ZSU-37-2 Yenisei Nedir? SSCB'nin Seri Üretime Girmeyen Çift 37 mm Uçaksavar Sisteminin Özellikleri

ZSU-37-2 Yenisei, SSCB'nin 1960'ta prototipi yapılan radarlı çift 37 mm uçaksavarıdır: 4,5 km menzil, 27,5 ton, 1962'de iptal; Türkiye'de kullanılmadı.

ZSU-37-2 Yenisei, Sovyetler Birliği'nin 1957'de çıkardığı bir bakanlar kurulu kararıyla başlattığı, 1960'ta iki aracı yapılan ve 1962'de bütün çalışmaları durdurulan çift namlulu 37 mm'lik, radarlı, paletli kendinden tahrikli uçaksavar projesidir. Aynı kararla doğan kardeşi ZSU-23-4 Shilka birliklere girerken Yenisei seri üretime geçmedi ve hiçbir ordunun envanterinde yer almadı.

Aşağıdaki bilgiler İngilizce ve Rusça ansiklopedik maddelere, SU-100P gövde ailesini anlatan sayfaya ve savunma tarihi derlemelerine dayanıyor; 20 Kasım 2026'ya kadar erişilenler tarandı. Aracın teknik rakamlarının büyük kısmı, A. Shirokorad'ın 1990'lardaki kitabına dayandırılan tek bir kaynak zincirinden geliyor. Bu yüzden tek kaynaklı rakamlar metinde işaretlendi, kaynakların ayrıştığı yerler ilgili bölümde ayrıca yazıldı.

Çakıllı bir deneme sahasında şafak vakti, kulesinde iki uzun paralel namlu gökyüzüne kaldırılmış ağır paletli zırhlı aracı ve kule üstündeki küçük bir radar antenini gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: Yenisei hiçbir zaman hizmete girmediği için resmî bir kullanıcı föyü, ihracat kaydı ya da savaş verisi yoktur. Rakamların çoğu iki prototip üzerinde yapılan Sovyet devlet denemelerinden aktarılıyor; bağımsız bir doğrulama bulunmuyor. Aynı adı taşıyan P-12 "Yenisey" erken uyarı radarı ile İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma SU-76 gövdeli ZSU-37 bu araçla karıştırılmamalıdır.

ZSU-37-2 Nedir?

ZSU-37-2 Yenisei, SU-100P ağır gövdesi üzerine yerleştirilmiş, iki adet 37 mm 500P otomatik topu ve 1A11 Baikal radarını taşıyan deneysel bir Sovyet uçaksavar aracıdır. 1957'de projelendirildi, iki örneği 1960'ta tamamlandı, 1962'de çalışmalar durduruldu. Araç hiçbir birliğe teslim edilmedi, yani yalnızca prototip olarak kaldı.

Ad, Rusça "zenitnaya samokhodnaya ustanovka" yani kendinden tahrikli uçaksavar kundağı ifadesinin kısaltmasıyla başlar. "37" kalibreyi milimetre olarak, "2" namlu sayısını verir. "Yenisei" ise bir Sibirya nehrinin adıdır ve Latin harfleriyle Yenisey, Enisey diye de yazılır. Kaynaklarda araç için iki ayrı gösterge geçer: GRAU dizini "2A1" ve zırhlı araç müdürlüğünün verdiği "Ob'yekt 119" kodu.

Silah kısmının adı "Angara"dır ve 2A12 dizinini taşır; içindeki iki top ise 2A11 olarak kayıtlıdır. Bir Rusça derleme, 1957 kararındaki aracı yanlışlıkla "ZSU-37-3" diye anıyor; diğer kaynakların hepsi 37-2 yazdığı için bunun bir yazım farkı olduğu düşünülüyor, kesin açıklama bulunamadı.

İsim karışıklığına karşı iki not gerekiyor. İkinci Dünya Savaşı'nın sonlarında geliştirilen ZSU-37, SU-76M gövdesine tek bir 37 mm 61-K topu yerleştiren, 375 adet üretilmiş ve savaşta kullanılamayacak kadar geç gelmiş ayrı bir araçtır. Sovyet P-12 "Yenisey" erken uyarı radarı ise yalnızca adını paylaşan, başka bir sistemdir.

ZSU-37-2 Ne İşe Yarar?

Yenisei, tank tümenlerinin ve alaylarının üzerinde alçaktan uçan uçaklara karşı, tankların yanında hareket ederek ateş açmak için tasarlandı. Hedef olarak 3.000 metreye kadar çıkan uçakları esas aldı. Denemelerden sonra göreve, füze bataryalarının yakın çevresini korumak da eklendi ya da önerildi.

Aynı kararla tasarlanan Shilka motorlu piyade birlikleri için düşünülmüş ve 1.500 metreye kadar hedeflere ayrılmıştı. İki araç böylece iki ayrı ordu kolunun ihtiyacına göre kurgulandı; Yenisei daha ağır, daha uzun menzilli ve tank birliğiyle aynı hızda gidebilen bir araçtı.

Denemelerin ardından aracın yeni bir görevi gündeme geldi: 2K11 Krug ve 2K12 Kub füze sistemlerinin kendi füzelerinin vuramadığı yakın bölgeyi saldırılara karşı korumak. Bir kaynak bunu "görev değişikliği", bir diğeri "öneri" diye anlatıyor. Ek olarak toplar yer hedeflerine de atış yapabiliyordu; bu ikinci rol "Neleri Vurabilir?" bölümünde işleniyor.

"Ölü bölge", füzenin kendi alt irtifa ve yakın mesafe sınırı yüzünden hedefi vuramadığı alandır. Sözlükteki Krug yazısına göre bu sistemin alt irtifa sınırı sürüme bağlı olarak 150 metre ile 3 kilometre arasında değişiyor; Kub ise alçak irtifa için tamamlayıcı olarak geliştirilmişti. Krug 1965'te, Kub 1967'de hizmete girdi; yani Yenisei'nin yakın koruma önerisi, bu iki sistem henüz geliştirilirken gündeme geldi.

ZSU-37-2 Hangi Ülkenin?

ZSU-37-2 Yenisei bir Sovyetler Birliği projesidir. Tasarım ve prototip yapımı Sovyet savunma sanayisinin çeşitli tasarım bürolarında yürüdü, deneme ve karar süreci Sovyet bakanlar kurulu ile savunma teknolojisi komitesinde sonuçlandı. Başka bir ülkenin payı, ortak üretimi ya da kopyası kaynaklarda yer almıyor.

