarak, geliştirici RTI Mints radarın 0,1-0,12 metrekarelik bir nesneyi 6.000 km'ye kadar yakalayacak biçimde tasarlandığını yazar. Bu, görece küçük bir savaş başlığını da kapsayan bir hedef sınıfıdır; ancak gerçek saha değerleri açıklanmamıştır.

İkinci olarak, Rus Vikipedi'ye göre iki ayrı alanın kullanılması yüksek duyarlılık içindir. Üçüncü olarak, Daryal-U sürümünde çok işlemcili M-13 bilgisayarı kullanıldı; aynı kaynak gürültü bağışıklığında yaklaşık on beş kat, mesafe çözünürlüğünde iki ila dört kat iyileşme ve asgari izleme mesafesinin 150 km'den 15-20 km'ye inmesini yazar. Bu satırlar tek kaynağa dayanır ve bağımsız teyit görülmedi.

Dördüncü bir gösterge, Pechora'nın 1984'ten bu yana hizmette kalmasıdır. Podvig'in 2026 listesi istasyonu "çalışıyor" olarak gösterir ve Rus Savunma Bakanlığı 2014'te radarın derin modernizasyonla elde tutulacağını açıklamıştı. Uzun hizmet ömrü, tasarımın güncellenebildiğine işaret eder.

Daryal Radarı'nın Dezavantajları Nelerdir?

Daryal'ın zayıf yanları kaynaklarda daha çok maliyet, süre, yaş ve siyasi bağımlılık başlıklarında görülür: yapımı yıllarca sürdü, sektörü sınırlıdır, işlem donanımı ilk yıllarda sorun çıkardı ve istasyonların çoğu tamamlanamadı. Operasyonel ayrıntılar bu yazıda bilerek yer almıyor.

Yapım süresi en açık örnektir. Pechora'da inşaat 1975'te başladı, hizmete kabul 1984'te yapıldı; Podvig programın planın yaklaşık beş yıl gerisinde kaldığını, veri işleme donanımı ve yazılımında ciddi sorunlar yaşandığını yazar. Rus Vikipedi, bu tür radarların kuruluşunun beş ile on yıl sürdüğünü, sonraki Voronezh'in ise yaklaşık bir buçuk yılda kurulabildiğini aktarır; ikinci rakam tasarımcı beyanıdır.

İkinci sınır, sektörün darlığıdır. Radar tek bir istasyondan tüm gökyüzünü değil, bir yelpazeyi tarar; bütün yönleri kapamak için birden çok istasyona gerek vardır ve program bu ağı tamamlayamadı. Podvig 2002'de, dağıtım programının fiilen durduğunu, tamamlanmasının Rusya'nın karşılayabileceği bir iş olmadığını belirtir.

Üçüncü sınır yaştır. RTI Mints 2011'de Daryal ve Dnepr tipi radarların hesaplanan teknik ömürlerini doldurduğunu açıkladı. Bunun yanında uzun dalga boyunun anten ölçüsünü büyüttüğü ve konum çözünürlüğünü sınırladığı fizikte genel bir ilişkidir; bu yüzden VHF radarlar çoğu zaman füze önleme için değil erken uyarı için kullanılır.

Daryal Radarı Ne Zaman İnşa Edildi?

Daryal'ın inşası 14 Nisan 1975 tarihli hükümet kararıyla emredildi; Pechora'da yapım Eylül 1975'te başladı ve istasyon 1984'te hizmete alındı. Gabala 1985'te işletmeye girdi. Tarihler kaynaklara göre birkaç ay oynar; aşağıdaki çizelge ayrımları gösterir.

TarihGelişmeKaynak notu
1968Ön tasarım tamamlandıRus Vikipedi; tek kaynak
1971-1972RTI ekibi faz dizili anten kavramını geliştirdiRus Vikipedi
14 Nisan 1975Kuzeyde ve Transkafkasya'da iki istasyon kurulmasını emreden kararPodvig 2002 ve Rus Vikipedi
Eylül 1975Pechora'da inşaat başladıPodvig 2002
Eylül 1979Pechora ve Gabala'nın bitirilmesini, ardından Daryal-U ve Daryal-UM kurulmasını öngören hükümet kararıPodvig 2002
20 Ocak 1984Pechora'nın hizmete kabulüRus Vikipedi; bir haber arka planı "Mart 1984" yazıyor
1985Gabala işletmeye girdiPodvig 2002 ve Vikipedi
1989Yeniseysk'teki yapımın ABM Antlaşması'na aykırı olduğu kabul edildiPodvig 2002; Vikipedi
4 Mayıs 1995Skrunda'daki yapıların yıkımıPodvig 2002
9-10 Aralık 2012Gabala'nın kullanımı askıya alındıPodvig blogu ve TASS aktarımı
28 Mart 2014Pechora için derin modernizasyon açıklandıRIA Novosti haberi, Lenta aktarımı

Kaynakların ayrıştığı yer yıldır: Rus Vikipedi Pechora'yı 20 Ocak 1984'te kabul edilmiş gösterirken İngilizce Vikipedi tabloda 1975-1984 aralığını ve metinde "1983" yılını, bir Rus haber arka planı ise Mart 1984'ü yazar. Çizelgedeki tarih, en ayrıntılı veren kaynağın tarihidir.

Türkiye'de Daryal Radarı Kullanılıyor mu?

Hayır. Taradığım kaynakların hiçbirinde Türkiye'nin Daryal sahibi, işletmecisi ya da ortağı olduğuna dair bir kayıt yok. Radar yalnızca Sovyetler Birliği ve Rusya tarafından kuruldu; yurt dışındaki tek çalışan örnek, Azerbaycan'daki kiralık Gabala istasyonuydu.

