P-18 Terek, Sovyetler Birliği'nde tasarlanan ve 1970'te orduya giren, metre dalga (VHF) bandında çalışan hareketli bir hava gözetleme radarıdır. Resmî kodu 1RL131, NATO'nun verdiği kod adı "Spoon Rest D"dir. Onlarca ülkeye girmiş, yüzlerce kilometre öteyi tarayabilen bir eski nesil erken uyarı radarıdır ve modernize edilmiş biçimleriyle hâlâ kullanılır.
Aşağıdaki bölümler 20 Kasım 2026'ya kadar erişilen üretici ve müze sayfalarına, savunma basınına, NATO ülkelerindeki yerli sanayi açıklamalarına ve tarihleri belirtilmiş haberlere dayanır. Radarın ayarları, çalışma frekansları ve zayıf noktaları gibi operasyonel ayrıntılar bilerek yazılmamıştır. Üretici beyanı olan her rakam, bağımsız doğrulama bulunmadığında bunu söyleyerek verilir.

Veri notu: Orijinal P-18'in ağırlığı, mürettebat sayısı, kurulum süresi ve fiyatı açık kaynakta yayımlanmış değildir; bu satırlar tabloda ve metinde "açıklanmadı" olarak bırakılmıştır. Menzil değerinin ana dayanağı, radarı seri üreten kuruluşun müzesindeki 2000 tarihli sayfadır.
P-18 Nedir?
P-18, Sovyet tasarımı iki boyutlu bir VHF erken uyarı radarıdır. Hedefin uzaklığını ve yönünü verir, yüksekliğini vermez. Doğu Bloku ve Sovyet etkisindeki ülkelerin hava savunma birliklerinde, avcı uçaklarının ve füze bataryalarının yönlendirilmesi için ön bilgi sağlayan bir göz olarak çalışmıştır. Ateş eden bir silah değildir.
Radar, daha eski P-12 ailesinden türemiştir ve ondan farkı, daha yüksek performans, hassasiyet ve güvenilirlik hedefidir. Anten, tek parça olarak iki sıra hâlinde dizilmiş on altı Yagi elemanından oluşur ve aracın üstüne bir direkle monte edilir. Aynı anten hem sinyal gönderir hem de yankıyı alır.
Adlandırma kafa karıştırabilir. "P-18" Rus tasnifindeki kısa adıdır, "1RL131 Terek" ayrıntılı resmî kodudur, "Spoon Rest D" ise yalnızca NATO'nun tanıma adıdır. Bunların üçü de aynı radarı anlatır. Polonya'nın yakın zamanda hizmete soktuğu P-18PL ise adındaki benzerliğe rağmen modern, üç boyutlu ve tamamen farklı bir radardır; ayrıntısı modernizasyon başlığında yer alır.
P-18 Ne İşe Yarar?
Havadaki uçak ve benzeri hedefleri yüzlerce kilometre ötede fark edip konumlarını komuta noktasına bildirir. Bu bilgi, zenit füze bataryalarına ve avcı uçaklarının yönlendirilmesine ön uyarı olarak aktarılır. Radar, hava sahasının genel durumunu gösteren bir resim üretir; tek bir hedefe kilitlenip onu vurmak için kullanılmaz.
Radarı seri üreten kuruluşun müze sayfası, P-18'in öncülüne göre zenit füze kompleksine daha doğru hedef gösterdiğini ve avcı uçaklarının düşman uçaklarına yönlendirilmesini sağladığını yazar. Aynı sayfa, radarın parazite karşı korumasının geliştirildiğini de belirtir. Bunlar üretici tarafın tanımlarıdır.
Bazı ülkelerde modernize edilmiş sürümlerinin sivil hava trafiği gözetiminde de görev yaptığı yazılır; bu nokta tek bir derlemede geçtiği için ayrıntısı doğrulanmamıştır. Kullanıldığı ülkeler 16., birlikte çalıştığı sistemler 29. başlıkta ele alınıyor.
P-18 Hangi Ülkenin?
P-18, Sovyetler Birliği'nin radarıdır; bugün Rusya'da üretim ve modernizasyon kuruluşları aynı soydan gelir. Radar daha sonra onlarca ülkeye satıldığı veya devredildiği için birçok ülke ona kendi modernizasyonunu yapmıştır, ama özgün tasarımın sahibi SSCB'dir.
Kaynaklar tasarımcı kuruluşu farklı adlarla anar. Vikipedi'nin atıf yaptığı kurum sayfasına göre geliştirme, Lenin adını taşıyan 197 numaralı devlet fabrikasının SKB tasarım bürosunda yapılmıştır; bu büro bugünkü Nijni Novgorod Radyo Mühendisliği Araştırma Enstitüsü'nün (NNIIRT) öncülüdür. Seri üretimi anlatan müze sayfası ise "NITEL" adını verir. Bu iki ad aynı sanayi geleneğinin farklı dönemlerine karşılık gelir; kaynaklar arasındaki bu fark çözülmüş değildir.
Sovyetler Birliği dağılınca radarlar Rusya, Ukrayna, Ermenistan, Gürcistan, Kazakistan ve Türkmenistan gibi halef devletlere kaldı. Modernizasyon yapan ülkeler Çekya, Polonya, Litvanya, Macaristan, Sırbistan ve Ukrayna olarak sıralanır; bunların hiçbiri radarın ilk tasarımcısı değildir.
P-18 Özellikleri Nelerdir?
P-18, 360 derece tarama yapan, mekanik olarak dönen iki boyutlu bir VHF radarıdır. Menzili, 35 km irtifadaki hedefler için 250 km olarak bildirilir; 100 metre gibi çok alçak irtifada bu değer 30 km'ye düşer. Radar iki Ural-4320 şasisi üzerinde taşınır ve eski tip tüplü elektronikle çalışırdı.