Bugünün Rusya Federasyonu'nun envanterinde bu araca rastlanmıyor; proje 1962'de kapandığı için miras bir sistemden değil, bir arşiv çalışmasından söz edilebilir. Aracın parçalarının hangi büroda tasarlandığı "Yenisei'yi Kim Geliştirdi?" bölümünde sıralandı.

ZSU-37-2 Özellikleri Nelerdir?

ZSU-37-2'nin ana özellikleri şunlardır: dört kişilik mürettebat, yaklaşık 27,5 ton muharebe ağırlığı, iki adet 37 mm top, 540 mermi, birlikte dakikada 1.048 atış, 4,5 km eğik hava menzili, santimetre bandı Baikal radarı ve 400 beygirlik V-105V dizel motor. Tablodaki değerler tek kaynak zincirinden gelir.

ÖzellikDeğer
DurumDeneysel; iki araç yapıldı, seri üretime girmedi
GöstergelerGRAU 2A1; Ob'yekt 119; silah kompleksi 2A12 Angara
Mürettebat4 kişi
Muharebe ağırlığı27,5 ton (karşılaştırma bölümlerinde yaklaşık 28 ton)
Gövde ölçüleriUzunluk 6.360 mm, genişlik 3.100 mm, yükseklik 3.325-3.525 mm, yerden yükseklik 450 mm
MotorV-105V, V12 dizel, 400 hp; güç/ağırlık 14,5 hp/ton
HızYolda 60 km/sa; arazide 20-25 km/sa
Hareket menziliYolda 450 km; arazide 310 km
Silah2 x 37 mm 500P (2A11), su soğutmalı
Mermi sayısı540
Atış hızıİki namlu birlikte 1.048 atış/dk
Namlu çıkış hızı1.010 m/s (tek kaynak)
AçılarYükselme -1° ile +85°; yatayda 360°
Eğik menzilHava hedefi 4.500 m; yer hedefi 5.000 m
Etkili irtifa100-3.000 m
Radar1A11 Baikal, yaklaşık 3 cm dalga boyu, ek olarak optik nişangâh
Hazır hale gelmeMuharebe alarmından atışa 15 saniye

Kaynak notu: Vikipedi'nin İngilizce maddesi ağırlığı 27,5 ton, Rusça derleme ise karşılaştırmalarda 28 ton veriyor; iki rakam aynı aracı anlatıyor. Vikipedi'nin infobox'ında dizin "2A1", metinde silah kompleksi "2A12" yazıyor; ikisi de farklı birimlere aittir.

Tablodaki güç değeri tek başına bir şey söylemez; ağırlıkla birlikte okunmalıdır. 400 hp'yi 27,5 tona bölmek yaklaşık 14,5 hp/ton eder ve kaynaklar bu değeri açıkça yazıyor. Aynı hesabı sözlükteki öteki araçların kaynaklı değerleriyle yaparsak Shilka için yaklaşık 13-15 hp/ton, ZSU-57-2 için yaklaşık 18,5 hp/ton çıkar (aritmetik, kaynakların kendi hesabı değil). Yani Yenisei, tank hızında eşlik edecek kadar hareketliydi ama ZSU-57-2'den daha az güçlüydü; yolda 60 km/sa'lik hız bunu kısmen telafi ediyordu.

ZSU-37-2'nin Avantajları Nelerdir?

Yenisei'nin güçlü yanları iri kalibreli mermi, o dönemin ZSU-57-2'sine göre 2-2,5 kat daha iyi doğruluk, radar yardımı, tank hızında hareket ve gece de çalışabilme olarak sıralanıyor. Denemeler bu özelliklerin işe yaradığını gösterdi; kullanım için yeterli bulunmadığı yer ise başka bölümlerde anlatılıyor.

Doğruluk karşılaştırması Rusça derlemede ve Vikipedi'nin İngilizce maddesinde aynı şekilde geçiyor: Yenisei'nin topları, ZSU-57-2'deki 57 mm'lik topa kıyasla iki ila iki buçuk kat daha isabetliydi. Rusça kaynak bir adım daha atıp tek bir Yenisei'yi altı adet 57 mm S-60 topluk bir bataryaya ya da dört ZSU-57-2'lik bir bataryaya eşdeğer gösteriyor. Bu karşılaştırma tek derlemeden geliyor ve bağımsız olarak doğrulanmadı.

Başka güçlü yönler de var. Radar ve optik nişangâh birlikte kullanıldığı için gece ve sınırlı görüşte atış mümkündü. Hareket hâlinde atış, düz arazide 20-25 km/sa hızda gösterildi. Soğuk havada radarın ısınması gerektiğinden, elektroniği besleyen küçük bir gaz türbini jeneratörü araca eklenmişti. Muharebe alarmından atışa hazır hale geçiş süresi ise 15 saniye olarak veriliyor. Rusça derleme, atış kontrol donanımının Krug füze sistemiyle ortak olmasını ve gövdenin SU-100P ailesinden gelmesini de üstünlük olarak sayıyor; bu iki ortaklık, üretimi sadeleştirecek unsurlar olarak görülüyordu.

ZSU-37-2'nin Dezavantajları Nelerdir?

Yenisei'nin zayıf yanları ağırlığı, radarının tek başına güvenilir olmaması, pasif karıştırmaya karşı koruma donanımının deneme sırasında ayarlanmamış olması ve alçak irtifada Shilka'dan daha az etkili bulunması olarak kayıtlara geçti. Bu gözlemler Sovyet devlet denemelerinde ve karşılaştırmalı atışlarda ortaya çıktı. Hiçbiri tek başına projeyi bitiren neden olarak yazılmıyor; ayrıntılar "Neden Seri Üretime Geçmedi?" bölümünde.

Ağırlık meselesi en açık olanıdır: 27,5-28 ton, motorlu piyade birlikleri için fazla bulundu; Rusça kaynak aynı gerekçeyle hava indirme birliklerini de sayıyor. Atış tarafında ise namluların uzun salvoda ısınması, seri atışı 150 mermiyle ve ardından 30 saniyelik soğutma beklemesiyle sınırlıyordu. 540 mermilik yük, teorik atış hızında yarım dakikadan biraz fazla yetiyordu; bu hesap "Dakikada Kaç Mermi Atar?" bölümünde.

Devlet denemelerinde 6.266 mermilik atış sırasında toplar iki kez tutukluk yaptı, dört kez arıza verdi; Rusça derleme güvenilirlik değerlerinin istenen şartların altında kaldığını yazıyor. Hareket hâlinde 8-10 km/sa hızda atışta doğruluk, durarak yapılan atışa göre yüzde 25 düştü (tek kaynak). Mühimmatın başka toplarla ortaklaşa kullanılamaması da lojistik açıdan ek yük sayılırdı; bu konu "Mühimmat" bölümünde ele alındı. Ayrıca sistem yalnızca top içerir, füze içermez.

