Marksman, İngiliz Marconi firmasının 1980'lerde geliştirdiği, iki adet İsviçre yapımı 35 mm Oerlikon topunu ve kendi radarını tek bir döner kuleye toplayan uçaksavar kulesidir. Kule bir tank gövdesine oturtulunca kendi yürür uçaksavar topuna (SPAAG) dönüşür. Satın alan tek ülke Finlandiya oldu; Fin ordusu kuleyi önce Polonya yapımı T-55AM gövdesiyle, 2016'dan beri de Leopard 2A4 gövdesiyle kullanıyor.
Türkiye de 2000'in başında bu kuleyi seçmiş, ancak proje hayata geçmemişti. Yazı; Fin Savunma Kuvvetleri belgelerine, 2004 tarihli bir Fin hava savunma dergisi makalesine, Helsingin Sanomat'ın 2015 haberine ve Türk savunma basınına dayanıyor. Tek kaynağa bağlı rakamlar ve kaynakların ayrıştığı noktalar metinde işaretlendi.

Marksman Nedir?
Marksman, iki adet 35 mm Oerlikon otomatik topu, arama ve izleme yapan tek bir radarı, nişan sistemlerini ve mürettebatı tek bir döner kulede toplayan İngiliz yapımı uçaksavar kulesidir. Kule kendi başına araç değildir; bir tank gövdesine monte edildiğinde alçak irtifadaki uçak, helikopter ve insansız hava araçlarına karşı zırhlı birlikleri koruyan kundağı motorlu uçaksavar olur.
Adı İngilizcede "nişancı" anlamına gelir. Fin ordusu araca ItPsv 90 Marksman der; ItPsv, Fincede "ilmatorjuntapanssarivaunu", yani uçaksavar tankı demek olan kısaltmadır. Kulenin Leopard 2 gövdesiyle birleşmiş hâli "Leopard 2 Marksman" ya da "ItPsv Leopard 2" adlarıyla geçer.
Marksman bir füze sistemi değildir; yalnızca top kullanır. Menzili füzeli sistemlere göre çok kısadır; karşılığında bir top mermisi bir füzeden çok daha ucuz olduğu için yakın koruma görevinde ekonomik bir araçtır. Alman Gepard ile aynı sınıftadır ve aynı top ailesini kullanır.
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Tür | Kundağı motorlu çift namlulu uçaksavar topu kulesi |
| Tasarım ülkesi | Birleşik Krallık (Marconi, bugün BAE Systems'in parçası) |
| Silah | İki adet 35 mm Oerlikon KDA topu |
| Radar | Marconi Series 400 arama ve izleme radarı (tek radar) |
| Mürettebat | 3 kişi: komutan, nişancı, sürücü |
| Bilinen kullanıcı | Yalnızca Finlandiya |
| Fin hizmet durumu | T-55AM gövdeli sürüm 2010'da depoya alındı; Leopard 2 gövdeli sürüm 2016'dan beri hizmette |
Kaynak notu: Kimlik bilgileri Fin Savunma Kuvvetleri'nin 2015 tarihli teçhizat föyü ile 2004 tarihli Fin makalesinden doğrulandı. Üreticinin güncel bir teknik föyü açık kaynakta bulunamadı; bu yüzden bazı sayısal veriler ikincil kaynaklara dayanıyor ve ilgili bölümlerde belirtildi.
Marksman Ne İşe Yarar?
Marksman'ın görevi, ilerleyen tank taburlarını alçaktan gelen hava tehdidinden korumaktır. Fin ordusu araçları özellikle tank savar helikopterlerine, alçak uçan uçaklara ve insansız hava araçlarına karşı kullanmak üzere aldı. Yüksek atış hızı sayesinde yer hedeflerine ateş etmek de mümkündür, fakat bu ikincil bir yetenektir.
2004 tarihli Fin makalesi gereksinimleri açık anlatır: araç her havada çalışabilmeli, 4 km'nin ötesine ulaşmalı ve koruduğu zırhlı birlikle aynı hareket kabiliyetine ve korumaya sahip olmalıdır. Makaleyi yazan hava savunma tabur komutanı, uzun menzilli füzeli hava savunmanın da gerekli olduğunu ayrıca belirtiyor.

Helsinki Hava Savunma Alayı komutanı, 2015'te Helsingin Sanomat'a araçların işini şöyle tarif etti: tankların ve zırhlı personel taşıyıcıların hızında kalmak, iyi korunmak ve kendi radarlarıyla makul bir hava durum resmi çıkarmak. Araçlar ayrıca ülkenin normal hava savunma komuta sistemine bağlanabiliyor.
Marksman tek başına bir bölgenin hava savunmasını üstlenmez. Katmanlı savunmanın en alt halkasıdır: birlikle birlikte hareket eder, daha uzun menzilli füze bataryalarının altında ve yanında çalışır.
Marksman Hangi Ülkenin?
Marksman bir İngiliz tasarımıdır; kule ve elektronik sistemleri Birleşik Krallık'ta Marconi tarafından geliştirildi. Yine de araç tamamen İngiliz sayılmaz: Fin Savunma Kuvvetleri'nin Leopard 2 sürümü için hazırladığı föyde gövdenin Almanya'dan, kulenin Birleşik Krallık'tan, topların İsviçre'den geldiği ayrı ayrı yazıyor. Yani "hangi ülkenin" sorusunun cevabı, parçaya göre değişen bir tablo.
Adlandırma kafa karıştırabilir. "Fin Leopard 2 Marksman" ifadesi bazı sitelerde sistemin Fin yapımı olduğu izlenimini veriyor; oysa Finlandiya yalnızca gövdeyi seçip kuleyi bu gövdeye uyarlayan taraf. Tasarımın sahibi İngiliz Marconi'dir.
Eski T-55AM gövdesi Polonya yapımıydı. Yani Fin ordusunun elindeki araç dört ülkenin parçalarından oluşan bir birleşim. Bir ikincil kaynak, Finlandiya'nın silah tedarikinde Doğu ve Batı malzemesini bir araya getirmeye alışkın olduğunu anlatıyor. Üretici zincirinin ayrıntısı "Marksman'ı Kim Üretti?" bölümünde.
| Parça | Menşei |
|---|---|
| Kule ve elektronik | Birleşik Krallık (Marconi) |
| 35 mm toplar | İsviçre (Oerlikon) |
| Eski gövde (ItPsv 90) | Polonya yapımı T-55AM |
| Yeni gövde (Leopard 2) | Almanya |
| Gövdeye uyarlama işi | Finlandiya (2014-2015) |
Marksman Özellikleri Nelerdir?