| Özellik | Açık kaynaktaki bilgi | Kaynak türü |
|---|---|---|
| Tür | İki boyutlu (uzaklık ve yön) VHF gözetleme ve erken uyarı radarı | Vikipedi, üretici müzesi |
| Hizmete kabul | 1970 | Vikipedi (NNIIRT sayfasına atıf) |
| Menzil, 35 km irtifada | 250 km | Üretici müzesi, 2000 tarihli sayfa |
| Menzil, 100 m irtifada | 30 km | Üretici müzesi, 2000 tarihli sayfa |
| Anten yükselme açısı | Elektromekanik olarak -5 ile +15 derece arası | Üretici müzesi |
| Yatay tarama | 360 derece, saniyede yaklaşık 1/6 tur (dakikada 10 tur) | Vikipedi (radartutorial atfı) |
| Anten yapısı | İki sıra hâlinde dizilmiş 16 Yagi eleman; vericiyle alıcı aynı anteni paylaşır | Vikipedi, üretici kuruluş sayfası atfı |
| Görüntüleme | İki plan konum göstergesi ve bir yedek A tipi gösterge | Vikipedi (radartutorial atfı) |
| Mesafe hassasiyeti | Yaklaşık 1 km (bilgi kutusunda yazıyor; tek kaynak) | Vikipedi |
| Güç değeri | 260 kW (güç türü belirtilmemiş; tek kaynak) | Vikipedi |
| Taşıyıcı | İki Ural-4320 şasisi | Vikipedi |
| Ağırlık, mürettebat, kurulum süresi | Açıklanmadı / açık kaynakta bulunamadı | - |
Orijinal elektronik donanım, koaksiyel boşluk rezonatörlü bir verici, transistörlü ön yükselticiye sahip tüplü bir alıcı ve tüp ile pin diyotlu bir ortak anten anahtarından oluşurdu. Hareketli hedefleri sabit yer yankılarından ayıran bir devre de bulunur. Bu kısımlar modernizasyon paketlerinde sıklıkla katı hâl elektroniğiyle değiştirilir.
P-18'in Avantajları Nelerdir?
Radarın en güçlü yanları hareketliliği, sade yapısı ve uzun menzilidir. İki kamyonla taşınabilir, dönemine göre geniş bir alanı tarar ve eski tip elektroniğiyle bakımı kolaydır. Çok sayıda ülkenin envanterinde yer aldığı için yedek parça ve modernizasyon seçeneği de boldur.
- Hareketlilik. Anten, taşıyıcı aracın üstüne monte edilir ve yükseklik ile eğimi çalışma sırasında değiştirilebilir. Müze sayfası, radarın mobilitesini ve kullanım kolaylığını öne çıkarır.
- Geniş kullanıcı tabanı. Onlarca ülkede kullanıldığı için bilgi birikimi ve uyarlama paketleri çoktur; Rusya, Çekya, Litvanya, Polonya ve Ukrayna kökenli şirketler ayrı modernizasyon sürümleri sunmuştur.
- Metre dalga bandının doğal özellikleri. VHF sinyalleri atmosferde az zayıflar ve bu bant radarın yapısını basit tutar. Vikipedi ile Polonyalı savunma yayınları, aynı bandın bazı gizlilik tasarımlarına karşı avantaj sağladığını yazar; üretici iddiasıdır.
- Yükseltilebilirlik. Verici ve alıcı katı hâl parçalarla yenilenebilir, işaret işleme bilgisayara taşınabilir. Böylece gövde aynı kalırken yetenek artar.
1970'te kabul edilen bir tasarımın 2026'da hâlâ modernize edilmesi ve savaş haberlerinde anılması, bu avantajların pratikte karşılık bulduğunu gösterir. Bu bir ölçüm değil, açık bilgilerden çıkan bir değerlendirmedir.
P-18'in Dezavantajları Nelerdir?
Orijinal P-18'in başlıca sınırları iki boyutlu olması, 1970 teknolojisine dayanması ve çok alçak uçan hedefleri geniş ölçüde göremeyişidir. Yükseklik bilgisi vermediği için tek başına silah güdümüne yetmez. Eski elektroniğin bakımı da giderek zorlaşır; bu yüzden modernizasyon paketleri geliştirilmiştir.
Alçak irtifada menzilin 250 km'den 30 km'ye düşmesi, tüm yer tabanlı radarlarda görülen bir etkiyi gösterir: Dünyanın eğriliği ve yer şekilleri, alçak uçan bir hedefi uzaktan gizleyebilir. Bu bir tasarım hatası değildir, ama katmanlı savunmada neden başka radarların da gerekli olduğunu açıklar.
Uzun dalga boyu, küçük bir anten yerine büyük bir anten gerektirir ve daha geniş bir ışın demeti oluşturur; bu da hedefin konumunun ince ayrıntıyla verilememesine yol açar. Aynı nedenle P-18, yakın hedef ayırma gibi işlerde modern dar ışınlı radarlardan geri kalır.
Modern küçük insansız hava araçlarını ve çok küçük hedefleri tarama başarısı, radarın modernize edilip edilmediğine bağlıdır; özgün sürüm için bağımsız ölçüm yayımlanmış değildir. Radarın savaş koşullarındaki durumu 28. başlıkta, tarihli haberlerle ele alınıyor.
P-18 Ne Zaman Üretildi?
P-18, 1970'te Sovyet ordusuna kabul edildi. Tasarım, daha eski P-12 radarının gelişmiş hâli olarak ortaya çıktı. 1979'da yanına ayrı bir araçta taşınan yeni bir dost-düşman tanıma sorgulayıcısı eklendi, 1984'te ise yerini daha yeni bir VHF radara bırakma süreci başladı.
| Yıl | Gelişme | Kaynak |
|---|---|---|
| 1970 | P-18, P-12'nin geliştirilmişi olarak hizmete kabul edildi | Vikipedi (NNIIRT sayfasına atıf); üretici müzesi |
| 1976 | Polonya ilk P-18 radarlarını aldı (yerel adı "Laura") | MILMAG (Polonya savunma dergisi) |
| 1979 | 1L22 "Parol" sorgulayıcı, ayrı kamyonda radar takımına eklendi | Vikipedi (pvo.guns.ru atfı); üretici müzesi |
| 1980-2000 | Finlandiya'da hizmet süresi | Finlandiya Uçaksavar Müzesi |
| 1984 | 1L13 "Nebo" VHF radarı P-18'in yerini alan model olarak anılıyor | Vikipedi (tek kaynak) |
| 1999 | Çek Cumhuriyeti'nin P-18'i NATO'nun ilk "Flying Rhino" tatbikatında kullanıldı | Vikipedi (atıfsız satır) |
| 2000-2002 | Macaristan'da modernizasyon programı; ilk yenilenmiş radar 2002'de teslim edildi | HM Arzenál tanıtımı (arama özeti) |
| 2012-2022 | Polonya'da P-18PL geliştirildi; yeterlilik testleri Aralık 2022'de bitti | MILMAG, Defence24 |
| 19 Aralık 2023 | Polonya, 24 adet P-18PL için sözleşme imzaladı | MILMAG, Defence24 |
Seri üretimin hangi yıl sona erdiği ve toplam kaç adet üretildiği açık kaynakta yer almıyor. Radar, 1984'ten sonra da kullanımda kaldı ve bugünkü uygulamalar bu uzun ömrün sonucudur.