ZSU-37-2 Ne Zaman Geliştirildi?

Geliştirme 17 Nisan 1957'de Sovyet Bakanlar Kurulu'nun 426-211 sayılı kararıyla başladı, ilk prototip Aralık 1960'ta tamamlandı, devlet denemeleri 1961'de bitti. Karar 5 Eylül 1962'de Shilka lehine sonuçlandı ve Yenisei çalışmaları yaklaşık iki hafta içinde, 20 Eylül civarında durduruldu; tüm süreç yaklaşık beş yıl sürdü.

TarihGelişme
17 Nisan 1957Bakanlar Kurulu'nun 426-211 sayılı kararı: Shilka ve Yenisei geliştirmesi başlıyor
1959Yenisei ile birlikte düşünülen "Ob" komuta ve radar kompleksinin çalışmaları, Krug programını hızlandırmak için durduruluyor
Aralık 1960İlk prototip tamamlanıyor
1961Devlet denemeleri; Rusça bir kaynak kabul denemelerinin 10 Ağustos 1961'de bittiğini, bir başkası denemelerin Ekim 1961'e uzadığını yazıyor
5 Eylül 1962Bakanlar Kurulu kararıyla yalnızca Shilka kabul ediliyor
20 Eylül 1962 civarıYenisei ile ilgili tüm çalışmaların durdurulması emri
Yüksek pencerelerden ışık sızan geniş, loş bir fabrika salonunda tek başına duran, kulesinde iki namlu bulunan deneysel paletli zırhlı aracı gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Başlangıç noktası, Amerika'nın çift 40 mm'lik M42 Duster'ıydı. Kaynaklar projenin bu araca bir karşılık olduğunu yazıyor. Yaklaşık beş yıl süren çalışma boyunca ne araç envantere girdi ne de ikinci bir seri yapıldı. Sözlükteki M42 Duster yazısına göre Duster, 1952'den itibaren yaklaşık 3.700 adet üretildi; yaklaşık 22,5 ton ağırlığındaydı, çift 40 mm topu vardı ve radarsızdı. Yenisei bu araca karşılık olarak daha ağır ve radarlıydı. Sovyet planlamacılar iki farklı sınıfta iki araç kurgulamıştı ve denemeler bitince yalnızca biri sahaya çıktı.

Hizmete girmeyen araçlar için "ne zaman üretildi" sorusu geçerli değildir; en yakın tarih, prototiplerin yapıldığı 1960'tır. Vikipedi'nin infobox'ında geçen "üretim yılı 1960" ifadesi seri üretimi değil, prototip yapımını anlatıyor.

Türkiye'nin ZSU-37-2'si Var mı?

Hayır. ZSU-37-2 hiçbir ülkenin envanterine girmedi, ihraç edilmedi; taranan kaynaklarda Türkiye bu araçla ilişkilendirilmiyor. Türk Silahlı Kuvvetleri'nde böyle bir araç bulunduğuna dair belge, haber ya da kullanıcı listesi yok. Araç iki prototiple sınırlı kaldığı için bu doğal bir sonuçtur. Türkiye'nin kendinden tahrikli uçaksavar envanteri farklı bir aileye aittir.

Prototip aşamasındaki bir aracın yabancı bir orduya devredilmesi için de bir kayıt görünmüyor. Türkiye'nin kendinden tahrikli uçaksavar tarafı farklı bir aileye aittir: M42 Duster'ın Türk envanterinde yer aldığı ve aracı yardım programlarıyla aldığı yazılıyor (ayrıntı M42 Duster yazısında), yerine gelen sistem ise ASELSAN'ın geliştirdiği Korkut'tur.

ZSU-37-2 mi Daha İyi, ZSU-23-4 mü?

İki araç farklı ağırlık sınıflarında ve farklı birliklere göre tasarlandığından tek bir "daha iyi" hükmü verilemez. Yenisei daha iri kalibreli ve daha uzun menzilliydi; Shilka çok daha hafif, hızlı ateş eden ve 1960'ların ortasında sahaya çıkabilen araçtı. Kabul komisyonu ikincisini seçti.

ÖlçütZSU-37-2 YeniseiZSU-23-4 Shilka
DurumPrototip, iptal (1962)Seri üretim, hizmette (1960'ların ortasından beri)
Hedef birlikTank tümen ve alaylarıMotorlu piyade alayları
Silah2 x 37 mm4 x 23 mm
Muharebe ağırlığı27,5-28 ton19-21 ton
Atış hızı (teorik)Toplam 1.048 atış/dkToplam 3.400-4.000 atış/dk
Mermi yükü5402.000
Etkili menzilYaklaşık 4,5 km eğik; irtifa 3.000 m'ye kadarYaklaşık 2,5 km (kaynaklara göre 3 km)
Radar1A11 BaikalRPK-2 Tobol
MotorV-105V, 400 hpV-6R, 280 hp

Shilka değerleri, sözlükteki ZSU-23-4 Shilka yazısında verilen kaynaklara dayanıyor. Karşılaştırmalı denemelerde, MiG-17 ve Il-28 türü hedeflere 200 ve 500 metre irtifada yapılan atışlarda Shilka'nın 1,5 ila 2 kat daha etkili olduğu yazılıyor; kaynaklar iki irtifa için hangi katsayının geçerli olduğunu aynı sırayla vermiyor. Rusça derleme ise komisyon raporlarında hangi sistemin açıkça daha iyi olduğunun belli olmadığını, maliyetlerin birbirine yakın tutulduğunu belirtiyor.

Düz çakıllı bir arazide yan yana duran iki paletli uçaksavar aracını gösteren temsili illüstrasyon: soldaki daha ağır ve geniş kuleli, iki iri namlulu; sağdaki daha hafif, ince namlulu ve küçük yuvarlak radar çanaklı
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Ölçütleri okurken şunu akılda tutmak gerekir: Shilka'nın sayısal üstünlüğü atış hızında, Yenisei'nin üstünlüğü menzil ve mermi boyutundadır. Hangisinin "iyi" olduğu, birliğin neye ihtiyaç duyduğuna bağlıdır; bu sınıflandırmayı komisyon yapmış ve sonucu 5 Eylül 1962'de duyurmuştur.

ZSU-37-2 Jet Uçağı Vurabilir miydi?