Türkiye bu radarın öyküsünde başka bir yerde karşımıza çıkar: İngilizce Vikipedi, Gabala radarının izleme alanını sayarken İran, Türkiye, Hindistan ve Irak'ın da bulunduğu bir bölgeyi anar. Bu tek kaynaktaki bir kapsama ifadesidir; Türkiye'nin radara katıldığı anlamına gelmez ve resmî bir belgeyle desteklenmemiştir.

Türkiye'nin kendi erken uyarı katmanı Daryal'dan ayrı ve NATO füze savunma yapısına bağlı bir sistemdir; bunun ayrıntısı Kürecik radarı yazısında anlatılıyor. Bu bölümün yanıtı bu yüzden kısadır: Türkiye'de Daryal yoktur, çalıştığına dair bir belirti de yoktur.

Daryal Radarı ile Voronezh Radarı Arasındaki Fark Nedir?

Daryal, 1970'lerde tasarlanmış, iki ayrı anten alanına dayanan ve yapımı yıllar süren bir radardır; Voronezh ise 2000'li yıllarda başlayan, hazır modüllerle kurulan sonraki nesil ailedir. İkisi rakip değil, aynı erken uyarı ağının farklı dönemlerinin halkalarıdır. Voronezh'in ayrıntıları kendi yazısında yer alıyor.

ÖlçütDaryalVoronezh ailesi
Tasarım dönemi1960'lar sonu ile 1980'ler2000'li yıllardan itibaren
Konum düzeniVerici ve alıcı yaklaşık 0,5-1,5 km arayla iki ayrı alandaTek yerleşkede büyük bir anten dizisi ve hazır modüller
BantVHF, 150-200 MHzM ve VP sürümleri VHF, DM sürümü UHF olarak aktarılır
Kuruluş süresiBeş ile on yıl (Rus Vikipedi)Yaklaşık bir buçuk yıl (tasarımcı beyanı)
Hizmetteki sayıPodvig 2026 listesine göre bir istasyonAynı listede on kadar istasyon
Ortak yönİkisi de füze fırlatışını erken algılayan, silah taşımayan sensörlerdirAynı komuta merkezine veri akıtır

Menzil kıyaslaması dikkatli yapılmalıdır. Armada International, Voronezh-M için de yaklaşık 6.000 km yazar; bu, Daryal'ın aktarılan değeriyle aynıdır. Voronezh-DM için 4.200 ile 10.000 km arasında değişen rakamlar dolaşır ve neden farklı olduğu Voronezh yazısında tartışılmıştır.

Bir "hangisi iyi" hükmü vermek yerine, kaynaklardaki gerekçe özetlenebilir: Voronezh'in öne çıkan yanı hızlı kuruluş ve düşük enerji tüketimi, Daryal'ın öne çıkan yanı ise onlarca yıllık hizmet geçmişidir. Rus yetkililer eski radarların yerini zamanla Voronezh tipinin alacağını söylemiştir; bu plan halef bölümünde işleniyor.

Daryal Radarı Balistik Füze Fırlatışlarını Tespit Edebilir mi?

Evet, Daryal'ın tasarım amacı budur. Kaynakların tamamı radarı balistik füze fırlatışlarını ve gelen savaş başlıklarını izlemek için tanımlar. Buna karşılık, belirli bir fırlatışın bağımsız biçimde doğrulanmış tespiti açık kaynaklarda bulunmadı; yetenek, tasarım hedefi ve üretici beyanı düzeyinde kalıyor.

Radar yüksek irtifada seyreden nesneleri görür. Balistik bir füzenin motor yanması sona erdikten sonra yörüngesi atmosferin üstüne çıkar; Daryal'ın VHF dalgaları bu bölgedeki nesneleri tarar. Fırlatışın hemen sonrasındaki bölüm ise ufuk ve anten sektörüne bağlıdır, bu nedenle tek istasyonun kapsaması sınırlıdır.

Yazısız eğri izlerin ve yayların görüldüğü büyük duvar ekranlı, loş ve boş bir kontrol odasının temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

İngilizce Vikipedi, Gabala istasyonu için Rus tarafının İran-Irak Savaşı sırasında yaklaşık 150 Scud fırlatışını izlediğini ve sonraki İran fırlatışlarını da kaydettiğini yazar. Bu iddia tek ansiklopedi sayfasında geçer, resmî bir kayda ya da bağımsız bir teyide bağlanmaz; bu yüzden olgu olarak değil, "Rus tarafına atfedilen beyan" olarak okunmalıdır.

Daryal'ın hiçbir fırlatışı engelleyemeyeceği de baştan bilinmelidir. Radar yalnızca algılar ve iz verir; sonraki karar ve önleme sistemleri tamamen başka bir katmandır. Önleyici sistemler, katmanlı savunma anlayışı içinde ayrı yazılarda ele alınıyor.

Tek tek istasyonların kapsaması sınırlıdır. Podvig 2002, 2001 itibarıyla Daryal kapsaması sağlayan yalnızca Pechora ve Gabala'nın çalıştığını, bunun planlanan ağın küçük bir bölümü olduğunu ve geniş boşluklar bıraktığını belirtir. Boşlukların hangi yönlere ait olduğu bu yazıda bilerek ayrıntılandırılmıyor.

Daryal Radarı Hangi Bölümlerden Oluşur?

Daryal bir cihaz değil bir tesistir: verici anten alanı, alıcı anten alanı, sinyalleri işleyen bilgisayar kompleksi, güç ve soğutma altyapısı ve komuta merkezine bağlanan iletişim hattından oluşur. Kaynaklar özellikle iki anten alanının ölçülerini ve ilk iki unsurun iç yapısını ayrıntılı verir.