Türkiye'nin P-18'i Var mı?
Türkiye'nin envanterinde P-18 bulunduğunu doğrulayan resmî veya güvenilir bir açık kaynak bulunamadı. Türk Silahlı Kuvvetleri radar envanterini ayrıntılı olarak yayımlamaz. Bu yüzden "var" veya "yok" demek mümkün değildir; yalnızca doğrulanabilir bir kayıt görülmediği söylenebilir.
Radarın kullanıcıları arasında Doğu Bloku, Sovyet etkisindeki Ortadoğu ve Asya ülkeleri ile bazı sonraki NATO üyeleri sayılır. Özgün P-18'in Türkiye'nin hava gözetleme ağında yer aldığına dair kamuya açık belge yoktur.
Savunma basınında zaman zaman Ukrayna kaynaklı VHF radar edinimine dair yorumlar çıkmaktadır; bunlar resmî açıklamaya dayanmaz ve doğrulanmamıştır, bu yüzden burada sayılmaz. Güncel bir yetkili beyan çıkarsa sayfa buna göre güncellenmelidir. Kürecik'teki AN/TPY-2 radarı ise X bandında çalışır ve P-18 ile bir ilgisi yoktur.
P-18 Radarı ile Modern Radarlar Arasındaki Fark Nedir?
En büyük fark üç boyuttur: orijinal P-18 yalnızca uzaklık ve yön verirken, modern VHF radarlar yükseklik bilgisini de üretir. İkinci fark tarama biçimidir; eski radar anteni mekanik olarak döndürür, yeni nesil aktif faz dizili antenler ışını elektronik olarak yönlendirir. Üçüncüsü dijital işaret işlemedir.
| Ölçüt | Orijinal P-18 (1970) | Modern VHF örneği: P-18PL (üretici verileri) |
|---|---|---|
| Boyut | İki boyutlu | Üç boyutlu |
| Anten | 16 Yagi elemanlı, mekanik dönen | 84 verici-alıcı modüllü aktif faz dizili anten (14 sütun, 6 satır) |
| Işın yönlendirme | Antenin fiziksel dönüşü | 360 derece dönüş veya 90 derecelik sektörde elektronik tarama |
| Menzil | 250 km (35 km irtifada) | Moda göre 600 veya 900 km; irtifa 120 veya 160 km |
| Konum doğruluğu | Yaklaşık 1 km (mesafe) | Yaklaşık 30 m (mesafe), 0,3 derece (yön) |
| Elektronik | Tüp ve ilk transistörler | Dijital, katı hâl, yazılım tabanlı işaret işleme |
| Dost-düşman tanıma | NRS-12 veya 1L22 "Parol" (Parol ayrı araçta) | Entegre; Mark XIIA Mod 5 ve sivil Mod S |
Aktif faz dizili antende her küçük modül kendi verici-alıcı devresini taşır. Işın, antenin döndürülmesine gerek kalmadan elektronik olarak yönlendirilebilir; ayrıca tek bir modülün bozulması bütün sistemi durdurmaz. Eski radarın mekanik dönüşünde ise hedefin yeniden görülmesi için antenin bir tam tur atması beklenir. Bu fark, hedef izinin ne kadar sık güncellendiğini belirler.
P-18PL sütunundaki rakamlar üreticinin ve onu tanıtan Polonya savunma yayınlarının beyanıdır; bağımsız bir test raporu yayımlanmamıştır. P-18PL, ayrıca özgün P-18'in doğrudan bir sürümü değil, aynı frekans ailesinde yeni tasarlanmış bir radardır. Modernizasyon seçenekleri 26. başlıkta toplanmıştır.
P-18 Gizli Uçak Tespit Edebilir mi?
Özgün P-18 için gizli uçak tespitine dair bağımsız ve doğrulanmış bir kayıt yok. Metre dalga boyu, gizli uçakların şekil ve kaplama tasarımını teoride daha az etkili kılar; ancak iki boyutlu, kaba çözünürlüklü eski bir radar bu avantajı silah güdümüne yetecek bilgiye dönüştüremez.
Bu fikir Kopp'un Air Power Australia için yazdığı alçak bant radarları incelemesine dayanır ve Vikipedi'de özetlenir: VHF radarlar, santimetre ve milimetre dalga radarlarına göre gizli hedefi daha uzaktan fark edebilir. Ancak "fark etmek" ile "vurulabilecek düzeyde iz sağlamak" ayrı şeylerdir.
Mantık şöyle anlatılır: Gizli uçakların gövde şekli ve kaplamaları çoğunlukla yaygın kullanılan santimetre dalgalarını başka yöne saçacak biçimde tasarlanır. Metre dalgasında dalga boyu, uçağın kanat ve kuyruk gibi parçalarının boyuna yakındır; bu yüzden yansıma davranışı farklıdır. Polonyalı yayınlar ve Vikipedi'deki P-18PL maddesi bu farkı VHF bandının gizlilik karşısındaki gerekçesi olarak gösterir. Konu teoriktir ve her uçak tipi için aynı sonucu vermez.
Gizlilik konusunda en çok iddia, modernize 3 boyutlu VHF radarlar için ortaya atılır. Polonya'nın P-18PL'i için üretici ve tanıtım yazıları radarın gizli hava araçlarını ve taktik balistik füzeleri algılayabileceğini söyler; bu açıklamalar sponsorlu yayınlar ve üretici beyanıdır, hedef ve test koşulu belirtilmez. 1999'daki F-117 olayının P-18 ile bağlantısı 20. başlıkta, kaynaklarının çelişkisiyle birlikte verilmiştir.
P-18 Kaç Parçadan Oluşur?
Temel P-18 takımı iki kamyon birimiyle taşınır; her birinin yanında iki akslı bir römork bulunduğu yazılır. 1979'dan sonraki dost-düşman tanıma sorgulayıcısı ayrı bir araçta yer alır. Anten bir araca monte edilir ve sahada direkle yükseltilir. İki aracın iş bölümü, kaynaklarda ayrıntılı anlatılmıyor.