Tasarım değerlerine göre evet: Yenisei, 300 metrenin üzerinde saniyede 660 metreye, 100-300 metre arasında 415 metreye kadar hızla uçan hedefleri izleyebilecek şekilde tanımlanmıştı. Ancak hiçbir savaşta kullanılmadığı için gerçek bir uçak düşürdüğüne dair kayıt yoktur. Yani yetenek, poligon verisine dayanıyor; saha deneyimine değil.

Saniyede 660 metre, saatte yaklaşık 2.376 kilometreye denk gelir; bu rakam bir izleme sınırıdır, vurma garantisi değildir. 415 m/s ise saatte yaklaşık 1.494 kilometredir. Denemelerde MiG-17 ve Il-28 türü hedefler esas alındı. Kaynaklar bu hedeflerin gerçek uçak mı, çekili ya da uzaktan kumandalı hedef mi olduğunu belirtmiyor.

MiG-17 ile Il-28 ses altı hızda uçan, İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemin uçaklarıdır; 660 m/s'lik izleme sınırı bu uçakların hızlarının çok üzerindedir; bu farkın neden bırakıldığı kaynaklarda yazmıyor.

Radar, MiG-17 büyüklüğündeki hedefi ortalama 18 km'den yakalayabiliyordu. Yine de hava savunma etkinliği top menzilince sınırlıydı: etkili irtifa 3.000 metrede bitiyordu, bu yüzden daha yükseklerde uçan jetler aracın menziline girmezdi. Aracın üstünlük sağlamayı hedeflediği bölge alçak ve orta irtifadır.

ZSU-37-2 Kaç Parçadan Oluşur?

Yenisei dört ana gruba ayrılır: zırhlı gövde ve güç grubu, 2A12 Angara silah kompleksi, 1A11 Baikal radarı ile optik nişangâh, elektrohidrolik hedefleme tahrikleri ile gaz türbini jeneratörü. Kaynaklarda resmî bir parça listesi yok; aşağıdaki dağılım kaynaklardaki tanımlardan çıkarıldı ve her grubun sorumlusu tabloda ayrıca gösterildi.

Gövde ve güç grubu

Gövde, SU-100P kundağı motorlu obüs gövdesinin değiştirilmiş hâlidir. Arkadaki V-105V dizel motor 400 hp üretir; süspansiyon bireysel burulma çubuklu ve hidrolik amortisörlüdür. Zırh kurşun geçirmez çelik levhalardan oluşur; mühimmat bölümü 400 metreden atılan 7,62 mm B-32 zırh delici kurşuna dayanıklıdır. Gövdenin ayrıntısı "Hangi Şasiyi Kullanıyordu?" bölümünde.

Silah kompleksi

2A12 Angara, yan yana iki adet 37 mm 500P topunu bir arada tutan kundaktır. Toplar su soğutmalıdır; mermi yükü 540'tır.

Radar ve nişangâh

1A11 Baikal radarı hedefi bulup izler; optik nişangâh yedek ve tamamlayıcıdır. Radarın işleyişi "Radar Kullanıyor muydu?" bölümünde anlatıldı.

Tahrik ve elektrik sistemi

Namlu yönlendirme servoları elektrohidrolik olarak çalışıyordu; tamamen elektrikli bir sürüm planlanmıştı. Radarın soğukta ısınma ihtiyacı nedeniyle elektronikler küçük bir gaz türbiniyle besleniyordu.

BileşenRolüKayıtlı sorumlu kuruluş
Gövde (SU-100P'den)Taşıyıcı platformUraltransmash (Vikipedi'ye göre); SU-100P'yi OKB-3/Uralmash'tan L. Gorlitsky'nin tasarladığı yazılıyor
2A12 Angara kundağıİki topu taşıyan silah kompleksiOKB-43
500P (2A11) topu37 mm otomatik topOKB-16 (A. Nudelman) - tek kaynak
Elektrohidrolik servolarNamlu yönlendirmeTsNII-173; stabilizatörler Kovrov şubesi
Gaz türbiniElektronik beslemeNAMI
1A11 Baikal radarıHedef bulma ve izlemeAçık kaynakta belirtilmiyor

ZSU-37-2 Fiyatı Nedir?

ZSU-37-2'nin fiyatı açıklanmadı. Araç seri üretime girmediği, hiçbir ülkeye satılmadığı ve ihale ya da sözleşme konusu olmadığı için, birim maliyeti ya da sözleşme tutarı yayımlanmış değil. Açık kaynaklarda bir ruble tutarına da rastlanmadı. Bu bölümde rakam yerine, fiyatın neden bilinemediği anlatılıyor.

Elde yalnızca bir göreli bilgi var: Rusça derleme, Yenisei ile Shilka maliyetlerinin birbirine yakın olduğunu yazıyor; tutar vermiyor ve bu ifade tek kaynakta geçiyor. Bu yüzden iki araç arasında "şu kadar daha pahalı" gibi bir hesap yapılamaz. Ayrıca bir prototip, seri hattında üretilen aracın maliyetini yansıtmaz.

ZSU-37-2 Projesi Hangi Yıl Durduruldu?

Proje 1962'de durduruldu. Sovyet Bakanlar Kurulu 5 Eylül 1962'de yalnızca Shilka'yı hizmete kabul etti; savunma teknolojisi devlet komitesinin (GKOT) emri, yaklaşık iki hafta sonra, 20 Eylül 1962'de Yenisei çalışmalarını bitirdi. Tarihler arasında küçük farklar olsa da yıl konusunda uzlaşı var.

Kaynaklar arasında şöyle bir fark var: bir kısmı sadece "1962" yazarken, Rusça derleme ve İngilizce Vikipedi 15 günlük aralığı belirtiyor. İki tarih birbirinden farklı olayları anlatıyor, biri kabul kararını, diğeri iptal emrini. Çalışmanın neden bitirildiği, "Neden Seri Üretime Geçmedi?" bölümünde tartışılıyor.

GKOT, o dönemde savunma sanayiini yöneten devlet komitesidir (Savunma Teknolojisi Devlet Komitesi). Bakanlar Kurulu kararı projeyi kapatmaz; programları ilgili komitenin emri fiilen bitirir. Bu yüzden iki tarih ayrı olaylardır ve kaynakların bazıları yalnızca birini anar.

ZSU-37-2 Menzili Ne Kadar?

ZSU-37-2'nin topları hava hedeflerine 4.500 metreye kadar eğik mesafede, yer hedeflerine 5.000 metreye kadar ateş edebilirdi. Etkili irtifa 100 ile 3.000 metre arasındaydı. Radarın hedefi tespit mesafesi ise ortalama 18 km, izleme mesafesi 20 km olarak veriliyor. Silah menzili ile radar mesafesi ayrı değerlerdir ve birbirine karıştırılmamalıdır.