Marksman kulesi iki adet 35 mm topla dakikada yaklaşık 1.100 atış yapar, etkili menzili 4 km civarındadır, kendi radarıyla 12 km'den hedef arar ve 10 km'den izler. Mürettebat üç kişidir. Aşağıdaki değerler kuleye aittir; gövdeye bağlı ağırlık ve hız bilgileri ilgili bölümlerde ele alındı.
| Özellik | Değer | Kaynak türü |
|---|---|---|
| Silah | 2 × 35 mm Oerlikon KDA, mermi 35×228 mm | Fin makalesi (2004), Vikipedi |
| Toplam atış hızı | 18 atış/sn (yaklaşık 1.100 atış/dk) | Fin makalesi, Helsingin Sanomat |
| Etkili ve azami hava menzili | Yaklaşık 4 km | Fin makalesi, Helsingin Sanomat |
| Radar arama / izleme | 12 km / 10 km | Fin makalesi (2004) |
| Lazer telemetre | 8 km'nin üzerinde | Fin makalesi (2004) |
| Kule dönüşü | 360 derece | Fin makalesi (2004) |
| Top yüksekliği | -10 ile +85 derece arası | Fin makalesi (2004) |
| Mühimmat yükü | 460 parçalı mermi + 40 zırh delici mermi | Fin makalesi (2004) |
| Duman bombası atıcı | 8 adet 76 mm | Fin makalesi (2004) |
| Kule koruması | 14,5 mm ağır makineli tüfeğe dayanıklı olduğu söyleniyor | Vikipedi (üretici broşürüne atıf), tek kaynak |
Yan kaynaklarda ayrıca kulenin yaklaşık 11 ton olduğu, saniyede 60 derece dönebildiği ve hareket halinde sınırlı ateş edebildiği yazıyor; bunlar yalnızca tek ikincil kaynakta geçtiği için kesin sayılmamalı.
Marksman'ın Avantajları Nelerdir?
Fin kaynaklarının öne çıkardığı üstünlükler üç başlıkta toplanıyor: zırhlı birliklerle aynı hızda gidebilen korumalı bir gövde, kendi radarıyla bağımsız çalışabilmek ve eski kulelerin yeni bir gövdede ucuza yaşatılabilmesi. Bunlara, topların dünyada çok yaygın bir aileden gelmesi ve kulenin gövdeden bağımsız bir modül olarak taşınabilmesi de eklenebilir.
Helsinki Hava Savunma Alayı komutanı 2015'te, kuleyi Leopard 2 gövdesine taşımanın var olan yeteneği korumanın ucuz yolu olduğunu söyledi. Ona göre silah sisteminin kendisi iyi durumdaydı; vazgeçme nedeni yalnızca eskiyen T-55 gövdesiydi. Fin Vikipedi maddesi, hava savunma dergisindeki tartışmalara dayanarak sistemin sese yakın hızla alçaktan giden hedeflere bile ateş edebilen isabetli bir araç olarak anıldığını yazıyor.
Tek radarın hem arama hem izleme yapması, ayrı radar aracı ihtiyacını ortadan kaldırır. Fin Vikipedi maddesi, Gepard gibi benzer araçlarda genellikle iki ayrı radarın kullanıldığını hatırlatıyor.
Toplar 1950'lerde başlayan Oerlikon 35 mm ailesinden olduğu için mühimmat için özel bir üretim hattı gerekmiyor; bu bir çıkarımdır, Fin kaynaklarında açıkça yazmıyor.
Marksman'ın Dezavantajları Nelerdir?
Marksman'ın en açık sınırı kısa menzilidir: etkili ateş mesafesi yaklaşık 4 km'dir ve füze taşımadığı için bu mesafenin ötesindeki hedeflere karşılık veremez. Bunun yanında yalnızca yedi araçlık bir filo, tek ülkeye bağlı kalmış bir ürün ve ilk yıllardaki olgunlaşma sorunları öne çıkıyor.
2004 tarihli Fin makalesi alım sürecini "uzun ve çetin bir yol" diye anlatır: araçların Finlandiya'da değiştirilmesi o yılın sonuna kadar sürdü ve ilk gereksinimlere ulaşmak on yıldan fazla aldı. Fin Vikipedi maddesi, bu dönemdeki çocukluk hastalıklarının dergi tartışmalarında tatminsizlik yarattığını aktarıyor.
Yalnızca top kullanması mühimmatı da sınırlar: 500 mermilik yük, araç sürekli ateş etse yaklaşık yarım dakikada biter (500 mermiyi saniyede 18 atışa bölen basit bir hesap). Gerçekte atışlar kısa seriler hâlinde yapıldığı için bu sınır dramatik değildir, ancak uzun süren yoğun bir çatışmada ikmal gerekir.
İkincil bir kaynak, T-55AM gövdesinin dar iç hacminden mürettebatın memnun olmadığını yazıyor; bu, yeni gövdeye geçişin nedenlerinden biri olarak gösterilse de resmî bir belge yok. Marksman bugün üretilmiyor ve yeni müşteri bulamadı; geliştirme kararları Finlandiya'ya bağlı.
Marksman Ne Zaman Üretildi?
Marksman kulesi 1980'lerde Marconi tarafından tasarlandı; Finlandiya araçları 1990'lardan itibaren aldı ve araçlardaki değişiklikleri 2004'e kadar tamamladı. T-55AM gövdeli sürüm 2010'da depoya girdi, kuleler 2014-2015'te Leopard 2 gövdelerine taşındı ve bu sürüm 2016'dan beri hizmette. Yıllar kaynağa göre kayabiliyor; tablo hangi yılın hangi kaynağa dayandığını gösteriyor.