BirimNe yaparKaynaktaki ayrıntı
Verici anten alanıVHF darbelerini bir sektöre yayarRTI Mints: 1.260 değiştirilebilir modül, her biri 300 kW tepe darbe gücünde
Alıcı anten alanıHedeflerden dönen yansımaları toplarRTI Mints: yaklaşık 4.000 çapraz dipol
İşlem kompleksiYansımaları izlere çevirirDaryal-U'da çok işlemcili M-13 (saniyede 2,4 milyar işlem; tek kaynak)
Güç ve altyapıVericiyi beslerGüç tüketimi rakamı kaynaklarda yok
Veri hattıİzleri komuta merkezine taşırMerkez: Füze Saldırısı Uyarı Ana Merkezi (Vikipedi)

Modül çarpımı yalnızca bir büyüklük fikri verir: 1.260 modülün 300 kW'lık tepe gücü çarpıldığında yaklaşık 378 MW elde edilir. Bu, İngilizce Vikipedi'deki 350 MW hedefiyle aynı büyüklük sınıfındadır; ancak tepe darbe gücü ortalama güç değildir ve bu çarpım resmî bir değer sayılmamalıdır.

Alıcı alanın boyutları her kaynakta farklıdır; anten ölçüleri bölümünde karşılaştırılıyor. Önemli olan, iki alanın yaklaşık 0,5-1,5 km arayla ayrı yerlerde durmasıdır (Podvig 2002).

Daryal Radarı Fiyatı Nedir?

Daryal'ın birim fiyatı açıklanmadı ve satılık bir ürün olmadığı için piyasa değeri yoktur. Tek rakam, Rus Vikipedi'de kaynaksız olarak geçen "2005 fiyatlarıyla 20 milyar ruble" ifadesidir; doğrulanmamıştır ve bu yazı onu bir maliyet tahmini olarak sunmaz.

Sovyet dönemi programın bütçesi hiçbir açık kaynakta yoktur. Podvig 2002, ağın tamamlanmasını Rusya'nın karşılayamayacağı bir program olarak niteler, ama tutar vermez.

Gabala için ödeme rakamları kamuya açıktır, ancak bunlar radarın fiyatı değil kira bedelidir. Podvig'in 2012 notu, 2002 anlaşması çerçevesinde yılda yaklaşık 7 milyon dolar ödendiğini aktarır; Podvig 2002 ise Ocak 2002 anlaşmasında 31 milyon dolarlık birikmiş borç ile kalan yıllar için 70 milyon dolar ödemesi öngörüldüğünü yazar. İkisi farklı kalemleri anlatır ve işletmenin yıllık bedeli sayılamaz. İngilizce Vikipedi ayrıca yılda yaklaşık 5 milyon dolar elektrik ve 10 milyon dolar diğer hizmet bedeli yazar; bunu WikiLeaks ve GlobalSecurity'ye atfeder, yani tek sayfalık, ikinci elden bir aktarımdır. Radarın elektrik gereksiniminin kira kalemleri arasında ayrıca sayılması, güç tüketiminin tesis için ne kadar önemli olduğunu gösterir.

Daryal Radarı Kaç Yılında Üretildi?

Daryal seri üretilen bir ürün olmadığı için "üretim yılı" yerine hizmete kabul yılı sorulur: Pechora 1984'te, Gabala 1985'te hizmete girdi. Daryal'ın öncü alıcısı Daugava 1978'de kabul edildi. Daha sonraki Daryal-U ve Daryal-UM istasyonları tamamlanamadı.

Rus Vikipedi, istasyonların elektronik donanımının Dnipro Makine Yapım Fabrikası'nda üretildiğini yazar; bu satır tek kaynaktadır. Fabrikanın sonraki durumu ve diğer üreticiler kaynaklarda anlatılmaz.

Her istasyon sahaya özel kurulduğu için aynı sürümden "kaç adet üretildi" sorusunun yanıtı yoktur. En çok söylenebilecek, planlanan yaklaşık yedi sekiz tesisten yalnızca ikisinin tamamlandığıdır. Yıl yıl dökümü zaman çizelgesinde, sürüm sürüm farkları sürümler bölümünde yer alıyor.

Daryal Radarı Tespit Menzili Ne Kadar?

Kaynaklarda aktarılan tespit menzili yaklaşık 6.000 km'dir. Rus Savunma Bakanlığı'nın sayfası ve RTI Mints bu rakamı verir; Armada International da aynı değeri "araçsal menzil" (instrumented range) olarak yazar. Bağımsız bir ölçüm yayımlanmadığı için rakam bir üretici ve kurum beyanıdır.

Menzil, nesnenin büyüklüğüne bağlıdır. RTI Mints 6.000 km değerini 0,1-0,12 metrekarelik yansıtma alanına sahip hedefler için verir; daha büyük bir cisim daha uzaktan, daha küçüğü daha yakından görülür. Yani tek bir sayı her cismi kapsamaz.

İngilizce Vikipedi, Gabala için radarın Hint Okyanusu'na kadar uzanan fırlatışları izleyebileceğini yazar; bu ifade kapsama alanının genişliğini anlatır ve bir ölçüm sayılmaz. Kapsamanın hangi sektörde yer aldığı ve yönelimler, bu yazıda bilerek ayrıntılandırılmadı.

Daryal Radarı Aynı Anda Kaç Hedefi İzleyebilir?

Kaynaklar burada çelişiyor: İngilizce Vikipedi, Spassky'nin 2002 tarihli ansiklopedisine dayanarak aynı anda 20 nesnenin izlenebildiğini yazar; Rus Vikipedi ise futbol topu büyüklüğünde yaklaşık 100 hedefin eşzamanlı izlenebildiğini söyler. İkisi de bağımsız doğrulanmamıştır.