| Bileşen | Bilinen bilgi | Kaynak türü |
|---|---|---|
| Taşıyıcı araçlar | İki Ural-4320 şasisi; radartutorial tanımına göre her birinde iki akslı römork | Vikipedi, radartutorial yansısı |
| Anten | Araca monte edilen, iki sıra on altı Yagi elemanlı tek anten; yükseklik ve eğim çalışırken ayarlanabilir | Vikipedi (NNIIRT atfı) |
| Verici ve alıcı | Orijinalde koaksiyel boşluk rezonatörlü verici ve tüplü alıcı | Vikipedi (radartutorial atfı) |
| Göstergeler | İki plan konum göstergesi, bir yedek A tipi gösterge | Vikipedi (radartutorial atfı) |
| Dost-düşman sorgulayıcı | NRS-12; 1979'dan sonra ayrı kamyonda 1L22 "Parol" | Vikipedi, üretici müzesi |
| Güç jeneratörü, kablo seti, yedek parça | Ayrıntı açık kaynakta yok | - |
Modernize sürümlerde parça düzeni değişir. Çek yapımı ReVEAL, bütün elektroniği standart bir konteynere yerleştirir; Rus P-18T, KamAZ-43118 şasisi kullanır; Polonya'nın P-18PL'i ise anten, operatör ve güç olmak üzere üç ayrı birimden oluşur. Bu farklar modernizasyon bölümünde ayrıca açıklanıyor.
P-18 Fiyatı Nedir?
P-18'in fiyatı açıklanmadı. Radar onlarca yıl önce satıldığı veya devredildiği ve sözleşme bedelleri yayımlanmadığı için kamuya açık bir birim fiyatı yoktur. Modernizasyon paketlerinin de bedeli yayımlanmamıştır. Bu yüzden bir rakam yazmak, kaynağı olmayan tahmin olurdu.
Fiyata en yakın doğrulanmış bilgi, yeni nesil P-18PL için Polonya Silahlanma Ajansı ile PGZ-Narew Konsorsiyumu arasında 19 Aralık 2023'te imzalanan sözleşmedir. MILMAG, 24 takım için sözleşme bedelinin 3,1 milyar zlotyyi aştığını ve kapsamın 2023-2035 arasında eğitim ve teknik destek dönemini de içerdiğini yazar. Aynı rakamı Defence24 yaklaşık üç milyar zloty olarak anar.
Kaynak notu: Sözleşme tutarı Polonya'da yayımlanan haberlere ve savunma dergisi MILMAG'a dayanır. Tutar zloty cinsindendir ve kur dönüşümü yapılmamıştır; böylece tarihe göre değişen bir dolar veya Türk lirası rakamı yazılmamış olur.
Bu tutardan tek radarın bedeli çıkarılamaz, çünkü sözleşme eğitim, destek ve altyapıyı da kapsar. Ayrıca P-18PL, özgün P-18'le aynı radar değildir. Eski radarların ikinci el satışı veya hibe devirleri için kaynak gösterilebilecek bir fiyat bulunamadı.
P-18 Kaç Yılında Üretildi?
P-18, 1970 yılında Sovyet ordusunda hizmete kabul edildi. Bu tarih, tasarımın tamamlanıp kabul edildiği yıldır. Özgün seri üretimin başlangıç ve bitiş yılları ile toplam adet açıklanmadı; açık kaynakta yer alan tek kesin yıl hizmete kabul tarihidir.
Zaman çizelgesindeki ayrıntılar 7. başlıkta verildiği için burada tekrarlanmıyor. Yıl açısından dikkat çeken nokta şudur: 1970 tarihi özgün radara aittir, modernizasyon paketlerinin ve yeni nesil benzerlerinin yılları ise sonradan gelir. Örneğin Macaristan'ın yenileme programı 2000'de başlamış, Polonya'nın P-18PL sözleşmesi 2023'te imzalanmıştır.
"Kaç yılında üretildi" sorusu bu yüzden iki biçimde yanıtlanır: Özgün tasarım 1970, hâlâ üretilen ve yenilenen sürümler ise 2020'li yıllara kadar uzanır.
P-18 Menzili Ne Kadar?
Radar, 35 km irtifada uçan hedefler için 250 km menzil bildirir. Çok alçak irtifada, 100 metre civarında, menzil 30 km'ye iner. Rakamlar radarı seri üreten kuruluşun müze sayfasından gelir ve bağımsız bir testle doğrulanmamıştır. Hedefin türü ve boyutu belirtilmemiştir.
Menzil bir tek sayı değildir. Yer tabanlı radarda görüş ufku, antenin yüksekliği kadar hedefin yüksekliğine de bağlıdır; hedef yükseldikçe uzaktan görünür hâle gelir. Bu yüzden iki farklı değer verilmesi tutarlıdır. Ukrayna Genelkurmayı ve basın da 2026 haberlerinde "250 km ve 35 km irtifa" değerini tekrarlamıştır; bu tekrar yeni bir ölçüm sayılmaz, aynı üretici rakamının yinelenmesidir.
Modernize sürümlerde menzil değişir. Polonya'nın P-18PL'i üretici verilerine göre moda bağlı olarak 600 veya 900 km menzil bildirir, ancak bu başka bir radardır. Özgün P-18'in kapsama alanının büyüklüğü 22. başlıkta hesaplanıyor.
P-18'de Füze Var mı?
Hayır, P-18'de füze yoktur. Radar bir silah sistemi değil, algılayıcıdır; üzerinde fırlatıcı, füze veya top bulunmaz. Görevi hedefi bulup bilgiyi iletmektir. Füzeyi atan ayrı bir sistem olur, radar ona hedefin yerini bildirir.
Bu sorunun kaynağı, radarın sık sık "hava savunma sistemi" başlığı altında anılmasıdır. P-18, hava savunma zincirinin gözlem halkasıdır. Finlandiya'da S-125 füze bataryalarıyla birlikte çalıştığı yazılır; füzeleri bataryanın kendi birimleri taşır ve yönlendirir.
Bu başlıkta karıştırılan bir başka nokta da modernize sürümlerdir. P-18PL gibi yeni radarlar da yalnızca algılayıcıdır; üreticinin açıklamasına göre "hava savunma sistemleri için hedef belirleme" yapar, kendi füzesi yoktur.
P-18 Hangi Ülkelerde Var?