| Yıl | Olay | Kaynak durumu |
|---|---|---|
| 1983 | Kule geliştirme çalışmaları başladı | Tek kaynak (hayran sitesi) |
| 1984 ve 1986 | İki prototip: biri Vickers MBT, biri Chieftain gövdesinde | Tek kaynak (hayran sitesi) |
| 1980'lerin sonu | Araç Lohtaja atış sahasında ilk kez görüldü | Fin Savunma Kuvvetleri (2010 duyurusu) |
| 1990 | Finlandiya 7 araç sipariş etti | Vikipedi ve hayran sitesi; resmî belge görülmedi |
| 1991-1993 | 7 aracın üretimi | Tek kaynak (weaponsystems.net) |
| 1997 | Türkiye'nin yeni kundağı motorlu uçaksavar için bilgi isteği | Türk savunma basını |
| 2000'in başı | Türkiye Marksman'ı seçti, proje gerçekleşmedi | Türk savunma basını, tek kaynak |
| 2004 | Tüm araçların Finlandiya'daki değişikliği tamamlanıyor | Fin dergi makalesi |
| 23 Kasım-3 Aralık 2010 | T-55AM gövdeli araçların son atışlı tatbikatı, ardından depoya alma | Fin Savunma Kuvvetleri |
| 2014-2015 | Millog Oy kuleleri Leopard 2 gövdelerine taşıdı | Fin Savunma Kuvvetleri |
| 2016 | Leopard 2 Marksman hizmette | Fin Savunma Kuvvetleri |
Türkiye'nin Marksman'ı Var mı?
Hayır. Türk Silahlı Kuvvetleri envanterinde Marksman yoktur ve kaynaklarda hiçbir teslimat geçmiyor. Türkiye bu kuleyi 2000'in başında seçmişti, ancak alınacak taretin entegrasyon yeteneği, Leopard 1 gövdesine yurt içinde uyarlama modeli, ihtiyaç tanımındaki değişiklik ve bütçe gerekçeleriyle proje gerçekleşmedi; sonraki yıllarda yerli KORKUT geliştirildi.
Savunmasanayist'in 2020 tarihli anlatımına göre 1990'larda Kara Kuvvetleri'nin yeniden yapılanması, mekanize birliklerde kundağı motorlu uçaksavar ihtiyacını büyüttü. Radarsız 40 mm M42 Duster'lar yetmeyince Savunma Sanayii Müsteşarlığı 1997'de bilgi isteği yayımladı; İtalya'dan 76 mm toplu bir sistemin, Almanya'dan Gepard'ın ve İngiltere'den Marksman'ın üreticileri yanıt verdi.
Sonraki değerlendirmede 25 mm SIDAM, 35 mm Gepard ile Marksman ve 76 mm OtoMelara çözümleri karşılaştırıldı; 40, 70 ve 100 sistem için üç ayrı teklif istendi. 2000'in başında 35 mm çift namlulu İngiliz sistemi seçildi ama proje yürümedi. ASELSAN'ın ana yüklenici olduğu KORKUT projesi Nisan 2008'de başladı.
Veri notu: Bu hikâye tek bir Türk savunma yayınına dayanıyor (Savunmasanayist, 11 Mayıs 2020); seçimin ayrıntıları resmî bir belgeden doğrulanamadı. Teklif bedeli ya da sözleşme tutarı hiçbir kaynakta yok. Türkiye kullanıcı değildir.
Marksman mı Daha İyi, Gepard mı?
İki sistem aynı görevi yapıyor ve aynı topları paylaşıyor; bu yüzden "hangisi daha iyi" sorusunun tek cevabı yok, ölçüt değişince sonuç da değişiyor. Gepard daha büyük mühimmat yüküne ve ayrı arama ile izleme radarlarına sahip; Marksman tek radarı ve daha yeni kule tasarımıyla öne çıkıyor.
| Ölçüt | Marksman | Gepard |
|---|---|---|
| Gövde | T-55AM, sonra Leopard 2A4 | Leopard 1 |
| Silah | 2 × 35 mm Oerlikon KDA | 2 × 35 mm Oerlikon KDA |
| Radar yapısı | Tek birleşik radar (Marconi Series 400) | Ayrı arama ve izleme radarı |
| Mühimmat | 460 parçalı + 40 zırh delici | Vikipedi'ye göre namlu başına 320 parçalı + 20 zırh delici |
| Etkili menzil | Yaklaşık 4 km | Kaynaklar 4 ile 5,5 km arasında yazıyor |
| Üretim | Yaklaşık 7 araç | Almanya'da yaklaşık 420 araç |
| Bugünkü durum | Yalnızca Finlandiya'da hizmette | Üretimi bitmiş; Ukrayna dahil birkaç ülkede |
Gepard'ın radar ve atış kontrol düzeni 1970'lerin tasarımıdır; Euronews'in aktardığına göre Alman ordusunun emeklilik gerekçeleri arasında karmaşık ve pahalı radar, atış kontrol ve mühimmat vardı. Marksman ise az sayıda üretildiği için tamamen Finlandiya'nın lojistiğine bağlı. Gepard'ın ayrıntısı kendi yazısında; KORKUT ve Skyranger 30 yazıları da aynı sınıfı anlatıyor.
Bir ikincil kaynak, Finlandiya'nın 1980'lerde Gepard'ı pahalı bulduğunu ve Sovyetler Birliği ile 1948 tarihli YYA anlaşması yüzünden edinemeyeceğini yazıyor. Bu doğruysa Marksman bir tercihten çok, pratikteki tek seçenekti; ancak bu anlatım resmî bir belgeye dayanmıyor.
Marksman Dron Vurabilir mi?
Marksman'ın hedefleri arasında insansız hava araçları resmen sayılır, ancak sistemin gerçek bir dron saldırısında kullanıldığına dair kaynak bulunamadı. Fin kaynakları küçük insansız araç tehdidini hedef olarak anıyor; bu sınıfa karşı ölçülmüş bir başarı oranı ise açık kaynakta yok. Bu yüzden "vurabilir" cevabı ancak "hedef listesinde var, kanıtlanmış performans yok" biçiminde verilebilir.
2004 tarihli Fin makalesi, mekanize birliklere yönelik hava tehdidinin azalmadığını, tersine çeşitlendiğini ve yeni unsurun lennokit denen küçük insansız hava araçları olduğunu yazıyor. Vikipedi maddesi de araçların asıl hedefleri arasında helikopter, alçak uçan uçak ve insansız hava araçlarını sayıyor.
Küçük ve yavaş bir dronun radar izi küçüktür ve yaklaşık 4 km'lik top menzilinde yalnızca standart parçalı mermi bulunur; Marksman'a ait havada patlayan programlanabilir mühimmat (AHEAD türü) hiçbir kaynakta geçmiyor. Bu iki nokta çıkarımdır; Marksman ile dron testi yapıldığına dair bir ölçüm bulunamadı.