Farkın nedeni belli değil. Birinci rakam, tek bir sürüme ya da ilk dönem yazılımına ait olabilir; ikincisi geliştirici kurumun tanıtım dilinden gelmiş olabilir. Hangi sürüme ait olduğu iki kaynakta da açıklanmaz, bu yüzden biri doğru, öbürü yanlış diye hüküm verilemez.

Aynı Spassky alıntısı, radarın dört karıştırma kaynağı varken çalışabildiğini ekler. Bu da bir üretici değerlendirmesidir. Sahadaki başarım hakkında bağımsız bir veri bulunmadığı için, burada tek güvenilir sonuç "Daryal'ın izleme kapasitesi kamuya açık biçimde belirsizdir" olur.

Daryal Radarı Hangi Ülkelerde Kuruldu?

Daryal tesisleri Rusya, Azerbaycan, Letonya, Ukrayna ve Kazakistan'da kuruldu ya da kurulmaya başlandı. Bugün yalnızca Rusya'daki Pechora hizmette; Azerbaycan'daki Gabala 2012'de kullanımdan çıktı, diğerleri yarım kaldı, yıkıldı ya da kaynaklara göre bırakıldı.

Ülke ve bölgeİstasyonSürümDurum
Rusya, KomiPechoraDaryalÇalışıyor (Podvig 2026)
AzerbaycanGabalaDaryalAralık 2012'de askıya alındı; ekipman Rusya'ya taşındı
Rusya, Murmansk bölgesiOlenegorskDaugava (öncü)Podvig 2026 listesinde bu yerleşke "Dnepr" olarak geçiyor
Rusya, Irkutsk bölgesiMişelevkaDaryal-UTamamlanmadı; 2011'de yıkıldı
Rusya, Krasnoyarsk KrayıYeniseyskDaryal-U1989'da sökülmesi kararlaştırıldı
KazakistanBalkhashDaryal-UTamamlanmadı; 2004'te yangın, sonrasında yıkık
LetonyaSkrundaDaryal-UMYalnızca alıcı yapıldı; 1995'te yıkıldı
UkraynaMukaçevoDaryal-UMÇalışma 1991'de durdu; yıkım tarihi kaynaklara göre değişir
Sivastopol çevresiChersonesusDaryal-U1988-1993 arası yapım, sonra durma (tek kaynak)

Belarus'taki Baranavichy (Hantsavichy) radarı Daryal değil, Volga'dır; UHF'de çalışan akraba bir sistemdir ve bu tabloya yalnızca karışıklığı önlemek için not edildi. İngilizce Vikipedi bu yerleşkenin 2003'te işletmeye girdiğini yazar.

Azerbaycan'da Gabala çevresinde sağlık ve çevre endişeleri tartışıldı. Vikipedi, 2005'e kadar yapılan ölçümlerde anormal bir değer bulunmadığını, ancak radarın ölçüm sırasında çalışıp çalışmadığının doğrulanamadığını yazar. Çevre iddialarının çoğu kaynaksızdır ve burada olgu olarak sunulmuyor.

Tabloda tarih farkı olan iki yer var. Skrunda'nın yıkımını Podvig 2002 metinde 4 Mayıs 1995, kendi tablosunda ise 1994 olarak verir; metindeki tarih ayrıntılı olduğundan tercih edildi. Mukaçevo'nun yıkımı için İngilizce Vikipedi 2011'i yazarken Rus Vikipedi 2000'lerde söküldüğünü söyler; iki kaynak aynı olayı farklı tarihlerle anlatır ve hangisinin doğru olduğu belirlenemedi.

Daryal Radarı Hangi Frekanslarda Yayın Yapıyor?

Daryal, VHF bandında, kaynaklara göre 150 ile 200 MHz arasında çalışır. Bu aralık 1,5-2 metrelik bir dalga boyuna karşılık gelir; Podvig 2002 dalga boyunu bu değerlerle verir, İngilizce Vikipedi ve Armada International ise frekans aralığını yazar. Kanal ve darbe ayrıntıları açıklanmamıştır.

VHF, "çok yüksek frekans" anlamına gelen ve yaklaşık 30-300 MHz arasını kapsayan banttır; FM radyo ve eski analog televizyon yayınları aynı bandın yakınında çalışır. Dalga boyu uzun olduğu için anten alanı büyür ve konum çözünürlüğü düşer, buna karşılık yağmur ve bulut gibi hava olaylarından büyük ölçüde etkilenmez.

Daha sonraki Voronezh ailesinde bir sürüm VHF'de, bir sürüm UHF'de çalışır. UHF için aktarılan değerler kaynaklarda çelişir ve ayrıntı Voronezh yazısına bırakıldı. Daryal'ın kullandığı kesin frekans noktaları bu yazıda bilerek yer almıyor.

Daryal Radarının Antenleri Ne Kadar Büyük?

Daryal'ın alıcı anteni kaynağa göre 80x80 m ya da 100x100 m, verici anteni ise 30x40 m ya da 40x40 m ölçüsündedir. Bu fark, bir kaynağın Podvig 2002'nin tablosunu, diğerinin geliştirici RTI Mints'in kendi anlatımını izlemesinden doğuyor.