P-18, eski Sovyet bloku ülkelerinin yanında Ortadoğu ve Asya'daki birçok Sovyet müşterisinde kullanılmıştır. Ek kaynakla desteklenenler Rusya, Ukrayna, Polonya, Çekya, Macaristan, Sırbistan ve (eskiden) Finlandiya'dır. Güncel envanter rakamları açık değildir ve birçok ülkede radarlar emekliye ayrılmış olabilir.
| Ülke | Bilinen kullanım | Kaynak ve not |
|---|---|---|
| Rusya | Özgün P-18, P-18T ve P-18-2 "Prima" sürümleri | Vikipedi, Rostec/Rosoboronexport tanıtımı |
| Ukrayna | Modernize P-18ML ve yerli "Malachite" sürümü | Vikipedi; Aralık 2022 tarihli haberlerde bir P-18ML'nin vurulduğu bildirildi |
| Polonya | 1976'dan itibaren; yerel adı "Laura"; yeni P-18PL siparişi | MILMAG |
| Çekya | 1999 "Flying Rhino" tatbikatında kullanım; Retia ReVEAL modernizasyonu | Vikipedi, üretici beyanı |
| Macaristan | 2000'den itibaren HM Arzenál yenilemesi | Üretici tanıtımı (arama özeti) |
| Sırbistan | Iritel dijital veri alıcısıyla P-12/P-18 yenilemesi | Vikipedi (üretici sayfası atfı) |
| Litvanya | Kullanıcı olarak doğrulanmadı; P-18ML modernizasyonunu sunan şirket Litvanyalı olarak anılıyor | Vikipedi; bir haber ise yükseltmeyi başka bir şirkete bağlıyor (kaynaklar farklı) |
| Finlandiya | 1980-2000 arasında hizmet; uçaksavar topçusu ve S-125 için | Finlandiya Uçaksavar Müzesi |
Vikipedi'deki işleticiler listesinde ayrıca Ermenistan, Bulgaristan, Küba, Mısır, Gürcistan, Hindistan, Kazakistan, Myanmar, Kuzey Kore, Romanya, Suriye, Türkmenistan, Venezuela, Vietnam ve eski Doğu Almanya sayılır. Sayfa kendisi bu listenin daha fazla kaynak gerektirdiğini bildirir; bu ülkelerde bugün kaç radarın hizmette olduğu doğrulanamamıştır, bu yüzden tabloya alınmamıştır.
Genel eğilim, eski radarların emekliye ayrılması veya yenilenmesidir. Finlandiya'daki radar 2000'de hizmetten çıkmıştır; Vikipedi, Hindistan'ın P-18M radarlarını eskimiş saydığını ve başka radarlarla değiştirildiğini yazar; Polonya ise eski radarların yerine yeni P-18PL'i seçmiştir. Çekya ve Macaristan ise radarlarını yenileme yoluna gitmiştir. Bir ülkenin listede görünmesi, radarın bugün aktif olduğunu göstermez.
P-18 Hedefi Ne Kadar Sürede Tespit Eder?
Radar anteni dakikada 10 tur attığı için bir hedef için her güncelleme yaklaşık 6 saniyede bir gelir. Sinyalin 250 km gidip dönmesi ise saniyenin binde birkaçı kadar sürer. Hedefin gerçekten "tespit edildi" sayılması, birkaç taramada tutarlı iz oluşmasına ve operatörün onaylamasına bağlıdır.
Bu rakamlar kaynaktaki 10 devir/dakika değerinden hesaplanmıştır: bir tur 60/10 = 6 saniyedir. Işık hızıyla (saniyede yaklaşık 300.000 km) 250 km'lik bir uzaklık için gidiş-dönüş süresi 500 / 300.000, yani yaklaşık 1,7 milisaniyedir. Dolayısıyla gecikmeyi belirleyen şey dalganın hızı değil, antenin dönüş süresi ve işlemcidir.
Saatte yaklaşık 900 km hızla (saniyede 250 metre) giden bir uçak, iki güncelleme arasında kabaca 1,5 km yol alır. Bu da radarın 1 km civarındaki mesafe hassasiyetiyle uyumludur. Elektronik taramalı modern radarlar bu süreyi kısaltabilir, ama bunun için kaynaklı bir rakam yoktur.
P-18 Ağırlığı Ne Kadar?
P-18'in toplam ağırlığı açıklanmadı; açık kaynakta yayımlanmış güvenilir bir rakam bulunamadı. Radar iki Ural-4320 şasisine ve römorklara dağıtıldığı için tek bir ağırlıktan söz etmek de zordur. Şasi, kasa ve ekipman toplamı araç yüküne bağlıdır.
Bilinen tek ölçek karşılaştırması modern P-18PL'dir: antenin açılmış hâli yaklaşık 14 metre genişlik ve 6 metre yüksekliktedir (MILMAG). Bu yeni radarın ağırlığı da yayımlanmış değildir. Eski radarın anten boyutları için de güvenilir bir rakam bulunamadı.
P-18 Neleri Tespit Edebilir?
P-18, hava hedeflerini algılamak için tasarlanmıştır: uçaklar, helikopterler ve genel olarak havada hareket eden, yeterince büyük yansıtıcı yüzeyi olan nesneler. Üretici kaynaklar hedef listesini yazmaz. Ukrayna basını Terek'in uçakların yanında seyir füzelerini ve insansız hava araçlarını da algıladığını yazar; bu ifade üretici belgesine dayanmaz ve doğrulanmamıştır.
Radarın görebildiği şey büyüklüğe, irtifaya ve uzaklığa göre değişir. Uzaktaki küçük bir hedef, yakındaki büyük bir hedefe göre daha zor görülür. Özgün P-18'in çok küçük hedefler için sağladığı bir değer yayımlanmamıştır.
Radar havadaki hedefleri arar; kara ve deniz hedefleri onun görev alanı dışındadır. Bir hedefin dost mu yoksa tanınmayan bir hava aracı mı olduğu, radarla birlikte çalışan sorgulayıcı sistemle araştırılır (29. başlık).
P-18 Kullanıldığı Yerler
P-18, hava gözetleme görevi için orduların hava savunma birliklerinde, uçaksavar topçusunda ve füze bataryalarının yanında kullanıldı. Açık kaynaklarda Finlandiya, Çekya, Polonya ve Ukrayna gibi ülkelerdeki kullanımı belgelenmiştir. Radar çeşitli çatışmalarda görev yapmış, ancak tek tek olayların çoğu ayrıntılı kaydedilmemiştir.
| Yer ve dönem | Kullanım | Kaynak ve not |
|---|---|---|
| Finlandiya, 1980-2000 | Uçaksavar topçusuna hedef gösterme; S-125 bataryaları | Finlandiya Uçaksavar Müzesi (Vikipedi aracılığıyla) |
| Çekya, 1999 | NATO "Flying Rhino" tatbikatı | Vikipedi (atıfsız satır) |
| Afganistan, Nisan 1992 | Bagram hava üssünde fotoğrafla doğrulanan kullanım | Vikipedi (tek kaynak, doğrulanamadı) |
| Yugoslavya, 1999 | Sırp hava savunmasında kullanım; ayrıntı için aşağıya bakın | Birden çok yayın; rolü kaynaklar farklı yazıyor |
| Ukrayna savaşı, 2022 sonrası | İki tarafın da P-18 türevleri kullandığı bildirildi (28. başlık) | Tarihli haberler |
1999'da Kosova'daki NATO harekâtında bir ABD F-117 uçağının S-125 bataryasınca düşürüldüğü, NATO ve Yugoslav kaynaklarınca geniş biçimde belgelenmiş bir olaydır (27 Mart 1999). P-18'in bu olaydaki rolü ise farklı anlatılır. Bazı yayınlar radarın erken uyarı ve yönlendirme için kullanıldığını yazar. The Aviationist'in 2024 tarihli yazısı ise bu olayda P-18'in veya benzeri bir VHF radarın rol oynadığını belirtmez ve "radarlar değiştirilerek gizli uçak yakalandı" anlatısını bir propaganda söylemi sayar. Kaynaklar çeliştiği için kesin bir bağ kurulmaz.
P-18 Silah Atar mı?
Hayır, P-18 silah atmaz. Üzerinde top, füze veya başka bir etki aracı yoktur; bütün işi algılamak ve iletmektir. Kullanıldığı birliklerde ateşi başka sistemler yürütür. Radarın katkısı, bu sistemlere "hedef şurada" bilgisini zamanında vermesidir.
Finlandiya örneği, bu ayrımı gösterir. Müze kayıtlarına göre radar orada uçaksavar topçusu için hedef gösterici olarak görev yapmıştır; yani toplar bataryanın kendi yapısıyla çalışmış, P-18 ise hava durumunu önceden bildirmiştir. Aynı ilişki, avcı uçaklarının yönlendirilmesinde de geçerlidir: radar bir yer noktasıdır, uçağın silahı ayrı bir şeydir.
Radarın kendisi korunmasız kalmasın diye çevresinde ayrıca bir savunma düzeni kurulması gerekir. Bu bilgi her radar için genel kuraldır ve belirli bir sahaya ait değildir. Füze sorusuna ayrı bir cevap 15. başlıkta verilmiştir.
P-18 Kaç Km'lik Alanı Görür?
Bildirilen 250 km menzilin yarıçap olduğu kabul edilirse, yaklaşık 196.000 km² büyüklüğünde bir daire içinde tarama yapar. Bu alan Türkiye yüzölçümünün (yaklaşık 783.000 km²) dörtte birine yakındır. Çok alçak irtifada menzil 30 km'ye düştüğünden aynı hesapla alan yaklaşık 2.800 km²'dir.

Hesap, alanı π × yarıçap² formülüyle bulur: 3,14 × 250 × 250 yaklaşık 196.000, 3,14 × 30 × 30 ise yaklaşık 2.800 km²'dir. Bu rakamlar yalnızca matematiksel örnektir; gerçek kapsama dağ, vadi ve engellerden etkilenir ve düz bir daire olmaz.
Düşey kapsama da önemlidir. Anten eğimi -5 ile +15 derece arasında ayarlanabilir; azami irtifa değeri olarak 35 km verilir. Yani radar yatayda geniş, düşeyde ise sınırlı bir sektörü tarar; bu sınırın üstündeki irtifalar kapsama dışıdır.
P-18 Kurulumu Nasıl Olur?
Radar kamyonlarla mevzie gelir, anten direkle kaldırılır, birimler kablolarla birbirine ve güç kaynağına bağlanır, ardından operatörler sistemi çalıştırıp tarama başlar. Genel anlatım budur. Özgün P-18'in kurulum ve söküm süreleri açıklanmadı; bu bir talimat değil, birimlerin sıralamasının genel tarifidir.
Kaynaklara göre anten bir araca monte edilmiş hâlde taşınır ve çalışma sırasında yüksekliği ile eğimi değiştirilebilir. Dost-düşman tanıma sorgulayıcısı 1979'dan sonra ayrı bir kamyonda taşındığı için sahada üçüncü bir birim bulunur.
Yeni nesil radarlarla kıyaslanabilecek tek süre bilgisi, modernize P-18-2 "Prima" için radartutorial sayfasında geçen iki kişilik mürettebat ile yaklaşık beşer dakikalık kurulum ve söküm süresidir; bu tek kaynaklı bir değerdir ve özgün P-18'e uygulanamaz. Polonya'nın P-18PL'i için ise gereksinim 30 dakika içinde kurulumdur (MILMAG); testlerde daha kısa sürelere ulaşıldığı yazılıdır.
P-18 Nasıl Çalışır?
Radar, VHF bandında kısa elektromanyetik darbeler gönderir; havadaki hedeften yansıyan zayıf yankıyı aynı antenle yakalar. Darbenin gidiş-dönüş süresi uzaklığı, antenin o anda baktığı yön hedefin yönünü verir. Operatör sonucu göstergelerdeki izlerden okur. Çalışma ilkesi tüm darbeli radarlarla aynıdır.

Anten mekanik olarak dakikada 10 tur döner. Her turda hedeflerin yeni konumu göstergeye işlenir; plan konum göstergesi, radarın çevresini yukarıdan bakan bir harita gibi gösterir ve hedefler orada parlak noktalar olarak görünür. Orijinal sistemde bu tür iki gösterge ile bir yedek A tipi gösterge bulunur.
Radar tek bir antenle hem yayın yapar hem dinler; verici ile alıcı arasındaki geçişi bir anahtar sağlar. Sabit zemin yankılarını ve bazı parazitleri ayıklayan hareketli hedef göstergesi devresi de vardır. Başka bir radardan gelen izleri de gösterebildiği yazılıdır. Hedefin dost olup olmadığı ayrı bir sorgulama sistemiyle araştırılır.
P-18 Hangi Radar Bandına Girer?
P-18, VHF (çok yüksek frekans) bandında, yani metre dalga sınıfında çalışır. Bu bant 30-300 MHz aralığını kapsar ve dalga boyu birkaç metredir. Radar mühendisliğinde bu aileye "metre bandı" da denir. Santimetre dalgalı radarlardan, yani S, C veya X bandından ayrı bir sınıftır.
Uzun dalga boyunun iki yönü vardır. Olumlu tarafta, sinyal atmosferde ve yağmurda az zayıflar, verici sade yapılabilir ve menzil uzun olabilir. Olumsuz tarafta, antenin büyük olması ve ışının geniş çıkması konum doğruluğunu sınırlar. Bu yüzden VHF radarlar çoğunlukla ön uyarı için kullanılır, silah güdümü için ayrı, daha yüksek frekanslı radarlar devreye girer.
Bandın bir diğer sonucu da gizli uçak tartışmasıdır (10. başlık). Radarın kesin çalışma frekansları bu yazıda yer almaz; yalnızca bant sınıfı verilmiştir.
P-18'in Modernizasyonları Nelerdir?
P-18 için başlıca modernizasyonlar katı hâl verici ve alıcı, bilgisayarlı işaret işleme, otomatik parazit bastırma ve yeni şasi seçenekleridir. Rusya'da P-18M, P-18-1, P-18-2 ve P-18T; Çekya'da ReVEAL; Ukrayna ve Litvanya bağlantılı P-18ML ile Malachite; Polonya'da ise P-18PL öne çıkar.
NNIIRT yükseltme paketi
Vikipedi, radarın tasarım kökenine bağlı NNIIRT'nin katı hâl verici-alıcı, otomatik parazit bastırma ve bilgisayar tabanlı işaret işleme içeren bir yükseltme paketi sunduğunu yazar. Yükseltilmiş sürümler üreticiye ve ülkeye göre P-18M, P-18-1 veya P-18-2 olarak adlandırılır. Rus-Belaruslu Defense Systems de P-18 yükseltmesi sunar.
P-18-2 "Prima"
Rusya'nın modernize sürümüdür; NITEL ve NPO Almaz tarafından geliştirilen ve Rosoboronexport'un yurt dışına tanıttığı iki boyutlu bir VHF radardır. Hindistan'daki Aero India 2021 fuarında sergileneceği duyuruldu. İlk kamuya gösterim yılı kaynaklarda farklı yazılıyor (2018 ve 2019 geçiyor). Rostec, radarın gizli uçaklar dahil hava araçlarını algılayabildiğini iddia eder; bu üretici iddiasıdır, bağımsız doğrulama yoktur.
P-18T
KamAZ-43118 şasisi üzerinde yükseltilmiş P-18'dir. Bu sürümün ayrıntıları açık kaynakta sınırlıdır; bilinen en önemli fark, yeni bir taşıyıcı kullanmasıdır.
Retia ReVEAL (Çekya)
Çek şirketi Retia, P-18'in temel modernizasyonunu ReVEAL adıyla yapmıştır. Üretici tanıtımına göre radar katı hâl, dijital ve yenilenmiş dost-düşman tanımayla donatılmıştır, eski sorgulayıcı da kullanılabilir. Bütün ekipman standart bir konteynerde toplanmış ve "birkaç düzine" satıldığı söylenmiştir; bu satış rakamı üretici beyanıdır (2012 tarihli arşiv sayfası).
P-18ML ve Malachite (Litvanya, Ukrayna)
P-18ML, analog P-18'in devamı olarak hazır bileşenlerle yapılmış, katı hâl vericili modern bir sürümdür. Vikipedi üreticiyi Litvanyalı LiTak-Tak olarak gösterir; 2022 tarihli bir haber ise yükseltmeyi Altimus-Tech adlı bir şirkete bağlar. Kaynaklar farklı yazıyor. Ukrayna'nın KrAZ şasisi üzerindeki yerli sürümü "Malachite" adını taşır.
Macaristan, Sırbistan, Kazakistan yenilemeleri
Macaristan'da HM Arzenál 2000'den itibaren bir yenileme programı yürütmüştür. Sırbistan'da Iritel'in dijital veri alıcısı P-12 ve P-18 radarlarına uyarlanmıştır ve kullanıcıların radarı optik kablo üzerinden 100-500 metre uzaktan işletmesine imkân verir. Kazakistan'daki radarların Aerotechnica tarafından yükseltildiği yazılır. Bu satırların hepsi tek kaynaklıdır.
P-18PL (Polonya)
P-18PL, adı benzer olsa da yeni tasarlanmış 3 boyutlu, aktif faz dizili bir VHF radardır. Polonya'nın PIT-Radwar şirketi ile Askerî Teknoloji Üniversitesi, 2012'deki bir ulusal Ar-Ge yarışmasından sonra geliştirmeye başlamış; prototip 2017'de, nihai tasarım 2019'da tamamlanmış, yeterlilik testleri Aralık 2022'de bitmiştir. 19 Aralık 2023'te 24 takım için sözleşme imzalanmıştır. Anten 84 verici-alıcı modülden oluşur.

Üretici ve tanıtım yazıları, radarın 900 veya 600 km menzilli iki modu bulunduğunu, çok küçük yansıtıcı alana sahip hedefleri de algılayabildiğini yazar. Bu değerler üretici beyanıdır; bağımsız bir test sonucu yayımlanmamıştır ve bu yazının kaynaklarında yer alan Defence24 makalesi PIT-Radwar ile birlikte hazırlanmış sponsorlu bir yayındır.
P-18'i Kim Üretiyor?
Özgün P-18'in hâlâ seri üretilip üretilmediği açıklanmadı. Tasarım kökeni NNIIRT'ye uzanan Sovyet kuruluşlarındadır; seri üretimi müze sayfasına göre NITEL yapmıştır. Bugün Rusya'da Prima için NITEL ile NPO Almaz öne çıkar. Yurt dışında Retia, PIT-Radwar, Iritel ve başka şirketler yenileme çözümleri sunar.
Üretici adları kaynaklara göre değişir. Vikipedi geliştiriciyi 197 numaralı fabrikanın SKB bürosu, bugün yükseltme paketi sunan kurumu NNIIRT olarak gösterir; üretici müzesi ise seri üreticiyi NITEL diye yazar. Bu bilgilerin tek bir kurumsal soy ağacında birleşip birleşmediği açık kaynakla kesinleştirilemedi.
Modernize sürümlerde durum şöyledir: P-18-2 Prima için NITEL ve NPO Almaz, ReVEAL için Çek Retia, P-18PL için Polonya Silah Grubu'na (PGZ) bağlı PIT-Radwar, P-18ML için kaynağa göre LiTak-Tak veya Altimus-Tech anılır.
P-18 Ukrayna Savaşında Nasıl Anıldı?
P-18 türevleri savaşta iki tarafın da hava gözetleme ağında yer aldı ve haberlerde daha çok vurulduğu iddia edilen radarlar arasında anıldı. Ukrayna makamları 2026'da Rus P-18, Terek ve Prima radarlarının vurulduğunu bildirdi. Aralık 2022'de ise Ukrayna'nın P-18ML'inin Rus mühimmatıyla vurulduğunu gösterdiği söylenen görüntüler paylaşıldı. Bu iddialar bağımsız doğrulanmamıştır.
| Tarih | İddia | İddia sahibi ve doğrulama |
|---|---|---|
| Aralık 2022 | Ukrayna'nın P-18ML radarının Lancet gezinen mühimmatıyla vurulduğu | Ukrayna Weapons Tracker adlı hesabın tanımlaması; 19FortyFive haberi. Yer ve tarih belirsiz, bağımsız doğrulama yok |
| 2026 başı | Rus P-18-2 "Prima" radarının ilk kez vurulduğu | Ukrayna İnsansız Sistemler Kuvvetleri iddiası; Ukrayna medyası. Bağımsız doğrulama yok |
| Mayıs 2026 | Donetsk bölgesinde "ön tanımlama ile P-18" olarak belirtilen bir radarın vurulduğu | Ukrayna birimlerinin Telegram paylaşımları; Euromaidan Press, 12 Mayıs 2026. Tanım ön nitelikli, Rus yanıtı yok |
| Ağustos ve 26 Eylül 2026 | Rusya'nın elindeki Terek radarlarının vurulduğu | Ukrayna Genelkurmayı açıklaması; Ukrainska Pravda, 26 Eylül 2026. Fotoğraf kurum kaynaklı, bağımsız doğrulama yok |
Aynı kaynaklar radarın görevini hava hedeflerini algılamak, koordinatlarını belirlemek ve veriyi hava savunmasına aktarmak olarak tanımlar ve 250 km ile 35 km rakamlarını yineler. Bu tanım üreticinin menzil değerinin tekrarıdır. Ukrayna medyası bu tip vuruşların, radarların kapattığı hava sahasını açtığını yazar; bu yorumun ölçülebilir bir kanıtı sunulmamıştır.
Kaynak notu: Tablodaki satırların hiçbiri Oryx gibi görsel kanıta dayalı bağımsız bir kayıt listesinden doğrulanmamıştır. Bu nedenle toplam kaç P-18'in vurulduğu, yok edilip edilmediği veya yalnızca hasar görüp görmediği bilinmiyor.
Her iki tarafın paylaşımları da propaganda amacı taşıyabilir. Bu yüzden tabloda "vurulduğu iddia edildi" dili kullanılmıştır; görüntülerin yeri, tarihi ve radarın türü çoğu durumda bağımsız bir kurumca teyit edilmemiştir.
P-18 Hangi Sistemlerle Birlikte Kullanılır?
P-18 en çok dost-düşman sorgulayıcılarıyla (NRS-12, sonra 1L22 "Parol"), zenit füze bataryalarıyla, uçaksavar topçusuyla ve avcı uçaklarını yönlendiren komuta noktalarıyla birlikte çalışır. Başka bir radardan gelen izleri gösterebilir. Radar tek başına değil, bir komuta ve kontrol zincirinin parçasıdır.

Sorgulayıcı, hedefin dost mu olduğunu radyo sorgusuyla araştırır; 1979'da devreye giren Parol, ayrı bir kamyonda taşınır. Finlandiya'da radar S-125 bataryaları ve uçaksavar topçusuyla eşleştirilmiştir. Radar bir komuta ve kontrol sisteminin içinde çalışabilir, böylece füzeleri ve uçakları hedefe yönlendiren zincire veri akar.
İki boyutlu radarlar yükseklik bilgisi için ayrı bir yükseklik ölçerle eşleştirilir. Euromaidan Press'in 12 Mayıs 2026 tarihli haberi, bir P-18 ile PRV-16 yükseklik ölçer radarını Donetsk bölgesinde vurulan iki ayrı hedef olarak anar. Haber, PRV-16'yı santimetre bandında çalışan, hedefin irtifasını yaklaşık 300 km uzaktan ölçebilen bir radar olarak tanımlar; bu değer Ukrayna basınının aktardığı bir ifadedir.
Modernize sürümler komuta merkezleriyle dijital veri alışverişi yapar. Örneğin P-18PL'in tanıtımı hava savunma birimleri ve hava harekât merkezleriyle iletişim sistemlerinden söz eder; Sırbistan'ın yenilemesi ise radarın uzaktan optik kablo ile kumanda edilmesini sağlar. Bu bilgiler tek tek üretici kaynaklıdır.
P-18'in Rakipleri Nelerdir?
P-18'in doğrudan rakibi yoktur; benzer işi yapan radarlar halefleri ve yeniden tasarlanmış türevleridir. Bunların en bilinenleri 1L13 Nebo ailesi, P-18-2 Prima, Polonya'nın P-18PL'i ve Retia ReVEAL yenilemesidir. Ölçütler menzil, boyut sayısı, anten türü ve hareketliliktir.
| Radar | Ülke | Tür ve yaş | Not |
|---|---|---|---|
| P-12 | SSCB | Daha eski VHF radar | P-18'in atası; iki radar benzer yapı paylaşır |
| P-18 (1RL131) | SSCB | İki boyutlu, 1970 | Bu yazının konusu |
| 1L13 Nebo | SSCB / Rusya | VHF gözetleme radarı, 1984 | P-18'in yerini alan model olarak anılıyor (tek kaynak); ayrıntı sınırlı |
| P-18-2 Prima | Rusya | Yeni iki boyutlu VHF radar | Üretici iki kişilik mürettebat ve kısa kurulum süresi bildirir (tek kaynak) |
| P-18PL | Polonya | 3 boyutlu, aktif faz dizili VHF, 2023 sözleşmesi | Vikipedi, Rus Nebo-SVU'ya benzer olduğunu yazar |
| ReVEAL | Çekya | P-18 modernizasyon kiti | Yeni radar değil, mevcut P-18'in yenilemesi |
Halef radarlar
1L13 Nebo ve Nebo-SVU gibi sonraki Rus VHF radarları, P-18'in boşluğunu doldurmak için geliştirildi. Bu radarların menzil ve doğruluk değerleri bu sayfanın güvenilir kaynaklarında verilmediği için burada rakam yazılmamıştır.
Mikrodalga bandındaki radarlar
Santimetre dalgalı üç boyutlu radarlar, görev olarak P-18'in ön uyarı işine benzer iş yapar; ancak daha dar ışınla çalıştıkları için konumu daha ince belirler. Hangisinin "daha iyi" olduğu sorusunun tek cevabı yoktur: Metre bandı geniş alan ön uyarısına, mikrodalga bandı hassas konum bilgisine uygundur. İki sınıf katmanlı bir ağda birbirini tamamlar.