Veri notu: Fin kaynaklarında Marksman'ın küçük insansız araçlara karşı sınanmış performansını gösteren bir rakam yok. Vikipedi'de yer alan isabet oranının hangi hedeflerle ölçüldüğü belli değil; ayrıntısı Ateş Kontrol bölümünde.
Marksman Kaç Parçadan Oluşur?
Marksman beş ana bölümden oluşur: tank gövdesi, döner kule, kuledeki iki top ile mühimmat kutuları, tek radar ve nişan donanımı, bir de telsiz ve veri terminalleri. Gövde dışında her şey kulenin içinde ve üzerindedir; bu yüzden kule başka gövdeye taşınabilen tek bir modül gibi davranır.
| Bileşen | Görevi | Not |
|---|---|---|
| Gövde | Taşıma, sürüş, mürettebatın bir kısmının barınması | T-55AM ya da Leopard 2A4 |
| Kule | Topları, radarı ve iki mürettebat üyesini taşır | Fin kaynağında yaklaşık 11 ton (tek kaynak) |
| İki adet 35 mm top | Hava ve yer hedeflerine ateş | Oerlikon KDA |
| Mühimmat kutuları | Parçalı ve zırh delici mermi deposu | Toplam 460 + 40 mermi; hayran sitesine göre kutu başına 250 mermi |
| Radar | Hedefi arar ve izler | Marconi Series 400; seyir hâlinde arkaya yatırılır |
| Optik nişan ve lazer telemetre | Komutan ve nişancı için bağımsız nişan | Jiroskopla dengelenmiş; telemetre 8 km üzeri |
| Ateş yeri terminali ve üç telsiz | Veri ve ses haberleşmesi | Hava durum resmi komuta kademesinden alınır |
| Duman bombası atıcılar | Kendini koruma | 8 adet 76 mm |
Kulenin arkasında bir yardımcı güç ünitesinin kuleyi beslediği ve komutanın solda, nişancının sağda oturduğu bilgisi yalnızca bir hayran sitesinde geçiyor; resmî kaynakta doğrulanmadı. Fin makalesine göre her araç için iki ayrı mürettebat bulunur ve bir takım içinde ayrıca mühimmat dolduran bir araç ile motosikletli ulak da yer alır.
Marksman Fiyatı Nedir?
Marksman'ın birim fiyatı ya da Finlandiya'nın yedi araç için ödediği tutar açık kaynakta yayımlanmadı. Türkiye'nin 2000'in başındaki teklif istemi de bir fiyat bilgisiyle anılmıyor. Bu yüzden bir rakam yazmıyoruz; kaynağa bağlanamayan tahmini bedeller metne alınmadı, "fiyat açıklanmadı" demek en doğru cevaptır.
Elimizdeki tek maliyet ipucu niteliksel. Helsinki Hava Savunma Alayı komutanı 2015'te, kulelerin yeni gövdeye taşınmasını yeni bir sistem inşa etmeyi gerektirmeyen ucuz bir yol diye tarif etti. Gövde olarak, Hollanda'dan alınan Leopard 2A6'ların devreye girmesiyle boşa çıkan Leopard 2A4'ler kullanıldı; yani bu iş için yeni tank satın alınmadı.
Dönüşümü Finlandiya'da Millog Oy yaptı; iş bedeli açık kaynakta görülmedi. 2004 tarihli makaleyi yazan komutan, kendine özgü çözümlere ilerde para yetip yetmeyeceğini de açıkça sorguluyor: ona göre ilmatorjunta sistemleri teknik olarak karmaşıklaşıyor ve hem kullananlar hem bakım yapanlar için daha zorlu hâle geliyor. Bu bir maliyet rakamı değil, ama Marksman gibi tek ülkeye özgü sistemlerin neden pahalı sayıldığını gösteriyor.
Veri notu: Fiyat açıklanmadı. Tahmini bedel yazılmadı. Sözleşme tutarı kamuya açıklanırsa tarih ve kaynak türüyle eklenmelidir.
Marksman Kaç Yılında Üretildi?
Tek bir üretim yılı yok, çünkü Marksman üç ayrı aşamada ortaya çıktı: kule tasarımı 1983-1986 arasında, Finlandiya için yapılan yedi araç 1990'lı yıllarda, Leopard 2 gövdeli sürüm ise 2014-2015'te. Hangi aşamayı kastettiğinize göre doğru cevap değişir; aşağıda üçü ayrı ele alındı.
Fin Savunma Kuvvetleri 2010 tarihli duyurusunda aracın Lohtaja'da ilk kez 1980'lerin sonunda görüldüğünü yazıyor. Bu tarih 1990 sipariş yılından önce; yani o dönemde görülen araç bir deneme ya da tanıtım örneği olabilir. Bu bir çıkarımdır, belge yok.
Siparişin 1990'da verildiği Vikipedi ve bir hayran sitesinde yazıyor; yedi aracın 1991-1993 arasında üretildiği ise yalnızca weaponsystems.net'te geçiyor. Buna karşılık 2004 tarihli Fin makalesi, araçların o yılın sonuna kadar Finlandiya'da değiştirildiğini yazıyor; yani "üretim" kavramı hangi iş kastedilirse değişiyor.
Adın sonundaki "90" sayısı Vikipedi'de aracın hizmete girdiği yıl diye açıklanıyor. Aynı Fin makalesinde başka malzemeler de "ilmatorjuntapatteri (61)" ya da "johtoportaat (87)" gibi parantezli sayılarla anılıyor; yani sayı yalnızca bu araca özgü bir etiket değil, Fin ordusunun model adlandırması gibi görünüyor. Kesin yorum için Fin Savunma Kuvvetleri'nin tanımına bakmak gerekir.
Marksman Menzili Ne Kadar?
Fin Savunma Kuvvetleri etkili ateş mesafesini 4 km (4.000 m) olarak verir; Helsingin Sanomat aynı değeri azami mesafe diye yazıyor. Radar hedefi 12 km'den arar ve 10 km'den izler, lazer telemetre 8 km'nin üzerinde ölçüm yapar; bunlar ateş menzili değil algılama mesafesidir.
Menzil ile radar mesafesi arasındaki fark önemlidir: araç, hedefi 10 km'de izlemeye başlasa da ancak yaklaşık 4 km'ye girince etkili ateş açabilir. Aradaki mesafe tepki süresi sağlar; koruma, tek başına ateş mesafesiyle değil bu zamanla ölçülür.