AntenPodvig 2002 ve İngilizce VikipediRTI Mints (Vikipedi aracılığıyla)
Verici alanı30x40 m40x40 m, 1.260 modül
Alıcı alanı80x80 m100x100 m, yaklaşık 4.000 çapraz dipol
İki alan arasıYaklaşık 0,5-1,5 kmBelirtilmiyor
Öncü alıcı (Daugava)Daryal alıcısının yaklaşık yarısıBelirtilmiyor
Uzun ince direkler üzerinde düzenli bir ızgara halinde dizilmiş çok sayıda çapraz dipol anten elemanının temsili yakın plan görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Farkın nedeni kaynaklarda açıklanmıyor. Bir rakam setinin sonraki bir sürümü ya da fiilen ışıma yapan bölümü anlatıyor olması mümkündür; ancak bu bir yorumdur, belgelenmemiştir. Tabloda her iki değer bırakıldı.

Yükseklik için kaynaklarda tek ipucu vardır: İngilizce Vikipedi, Gabala için 100 metre yüksekliğinde bir alıcı binasından söz eder. Bu, alanın düz bir meydan değil, yüksek bir duvar olarak düşünülmesi gerektiğini gösterir.

Daryal Radarı Neleri Tespit Edebilir?

Kaynaklar Daryal'ın hedefini üç sınıfta toplar: balistik füzeler, bu füzelerin taşıdığı savaş başlıkları ve uzay nesneleri. Uçak ya da seyir füzesi izleme görevi hiçbir kaynakta yazılmaz; radar yüksek irtifa hedefleri için tasarlanmıştır. Referans boyut, futbol topu kadar bir nesnedir.

Rus Vikipedi ve RTI Mints, 0,1-0,12 metrekarelik yansıtma alanını örnek hedef olarak verir; bu, küçük bir cismin radardaki görünürlüğünü anlatan bir ölçüdür, nesnenin fiziksel boyutuyla aynı şey değildir. Bir cismin geometrisi, malzemesi ve radara dönük yönü yansımayı değiştirir.

Uzay gözetimi için RTI Mints'in tanıtım sayfası öne çıkar. Yeniseysk istasyonunun Sovyet tarafınca uzay gözetim radarı diye anlatılması ABD'nin itirazına yol açtı; Podvig 2002, o radarın erken uyarı Daryal'larıyla aynı tipte olduğunu savunur. Dolayısıyla "uzay nesnesi izleme" yeteneği kaynaklarda tartışmalı bir sınıflandırma meselesidir.

Daryal Radarı Kullanıldığı Yerler

Daryal bugün yalnızca Rusya'nın füze saldırısı uyarı ağında, Komi Cumhuriyeti'ndeki Pechora istasyonunda kullanılıyor. Azerbaycan'daki Gabala istasyonu 1985-2012 arasında aynı ağın parçasıydı. Başka bir ordu, kurum ya da sivil kullanıcı bilinmiyor.

Pechora'yı işleten yapı, Rus Uzay Kuvvetleri'ne bağlı birliklerdir; İngilizce Vikipedi mülkiyeti Havacılık ve Uzay Kuvvetleri'nde gösterir ve garnizon olarak 378'inci bağımsız radyo-teknik birliği anar. Birlik adı ve komuta zinciri Holm'un 2011 tarihli kaynağına dayanır; güncel durum teyit edilmedi.

Veri akışı Füze Saldırısı Uyarı Ana Merkezi'ne gider. Gabala için aynı sayfa, 428'inci bağımsız radyo-teknik birliğini 2012'ye kadar garnizon olarak yazar ve orada yaklaşık bin Rus askerinin ve beş yüz kadar Azerbaycanlının çalıştığını söyler; bu sayılar tek kaynakta geçer.

Pechora'nın bugünkü konumu için üç belge birbirini tamamlar. Armada International 2023'te onu "kullanımdaki tek Daryal" diye yazdı; Podvig'in Ağustos 2026 listesi istasyonu "çalışıyor" gösterir; Rus Savunma Bakanlığı da 28 Mart 2014'te derin modernizasyon açıkladı. RIA Novosti'nin aktardığına göre bakanlık sözcüsü, neredeyse tüm ana sistemlerin yenileneceğini, amacın güvenilirliği ve başarımı artırıp enerji tüketimini düşürmek olduğunu söyledi ve işlemin 2016'ya dek süreceğini, radarın bu sırada görevden alınmayacağını belirtti.

Konstrüktör Ivantsov'un, tüplü vericilerin transistörlü olanlarla değiştirilmesi ve Voronezh-M'in verici tarafının kurulmasıyla Daryal'ın "ebedî" olacağını söylediği bildirilir. Bu alıntı, doğrudan okunamayan bir haber sayfasının arama özetinden geldiği için tek kaynaklıdır ve işin gerçekten yapıldığını göstermez.

Daryal Radarı Silah Atar mı?

Hayır. Daryal bir füze bataryası ya da top sistemi değildir; hiçbir mühimmat, fırlatıcı ya da yok edici bileşeni yoktur. Radar yalnızca dalga yayar, yansımayı dinler ve sonucu iletir. Savunma kararı ve silah kullanımı, radardan bağımsız başka birimlere aittir.

Bu ayrım, "radar" sözcüğünün her yerde "hava savunma" ile eşleştirilmesinden doğan yanılgıyı düzeltir. Aynı soru bir hava savunma bataryasının ateş kontrol radarı için sorulduğunda yanıt farklıdır; Daryal ise ateş kontrol sınıfında değil, ağın en erken halkası olan erken uyarı sınıfındadır.

Bu yazının hazırlandığı tarihe kadar taradığım kaynaklarda Pechora istasyonuna yönelik bir saldırı haberi bulunmadı. Rus ağının başka bir radarına, Armavir'e, 2024'te yapılan bir saldırı iddiası ayrı bir konudur ve Voronezh yazısında kaynaklarıyla tartışılıyor.

Daryal Radarı Kaç Km'lik Alanı Görür?