Silah menzili ile radar menzili ayrı kavramlardır. Radar, hedefi uzaktan fark edebilir ve izlemeye başlayabilir; mermiler ise yalnızca birkaç kilometre içinde işe yarar. Vikipedi'nin İngilizce maddesi, Yenisei'nin etkili atış bölgesinin ZSU-57-2'ninkine benzer olduğunu yazıyor; sözlükteki ZSU-57-2 yazısı bu aracın etkili menzilini yaklaşık 4 km veriyor.

Shilka ile karşılaştırma yaparken tasarım hedefleri akılda tutulmalı: Shilka 1.500 metreye kadar hedefler için planlanmıştı, Yenisei 3.000 metreye kadar. Rakamların hepsi tasarım ve deneme verisidir; sahada, hava koşulu ve hedefin yaklaşma açısı bu değerleri daraltır.

ZSU-37-2 Dakikada Kaç Mermi Atar?

İki namlu birlikte dakikada 1.048 atış yapacak şekilde tasarlandı; bu değer namlu başına yaklaşık 524 mermiye denk gelir. Rakamlar İngilizce ve Rusça kaynaklarda aynıdır. Gerçek atışta rakam sürdürülemezdi: seri atış en çok 150 mermilik salvolarla yapılıyor, ardından 30 saniye soğuma bekleniyordu.

BüyüklükDeğerNot
Toplam teorik atış hızı1.048 atış/dkİki namlu birlikte; Rusça ve İngilizce kaynaklar aynı
Namlu başınaYaklaşık 524 atış/dkİki değerin bölümü, kaynak vermiyor
En uzun salvo150 mermiArdından 30 saniye soğuma
Mermi yükü540Teorik hızla yaklaşık 31 saniyelik atış
Gece bir atış sahasında, iki namlulu paletli bir aracın karanlık gökyüzüne doğru parlak iz mermileri saçtığını gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

150 mermilik bir salvo, teorik hızda yaklaşık 8,6 saniye sürer; ardından 30 saniyelik soğuma beklemesi gelir. Bu döngüde silah, ateş edebildiği sürenin yaklaşık beşte biri kadar zamanda atış yapar. 540 mermi ise yaklaşık dört salvoya denk gelir; bu aritmetik, kaynakların kendi hesabı değildir.

540 mermiyi 1.048'e bölmek, yaklaşık 31 saniyelik kesintisiz atışa denk gelir; bu bir aritmetik işlemdir ve soğuma beklemeleri hesaba katılmamıştır. Shilka'nın toplam teorik atış hızı bunun üç-dört katıdır, ancak kalibresi çok küçük olduğundan karşılaştırma tek başına bir üstünlük göstermez; "daha iyi mi?" bölümüne bakın. Bir oyun veritabanında geçen 500 atış/dk değeri güvenilir bir referans olmadığı için kullanılmadı.

ZSU-37-2 Hangi Ülkelerde Denendi?

Kaynaklar yalnızca Sovyetler Birliği'ni gösteriyor. İki prototipin denemeleri Sovyet devlet komisyonu tarafından yapıldı; başka bir ülkede deneme yapıldığını, yabancı bir heyetin araca baktığını ya da araçla ilgili ihracat müzakeresi yürütüldüğünü yazan bir kayıt bulunmuyor. Dolayısıyla bu başlık için bir ülke listesi vermek mümkün değil; yalnızca bu olumsuz tespit yazılabiliyor.

Bu, programın niteliğiyle tutarlıdır: Bakanlar Kurulu kararıyla doğan, devlet tarafından denenip iptal edilen bir programdı. Yabancı kullanıcı listesi bu yüzden yok; "Türkiye'nin ZSU-37-2'si Var mı?" bölümündeki sonuç, diğer ülkeler için de geçerlidir.

ZSU-37-2 Mermisinin Hızı Ne Kadar?

Mermi namludan saniyede yaklaşık 1.010 metre hızla çıkıyor; bu değer yalnızca İngilizce Vikipedi maddesinde geçiyor, Rusça maddede yok. Kovan ağırlığı 733 gramdır ve o da aynı kaynaktan geliyor. İkisi de üretici ya da resmî belgeyle doğrulanamadı; Sovyet arşiv verisine dayandıkları varsayılıyor.

Yüksek namlu çıkış hızı, mermiyi hedefe daha kısa sürede ulaştırır ve atıcının hedefin önüne atış yapma zorunluluğunu azaltır. Rusça derlemeye göre namlu boyu 82 kalibredir; bu, 37 mm ile çarpıldığında yaklaşık 3,03 metre eder (aritmetik, kaynak metrik değer vermiyor). Bu bilgi de tek kaynakta yer alıyor.

Top mühimmatı özel balistikle hazırlandığından, başka 37 mm toplarla ortak kullanılamıyordu; ayrıntı "Ne Tip Mühimmat Atıyor?" bölümünde. Rakamın doğrulanması için üretici belgesi ya da bağımsız bir deney raporu bulunamadı.

ZSU-37-2 Ağırlığı Ne Kadar?

ZSU-37-2'nin muharebe ağırlığı 27,5 ton olarak veriliyor; karşılaştırma bölümlerinde yaklaşık 28 ton yazan kaynaklar da var. Aynı gövde ailesinin temel aracı SU-100P ise 21,6 tondur. Aradaki yaklaşık 6 tonluk fark, kule, silah, radar ve zırhın eklenmesine karşılık gelir. 27,5 ve 28 ton arasındaki ayrışma, kaynakların farklı belgeleri esas almasından kaynaklanabilir.

AraçAğırlıkKaynak notu
SU-100P (temel gövde, obüs sürümü)21,6 tonVikipedi, SU-100P maddesi
ZSU-37-2 Yenisei27,5 ton (28 ton da yazılıyor)İngilizce ve Rusça maddeler
ZSU-57-2Yaklaşık 28,1 tonSözlükteki ZSU-57-2 yazısı
ZSU-23-4 Shilka19-21 tonSözlükteki ZSU-23-4 yazısı

Rusça derleme, aracın zemine yaptığı basıncı 0,73 kg/cm² olarak veriyor (tek kaynak). Ağırlık, komisyonun Yenisei'yi motorlu piyade birlikleri için uygunsuz bulmasının gerekçelerinden biridir; kaynaklardan biri hava indirme birliklerini de sayıyor.

ZSU-37-2 Neleri Vurabilir?