Kule dikeye çok yakın, +85 dereceye kadar kalkabilir; ama Marksman için yayımlanmış bir irtifa sınırı bulamadık. Fin Vikipedi'deki genel uçaksavar tankı maddesi, benzer sistemlerde yükseklik sınırını yaklaşık 3 km olarak yazıyor; bu Marksman'a özgü olmayan sınıf düzeyinde bir rakamdır.
Marksman Dakikada Kaç Mermi Atar?
İki top birlikte saniyede 18 atış, yani dakikada yaklaşık 1.100 mermi atar; bu, toplam teorik atış hızıdır. Her namlu saniyede dokuz atış yapar. Helsingin Sanomat ve Fin makalesi aynı rakamları veriyor. Pratikte toplar uzun süre sürekli değil, kısa seriler hâlinde ateşlenir.
Bir hayran sitesine göre tipik bir hedefe 20 ile 40 mermilik seri atılır; bu bilgi yalnızca orada geçiyor. Aynı topların Gepard'daki atış hızı da namlu başına yaklaşık 550 mermi/dk olduğundan sayılar birbiriyle uyumludur. Türk KORKUT için Savunmasanayist de 1.100 atış/dk veriyor; yani hepsi aynı top ailesinin değerleridir.
500 mermilik yük, tam hızla kesintisiz ateşte yaklaşık 28 saniye yeter (500'ün 18'e bölünmesiyle bulunan basit bir hesap). Bu yüzden 1.100 rakamı, sürekli bir hızdan çok kısa süreli yoğun bir ateş kapasitesini anlatır.
Marksman Hangi Ülkelerde Var?
Marksman'ın bilinen tek kullanıcısı Finlandiya'dır. Başka hiçbir ülkenin envanterinde olduğuna dair kaynak yoktur. Birleşik Krallık'ta Chieftain ve Vickers gövdeli prototipler yapıldı (tek kaynak), ordu envanterine girdiğine dair kaynak yok; Türkiye kuleyi seçti ama alım gerçekleşmedi. Marconi ile Güney Afrikalı Denel'in 1994'te G6 gövdesine kule monte etme planı duyuruldu, hayata geçmedi.
Finlandiya'daki araç sayısı kaynaklarda yedidir. Bir hayran sitesi "10'a kadar kule teslim edildi, 7 sistem hizmette" diyor; bu sayı resmî Fin kaynaklarında görülmedi. Fin Vikipedi maddesi Leopard 2 listesinde "7 Leopard 2 ITK Marksman" yazıyor.
Finlandiya'nın kendi hava savunma tankı geçmişi şöyle:
| Dönem | Araç | Not |
|---|---|---|
| Devam Savaşı | İsveç yapımı Landsverk Anti II | İlk altı araç alındı; Fin makalesine göre Panssari-ilmatorjuntapatteri 11 uçağı düşürdü, 7 uçağı hasara uğrattı |
| Soğuk Savaş | Sovyet ZSU-57-2 | 9 adet alındığı bir ikincil kaynakta yazıyor |
| 1990'lardan 2010'a | ItPsv 90 Marksman (T-55AM gövdeli) | 7 araç |
| 2016'dan itibaren | ItPsv Leopard 2 Marksman | Aynı kulelerin yeni gövdede kullanımı |
Veri notu: Leopard 2 Marksman'ın bugün de hizmette olduğunu doğrulayan güncel bir resmî açıklama bulunamadı; elimizdeki en yeni resmî belgeler 2015-2016 tarihlidir, ikincil kaynaklar ise sistemi hizmette gösteriyor.
Marksman Mermisinin Hızı Ne Kadar?
Parçalı mermi namludan saniyede 1.175 metre hızla çıkar. Zırh delici alt kalibre mermi saniyede 1.385 metre gider. İlk rakamı Fin Savunma Kuvvetleri'nin 2004 tarihli makalesi ve Vikipedi veriyor; ikinci rakam yalnızca Fin Vikipedi maddesinde ve ona dayanan ikincil bir kaynakta geçiyor.
Fin Vikipedi maddesi parçalı merminin ağırlığını 550 gram olarak yazıyor; bu da tek kaynak. Bu hızlar namlu çıkış hızıdır; mermi havada sürtünmeyle yavaşlar ve hedefe varış hızı daha düşüktür. Hedefe ulaşma süresi yaklaşık 4 km'de saniyeler mertebesindedir; kesin bir süre için yayımlanmış bir balistik tablo bulunamadı.
Namlu uçlarındaki algılayıcılar gerçek çıkış hızını ölçer ve ateş kontrol bilgisayarına aktarır. Bilgisayar bu ölçümü ön hesapta kullanır; bu bilgi Fin Savunma Kuvvetleri'nin sunumundan aktarılan ikincil bir kaynakta geçiyor.
Marksman Ağırlığı Ne Kadar?
Leopard 2 gövdeli Marksman'ın savaş ağırlığı Fin Savunma Kuvvetleri'ne göre 49.255 kg'dır. T-55AM gövdeli ilk sürüm yaklaşık 41 ton ağırlığındaydı. Aradaki yaklaşık sekiz tonluk farkı büyük ölçüde gövde belirler; kule iki sürümde de aynıdır ve Fin Vikipedi'ye göre yaklaşık 11 ton gelir.
| Ölçü | ItPsv 90 (T-55AM) | Leopard 2 Marksman |
|---|---|---|
| Savaş ağırlığı | Yaklaşık 41 ton | 49.255 kg |
| Uzunluk (namlular önde) | Yaklaşık 9 m (tek kaynak) | 9,30 m |
| Genişlik | Yaklaşık 3,3 m (tek kaynak) | 3,70 m |
| Yükseklik | Yaklaşık 4 m (tek kaynak) | 4,82 m (radar en yüksek konumda) |
| Motor gücü | 620 hp | Yaklaşık 1.500 hp (1.100 kW), ikincil kaynak |
Gepard yaklaşık 47,5 ton geliyor; Leopard 2 gövdeli Marksman ondan yaklaşık iki ton daha ağır. Leopard 2A4'ün standart hızı 68 km/sa iken, ikincil bir Fin kaynağı Marksman için normal zamanda izin verilen hızı 50 km/sa olarak yazıyor; nedeni belirtilmemiş ve resmî bir belgeyle doğrulanmadı.
Marksman Neleri Vurabilir?