Daryal'ın görüş alanı bir daire değil bir yelpazedir: kaynaklara göre yatayda yaklaşık 90 derecelik, düşeyde yaklaşık 40 derecelik bir sektörü tarar ve bu sektörün uzak ucu yaklaşık 6.000 km'ye ulaşır. Bu iki sayı alan olarak çarpılamaz; çünkü menzil, hedef büyüklüğüne bağlıdır.

Kuzey yarımküreyi gösteren soyut kutupsal bir haritada tek bir noktadan Arktik üzerine yayılan geniş, yarı saydam bir kapsama yelpazesinin temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Sektörün genişliği sürümler arasında değişir. Rus Vikipedi Daryal-UM için 110 derecelik yatay açıyı yazar; Podvig 2002, Daryal vericisinin yaklaşık 110, öncü Daugava'nın yaklaşık 60 derece kapsadığını gösterir. Bu yüzden 90 derece ile 110 derece arasındaki fark, hangi kaynağın hangi sürümü anlattığıyla ilgili olabilir; kaynaklar bunu açıklamaz.

Bir Rus haber arka planı (Lenta, 28 Mart 2014) Pechora'nın Alaska ve Kanada'nın kuzey kıyısına kadar uzanan hava sahasını, Grönland'ı tamamen ve İzlanda'yı kısmen gördüğünü yazar. Bu, kaynağı belirtilmemiş bir kapsama anlatımıdır; ölçüm değildir. Anten yönelimleri bilerek paylaşılmıyor.

Daryal Radarı Kurulumu Nasıl Olur?

Daryal'ın kurulumu, birbirinden ayrı iki anten alanının ve bunları besleyen altyapının sahada, yıllar boyunca beton yapılar, güç hatları ve bilgisayar donanımıyla birlikte inşa edilmesidir. Radar bir kamyon gibi taşınıp konuşlandırılan bir araç değildir; her istasyon, şantiye yönetimiyle kurulan bir tesistir.

Genel sıra kaynaklardan çıkarılır: önce yer seçimi ve yapı, sonra anten alanlarının dikilmesi, vericinin modüllerle donatılması, bilgisayar kompleksinin kurulup yazılımla bütünleştirilmesi ve en sonda devlet kabul denemeleri. Pechora'da inşaat 1975 Eylül'ünde başladı ve hizmete kabul 1984'te yapıldı; bu, ilk istasyon için sekiz yıldan uzun bir süredir.

Yer seçimine bir de antlaşma kuralı karışır. 1972 tarihli ABM Antlaşması'nın VI. maddesi, büyük faz dizili erken uyarı radarlarının ulusal sınırın çevresinde ve dışarıya dönük kurulmasını ister (Podvig 2002 ve Vikipedi). Yeniseysk tesisi bu yüzden sorun oldu. Bu bir kurulum talimatı değil, yer seçimine yön veren hukuki bir arka plandır.

Daryal Radarı Nasıl Çalışır?

Daryal'da verici anten alanı VHF dalgalarını bir sektöre gönderir, uzaydaki nesneler bu dalgayı kısmen geri yansıtır, ayrı konumdaki alıcı alan yansımayı yakalar ve bilgisayar kompleksi bunları iz bilgisine çevirir. Sonuç Füze Saldırısı Uyarı Ana Merkezi'ne iletilir.

Alıcı alanın binlerce çapraz dipolü, gelen zayıf yansımayı elektronik olarak toplayıp yönlendirir; mekanik bir dönme yoktur. Verici de çok sayıda modülün birlikte çalışmasıyla bir demet oluşturur. Kaynaklar sistemi "faz dizili" diye tanımlar; İngilizce Vikipedi'nin Pechora sayfası "pasif", Daryal sayfası ile Rus Vikipedi ise "aktif" faz dizisi yazar ve sınıflandırmalar çelişir.

Daryal, iyonosferden sekerek ufkun gerisine bakan HF tipi ufuk ötesi radarların aksine, VHF dalgasını doğrudan hedefe gönderir; kaynaklarda iyonosfer yansımasından söz edilmez. İyonosfer yöntemi başka bir Sovyet sisteminin konusudur ve Duga yazısında anlatılıyor. Daryal'ın başarımı tamamen anten ölçüsüne, vericinin gücüne ve işlem bilgisayarına bağlıdır.

Daryal Radarı Çift Konumlu (Bistatik) Radar Nedir?

Çift konumlu ya da bistatik radar, dalgayı gönderen verici ile yansımayı dinleyen alıcının ayrı yerlerde durduğu radardır. Klasik radarda ikisi aynı antendedir; bistatik düzende ise aralarında kilometreler bulunabilir. Daryal'ın verici ve alıcı alanları yaklaşık 0,5 ile 1,5 km arayla yerleşmiştir.

Düz bir arazide birbirinden ayrı duran iki büyük ızgara biçimli anten panelini, aralarındaki geniş demeti ve kesikli çizgiyi gösteren soyut illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

İki konum, tek konumlu radardaki bir sorunu çözer: güçlü bir verici aynı noktadaki hassas bir alıcıyı kör edebilir. Bistatik düzende verici ve alıcı birbirinden uzak olduğu için bu iç parazit azalır. Bunu Rus Vikipedi "yüksek duyarlılık için" diye özetler; ayrıntı bir sonraki bölümde.

Terim olarak "bistatik", yalnızca verici ile alıcının ayrı olduğunu söyler; hedefin büyüklüğü, menzil ya da frekansla ilgili hiçbir şey ifade etmez. Bu nedenle Daryal'ı anlatırken bistatik sözcüğü, bir yöntemi tarif eder; yeteneğini ise anten ölçüleri, güç ve işlem kapasitesi belirler.

Daryal Radarı Neden İki Ayrı Antenden Oluşur?