ZSU-37-2 alçak ve orta irtifada uçan uçak türü hedefleri, ayrıca 5.000 metreye kadar eğik mesafedeki yer hedeflerini vurmak üzere tasarlandı. Kaynaklar helikopter, füze ya da insansız hava aracı gibi hedefleri anmıyor; bu hedef türleri hakkında bilgi verilmiyor. Tek tek hedef listesi de yok; sınıflama tasarım değerlerinden çıkarıldı.

Resmî tasarım hedefi hava saldırılarıydı: 3.000 metreye kadar uçan, saniyede 660 metreye kadar hızlı hedefler. Rusça derleme, tank ilerleyişi sırasında yer hedeflerine de ateş edilebildiğini ve tankların hassas bombardımanını önlemeye yarayabileceğini yazıyor; bu özelliği Shilka'da bulunmayan bir fark olarak sunuyor. Yer hedeflerinin türü ya da zırhı delme gücü hakkında ise sayı verilmiyor.

Yenisei hiçbir savaşa girmediğinden, belirli bir uçağın ya da aracın vurulduğuna dair kayıt yok. Etkinlik hakkındaki her yargı, deneme sahasındaki atış verilerine dayanıyor ve "Jet Uçağı Vurabilir miydi?" bölümündeki sınırlamalarla birlikte okunmalıdır.

ZSU-37-2 Nerelerde Denendi?

Denemelerin hangi poligonlarda yapıldığı açık kaynaklarda belirtilmiyor. Bilinen, prototiplerin fabrika denemelerinden sonra Sovyet devlet denemelerine girdiği, bu denemelerin 1961'de sonuçlandığı ve toplamda 6.266 mermilik bir atış programı yürütüldüğüdür. Başlıktaki "nerede" sorusu, kaynak eksikliği yüzünden yalnızca kısmen yanıtlanabiliyor. Aşağıda kaynaklarda anlatılan deneme koşulları sıralanıyor.

Düz, kuru bir deneme sahasında uzakta duran iki namlulu paletli bir aracı, yan tarafta bir gözlem kulesini ve gökyüzünde turuncu küçük bir hedef uçağı gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Kaynaklar, denemelerin koşullarını anlatıyor ama yerini söylemiyor: düz arazide 20-25 km/sa hızla hareket hâlinde atış, durarak atış ve MiG-17 ile Il-28 türü hedeflere alçak irtifada atış. Bir poligon adı yazmak, kaynaksız iddia olacağı için burada verilmedi.

ZSU-37-2 Ne Tip Mühimmat Atıyor?

Yenisei, yalnızca kendi toplarına ait özel bir 37 mm kovanla çalışıyordu; bu mühimmat başka 37 mm toplarla değiştirilemiyordu. Tek istisna, az sayıda üretilen ve az bilinen "Shkval" uçaksavar sistemidir. Mermi türleri, yani parçalı, iz bırakan ya da zırh delici seçenekleri güvenilir kaynaklarda adlandırılmıyor.

Kovan ağırlığı 733 gramdır ve namlu çıkış hızı yaklaşık 1.010 m/s olarak veriliyor (ikisi de İngilizce Vikipedi'den, tek kaynak). Toplam yük 540 mermidir. Bir oyun veritabanında mermi cinsleri ve zırh delme değerleri listeleniyor, ancak bu veriler bir bağımsız teknik belgeye dayanmadığı için buraya alınmadı.

Özel mühimmat iki yönlü bir sonuç doğurur. Balistik, topun ve radarın hesaplarına tam uyarlanabilir; öte yandan ayrı bir üretim hattı ve ayrı bir ikmal zinciri gerektirir. Rusça derleme, Shilka'nın 23 mm'lik topunun ve mermisinin zaten seri üretimde olduğunu, Yenisei mühimmatının ise ortak kullanımı olmadığını yazıyor. Seri atışın sınırı da mühimmat düzenini etkiler: en uzun salvo 150 mermi, ardından 30 saniyelik namlu soğutması.

ZSU-37-2 Kaç Km'lik Alanı Korur?

Kaynaklar bir koruma alanı vermiyor. Elde bulunan değerler, hava hedefleri için 4,5 km eğik menzil ve 3.000 metrelik azami irtifadır. Yarıçapı 4,5 km olan bir dairenin alanı basit geometriyle yaklaşık 64 km² eder, ancak gerçek koruma bölgesi çok daha dardır.

Gerçek bölgenin dar kalmasının birkaç nedeni var. Etkili irtifa 3.000 metrede bitiyor; hedef bu sınırın üstündeyse atış yapılamaz. Hedefin yaklaşma doğrultusu ve hava koşulları da bölgeyi etkiler. Hareket hâlindeki doğruluk kaybı da (8-10 km/sa'de yüzde 25) bölgeyi daraltır.

Kaynaklar aracın bir birliği ya da füze bataryasını tek başına koruyacağını söylemiyor. Denemeler sonrasındaki görev önerisi, Krug ve Kub bataryalarının kendi füzelerinin vuramadığı yakın bölgeyi kapatmaktı; yani araç katmanlı bir savunmanın en iç halkasında, diğer sistemlerin tamamlayıcısı olarak düşünülmüştü.

ZSU-37-2 Kurulumu Nasıl Olur?

Yenisei bir sabit tesis değil, kendi yürüyüşüyle konuşlanan bir araçtı. Yolda 60 km/sa ile ilerleyip hedef bölgeye gelince durur, muharebe alarmında 15 saniyede atışa hazır hale geçer. Elektroniği besleyen gaz türbini, radarın soğukta çabuk hazır olması için eklenmişti. Bu bölüm bir talimat değil, aracın kaynaklarda anlatılan genel konuşlanma biçimidir.

Kaynaklar, aracın bir komuta mekanizmasıyla birlikte düşünüldüğünü yazıyor. Aynı kararda deneme için öngörülen "Ob" kompleksi bir "Neva" komuta aracı, bir "Irtysh" arama radarı ve bir Baikal istasyonundan oluşacaktı ve bir seferde 6-8 uçaksavar aracını yönetmeyi hedefliyordu. Çalışma, Krug programının hızlanması için 1959'da durduruldu. Yenisei'nin bataryalar hâlinde nasıl konuşlandırılacağına ilişkin ayrıntılı bir kılavuz kaynaklarda yer almıyor.

Krug ve Kub bataryalarını koruma görevinde aracın nasıl konumlanacağına ilişkin ayrıntı yayımlanmamış; burada da yazılmadı. Bilinen tek şey görevin yakın koruma niteliğidir. Hareket hâlinde atış ise düz arazide 20-25 km/sa'ye kadar denenmişti.

ZSU-37-2 Nasıl Çalışırdı?