Marksman'ın asıl hedefleri helikopterler, alçaktan uçan savaş uçakları ve küçük insansız hava araçlarıdır. Fin Savunma Kuvvetleri, özellikle tank savar helikopterlerini öne çıkarır. Yüksek atış hızı sayesinde yer hedeflerine de ateş edebilir; zırh delici mermiler hafif zırhlı araçlara karşı kullanılır, ama asıl iş hava hedefleridir.
Zırh delici mermiler kendini koruma içindir: araçta 40 adet bulunur ve her top için 20 mermi ayrılır. Ağır tanklara karşı bir silah olarak tasarlanmamıştır. Hava hedefleri için kullanılan parçalı mermi, hedefin yakınında ya da çarpınca patlayarak parça ve yangın etkisi yaratır.
Fin makalesi, ön hatta çalışan tankların en tehlikeli rakiplerinin düşmanın tank savar helikopterleri, tankları ve dolaylı ateş olduğunu yazıyor. Marksman bunlardan yalnızca hava kısmına karşılık verir; kara tehdidi başka birliklerin işidir.
Yüksek irtifada uçan uçaklar ve balistik füzeler Marksman'ın görev alanı dışındadır; etkili ateş mesafesi yaklaşık 4 km olan bir top sisteminden bunu beklemek gerçekçi değildir. Bu, kaynaklarda açıkça yazan bir ifade değil, menzil sınırından çıkarılan bir sonuçtur.
Marksman Kullanıldığı Yerler
Marksman yalnızca Fin Kara Kuvvetleri'nde, Zırhlı Tugay'a (Panssariprikaati) bağlı Helsinki Hava Savunma Alayı'nın eğitim ve görev sisteminde kullanılıyor. T-55AM döneminde tank taburlarının karargâh bölüklerine bağlı, iki araçlık takımlar hâlinde çalıştı. Savaşta gerçek bir hedefe ateş ettiğine dair kaynak bulunamadı; ateşli kullanım atış sahalarında oldu.
Fin Savunma Kuvvetleri'nin 2010 tarihli duyurusuna göre T-55AM gövdeli araçlar son kez 23 Kasım-3 Aralık 2010 arasında Lohtaja atış sahasındaki hava savunma tatbikatında ateş etti. Ardından depoya alındı; aynı duyuru, ekipmanın savaş zamanı birliklerinin önemli bir parçası olarak 2010'ların sonuna kadar kalacağını belirtiyordu.
2004 tarihli makale eğitim düzenini de anlatıyor: takım eğitimi önce aracın gövde yapısını öğretmekle başlıyor, ardından özel eğitim dönemleri ve birlik eğitimi geliyor. Takıma girmek isteyen er sayısı alınabilenden fazlaydı. 2015'te alay komutanı, er eğitimi başlamadan önce Lohtaja'da birkaç kez atış yapılacağını söyledi.
İkincil bir kaynak, depodaki araçların ayda en az bir kez çalıştırıldığını yazıyor. Leopard 2 sürümü 5 Ağustos 2015'te Hämeenlinna'daki Parolannummi'de yeni teçhizat olarak tanıtıldı; Fin föyü onu mekanize muharebe birliklerine yerleştirilmiş olarak anıyor. 2004 tarihli makaleye göre her takım için yaklaşık 20 er seçiliyor ve hizmet süresi 362 gün sürüyordu; araçlar zorunlu askerlik eğitiminin de bir parçası.
Marksman Ne Tip Mühimmat Atıyor?
Marksman iki cins 35×228 mm mermi taşır: hava hedefleri için parçalı mermi (460 adet) ve kendini koruma için zırh delici alt kalibre mermi (40 adet). Her iki mermi de NATO standardındaki 35 mm Oerlikon ölçüsündedir. Marksman'a özel havada patlayan bir mermi kaynaklarda görülmedi.

| Mermi | Adet | Namlu çıkış hızı | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Parçalı mermi | 460 | 1.175 m/sn | Helikopter, uçak ve insansız araç |
| Zırh delici alt kalibre mermi | 40 (her top için 20) | 1.385 m/sn (tek kaynak) | Kendini koruma, hafif zırhlı araç |
Fin makalesi toplam adetleri, ikincil bir kaynak ise her top için ayrılan 20 zırh delici mermiyi veriyor. Aynı 35 mm mermi ailesi Gepard ve Türk KORKUT'ta da kullanılır; bu mermilerin uyumluluğu konusunda ayrı bir sorun Gepard'ın Ukrayna deneyiminde yaşandı ve Gepard yazısında anlatıldı. Marksman için benzer bir sorun bildirilmedi.
Oerlikon'un AHEAD ve Aselsan'ın ATOM adlı hava patlamalı 35 mm mermileri vardır, ancak bunların Marksman ile birlikte kullanıldığına dair hiçbir kaynak yok. Marksman'ın bu mermileri ateşleyebilmesi için ateş kontrol sisteminin buna uygun olması gerekir; bu konuda bilgi bulunamadı.
Marksman Kaç Km'lik Alanı Korur?
Marksman sabit bir bölgeyi değil, hareket eden birliği korur; bu yüzden "kaç kilometrekare" sorusunun tek cevabı yok. Yaklaşık 4 km'lik etkili menzil, düz bir yarıçap olarak alınırsa teorik olarak 50 kilometrekarelik bir daire verir (4 km yarıçaplı dairenin alanı), ama gerçek koruma bundan çok daha dardır.

Gerçek koruma alanı arazinin engellerine, hedefin yönüne ve irtifasına, mürettebatın hazırlığına bağlıdır. Fin makalesine göre iki araçlık takım genellikle bir arada kullanılır ve araçlar arasındaki mesafe 500 metreden birkaç kilometreye kadar değişir; bu aralığı görev, atış yerleri ve hava tehdidi belirler.
Radarın 12 km'den hedef araması, korunan birliğe erken uyarı verir; ama bu, 12 km'lik bir koruma çemberi olduğu anlamına gelmez. Koruma mesafesini top menzili belirler ve bu yaklaşık 4 km'dir.
Marksman Kurulumu Nasıl Olur?
Marksman sabit bir tesise kurulmaz; zırhlı birliğin içinde araç olarak konuşlanır. Genel çerçeve Fin makalesinde şöyle anlatılıyor: tabur komutanı bir görev verir, takım lideri hava düşmanının olası davranışını değerlendirip uygun atış yerlerini belirler, ardından savunma planını hazırlar. Bu anlatım ansiklopedik düzeydedir.
Takım lideri, saldırının en öndeki ucunun nerede olduğunu sürekli takip eder ve korunan birimin telsiz ağını dinleyerek araçlarının hareketini koruduğu birliğin hızına göre ayarlar. Takım genellikle bir arada, ama araçlar arasında belirli aralıklarla çalışır.
Radar seyir sırasında arkaya yatırılır, çalışırken kaldırılır; yani aracın yüksekliği 4,82 metreye çıkar (radar en yüksek konumda). Takım, kendi radar görüntüsüne ek olarak hava savunma komuta kademesinin paylaştığı hava durum resmini de ateş terminalinde görür ve bu resmi tabura da iletir.
Bu bölüm bir talimat değil, genel bir anlatımdır; ayrıntılı bir saha kılavuzu açık kaynakta bulunmuyor.
Marksman Nasıl Çalışır?
Marksman'da radar önce hedefi arar, hedef yaklaşınca izler, bilgisayar ateş çözümünü hazırlar, top kulesi hedefe dönüp ateş eder. Aynı iş zinciri komutan ile nişancının optik nişanlarıyla elle de yürütülebilir.
Radar hedefi 12 km'de bulur, 10 km'de izlemeye geçer. Bilgisayar hedefin hızını ve yönünü hesaplar, topun hedefin ileri noktasına nişan almasını sağlar. Topların atış mesafesi yaklaşık 4 km olduğundan, araç ancak hedef bu mesafeye girince ateş açabilir.
Kule 360 derece döner, toplar -10 ile +85 derece arasında hareket eder. Ateşleme sırasında iki top aynı anda çalışır. Helikopter ya da alçak uçan bir uçak gibi hızla ortaya çıkan hedeflere karşı kısa seriler atılır.
Radar devre dışı kalırsa ya da kullanılmak istenmezse, komutan ve nişancı optik nişanlarla ve lazer telemetreyle hedefe ateş edebilir. Bu yedek düzenin ayrıntısı "Ateş Kontrol Sistemi" bölümünde.
Marksman Kulesinde Hangi Toplar Kullanılır?
Kulede iki adet 35 mm Oerlikon KDA topu bulunur. KDA, İsviçre'nin Oerlikon Contraves firmasının 1950'lerde geliştirdiği 35×228 mm mermili, gazla çalışan, kemerle beslenen otomatik top ailesinin ilk modelidir. Aynı top ailesi Alman Gepard'da, Japon Type 87'de ve Polonya'nın PZA Loara'sında da bulunur.
Vikipedi'ye göre KD serisinin geliştirilmesi 1952 dolaylarında, Oerlikon'un uçaksavar için en uygun çapın 35 mm olduğunu hesaplamasından sonra başladı. Firma 2009'da Rheinmetall ile birleşerek Rheinmetall Air Defence adını aldı. Ailenin kemer beslemeli sürümü KDA, klip beslemeli sürümü KDC'dir; Savunmasanayist, KORKUT'un ilk prototipinde KDC topları kullanıldığını yazıyor.
Fin kaynaklı bir ikincil anlatıma göre Marksman'ın iki namlusu her zaman birlikte ateşlenir. Namlu başına saniyede dokuz atış yaklaşık 540 mermi/dk eder; Gepard için yazılan yaklaşık 550 mermi/dk ile örtüşür.
Marksman Hangi Şasilere Monte Edilir?
Marksman kulesi, ayarlanabilir bir kule halkası sayesinde birçok tank gövdesine uyarlanabilir; ancak yalnızca iki gövdede gerçekten kullanıldı: Polonya yapımı T-55AM ve Alman Leopard 2A4. Diğer gövdeler için teklifler ve prototipler vardı, ama hiçbiri Finlandiya dışında hizmete girmedi; bu seçenekler aşağıda gövde gövde sıralandı.

T-55AM gövdesi (ItPsv 90)
Fin ordusu Polonya yapımı T-55AM'yi seçti; Vikipedi, bu sürümün sistemin artan ağırlığı ve daha yüksek motor gücü nedeniyle tercih edildiğini yazıyor. Gövde 620 hp motor taşıyordu. Yaklaşık 36 tonluk T-55AM, kuleyle birlikte 41 tona çıktı.
Leopard 2A4 gövdesi (Leopard 2 Marksman)
Kuleler 2014-2015'te Finlandiya'da Millog Oy tarafından Leopard 2A4 gövdelerine taşındı. 2004 tarihli makale, bunun için yalnızca bir adaptör halkası ve dahili telefon sisteminde değişiklik gerekeceğini, üreticinin ayrıca bir deneme montajı yaptığını söylüyor. İkincil bir kaynak 10 cm genişliğinde bir uyum halkasından söz ediyor.
| Ölçüt | T-55AM | Leopard 2A4 |
|---|---|---|
| Motor | V-55 dizel, 620 hp | MTU dizel, yaklaşık 1.500 hp (ikincil kaynak) |
| Azami hız | Yaklaşık 45 km/sa (tek kaynak) | İzin verilen 50 km/sa (ikincil kaynak) |
| Uyarlama | Finlandiya'da, 2004'e kadar süren değişikliklerle | Millog Oy, 2014-2015 |
| Gerekçe | Yüksek motor gücü ve ağırlık taşıma (Vikipedi) | Eskiyen gövdenin yenilenmesi (alay komutanı); daha iyi hareket kabiliyeti ve daha kararlı platform (Vikipedi) |
Teklif edilen ve denenen gövdeler
Hayran sitesine göre ilk prototip 1984'te Vickers Mk 3 gövdesine, ikincisi 1986'da Chieftain gövdesine kuruldu. 1994'te Marconi, T-54/55, Type 59, Centurion, M48, Vickers, Chieftain, Challenger 1 ve Leopard 1 için dönüşüm teklif etti; Denel ile G6 tekerlekli gövdesi için de plan duyurdu. Türkiye'de 2000'de, kulenin Leopard 1 gövdesine yurt içinde uyarlanmasını içeren proje modeli yetersiz bulundu. Hiçbiri hayata geçmedi.
Marksman'ı Kim Üretti?
Marksman'ı İngiliz Marconi Electronic Systems geliştirdi; kule tasarımı ve elektronik sistemler bu firmadan çıktı. Firma sonradan BAE Systems'in çatısı altında toplandı. Topları İsviçre'nin Oerlikon Contraves firması yaptı. Kulenin zırhlı gövdesini bir hayran sitesine göre Vickers üretti; bu bilgi tek kaynakta geçiyor.
Oerlikon Contraves, 2009'daki birleşmeden sonra Rheinmetall Air Defence AG adını aldı; yani toplar bugün Rheinmetall'in hava savunma kolundan gelen bir aileye ait. Leopard 2 dönüşümünü Finlandiya'da Millog Oy yaptı. Gövdeler Polonya (T-55AM) ve Almanya (Leopard 2A4) kaynaklı.
Marksman'ın bugün üretimde olduğunu gösteren kaynak yok. Fin kaynakları 2014-2015 çalışmasını yeni üretim değil, Finlandiya'nın elindeki kulelerin yeniden kullanımı olarak anlatıyor.
Marksman'ın Ateş Kontrol Sistemi Nasıl Çalışır?
Marksman'ın ateş kontrolü tek bir radar, bir lazer telemetre, jiroskopla dengelenmiş optik nişanlar, ateş yeri terminali ve bir hesaplayıcıdan oluşur. Radar hedefi izler, hesaplayıcı topların nereye nişan alacağını belirler. Radar kullanılamazsa optik nişan ve telemetre devreye girer; bu yedek düzen sistemi radara bağımlı olmaktan kurtarır.
Komutan ile nişancının her ikisinde de jiroskopla dengelenmiş nişan bulunur; lazer telemetre 8 km'nin üzerinde mesafe ölçer. Arama ve izleme tek radarda birleşmiş olduğundan, nişancının ayrı bir radar çıktısıyla uğraşmasına gerek kalmaz; bu, sistemin tasarım tercihidir.
Namlu uçlarındaki algılayıcılar topların gerçek çıkış hızını ölçer ve bu bilgi ön hesapta kullanılır; ikincil bir kaynak bunu belirtiyor. Fin makalesine göre ayrıca bir ateş yeri terminali ve veri ile ses için üç telsiz bulunur; araç, hava savunma komuta kademesinin hava durum resmini de görür.
Vikipedi, sistemin belgelenmiş isabet oranının yüzde 52,44 olduğunu yazıyor; kaynak bir Fin eğitim yazısıdır. Hangi hedeflere, hangi koşullarda ölçüldüğü belli değil. Bağımsız bir doğrulama olmadığı için bu rakam bir kıyas ölçütü olarak kullanılamaz.
Marksman Hangi Radarı Kullanıyor?
Marksman, Marconi'nin Series 400 ailesinden tek bir arama ve izleme radarı kullanır. Kaynaklar I/J bandı (bazıları X/J bandı yazıyor) ve frekans çevik olduğunu belirtir. Fin makalesine göre hedefi 12 km'de arar, 10 km'de izler. Üreticinin radarla ilgili ayrıntılı bir föyü açık kaynakta bulunamadı.

Radar anteni kulenin arkasında, sol tarafta durur ve seyir sırasında arkaya yatırılır; bu ayrıntı ikincil bir kaynaktan geliyor. İkincil kaynak radarın dakikada 60 devir döndüğünü de yazıyor, ancak resmî föylerde bu rakam yok. Radar yükseltildiğinde araç yüksekliği 4,82 metreye ulaşır.
Frekans, güç ya da dalga biçimi gibi ayrıntılar açık kaynakta yok. Fin Vikipedi maddesi radarı Marconi'ye (bugün BAE Systems'in parçası) bağlıyor ve ölçme mesafesini 10 km'nin üzerinde veriyor; Fin makalesi ise 12 ve 10 km'yi ayrı ayrı yazıyor.
Helsinki Hava Savunma Alayı komutanı 2015'te radarlar sayesinde araçların makul bir hava durum resmine sahip olduğunu söyledi. Fin Vikipedi maddesine göre bu tek radarlı düzen, Gepard gibi araçlardaki iki ayrı radar çözümünden farklıdır.
Marksman'ın Rakipleri Nelerdir?
Marksman'ın rakipleri, kendi yürür topla veya top-füze karışımıyla çalışan diğer zırhlı uçaksavarlardır: Alman Gepard, Japon Type 87, Polonya'nın PZA Loara'sı, Türk KORKUT, Rus Tunguska-M1 ve ZSU-23-4 Shilka. Bu sistemler farklı çağların ve görevlerin ürünü olduğu için aralarında doğrudan bir sıralama yapılmaz; aşağıda yalnızca kimlikleri verildi.
Gepard
Aynı 35 mm topları taşıyan en yakın rakiptir; Leopard 1 gövdeli ve ayrı radarlıdır. Marksman'la ayrıntılı karşılaştırması "Marksman mı Daha İyi, Gepard mı?" bölümünde.
Type 87 ve PZA Loara
Japon Type 87 ile Polonya'nın PZA Loara'sı da aynı Oerlikon KD top ailesini kullanır. Vikipedi'ye göre Type 87 yaklaşık 38 ton geliyor ve 52 araç üretildi.
KORKUT
Türk KORKUT, iki adet 35 mm Oerlikon topu taşıyan, yurt içinde geliştirilen bir sistemdir. Savunmasanayist'e göre dakikada 1.100 atış yapar ve etkili menzili 4 km'dir; ilk sistemler 31 Ekim 2016'da teslim edildi. Bu rakamlar Marksman'ınkilerle neredeyse aynıdır; çünkü top ailesi aynı.
Tunguska-M1 ve ZSU-23-4 Shilka
Tunguska-M1, topun yanında füze de taşıyan Rus sistemidir; Shilka ise dört adet 23 mm topla çalışan, daha eski bir Sovyet tasarımıdır. Her ikisi de farklı menzil ve kalibre sınıflarında olduğu için Marksman'ın doğrudan karşılığı değildir.
| Sistem | Ülke | Silah | Not |
|---|---|---|---|
| Marksman | Birleşik Krallık (kule) | 2 × 35 mm | Yalnızca Finlandiya kullanıyor |
| Gepard | Almanya | 2 × 35 mm | Ayrı radarlı; Ukrayna dahil birkaç ülkede |
| Type 87 | Japonya | 2 × 35 mm | Yaklaşık 38 ton, 52 araç |
| PZA Loara | Polonya | 35 mm | Aynı top ailesi |
| KORKUT | Türkiye | 2 × 35 mm | Dakikada 1.100 atış, 4 km |
| Tunguska-M1 | Rusya | 30 mm top ve füze | Top-füze karışık |
| ZSU-23-4 Shilka | SSCB | 4 × 23 mm | Eski nesil, kısa menzil |