Daryal iki ayrı antenden oluşur, çünkü yüksek güçle yayın yapan bir vericinin yanında zayıf yansımaları dinleyen bir alıcıyı aynı noktada çalıştırmak zordur. Rus Vikipedi iki alanın "yüksek duyarlılık" için ayrıldığını yazar; ek gerekçeler Podvig'in anlatımında ve tasarım tarihinde geçer.

İlk gerekçe parazittir. Verici, alıcıdan kilometrelerce uzakta durduğunda doğrudan sızan sinyal zayıflar ve alıcı uzak hedeften gelen çok daha zayıf yansımayı seçebilir. Bu, genel radar bilgisidir; Daryal özelinde bir ölçüm yayımlanmamıştır.

İkinci gerekçe ölçektir: alıcı alan vericiden belirgin biçimde büyüktür (80x80 m ile 30x40 m ya da 100x100 m ile 40x40 m) ve iki ayrı tesis bu farklı yapıları birbirinden bağımsız kurmaya olanak tanır. Bu çıkarım kaynaklarda açıkça yazılı değildir, yorumdur. Üçüncü gerekçe mevcut tesislerin kullanılmasıdır: Podvig 2002, Daugava öncü projesinde Olenegorsk'taki bir Dnestr-M'in görünüşe göre verici olarak yeni alıcıyla eşleştirildiğini ve mevcut Dnepr istasyonlarının verici ya da alıcı tarafında kullanılabileceğini yazar.

Daryal Radarı Hangi Sürümlere Sahipti?

Daryal programı beş adla anılır: öncü Daugava, ilk Daryal, geliştirilmiş Daryal-U, onun ileri sürümü Daryal-UM ve UHF'de çalışan akraba Volga. Bunlardan yalnızca Daugava ile ilk Daryal tamamlanıp çalıştı; Daryal-U ve Daryal-UM istasyonları yarım kaldı.

Daugava (5U83)

Olenegorsk'ta kurulan öncü alıcıdır; Dnestr-M vericisiyle eşleştirildi. Podvig 2002, çalışmasının 1972'den sonra başladığını ve Temmuz 1978'de hizmete kabul edildiğini yazar; Rus Vikipedi kabul tarihini 19 Temmuz 1978 olarak verir. Alıcısı bir Daryal alıcısının yarısı büyüklüğündedir (İngilizce Vikipedi). Bugünkü durumu çelişkili: Podvig 2002 "çalışıyor" derken Rus Vikipedi 1993'te sökülmesine dair kaynaksız bir etiket taşır.

Daryal (5N79)

Programın tamamlanan tek ana sürümüdür. Pechora ve Gabala bu sürümle kuruldu. Rus Vikipedi'ye göre verici alanı 1.260 modül, alıcı alanı yaklaşık 4.000 çapraz dipoldür. Podvig 2002'ye göre iki istasyon planın yaklaşık beş yıl gerisinde hizmete girdi ve işlem donanımı ile yazılımında ciddi sorunlar vardı.

Daryal-U (90N6)

Rus Vikipedi'ye göre Daryal-U, verici elemanlarının yarısına sahipti ve güç potansiyeli buna bağlı olarak daha düşüktü; karşılığında enerji dağılımını denetleyen çok işlemcili M-13 bilgisayarıyla esnekliği artırdı. Aynı kaynak gürültü bağışıklığında 15 kat iyileşme yazar. Balkhash, Mişelevka, Yeniseysk ve Sivastopol çevresi bu sürüm için seçilmişti ve hiçbiri tamamlanmadı.

Daryal-UM (90N6-M)

Daryal-UM'de yatay sektörün 110 dereceye genişletildiği ve verici verimliliğinin artırıldığı yazılır; verim artışı rakamla verilmez (Rus Vikipedi). Skrunda ve Mukaçevo bu sürümle planlandı. Skrunda'da yalnızca alıcı yapıldı, Mukaçevo'da çalışma 1991'de durdu.

Volga (70M6)

Volga bir Daryal sürümü değil, akraba bir sistemdir: Daryal'a benzer ama VHF yerine desimetre (UHF) bandında çalışır. İngilizce Vikipedi tek bir örneğin Belarus'taki Baranavichy'de (Hantsavichy) kurulduğunu ve 2003 civarında işletmeye girdiğini yazar. Ayrıntı ayrı bir yazıya aittir.

Daryal Radarı'nı Kim Geliştirdi?

Daryal, SSCB Bilimler Akademisi'ne bağlı Akademisyen Mints adını taşıyan Radyo Teknik Enstitüsü'nde (RTI) geliştirildi. Başkonstrüktör Viktor Mihayloviç Ivantsov'dur. Rus Vikipedi birinci yardımcı olarak A. M. Skosyrev'i, Daugava ve Daryal-U'nun başkonstrüktörü olarak A. A. Vasilyev'i anar.

Programın yarışmalı bir tasarım aşaması vardı. Rus Vikipedi, NIRTI enstitüsünün A. N. Musatov yönetiminde 1973'te hazırladığı rakip projenin (Daryal-S, 5N11A) şartnameyi karşılamasına rağmen kabul edilmediğini yazar. Bu satır tek kaynakta geçer.

Ivantsov, çalışması nedeniyle "Sosyalist Emek Kahramanı" unvanını aldı (Rus Vikipedi); İngilizce Vikipedi ise "Emek Kahramanı" ifadesini kullanır. Kurum, 2011'de Daryal ve Dnepr radarlarının hesaplanan teknik ömrünü doldurduğunu açıkladı. Aynı enstitü ile bağlantılı Voronezh ailesi ayrı bir yazıdır ve geliştirici kurum farkları orada anlatılıyor.

Daryal Radarı Neden Kapatıldı?