Yenisei'de radar hedefi bulur ve izlemeye alır, atış kontrolü bu bilgiyi namlu yönlendirmeye çevirir (genel tanım, ayrıntılı şema yayımlanmamış), elektrohidrolik servolar namluları çevirip kaldırır, iki top birlikte ateş eder. Optik nişangâh, radarın yanında yedek görüş sağlar. Atış 150 mermilik salvolarla yapılır; her salvo ardından namlular 30 saniye soğutulur.

Radar ortalama 18 km'de 30 derecelik bir sektörde, önceden hedef bilgisi almadan MiG-17 büyüklüğünde bir hedefi yakalayabiliyor ve 20 km'ye kadar izleyebiliyordu. Düşey izleme hızı saniyede 40 dereceyi buluyordu. Namlu yatayda 360 derece dönüyor, düşeyde -1 ile +85 derece arasında hareket ediyordu.

Namlu yönlendirme servoları TsNII-173 tarafından, stabilizatörler ise Kovrov'daki bir şubede geliştirildi. Stabilizasyon, aracın giderken atış yapabilmesi için gerekliydi; ancak denemelerde 8-10 km/sa hızda atışın doğruluğu durarak yapılan atışa göre yüzde 25 düştü. Tamamen elektrikli bir tahrik de planlanmıştı.

ZSU-37-2 Neden Seri Üretime Geçmedi?

Kaynaklar tek bir neden yazmıyor. Birbirini destekleyen birkaç etken öne çıkıyor: Shilka'nın daha hafif olması ve silahının zaten seri üretimde bulunması, radarın ve pasif karıştırma korumasının olgunlaşmamış olması, aracın ağırlığı ve alçak irtifada Shilka'nın daha etkili olduğunun denemelerde görülmesi. Açık bir iptal gerekçesi yayımlanmadığı için bu sıralama yorum niteliği taşır.

Deneme verisiDeğer
Atılan mermi6.266
Tutukluk / arıza2 tutukluk, 4 arıza
ZSU-57-2 topuna göre doğruluk2-2,5 kat daha iyi
Hareketle atışta doğruluk kaybı8-10 km/sa'de yüzde 25
Radar tespit mesafesiOrtalama 18 km (MiG-17 boyutu)
Shilka ile fark (200 ve 500 m irtifa)Shilka 1,5-2 kat daha etkili
Pasif karıştırmaya karşı korumaDenemede ayarlanmamış

Karşı tarafta da etkenler vardı: Yenisei'nin atış kontrolü Krug füze sistemiyle, gövdesi SU-100P ailesiyle ortaktı ve iki-üç fabrika üretime hazırlanıyordu (tek Rusça derleme). Komisyon raporlarında hangi sistemin daha iyi olduğu net değildi, maliyetler birbirine yakındı ve araç devlet denemelerinde kabul için önerildi. Bu kayıtlar, kararın tek bir ölçüte değil; ağırlık, hazır üretim ve görev uygunluğu gibi birkaç ölçüte dayandığını düşündürüyor (yorum).

Zamanlama de önemlidir. Karar 1962'de verildiğinde Krug ve Kub henüz hizmete girmemişti (Krug 1965, Kub 1967). Yenisei'nin füze bataryalarını koruma önerisi bu yüzden, gelecekte kurulacak bir düzeni hedefliyordu. Shilka ise yaklaşık iki yıl sonra ön seri üretime, 1965'te hizmete geçti (sözlükteki ZSU-23-4 yazısı); yani karar, hazır bir seri ile bir prototip arasında verilmiş bir karardı.

Kaynak notu: Tek bir resmî iptal gerekçesi yayımlanmış değil. Yukarıdaki sıralama, denemelerden çıkan ve iki ayrı derlemede geçen bulguların birleşimidir; yorum niteliği taşır. Ob kompleksinin 1959'da durdurulması, Yenisei'nin iptal nedeni olarak yazılmıyor.

ZSU-37-2 ile ZSU-57-2 Arasındaki Fark Nedir?

İkisi de paletli, kendinden tahrikli Sovyet uçaksavarlarıdır; fark kalibrede, gövdede ve radarda. ZSU-57-2 iki adet 57 mm top taşır, T-54 tankının gövdesini kullanır ve radarsızdır. Yenisei iki adet 37 mm top, SU-100P gövdesi ve radar taşıyan bir prototiptir. Karşılaştırma tablosunda rakamların kaynakları ayrıca belirtildi.

ÖzellikZSU-37-2 YeniseiZSU-57-2
DurumPrototip, 1962'de iptalSeri üretim, uzun yıllar hizmette
Silah2 x 37 mm 500P2 x 57 mm S-68
Mürettebat46
Ağırlık27,5 ton28,1 ton
Atış hızı (teorik)1.048 atış/dk toplam210-240 atış/dk toplam
GövdeSU-100P'denT-54'ten
MotorV-105V, 400 hpV-54, 520 hp
Azami hız (yol)60 km/sa50 km/sa
Radar1A11 BaikalYok

ZSU-57-2 değerleri sözlükteki ZSU-57-2 yazısındaki kaynaklardan alındı. Yenisei'nin doğruluğu bu aracın topuna kıyasla iki ila iki buçuk kat daha iyi bulundu; Rusça derleme tek bir Yenisei'nin dört ZSU-57-2'lik bir bataryaya denk olduğunu da yazıyor (bağımsız doğrulaması yok). Ağırlıkları neredeyse aynı olmasına rağmen iki aracın görevi örtüşüyor: ikisi de tank birliklerine eşlik edecekti. Vikipedi, Yenisei kararının ZSU-57-2 üretime girdikten kısa süre sonra çıktığını yazıyor; yeni araç radarlı ve daha yüksek atış hızlıydı, ama seçilen araç başka oldu.

ZSU-37-2 Hangi Şasiyi Kullanıyordu?

ZSU-37-2, SU-100P kundağı motorlu obüsünün değiştirilmiş gövdesini kullanıyordu; kaynaklarda GM-123 adıyla anılan bu gövde aynı zamanda Krug füze sisteminin araçlarının da temelidir. SU-100P'nin kendisi yalnızca bir prototip olarak yapılmıştı. Rusça derleme, ortak gövdeyi Yenisei lehine bir üretim kolaylığı olarak sayıyor.

SU-100P'yi OKB-3'te, Uralmash'ın ağır makine bölümünde Lev Gorlitsky tasarladı; çalışmalar 1947-1950 arasında sürdü ve 1949'da bir örnek yapıldı. 21,6 ton ağırlığındaki araç, V-54'ten türetilen 400 hp'lik V-105 dizeli kullanıyordu ve en çok 65 km/sa hız yapıyordu. Altı çift yol tekeri, üç çift destek makarası ve bir çift tahrik dişlisi vardı.

Altı büyük yol tekerli uzun bir paletli gövdeyi ve üzerindeki küçük kulede göğe kalkık iki paralel namluyu yandan gösteren, sade gri arka planlı çizim tarzı temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
Araç (Ob'yekt)Görev
SU-152G (108), SU-152P (116)152 mm kundağı motorlu toplar
BTR-112 (112)Zırhlı personel taşıyıcı
GMZ-1, GMZ-2 (118)Mayın serici
ZSU-37-2 Yenisei (119)Kundağı motorlu uçaksavar
2K11 Krug (123), 1S32 (124)Füze sistemi aracı, güdüm radarı
Ob'yekt 130Yenisei, SU-100PM ve T-54/T-55 parçalarına dayanan uçaksavar önerisi; yalnızca kâğıtta kaldı
2S3 Akatsiya (303), 2S4 Tyulpan (305)Sonraki kuşak kundağı motorlu obüs ve ağır havan

Yenisei'nin süspansiyonu bireysel burulma çubuklarından oluşur ve yol tekerleklerinin bir bölümünde hidrolik amortisör bulunur; hangi tekerleklerde olduğu kaynaklarda farklı yazılıyor (bir kaynak 1-6, bir diğeri 1 ve 6). Tabloda gövde ailesinin tamamı değil, seçilmiş araçlar yer alıyor.

ZSU-37-2'yi Kim Geliştirdi?

Yenisei tek bir kurum yerine birkaç tasarım bürosunun ortak işiydi: silah kompleksini OKB-43, topları OKB-16 (A. Nudelman), gövdeyi Uraltransmash, servoları TsNII-173, stabilizatörleri Kovrov'daki bir şube ve gaz türbinini NAMI hazırladı. Radarı kimin tasarladığı açık kaynakta belirtilmiyor. Bu dağılımın kaynakları ve dayanak zayıflığı aşağıda ayrıca belirtildi.

Bu dağılım, Vikipedi'nin İngilizce maddesindeki ve Rusça türev metinlerdeki bilgilere dayanıyor. Gövdenin baş tasarımcısı olarak bir kaynakta G. S. Efimov adı geçiyor; adı geçen ikinci bir kaynak olmadığı için bu bilgi tek kaynaklıdır. Topların OKB-16'ya ait olduğu iddiası da aynı zincirde yer alıyor; Nudelman adını taşıyan havacılık toplarıyla (örneğin N-37) karıştırılmamalıdır.

Programı yöneten kurum Bakanlar Kurulu'dur: 17 Nisan 1957 tarihli karar araştırma ve geliştirmeyi emretmiş, 5 Eylül 1962 tarihli karar Shilka'yı seçmiş, GKOT emri çalışmaları kapatmıştır. Hangi mühendisin hangi alt sistemden sorumlu olduğuna dair ayrıntılı bir isim listesi kaynaklarda yer almıyor.

ZSU-37-2 Radar Kullanıyor muydu?

Evet. Yenisei'nin atış kontrolü, 1A11 Baikal adlı, santimetre bandında (yaklaşık 3 cm dalga boyu) çalışan bir radara dayanıyordu. Kaynaklar radarın karıştırmaya dayanıklı olduğunu yazıyor; bu bir tasarım iddiasıdır. Optik nişangâh ek olarak bulunuyordu. Radarın denemelerdeki davranışı ve çalışma değerleri aşağıda ayrı ayrı veriliyor.

Perçinli zırhlı bir kule üzerindeki küçük yuvarlak radar çanağını ve yanında göğe kalkık iki paralel namluyu, akşam ışığında yakından gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Radarın ortalama tespit mesafesi MiG-17 büyüklüğünde bir hedef için 18 km, izleme mesafesi 20 km olarak veriliyor. Önceden hedef bilgisi olmadan tarayabildiği sektör 30 derece. Devlet denemelerinde hem Baikal'in hem de Shilka'nın Tobol radarının hava hedeflerini tek başına güvenilir biçimde bulamadığı kaydedildi; bu sonuç Yenisei'ye özgü bir kusur olarak değil, o dönemin ortak sorunu olarak yorumlanabilir.

Rusça derleme, deneme sonunda pasif karıştırmaya karşı koruma donanımının ayarlanmamış olduğunu yazıyor. Radar ayrıca soğuk havada ısınma gerektiriyordu; gaz türbini bu yüzden eklendi. Daha geniş "Ob" kompleksi, Yenisei gibi araçları tek merkezden yönetecek bir radar zinciri idi ve 1959'da durduruldu.

ZSU-37-2'nin Yerini Hangi Sistem Aldı?

Yenisei hizmete girmediği için yerini alan bir sistemden söz edilemez; onun yerine seçilen araç ZSU-23-4 Shilka oldu. Shilka 5 Eylül 1962 kararıyla kabul edildi, Yenisei iptali yaklaşık iki hafta sonra geldi. Shilka daha hafif bir araçtı ve ağır sınıftaki görevi bütünüyle devralıp devralmadığı kaynaklarda belirtilmiyor.

ZSU-23-4 Shilka

Dört adet 23 mm topu ve Tobol radarıyla 1960'ların ortasında birliklere girdi. Shilka'nın tarihçesi ve versiyonları sözlükteki ZSU-23-4 Shilka yazısında anlatılıyor.

ZSU-57-2

Yenisei iptal edilince tank birliklerinde ZSU-57-2 kullanımı sürdü; sözlükteki ZSU-57-2 yazısı bu aracın 1960'ların ortasından başlayarak Shilka'ya devredildiğini yazıyor.

Top ve füze karması sistemler

Sonraki kuşakta 2K22 Tunguska gibi top ve füzeyi birleştiren sistemler geldi; ZSU-23-4 yazısındaki tabloya göre yaklaşık 35 ton ağırlığında, 1982 tarihli bir sistemdir. Tunguska, Yenisei'nin doğrudan bir türevi değildir; yalnızca kendinden tahrikli uçaksavar tarafındaki sonraki aşamayı gösterir.

Kaynaklar Yenisei'nin yerine geçen ikinci bir sistem adı vermiyor; Krug ve Kub bataryalarının yakın korumasının sonrasında nasıl sağlandığı da açık kaynakta belgelenmiş değil. Bu nedenle yukarıdaki sıralama bir halef zinciri değil, aynı sınıftaki sonraki sistemlerin sıralamasıdır.

İLGİLİ HABERLER