Daryal programı bütünüyle kapatılmadı: Pechora hâlâ çalışıyor. Tamamlanmayan ya da kapanan istasyonların nedenleri ayrı ayrı vardır: Gabala'da kira anlaşmazlığı, Yeniseysk'te ABM Antlaşması itirazı, Skrunda'da Letonya'nın talebi, Balkhash ve Mişelevka'da para ve Sovyetler'in dağılması.

Çimenlik bir alanda yarım kalmış, pencere boşlukları açık beton bir bina ile yanındaki boş, kafes biçimli büyük çerçeve yapının temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Gabala'da Rusya, 9 Aralık 2012'de Azerbaycan'a radarın kullanımını askıya aldığını bildirdi; TASS askıya almanın 10 Aralık'ta geçerli olduğunu aktardı. Podvig'e göre kira uzatma görüşmeleri bedel yüzünden tıkandı. Kira bitiş tarihi için kaynaklar farklı: Podvig 2002 2010'a işaret ederken, sonraki kaynaklar 24 Aralık 2012'yi yazar. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı ise anlaşmanın artık yürürlükte olmadığını açıkladı.

Gabala bir ara başka bir tartışmanın da konusu oldu: Haziran 2007'de Rusya, istasyonun ABD ile ortak bir füze savunması çerçevesinde kullanılmasını önerdi; ABD birkaç hafta içinde Gabala'nın Polonya ve Çekya'daki planlanan konumların yerini tutmayacağını belirtti (Vikipedi). Podvig 2012'de Rusya'nın istasyondan vazgeçmesiyle bu fırsatın kalıcı olarak kaybedileceğini yazar; bu bir yorum, olgu değildir.

Yeniseysk'te sorun hukukiydi: Sovyet tarafı radarı uzay gözetimi olarak tanımladı, ABD ise ABM Antlaşması'nın ihlali saydı. 1989'da Sovyetler ihlali kabul etti ve radarın sökülmesi kararlaştırıldı. Skrunda'da Letonya yıkımı talep etti ve 4 Mayıs 1995'te yapılar yıkıldı; Rus Vikipedi yıkımı bir ABD firmasının yaptığını yazar.

Mişelevka'da inşaat bütçe kesintileri ve Sovyetler'in dağılması nedeniyle fabrika denemesine ulaşmadan durdu; 21 Haziran 2011'de yıkıldı. Balkhash'ta işler 1992'de yüzde 90-95 tamamlanmışken donduruldu, 2004'te alıcı sahasında çıkan yangın ekipmanı yok etti. Mukaçevo çalışması 1991'de durdu. Bu satırların birçoğu Rus Vikipedi'ye dayanır ve her biri tek kaynaklıdır.

Mişelevka'nın öyküsünde bir diplomatik ayrıntı daha geçer: İngilizce Vikipedi'ye göre Clinton yönetimi, ABD'nin ulusal füze savunmasına izin verecek biçimde ABM Antlaşması'nın değiştirilmesi karşılığında bu tesisin tamamlanmasına mali destek önerdi; Rusya reddetti ve ABD 2002'de antlaşmadan tek taraflı çekildi. Bu aktarım iki Vikipedi sayfasında ve GlobalSecurity atfında birbirini tutuyor.

Daryal Radarı'nın Yerini Hangi Radarlar Aldı?

Daryal'ın yerini tek bir radar almadı. Gabala için Podvig, Armavir'deki iki Voronezh-DM'den birinin kaybı telafi edebileceğini yazar; Mişelevka'da Rus Vikipedi'ye göre yerine bir Voronezh kuruldu. Pechora ise yerinde duruyor ve modernize edilerek sürdürülüyor.

Ön planda hazır konteyner modülleri bulunan modern alçak bir radar anten duvarı ve uzakta eski, devasa bir beton radar yapısının siluetinin temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
Eski Daryal yerleşkesiSonraki durumKaynak notu
Gabala (Azerbaycan)Armavir'deki Voronezh-DM radarlarından biri kaybı telafi edebilirPodvig, Aralık 2012; "telafi etmeli" yorumudur
Mişelevka (Irkutsk)Yerine Voronezh kuruldu; 2026 listesinde iki Voronezh-VPVikipedi ve Podvig 2026
Skrunda (Letonya)Baranavichy'deki Volga kısmen devraldıVikipedi; yorum niteliğinde
YeniseyskAynı adı taşıyan istasyon 2026 listesinde Voronezh-DM; aynı tesis olduğu belirtilmiyorPodvig 2026
Pechora (Komi)Hâlâ Daryal; modernizasyon 2014'te açıklandı, 2016'ya planlandıLenta aktarımı; Podvig 2026

Pechora için sıra, kaynaklarda belirsizdir. Lenta'nın 2014 haberi, daha önce 2015'te Voronezh-VP ile değiştirilmesinin planlandığını, ancak bakanlığın bunun yerine derin modernizasyonu seçtiğini aktarır. Rus Savunma Bakanlığı sözcüsü radarın büyük bir modernizasyon potansiyeli olduğunu söylemiştir.

Ağın uzun vadeli hedefi için bir 2021 haberi, Füze Saldırısı Uyarı Ana Merkezi başkanının Voronezh tipinin zamanla Dnepr, Daryal ve Volga'nın yerini alacağını söylediğini aktarır; bu bilgi arama özetinden alındı. Hizmetteki Daryal sayısı bugün bir tanedir; bu plan gerçekleşirse sıfıra inebilir, ancak takvim ve adres listesi açıklanmamıştır. Kızıl Yıldız'ın 2022 tarihli haberi ise modernize edilmiş Daryal'ın Komi'de birliklerde olduğunu yazar (bu da arama özetinden alındı).

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız