HQ-2 Nedir? Çin'in S-75 Türevi Hava Savunma Füzesinin Özellikleri ve Tarihçesi

HQ-2 (CSA-1), Çin'in Sovyet S-75'ten türettiği yer-hava füze sistemidir. Menzili sürüme göre 35-50 km; 1967 U-2 düşürmesi, kullanıcılar ve Türkiye durumu.

HQ-2, Çin'in 1960'larda Sovyet S-75 Dvina sisteminden türettiği orta menzilli, yüksek irtifa odaklı bir yer-hava füze sistemidir. Adındaki "HQ", Çince "Hongqi" yani Kızıl Bayrak sözcüğünün kısaltmasıdır; Batı kaynaklarında aynı sistem CSA-1 koduyla geçer. Füze radyo komutuyla yönlendirilir ve iki kademeli bir motorla uçar: katı yakıtlı bir güçlendirici ile sıvı yakıtlı bir ana motor.

Sistem, Çin'in Sovyet teknolojisini kopyalayıp kendi ihtiyacına göre değiştirdiği ilk büyük hava savunma örneklerinden biridir. Devlet onayı Temmuz 1967'de çıktı, Tayvan'a ait bir U-2 keşif uçağının aynı yılın 8 Eylül'ünde düşürülmesi bu sistemle anılır ve ürün onlarca yıl hizmette kaldı. Metindeki bilgiler 20 Kasım 2026'ya kadar erişilebilen kaynaklara dayanır. Çin teknik veri sayfası yayımlamadığı için rakamların çoğu ikincil derlemelerden gelir; kaynaklar birbirini tutmadığında bu açıkça yazıldı. Üst sürümler ve sonradan gelen HQ-12 ile HQ-22 "Halefleri" başlığında ele alınıyor.

Alçak dağların ve basamaklı yeşil tarlaların önünde, daire biçimli toprak set içinde eğik rayda duran uzun bir füzenin temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Kaynak notu: HQ-2'nin Çin'deki tasarım belgeleri yayımlanmış değildir. Geliştirme tarihleri, Çince bir sanayi tarihinin İngilizceye çevrilmiş özetine dayanıyor; boyut ve performans rakamları ise Batılı derleme sitelerinden ve araştırma kuruluşlarından geliyor. Savaşta elde edildiği söylenen sonuçlar çoğunlukla taraflardan birinin kendi anlatımıdır ve bağımsız olarak doğrulanmış değildir.

HQ-2 Nedir?

HQ-2, Çin Halk Cumhuriyeti'nin Sovyet yapımı S-75 (NATO adı SA-2 Guideline) sistemini kopyalayıp geliştirmesiyle ortaya çıkan, radar yönlendirmeli yer-hava füze sistemidir. Yüksekten uçan keşif uçaklarına ve bombardıman uçaklarına karşı tasarlandı. Çin'de Hongqi-2 diye bilinir; sisteme altı fırlatıcı, bir hedef izleme radarı ve destek araçları dahildir.

Ad konusunda küçük bir kafa karışıklığı var. Amerikan Bilim Adamları Federasyonu'nun (FAS) sayfası "HQ"yu "Kızıl Lider" diye çevirirken, Çin füze serisini anlatan diğer derlemeler Hongqi'yi Kızıl Bayrak olarak açıklıyor. Serinin devamındaki HQ-9, HQ-16 gibi adlar da aynı kökten geldiği için bu metinde Kızıl Bayrak okuması kullanıldı.

HQ-2 tek bir ürün değil, bir geliştirme çizgisinin adıdır. Önce Sovyet sisteminin birebir kopyası olan HQ-1 yapıldı, ardından elektronik karıştırmaya karşı güçlendirilmiş HQ-2 geldi. Sonraki onlarca yılda HQ-2A, HQ-2B ve HQ-2J gibi sürümler eklendi. Her sürümün farkı "Kaç Yılında Üretildi?" başlığında, parçalar ise "Kaç Parçadan Oluşur?" başlığında anlatılıyor.

HQ-2 Ne İşe Yarar?

HQ-2'nin görevi, belirli bir noktanın, örneğin bir şehrin, bir üssün ya da bir sanayi tesisinin üzerinden yüksek irtifada geçen uçakları radar yardımıyla izleyip füzeyle vurmaktır. Sabit mevzilerde, bölgesel savunma katmanının orta-yüksek irtifa kısmında çalışmak üzere tasarlandı. Alçaktan sızan uçaklar ve çok sayıda aynı anda gelen hedefler sistemin asıl alanı sayılmaz.

Çin'in bu sistemi istemesinin doğrudan sebebi, 1950'lerin sonundan itibaren Tayvan tarafından ve Amerikan desteğiyle yüksek irtifadan yapılan keşif uçuşlarıydı. GlobalSecurity'nin aktardığı Çince sanayi tarihine göre ilk Hongqi-1 füzeleri bu uçaklara karşı kullanıldı. Karşı taraf elektronik karıştırma uygulamaya başlayınca daha dayanıklı bir sürüm gerekti ve HQ-2 projesi bu ihtiyaçtan doğdu. Ayrıntılı zaman çizelgesi "Ne Zaman Üretildi?" başlığında yer alıyor.

Kullanım amacı sonradan genişledi. 1979 Çin-Vietnam Savaşı'nda Çin birliklerinin, sınır içindeki sabit füze kuşağının koruma alanının dışına ilerlemediği yazılıyor (Air Power Australia'nın aktarımı). Bunun üzerine 1980'de paletli bir fırlatıcı geliştirilmesine başlandı. Yani sistem baştan beri sabit savunmaya dönükti, hareket kabiliyeti sonradan, bir eksiklik fark edilince araştırıldı.

HQ-2 Hangi Ülkenin?

HQ-2 Çin'e aittir. Sistem Çin Halk Cumhuriyeti'nde, Sovyetler Birliği'nden alınan S-75 örnekleri ve belgeleri temel alınarak geliştirildi ve üretildi. Kökeni Sovyet olsa da HQ-2 sürümü, Çin mühendisliğinin yapısını ve elektroniğini değiştirdiği bir üründür. Bugün ihracat işlerini Çin devlet şirketleri yürütüyor ve sistemin resmî sahibi Çin sayılıyor.

FAS'ın Sovyet sistemi anlatan sayfası, HQ-1'in lisansla yapılan sürüm olduğunu, HQ-2'nin ise Çin'in V-750 füzesini kendi değiştirmesiyle ortaya çıktığını yazar. GlobalSecurity'deki Çince kaynaklı metin ise 1957 yılında Çin ile Sovyetler arasında imzalanan ulusal savunma teknolojisi anlaşmasını anar ve Çin tarafının S-75'i "kopya üretim" diye adlandırdığını gösterir. Bu iki ifade çelişmez; lisans ve kopya sözcükleri aynı sürecin farklı yönlerini anlatıyor. Ancak 1960 ağustosunda Sovyet uzmanlar Çin'den çekildiğinden, işin büyük kısmı Çinli ekiplerce kendi başlarına tamamlandı.

Üretimi hangi kurumların yaptığı ve ihracat kanalları "Kim Üretti?" başlığında yer alıyor. Sistemin Sovyet tarafındaki karşılığı ve adlandırma sorunları "S-75 Dvina Arasındaki İlişki" başlığında anlatılıyor.

HQ-2 Özellikleri Nelerdir?

HQ-2, iki kademeli, yaklaşık 10,8 metre uzunluğunda bir füzedir. Güdümü radyo komutuyladır; yani yerdeki radar füzeyi izler ve komutları telsizle gönderir. Harp başlığı parçacıklı-patlayıcı tiptedir ve yaklaşık 190 kilogramdır. Kaynaklar aynı özellik için birbirinden farklı rakamlar yazdığından, menzil, irtifa, hız ve ağırlık değerleri sürüme göre ayrı başlıklarda verildi.

Aşağıdaki tablo, kaynakların yan yana verdiği değerleri gösteriyor. Çin resmî bir veri sayfası yayımlamadığından, tablodaki rakamların hiçbiri üretici onaylı değildir.

ÖzellikDeğerKaynak ve not
SınıfOrta menzilli, yüksek irtifa yer-hava füzesiFAS, Air Power Australia
GüdümRadyo komutuFAS; GlobalMilitary de aynı şekilde yazıyor
İtkiKatı yakıtlı güçlendirici, sıvı yakıtlı ana motorFAS
Uzunluk10,82 m (GlobalMilitary); HQ-1 için 10,90 m (Çince aktarım); Sovyet S-75 için 10,60 m (FAS)Üç kaynak, üç farklı değer
Çap0,64 m (GlobalMilitary); 0,65 m (HQ-1, Çince aktarım); 0,70 m (FAS)Kaynaklar farklı yazıyor
Harp başlığıYaklaşık 188-200 kg parçacıklı-patlayıcıFAS: HQ-2B/F/J/P için 188 kg; GlobalMilitary 193 kg; Sovyet taban sürüm 200 kg
Radar bağlantısıSJ-202 "Gin Sling A" ve 2FA(B) "Gin Sling B"Air Power Australia
FırlatıcıTek raylı, sabit ya da sonradan geliştirilmiş hareketliAir Power Australia, FAS

Menzil ve irtifa değerleri için "Menzili Ne Kadar?", hız için "Maksimum Hızı Ne Kadar?", ağırlık için "Ağırlığı Ne Kadar?" başlıklarına bakılabilir. Çalışma düzeni "Nasıl Çalışır?" başlığında anlatılıyor.

HQ-2'nin Avantajları Nelerdir?

HQ-2'nin öne çıkan yanları, basit ve olgun bir tasarıma dayanması, yenileme ile elektronik tarafın güçlendirilebilmesi ve uzun yıllara yayılan bir üretim ve bakım birikiminin bulunmasıdır. Radyo komutlu güdüm, daha karmaşık arayıcı kafalı füzelere göre ucuz ve sade bir yapı sunar. Harp başlığı da görece büyüktür.

Air Power Australia'dan Carlo Kopp, sistemi "basit bir komut bağlantılı füze" diye niteliyor ve bunun, daha yeni sistemlerle melezleştirmeyi kolaylaştırdığını yazıyor. Yani füzeyi yönlendiren ve izleyen radar değiştirilse bile füzenin kendisine büyük müdahale gerekmiyor. Çin'in bu çizgide yaptığı güncellemeler arasında sayısal şifreli komut bağlantısı, açı takibinde karıştırmaya dayanıklı tek darbeli (monopulse) yöntem ve televizyonla takip sayılıyor.

İkinci yarar lojistikle ilgilidir. Sistem onlarca yıl hem Çin'de hem birkaç ihracat müşterisinde kullanıldığı için bakım bilgisi ve yedek parça zinciri oturmuştu. Air Power Australia'nın yazdığına göre Çin bazı kullanıcılara yedek parça sağlamayı sürdürüyor; bu bilgi yalnızca tek kaynakta geçiyor. HQ-2B ile birlikte gelen hareketli fırlatıcı da sabit mevzi bağımlılığını bir ölçüde azalttı.

Bu yararlar dönemin sistemleri arasında anlamlıdır; bugünün modern katmanlı savunmasında aynı yerde durmaz. Karşılaştırma ölçütleri "HQ-2 mi Daha İyi, S-75 mi?" başlığında yer alıyor.

HQ-2'nin Dezavantajları Nelerdir?

HQ-2'nin başlıca sınırlamaları, sıvı yakıtın zehirli ve aşındırıcı olması, mevzinin yarı sabit ve çok araçlı kurulması, tek radarın aynı anda yalnızca bir hedefle uğraşabilmesi ve tasarımın 1950'lerin sonuna dayanmasıdır. Bu nedenle Çin sistemi yavaş yavaş emekliye ayırıp yerine yenilerini koymaya başladı.

Air Power Australia'nın fotoğraf altyazısına göre füze AK-20K ve TG-02 adlı yakıt çiftiyle doldurulur ve çalışan personelin koruyucu giysi kullanması gerekir. Sıvı yakıt, katı yakıtlı sistemlere göre hazırlık süresini uzatır ve taşıma-depolama riski getirir. Vikipedi, HQ-4 programının amacını sıvı yakıttan katıya geçerek bir bataryanın gerek duyduğu araç sayısını 60'tan 20 civarına indirmek olarak anlatıyor; bu bilgi tek kaynaklıdır ve program sonradan iptal edilmiştir.

Sınırlama radar tarafında da var. Sovyet tasarımında bir radar altı fırlatıcıya bakar ve aynı anda tek bir hedefle ilgilenir; Vikipedi, S-75 için o hedefe üç füzeye kadar yönlendirilebildiğini yazıyor. Çin'in 1973'ten sonraki HQ-2A geliştirmesi, alçak irtifa hedeflerine karşı zayıflığı gidermeye yönelik değişiklikler içeriyordu; bu da orijinal tasarımın alçakta zorlandığını dolaylı olarak gösterir. Son olarak, Çin'in yerine HQ-12 ve HQ-22 gibi sistemleri koymaya başlaması yaşın en açık kanıtıdır.

HQ-2 Ne Zaman Üretildi?

HQ-2'nin geliştirilmesi Nisan-Mayıs 1965'te karara bağlandı, tip sertifikasyon uçuşları 1966 sonunda tamamlandı ve devlet onayı Temmuz 1967'de çıktı. Öncülü HQ-1 ise 1957'deki Sovyet anlaşmasıyla başlayan kopya üretimin sonunda, 10 Aralık 1964'te ön onay aldı. Kaynaklar aynı gelişmeyi bazen bir yıl farkla anlatıyor; farklar aşağıdaki çizelgede belirtildi.

Aşağıdaki çizelge, Çince sanayi tarihinin GlobalSecurity'de yayımlanan çevirisine ve Air Power Australia ile Vikipedi'nin kayıtlarına dayanıyor. Çince metnin çevirisi bazı yerlerde bozuk olduğundan, tarihler karşılaştırılarak verildi.

TarihGelişmeKaynak
1957Çin ve Sovyetler arasında ulusal savunma teknolojisi anlaşması; S-75 kopya üretimi kararıGlobalSecurity (Çince kaynaklı)
Haziran 1958Kopya üretimin başlangıcı olarak anılan tarihGlobalSecurity (Çince kaynaklı); tek kaynak
Ağustos 1960Sovyet uzmanların çekilmesi; işin Çinli ekiplerce sürdürülmesiGlobalSecurity
Nisan-Haziran 1963Kopya füze maketinin tamamlanması ve iki maket füzenin uçuş denemesiGlobalSecurity
26 Eylül 1964Tapa (patlatıcı) düzeltildikten sonra MiG-15 tipi hedef uçağın vurulduğu denemeGlobalSecurity
10 Aralık 1964HQ-1 için devlet ön onayıGlobalSecurity
10 Ocak 1965HQ-1 ile ilk U-2 düşürülmesi (Baotou civarı)GlobalSecurity, Vikipedi (Black Cat Squadron)
Nisan-Mayıs 1965HQ-2 projesinin onaylanması, hızlandırılmasıGlobalSecurity
1966 sonuHQ-2 tip sertifikasyon denemelerinin tamamlanması (14 muharebe füzesi, 5 telemetri füzesi kullanıldı)GlobalSecurity
Temmuz 1967Özel silah sertifikasyon komisyonunun onayıGlobalSecurity
8 Eylül 1967HQ-2 ile bir U-2'nin düşürülmesiGlobalSecurity, Vikipedi

Sürüm tarihleri ve üretim yıllarının nasıl sayılacağı "Kaç Yılında Üretildi?" başlığında, ilk kullanım örneği ise "Jet Uçağı Vurabilir mi?" başlığında anlatılıyor.

Türkiye'nin HQ-2'si Var mı?

Hayır. İncelenen operatör listelerinde Türkiye'nin HQ-2 ya da Sovyet S-75 kullandığına dair bir kayıt yok. Türkiye'nin Çin yapımı bir hava savunma sistemiyle ilişkisi, 2013'te uzun menzilli ihalede FD-2000'in seçilmesi ve Kasım 2015'te bundan vazgeçilmesiyle sınırlı kaldı; bu da HQ-2 değil HQ-9 ailesidir.

Listelerdeki yokluk, bir olumsuzluğun kesin kanıtı sayılmaz; yalnızca açık kaynakta bir kullanım izine rastlanmadığı anlamına gelir. Vikipedi'nin S-75 sayfasındaki güncel ve eski kullanıcı listelerinde Türkiye geçmiyor.

Türkiye'nin kendi hava savunması bugün farklı bir yapıya dayanıyor: yerli Hisar ve Siper aileleri, ithal S-400 ve eski Amerikan tipi sistemler. FD-2000 ihalesinin ayrıntıları HQ-9'a ait olduğundan burada anlatılmadı; o süreç sitedeki HQ-9 yazısında tarihleriyle yer alıyor.

HQ-2 mi Daha İyi, S-75 mi?

Bu iki adın yarıştırılması anlamlı değildir; çünkü HQ-2, S-75'in Çin'de değiştirilmiş soyundan gelir ve ikisi aynı görevi yapar. Fark, elektronik karıştırmaya dayanıklılık, fırlatıcı tipi ve kullanılan sürüm gibi ayrıntılardadır. Hangisinin üstün olduğu, hangi yıl ve hangi güncelleme paketinin kıyaslandığına göre değişir.

Ölçütleri yan yana koyunca tablo şöyle görünüyor. Rakamlar FAS ve Air Power Australia'nın derlemelerinden alındı; her ikisi de farklı sürümleri aynı satırda toplayabildiği için aralıklar geniştir.

ÖlçütS-75 ailesi (Sovyet)HQ-2 ailesi (Çin)
Çıkış noktası1950'lerin ortasında tasarlanan özgün sistemS-75 kopyası HQ-1'den 1965-67'de türeyen sistem
Hizmete giriş (kaynakların işaret ettiği)1957-591967 (devlet onayı)
Azami menzil35 km (B/F), 44 km (C), 50 km (D/E)35 km (HQ-2B), 50 km (HQ-2J)
Azami irtifa27 km (B/C/F), 40 km (D/E)27 km
Harp başlığıYaklaşık 195-200 kg (E sürümü için 295 kg)188-193 kg
RadarSNR-75 Fan SongSJ-202 ve 2FA(B) Gin Sling
Hareketli fırlatıcıSonradan Küba ve Etiyopya gibi ülkelerde eklendiHQ-2B için WXZ204 paletli fırlatıcı (prototip)
Yenileme paketleriVolga ve Volga-2 (Rusya)Çin içi sürümler, HQ-12 radar melezi denemeleri (kanıt doğrulanmadı)

Tablo, iki ailenin birbirine çok yakın olduğunu gösteriyor. Asıl ayrım, HQ-2B ile gelen sayısal şifreli komut bağlantısı, tek darbeli radar ve hareketli fırlatıcı gibi güncellemelerin Sovyet tarafındaki aynı dönem sürümlerine göre ne kadar ileri olduğudur. Bunu belirleyecek bağımsız bir karşılaştırma açık kaynakta yok. Bu yüzden hüküm vermek yerine ölçütler sıralandı.

HQ-2 Jet Uçağı Vurabilir mi?

Evet, belgelenmiş bir örneği vardır: 8 Eylül 1967'de Çin'in Jiaxing yakınlarında bir Tayvan U-2 keşif uçağı, Çin yapımı bir füzeyle düşürüldü. U-2 tek turbojet motorlu, çok yüksekten uçan bir uçaktır. Bunun dışında modern savaş uçaklarına karşı başarı örneği açık kaynakta bulunmuyor.

Koyu mavi gökyüzünde, çok uzun ve dar kanatlı bir yüksek irtifa uçağının siluetinin ve ardındaki ince beyaz izin temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Tayvan'ın 35. Filo'su olan Kara Kedi Filosu'na ait U-2'lerin Çin hava sahasında kaybı, Vikipedi'nin derlediği ve Benjamin Lai'nin 2016 tarihli kitabına dayandırdığı listede beş olay olarak geçiyor. İlk dört düşürmede kullanılan füzenin Sovyet teslimatı S-75 mi yoksa Çin yapımı HQ-1 mi olduğu kaynaklarda net ayrılmıyor; yalnızca 1967'dekinin Çin yapımı ilk başarı olduğu yazılıyor.

TarihYerNot
9 Eylül 1962Nanchang civarıİlk kayıp; pilot öldü
1 Kasım 1963JiangxiPilot esir alındı, 1982'de serbest bırakıldı
7 Temmuz 1964FujianPilot öldü
10 Ocak 1965Baotou civarıPilot esir alındı; GlobalSecurity'ye göre Hongqi-1 ile
8 Eylül 1967Jiaxing civarıPilot öldü; Çin yapımı füzenin ilk başarısı (Lai 2016); GlobalSecurity'ye göre Hongqi-2

GlobalSecurity'deki Çince kaynaklı metin, 1967'deki uçağın karıştırma uyguladığını ve buna rağmen düşürüldüğünü yazıyor. Bu, sistemin elektronik karşı önlemlere dayanıklı olduğunun Çin tarafındaki kanıtı olarak sunuluyor; bağımsız doğrulama yok. Bunun ötesinde, hızlı ve manevra yapan modern uçaklara karşı etkinliği hakkında yayımlanmış bir test ya da çatışma verisi bulunmuyor.

HQ-2 Kaç Parçadan Oluşur?

HQ-2 bataryası dört ana parçadan oluşur: füzenin kendisi, hedefi ve füzeyi izleyen ateş kontrol radarı, altı tek raylı fırlatıcı ve füzeleri taşıyıp yükleyen destek araçları. Bunlara bir erken uyarı radarı ve komuta noktası eklenir. Tam araç sayısı sürüme ve kullanıcıya göre değişir.

Füze

Füze, katı yakıtlı bir güçlendirici ile uzun bir ana gövdeden oluşur. Gövdede sıvı yakıt ve oksitleyici depoları, güdüm ve kontrol bölümü, yakınlık tapası ve harp başlığı bulunur. Bölmelerin düzeni ve HQ-2'de yapılan değişiklikler "Kaç Yılında Üretildi?" başlığındaki HQ-2 bölümünde anlatılıyor.

Hedef ve füze izleme radarı

Bataryanın merkezinde, hem hedefi hem füzeyi izleyen bir radar yer alır. Air Power Australia, HQ-2 ile ilişkili iki radardan söz ediyor: SJ-202 "Gin Sling A" ve 2FA(B) "Gin Sling B"; ikisi de Sovyet SNR-75 Fan Song radarının türevleri. Vikipedi ise SJ-202'yi pasif elektronik taramalı (PESA) çok işlevli bir radar diye anlatıyor ve 115 km'de izleme, 80 km'de ateşleme değerleri veriyor; bu, Air Power Australia'nın tanımıyla uyuşmuyor ve tek kaynaklı olduğu için burada doğrulanmış sayılmadı.

Fırlatıcılar

Bir batarya altı tek raylı fırlatıcıdan oluşur. Air Power Australia, Çin'in Sovyet SM-90 fırlatıcısını kopyaladığını ve füzelerin PR-11AM taşıyıcı-yükleyici araçla getirildiğini yazıyor. HQ-2B için geliştirilen WXZ204 paletli fırlatıcı, uzatılmış bir Type 63 amfibi tank şasisine dayanıyor; yüklü haliyle 26 ton ağırlığında ve yalnızca iki prototip yapıldığı, seri üretime girmediği belirtiliyor. Vikipedi'nin HQ-2J sayfası ise "Type 77 taşıyıcı fırlatıcı"dan söz ediyor ve bu iddia kaynaksız etiketli; iki anlatım çelişiyor.

Erken uyarı radarı ve destek

Hedefin ilk yönünü bildiren radar, batarya dışındaki tabur komutasından veya ayrı bir arama radarından gelir. Air Power Australia, erken Sovyet sistemlerinde VHF bantlı Spoon Rest tipi bir arama radarının kullanıldığını yazıyor; HQ-2'ye eşlik eden Çin yapımı arama radarlarının adları kaynakta verilmiyor. Bunların yanında yakıt ikmal araçları, kablo ve güç üniteleri, komuta kabini bulunur.

Çatısında iki büyük dikdörtgen çanak anten bulunan, kum torbalarıyla çevrili bir römork kabininin temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Vikipedi, eski HQ-1/HQ-2/HQ-3 serisinde altı fırlatıcılı bir tabur için 60'tan fazla aracın gerektiğini, HQ-4 ile bunun 20 civarına indirilmek istendiğini yazıyor; bu rakam tek kaynaklıdır.

HQ-2 Fiyatı Nedir?

HQ-2 için yayımlanmış bir birim fiyat ya da ihracat sözleşme tutarı bulunmuyor. Çin üretici fiyat listesi yayımlamıyor, ithalatçı ülkeler de sözleşme bedellerini açıklamadı. Bu nedenle tahmini bir rakam yazılmadı. Sistemin ikinci el ya da eski stok olarak el değiştirmesi, fiyat bilgisini daha da belirsizleştiriyor.

İncelenen kaynakların hiçbirinde Pakistan, İran, Kuzey Kore ya da Arnavutluk'a yapılan HQ-2 teslimatlarının bedeli geçmiyor. Vikipedi'nin Pakistan listesi, Hava Kuvvetleri'nin HQ-2B füzelerini 1983'te "fazla stok" olarak edindiğini söylüyor, ancak tutar vermiyor; bu bilgi ayrıca tek bir aktarıma dayanıyor. SIPRI'nin silah transferleri veri tabanı bu tür satışları kayda geçirir, ancak bu çalışmada veri tabanına erişilemedi.

Sistem bugün sıfırdan satın alınabilecek bir ürün olarak sunulmuyor; Çin kendi envanterinde yerini HQ-22 gibi yeni sistemlere bırakıyor. Dolayısıyla "fiyatı nedir" sorusu daha çok tarihsel bir meraktır ve cevabı kamuya açık değildir.

HQ-2 Kaç Yılında Üretildi?

Seri üretime giren ilk Çin kopyası HQ-1'dir ve 1964 sonunda ön onay aldı. HQ-2 1965'te projelendirildi, 1967'de onaylandı. Sonraki sürümler 1970'lerde ve 1980'lerde geliştirildi. Tek bir "üretim yılı" yoktur; prototip, onay ve seri teslimat tarihleri birbirinden ayrı sayılabilir. Aşağıdaki tablo bu yılları sürüm sürüm gösteriyor.

SürümKarar ve geliştirmeOnay ya da deneme dönemi
HQ-1Kopya üretim kararı 1957-58Ön onay 10 Aralık 1964
HQ-2Proje Nisan 1965Tip denemeleri 1966 sonu; devlet onayı Temmuz 1967
HQ-2AKarar 1973 başı, görev Ağustos 1973Geliştirme ve onay denemeleri 1978-1982
HQ-2BKarar Temmuz 1978, görev Haziran 1979Atış ve onay denemeleri 1980-1986
HQ-2J ve diğerleriKaynaklarda tarih yokKaynaklarda tarih yok

HQ-1

HQ-1, Sovyet S-75'in Çin'de kopyalanmış halidir. GlobalSecurity'nin aktardığı Çince metne göre kopya füze, 1964 Mayıs'ında bir paraşüt hedefini düşürdü; Haziran'daki ilk MiG-15 hedefine atışta tapa arızasından dolayı füze patlamadı, tapa düzeltildikten sonra 26 Eylül 1964'te hedef uçak vuruldu. Aralık 1964'teki ön onayı, radar anteninin sistem hatası sorunu çözüldüğünde 1966'ya kadar uzayan bir süreçle tamamlandı.

HQ-2

HQ-2'de füze gövdesindeki ikinci bölmenin kalan boşluğu ve üçüncü bölmenin yakıt deposu uzatıldı; Çince metin, bu yönde yapılan hesapların 378 yörünge hesabını da içerdiğini yazıyor. Air Power Australia ise HQ-2'nin 1966'ya kadar tanıtıldığını yazar. İki kaynak bu yüzden birkaç ay farklı yıl veriyor, ancak ikisi de 1966-67 aralığını işaret ediyor.

HQ-2A ve HQ-2B

GlobalSecurity'deki ayrı sayfalar, HQ-2A için 148 teknik iyileştirme yapıldığını, bunların 71'inin füzeye ait olduğunu ve amacın karıştırma dayanıklılığı ile alçak irtifa hedeflerini artırmak olduğunu anlatıyor. HQ-2B için 30'dan fazla yeni teknoloji, sayısal şifreli komut bağlantısı, televizyonlu takip ve hareketli fırlatıcı sayılıyor. Bu sayılar Çince sanayi tarihine ait, tek kaynaklı rakamlardır.

HQ-2J ve diğer adlar

Air Power Australia, HQ-2J'yi serinin son sürümü olarak niteliyor. GlobalSecurity ise HQ-2F ve HQ-2P adlarını da sayıyor. Bu sürümlerin yılı, farkı ve sayıları hakkında açık kaynakta ayrıntı bulunmuyor.

Kuru bir eğitim alanında duran, üzerinde eğik duran tek füzeli uzun raylı fırlatıcı taşıyan zeytin yeşili paletli aracın temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

HQ-2 Menzili Ne Kadar?

HQ-2B için yaygın değer 35 km, HQ-2J için ise FAS'ın tablosuna göre 50 km'dir. Öncülü HQ-1 için Çince aktarım 12-29 km eğik menzil verir. Asgari menzil yaklaşık 7-9 km yazılıyor. Çin resmî bir rakam yayımlamadığından bunların hepsi kaynaklardaki tahmin ve derlemelerdir.

SürümAzami menzilİrtifa aralığıKaynak
HQ-112-29 km eğik (başka bir sayfada 13-29 km)3-22 kmGlobalSecurity (Çince aktarım)
HQ-2B35 kmazami 27 kmFAS, GlobalMilitary
HQ-2J50 kmazami 27 kmFAS
Asgari menzil (Sovyet taban sürüm için)7-9 km-FAS

FAS tablosunun kendisi Sovyet ve Çin sürümlerini tek sütunda topladığından, hangi rakamın hangi sürüme ait olduğu kesin değildir. Bu yüzden "HQ-2'nin menzili" sorusunun tek bir yanıtı yoktur. Menzilin koruma alanına nasıl çevrildiği "Kaç Km'lik Alanı Korur?" başlığında anlatılıyor.

HQ-2 Bataryasında Kaç Füze Var?

Bir HQ-2 bataryasında altı tek raylı fırlatıcı vardır ve her fırlatıcıda bir füze ateşe hazır durur; yani bataryanın ilk salvo gücü altı füzedir. Yedek füzeler taşıyıcı-yükleyici araçlarda bekler. Ek füze sayısı kamuya açık değildir; yalnızca Sovyet sistemi için yaklaşık on dakikalık yeniden yükleme süresi bilinir.

Air Power Australia, altı fırlatıcılı her bataryanın tek bir Fan Song veya Gin Sling radarı kullandığını yazıyor. Aynı kaynak, ABD'nin resmî tahminlerine dayanarak Çin'de 60'tan fazla bataryanın ve toplam yaklaşık 400 tek raylı fırlatıcının kaldığını belirtiyor; bu tahmin 2009-2012 dönemine ait olduğundan güncel değildir. FAS, Sovyet sisteminde bir yeniden yükleme için 10 dakika yazıyor, ama bu rakam HQ-2'ye özgü olarak doğrulanmadı.

Çin'in ayrı bir ürünü olan FT-2000A, ayrı bir bataryada on iki fırlatıcıdan oluşuyor ve HQ-2 füzesinin yüksek oranda değiştirilmiş bir türevini kullanıyor (FAS; Çin satış broşürüne atıf). Bu, HQ-2 ile karıştırılmaması gereken ayrı bir üründür.

HQ-2 Hangi Ülkelerde Var?

HQ-2'nin kullanıcıları arasında Çin, İran, Kuzey Kore, Arnavutluk (eski) ve Pakistan (eski) sayılıyor. Kaynaklar durumun güncel olup olmadığını net ayırmıyor ve birkaç ülke için bilgi tek bir aktarıma dayanıyor. Hangi ülkelerin sistemi hâlâ kullandığı "Hâlâ Kullanılıyor mu?" başlığında ele alınıyor.

ÜlkeDurumKaynak ve not
ÇinÜretici ve en büyük kullanıcı; sayısı azalıyorAir Power Australia; Janes aktarımı (Vikipedi)
İran9 HQ-2 (IISS 2022 aktarımı); Sayyad-1 türeviVikipedi, CSIS 2014 (Cordesman)
Kuzey KoreS-75 ailesi kullanıyor; Çin yardımıyla füze üretimi (tek aktarım)38 North (arama özeti); GlobalSecurity
PakistanHQ-2B "Kara Ok"; 2020'ye kadar hizmetten çekildiVikipedi listesi (kitap atıflı)
ArnavutlukHQ-1/HQ-2 dahil 24 fırlatıcı (1992)Vikipedi (Cullen ve Foss 1992)
SudanYalnızca tek derlemede geçiyorDoğrulanamadı

Çin

Air Power Australia, Çin'deki Sovyet türevi sistemlerin SA-10 gelene kadar PLA'daki en kalabalık yer-hava füze sistemi olduğunu yazıyor. Ancak Janes'e atıfla Vikipedi, HQ-2'nin 2016'dan beri HQ-22 ile değiştirildiğini söylüyor. 2024-2026 dönemine ait IISS rakamı bulunamadı.

İran

Vikipedi'nin S-75 sayfası, IISS 2022'ye dayanarak İran'ın 9 HQ-2'si olduğunu yazıyor. CSIS'in 2014 tarihli raporu İran'ın Sayyad-1 füzesini HQ-2 türevi sayıyor; farklı güdüm ve kontrol alt sistemi ile yaklaşık 200 kg başlık taşıdığı bir İran haber kaynağına dayandırılıyor (tek kaynak).

Kuzey Kore

38 North'un 2024 tarihli analizi, S-75'in ülkedeki en kalabalık yer-hava füzesi olduğunu ve Çin yardımıyla kendi füzelerini üretebildiğini yazıyor (arama özetinden; sayfa açılamadı). GlobalSecurity'deki Çince kaynaklı metin ise Kuzey Kore'nin HQ-2'yi satın aldığını ve sistemin bakımını kendisi yapacak teknolojiyi aldığını söylüyor. Vikipedi'nin 179+ rakamı Sovyet ve Çin sürümlerini ayırmıyor.

Pakistan

Pakistan Hava Kuvvetleri'nin HQ-2B sistemi "Kara Ok" olarak adlandırıldı. Vikipedi'nin envanter listesi, 10 civarı fırlatıcının 1983'te fazla füze stoğuyla alındığını yazıyor; sistemin 2020'ye kadar emekliye ayrıldığı da bir kitap atfıyla aktarılıyor. Bu bilgilerin ikisi de ikincil ve tek derlemeye dayanıyor.

Arnavutluk

Vikipedi, Arnavutluk'un 1992'de HQ-1 ve HQ-2 dahil 24 fırlatıcısı olduğunu yazıyor. Oryx'in 2023 tarihli Arnavutluk derlemesi, Tiran'daki bir geçit töreninde HQ-2 sistemlerinin görüldüğünü fotoğraf altyazısıyla aktarıyor. Bir Arnavut haberinin yaklaşık 300 füzelik bir stoktan söz ettiği, ancak bunun tek kaynaklı olduğu görüldü. Ülkenin 2009'da NATO'ya girmesinin ardından sistemin hizmetten çekildiği anlaşılıyor; tam tarih kaynaklarda değişiyor.

HQ-2 Maksimum Hızı Ne Kadar?

HQ-2 füzesinin azami hızı yaklaşık Mach 3 olarak veriliyor; GlobalMilitary 3.675 km/sa (Mach 3,0) yazıyor, Çince aktarımda HQ-1 için de Mach 3 geçiyor. Kaynaklar arasında daha yüksek rakamlar da var. Füzenin hızı, vurabileceği hedefin hızından ayrı bir kavramdır ve ikisi aşağıda ayrı ele alındı.

FAS'ın Sovyet S-75 tablosu B/C/D sürümleri için Mach 4,0, E/F sürümleri için Mach 4,5 yazıyor. Bu değerler, Çin sürümlerine göre belirgin biçimde yüksek ve aynı tablonun içinde HQ-2'ye ayrılmış bağımsız bir satır yok; dolayısıyla HQ-2 için doğrulanmış sayılamaz. Vikipedi'ye göre İran'ın Sayyad-1 füzesinin hızı 1.200 m/s'dir; bu bir İran haber kaynağına dayanıyor ve bağımsız teyit yok.

Hedefin hızı konusunda Çince aktarım, HQ-2B'nin 1.000 m/s'ye (yaklaşık Mach 3) varan hızdaki hedefleri de ele alabileceğini söylüyor. Aynı metin, 565 m/s'den yavaş hedeflerde tek atışta imha olasılığını yüzde 92 olarak, bir üst hız aralığındaki hedeflerde ise yüzde 73 olarak veriyor (çevirideki aralık değeri okunamıyor). Bu olasılıklar Çin tarafının hesapları; bağımsız doğrulaması yok.

HQ-2 Ağırlığı Ne Kadar?

HQ-2 füzesinin kalkış ağırlığı kaynaklara göre yaklaşık 2.160 ile 2.300 kg arasındadır. GlobalMilitary 2.287 kg yazıyor, FAS Sovyet taban sürümü için 2.300 kg veriyor, Çince aktarım ise HQ-1 için 2.160 kg diyor. Füzeyle yüklü paletli fırlatıcının ağırlığı ise 26 ton olarak veriliyor.

Bu farklar, farklı sürümlerin ve farklı ölçüm tanımlarının sonucu olabilir; hangisinin dolu yakıtla ölçüldüğü kaynaklarda belirtilmiyor. Air Power Australia'nın WXZ204 anlatımı, füzenin yaklaşık 2.200 kg olduğunu ve araç üzerindeki tüm sistemin seyir halinde 13,2 metreden uzun olduğunu yazıyor. Harp başlığı ayrı bir kalem olarak 188-200 kg aralığında veriliyor.

Fırlatıcı, radar ve taşıyıcı araçların ağırlıkları için güvenilir bir rakam bulunamadı. Bu yüzden bataryanın toplam kütlesi hakkında yazılı bir değer yok.

HQ-2 Neleri Vurabilir?

HQ-2, orta ve yüksek irtifada uçan uçakları, yani keşif uçakları ile bombardıman uçaklarını hedef almak üzere tasarlandı. Kaynaklarda düşürüldüğü yazılan hedefler U-2 keşif uçakları ve insansız araçlardır; ayrıca denemelerde hedef füzelere atış yapıldı. Alçak irtifa hedeflerine ve balistik füzelere karşı kullanım belgelenmiş değildir.

GlobalSecurity'nin aktardığı Çince metin, Hongqi-1'in Ekim 1959'dan Ocak 1965'e kadar sızan U-2 uçaklarını ve uzaktan kumandalı araçları birçok kez düşürdüğünü söylüyor. Bu "insansız araç" anlatımı Çin kaynağına özgü; bağımsız teyit yok.

Aynı metin, 1984'te HQ-2 füzeleriyle "Tuqiang-3" adlı güdümlü hedeflere yapılan bir atış denemesini anlatıyor: 13 füze kullanıldı, her seferinde iki-üç füze atıldı ve beş hedeften dördü düşürüldü. Haziran-Temmuz 1985'teki bir diğer denemede 32 füze atıldı ve 11 hedeften yedisi vuruldu. Bunlar Çin sanayi tarihinin tek kaynaklı beyanlarıdır. Metin bu denemeleri, sistemin uçak dışındaki hedeflere de uyarlanabileceğini göstermek için yapıldığı biçiminde sunuyor. Modern balistik füzelere karşı yeterliliği hakkında açık kaynakta veri yoktur.

HQ-2 Kullanıldığı Yerler

HQ-2, başlıca Çin'in şehir, sanayi ve üs savunmasında, sınır bölgelerinde ve deneme alanlarında kullanıldı. Dışarıda İran, Kuzey Kore, Pakistan ve Arnavutluk gibi ülkelerin hava savunma hatlarında yer aldı. Güncel yerleşim bilgileri kamuya açık olmadığından, burada yalnızca tarihî ve genel bilgiler veriliyor.

FAS'ın Çin bölümüne göre Sovyet yardımının kesilmesi yüzünden Çin'de başlangıçta yalnızca yaklaşık altı mevzi kuruldu; bunların üçü Pekin çevresindeydi ve Sovyet yapımı ekipman taşıyordu. HQ-1 ve HQ-2'nin üretimiyle birlikte mevzi sayısı arttı. Air Power Australia'nın aktardığı ABD tahmini, 2009-2012 döneminde 60'tan fazla bataryanın hizmette kaldığını gösteriyor.

Çin dışındaki kullanımın izleri daha dağınıktır. Arnavutluk'ta HQ-2 sistemleri geçit törenlerinde gösterildi. Pakistan'ın HQ-2B'sinin müze olarak sergilendiğine dair bir fotoğraf, Vikipedi'nin sayfasında Rawalpindi etiketiyle yer alıyor. İran'ın mevzi konumları hakkında doğrulanmış bir bilgi yok; zaten bu tür konum bilgileri hassas sayıldığı için bu metinde ele alınmadı.

HQ-2 Ne Tip Füze Atıyor?

HQ-2'nin füzesi, radyo komutlu, iki kademeli, sıvı yakıtlı bir yer-hava füzesidir. Önce katı yakıtlı bir güçlendirici füzeyi fırlatma raylarından uzaklaştırır, ardından sıvı yakıtlı ana motor devreye girer. Ucunda, yakınlık tapasıyla patlayan ve parçacık saçan yüksek patlayıcılı bir harp başlığı bulunur; füzenin kendi arayıcı kafası yoktur.

Taşıma sehpasında yatay duran, arkada kalın güçlendiricili ve ortada küçük kanatçıklı uzun bir füzenin mavi-yeşil teknik çizim tarzında temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Yakıt çiftinin zehirli yapısı "Dezavantajları" başlığında anlatıldı; Çin'in HQ-2 için kullandığı yakıtın ayrıca adlandırıldığı bir kaynak bulunmadı. Çince aktarıma göre HQ-2B'de daha güçlü bir tapa ve harp başlığı sistemi kullanıldı, motor ve uçuş özellikleri yeni menzil ile hız aralığına göre iyileştirildi. Daha ileri sürümlerde sayısal şifreli komut bağlantısı eklendi.

Güdümde füze, kendi başına hedefe bakan bir arayıcı kafa taşımaz. Yerdeki radar hem hedefi hem füzeyi izler ve hesaplanan komutları telsizle gönderir. Bu yöntemin çalışma sırası "Nasıl Çalışır?" başlığında anlatılıyor. Aynı füze gövdesinden türetilen ve pasif radyo frekansı arayıcılı FT-2000A ise ayrı bir üründür; FAS'ın aktardığı Çin satış broşürüne göre 2-6 GHz bandında yayın yapan hedeflere yönelir ve yaklaşık 60 km menzil, 18.000 m irtifa değeriyle tanıtılıyor.

HQ-2 Kaç Km'lik Alanı Korur?

HQ-2 için resmî bir "koruma alanı" rakamı yayımlanmadı. Menzil 35-50 km arasında verildiğinden, teorik olarak yaklaşık 3.800 ile 7.800 kilometrekarelik bir dairenin içi düşünülebilir. Gerçek koruma bölgesi tam bir daire değildir; irtifa, hedefin yaklaşma yönü ve radarın görüş alanı bu şekli daraltır ve bozar.

FAS, her S-75 mevziinin 360 derecelik koruma sağladığını, bunun eski SA-1 sistemlerinde olmadığını yazıyor. Altı fırlatıcı mevziinin ortasındaki radarın etrafında her yöne atış yapılabilmesi, bataryanın belirli bir yöne bağlı kalmadan bir noktayı çevresinden koruduğu anlamına gelir.

Alanın alt sınırı da vardır: Sovyet taban sürüm için yaklaşık 7-9 km asgari menzil yazılıyor. Çok yakın ve çok alçak hedefler, füzenin hızlanıp yönlendirilmesi için gereken mesafe nedeniyle bu zarfın dışında kalır. Yani bataryanın tam üstünden alçakta geçen bir uçak, koruma alanının içinde değil, altındadır. Bu nedenle bu tür mevziler genellikle başka katmanlarla birlikte düşünülür.

HQ-2 Kurulumu Nasıl Olur?

HQ-2 bataryası yarı sabit bir mevzi olarak kurulur: ortada radar ve komuta kabinleri, çevresinde dairesel toprak setler içinde altı fırlatıcı, hepsini birbirine bağlayan servis yolları ve kablolar yer alır. Araçlar tekerlekli veya paletli olsa da düzen geçici değil, uzun süreli savunma için tasarlıdır. Bu bölüm talimat değil, genel bir tarif sunuyor.

Ortadaki radar kabininin çevresinde, dairesel toprak setler içinde halka biçiminde dizilmiş fırlatıcıların ve çeltik tarlalarının kuşbakışı temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

FAS, Sovyet S-75 mevzilerinin altı atış konumundan oluştuğunu, çoğunun çevresinin set ile korunduğunu ve konumların yollarla bağlandığını yazıyor. Çin sistemi aynı mantığı izliyor. HQ-2B ile gelen hareketli fırlatıcı, fırlatıcı ve araç sayısını azaltmayı amaçladı (GlobalSecurity, Çince aktarım). Air Power Australia, geliştirilen paletli fırlatıcının ordunun arkasında çalışacak şekilde tasarlandığını, ancak seri üretimine geçildiğine dair açık delil olmadığını yazıyor.

Sıvı yakıt, kurulum ve hazırlık planının önemli bir parçasıdır: füzelerin ayrı bir yakıt ikmal aracıyla doldurulması, personelin koruyucu giysi giymesi ve hazırlıkların acele edilememesi anlamına gelir. HQ-2 için kurma ve toplama süresi hakkında resmî bir değer açıklanmadı; Sovyet tarafındaki yenileme paketlerinde bu süre dakikalarla ifade ediliyor, ancak HQ-2'ye uyarlanamaz.

HQ-2 Nasıl Çalışır?

HQ-2'de önce radar hedefi bulup izler, bilgisayar hedefin buluşma noktasını hesaplar ve füze fırlatılır. Füze havadayken radar onu izlemeye ve komut göndermeye devam eder; yakınlık tapası hedefe yeterince yaklaşınca harp başlığını patlatır. Füzenin kendi arayıcı kafası yoktur, bütün güdüm yerdeki istasyona bağlıdır.

Sıralı yeşil yuvarlak radar ekranlarının, analog kadranların ve askıdaki kulaklıkların olduğu loş eski tip bir komuta kabininin içinin temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Süreç şu sırayla ilerler: arama radarı hedefin yönünü verir, ateş yönetim radarı hedefi yakalayıp izler, ardından füze rayından ateşlenir. Güçlendirici yanıp tükenince ayrılır, ana motor çalışır. Radar, hem hedefi hem füzeyi izlediği için aradaki açıyı hesaplar ve düzeltme komutlarını gönderir. Vikipedi, Sovyet sisteminin tek hedefi izleyip ona aynı anda üç füze yönlendirebildiğini yazıyor.

Çin'in güncellemeleri bu zinciri değiştirmeden güçlendirdi: Çince aktarıma göre HQ-2B'de sayısal şifreli komut, tek darbeli açı izleme, televizyonla takip ve otomatik hesaplanan büyük bir komuta paneli eklendi. Bu iyileştirmelerin amacı, radarın karıştırmaya karşı çalışmasını sürdürmesiydi. Tıpkı Sovyet sisteminde olduğu gibi, füzeyi ve hedefi izlemek tek radar işi olduğundan sistem aynı anda çok sayıda hedefle uğraşmak için tasarlanmadı.

HQ-2 ile S-75 Dvina Arasındaki İlişki Nedir?

HQ-2, S-75'ten doğmuş bir torundur: S-75 Çin'e verildi, Çin onu HQ-1 adıyla kopyaladı, sonra elektroniğini ve yapısını değiştirerek HQ-2'yi ortaya koydu. Dvina, S-75'in ilk Sovyet sürümüne verilen addır; HQ-2 doğrudan Dvina'nın kopyası olmayıp sonraki bir gelişmeye dayanır. NATO adı SA-2'dir.

Ad karmaşasının nedeni, aynı sistemin farklı adlarla anılmasıdır: Sovyet kaynaklarında S-75 ya da SA-75, NATO kaynaklarında SA-2 Guideline, füze için V-750 kodu. FAS, HQ-2'nin Çin tarafından V-750 füzesinin değiştirilmesiyle yapıldığını söylüyor. Çin'in kopyaladığı sürümün hangi Dvina alt tipi olduğu açık kaynakta belirtilmiyor.

Soy koluÜrünAna fark
SovyetS-75 Dvina, Desna, Volkhov, VolgaSürüm başına menzil, irtifa ve elektronik iyileştirmeleri
ÇinHQ-1Lisans-kopya üretimi; Çin'de ilk kitlesel ürün
ÇinHQ-2, HQ-2A, HQ-2B, HQ-2JDaha dayanıklı elektronik, sayısal komut, hareketli fırlatıcı
MısırTayir-as-SabahAyrı bir tersine mühendislik sürümü (FAS)
İranSayyad-1HQ-2 türevi sayılır; güdüm ve kontrol farklı (tek kaynak)
ÇinDF-7 (M-7)HQ-serisinden yüzeyden yüzeye füzeye dönüştürülmüş; tek kaynak

Vikipedi, DF-7'nin 500 kg başlık ve yaklaşık 180 km menzille HQ-1/2/3/4 füzelerinden dönüştürüldüğünü, İran'ın 1989'da bu füzelerden 200 adet aldığını ve Tondar-69 adını verdiğini yazıyor. Bu iddia Çince bir sayfaya ve CSIS kaydına dayanıyor; bağımsız doğrulaması bulunmuyor.

HQ-2 CSA-1 Adı Ne Anlama Gelir?

CSA-1, HQ-2'nin Batı kaynaklarında kullanılan tanımlama kodudur. Yaygın okumaya göre "C" Çin'i, "SA" yer-hava füzesini, "1" ise sıra sayısını gösterir. Bu açıklama çok tekrarlanır, ancak kodu veren kurumun resmî bir tanımına incelenen kaynaklarda rastlanmadı; bu yüzden okuma bir varsayım olarak kalıyor.

FAS, Çin'in V-750'den değiştirilmiş füzesini "Batı tanımlaması CSA-1" diye kaydediyor. GlobalMilitary sitesi ise aynı sistem için "CH-SA-1" yazıyor. Vikipedi'ye göre IISS, HQ-12 için CH-SA-12, HQ-22 için CH-SA-20 kodunu kullanıyor; yani "CH-SA" biçimi Çin yer-hava sistemlerinde daha yeni bir adlandırma gibi görünüyor ve CSA-1 ile aynı sistemi anlatıyor. Bazı listelerde HQ-1 de CSA-1 koduyla geçiyor; bu iki ayrı sistem olduğu anlamına gelmez, kopya ve türev aynı çatı altında anılıyor.

Bu kodu Rus SA-2 koduyla karıştırmamak gerekir. SA-2, Sovyet S-75 için NATO'nun verdiği adlandırmadır; CSA-1 ise Çin türevi içindir. Ayrıca Air Power Australia'nın bir sayfasında "CSA-2 Guideline" ifadesi yer alıyor; bu, yazım hatası görünümünde ve başka hiçbir kaynakta doğrulanamadı.

HQ-2 Hangi Çatışmalarda Kullanıldı?

HQ-2'nin belgelenmiş en önemli kullanımı, 1967'de Tayvan'a ait bir U-2'nin düşürülmesidir. Daha eski HQ-1 ve Sovyet S-75'ler 1959-1965 arasında Çin hava sahasında benzer görevlerde yer aldı. Geniş çaplı bir savaşta HQ-2 füzesinin hava aracı düşürdüğüne dair doğrulanmış başka bir kayıt bulunamadı.

DönemOlayNot
7-8 Ekim 1959Pekin yakınlarında bir Tayvan RB-57D'nin düşürülmesiSovyet yapımı S-75; Çin ekipleri kullandı; kaynaklar tarihi 7 ya da 8 Ekim yazıyor
1962-1965Dört U-2'nin düşürülmesiS-75 ve HQ-1; hangi füzenin hangi olayda kullanıldığı kaynaklarda net değil
8 Eylül 1967Jiaxing yakınlarında bir U-2'nin düşürülmesiÇin yapımı füzenin ilk başarısı
1979Çin-Vietnam SavaşıÇin birlikleri sabit füze kuşağının dışına çıkmadı; füze atışı kaydı yok
1985 (iddia)İran'ın SR-71'e karşı HQ-2 kullandığı anlatısıDoğrulanamadı

GlobalSecurity'nin aktardığı Çince derleme, İran'ın 1985'te HQ-2 ile Amerikan SR-71 keşif uçağını hedef aldığını yazıyor. SR-71'in hiçbir zaman düşman ateşiyle kaybedilmediği bilinen bir olgudur ve bu anlatı başka bir güvenilir kaynakta bulunamadı; dolayısıyla burada olgu olarak kabul edilmedi.

1979 Çin-Vietnam Savaşı'ndaki durum "Ne İşe Yarar?" başlığında anlatıldı; orada anlatılan, füzenin ateşlenmesi değil, kapsama alanının birliklerin hareketini sınırlamasıdır. İran-Irak Savaşı'nda ve diğer çatışmalarda HQ-2'nin kullanım ayrıntıları açık kaynaklarda doğrulanamadı.

HQ-2'yi Kim Üretti?

HQ-2'yi, Çin Savunma Bakanlığı'nın Beşinci Araştırma Akademisi ile Yedinci Makine Sanayi Bakanlığı'nın koordine ettiği bir fabrika ve enstitü ağı üretti. Füzenin deneme üretimi 139 numaralı fabrikada, güdüm istasyonunun üretimi 786 numaralı fabrikada yapıldı. İhracat tarafında CPMIEC adlı devlet şirketi öne çıkıyor.

GlobalSecurity'nin aktardığı Çince metin, görevlerin paylaşımını şöyle veriyor: Yedinci Makine Sanayi Bakanlığı'nın 2. Araştırma Akademisi sistemin genel teknik tasarımından ve alt sistemlerin koordinasyonundan sorumluydu. Baş tasarımcı olarak Chen Huaijin, yardımcısı olarak Li Bo atandı. Füzenin son montajını 112 numaralı fabrika yapıyordu. HQ-2A için 123 numaralı fabrika harp başlığından, 786 numaralı fabrika güdüm istasyonundan sorumluydu.

Sistemin ihracat adları Air Power Australia'ya göre CPMIEC'in "2FA(B)", "ZD-2(B)" ve "HQ-2BE" paketleridir. GlobalMilitary ve Vikipedi, HQ-2J'nin PLA Kara Kuvvetleri için CPMIEC tarafından geliştirildiğini yazıyor; Vikipedi'deki bu satır "kaynak gerekli" etiketli, yani tek ve zayıf bir kaynağa bağlıdır. Çin'deki ilk üretim dönemi kamu kuruluşlarının işiydi; ihracat paketlerinin hangi tarihte CPMIEC'e geçtiği kaynaklarda yer almıyor.

HQ-2 Hâlâ Kullanılıyor mu?

Kısmen evet. Çin sistemi hizmetten çekmeye 2016'dan itibaren başladı; İran'da 2022 itibarıyla 9 HQ-2 kayıtlı; Kuzey Kore S-75 ailesini kullanıyor. Pakistan ile Arnavutluk bu sistemi bırakmış görünüyor. Bunların hiçbiri için güncel, bağımsız doğrulanmış bir envanter sayımı kamuya açık değildir; aşağıda ülke ülke ne bilindiği anlatılıyor.

Çin açısından, Janes'e atıfla Vikipedi, HQ-2'nin 2016'dan beri HQ-22 ile değiştirildiğini yazıyor. Bir Çince forum gönderisinde bu geçişte en az 13 eski HQ-2 mevziinin 2016-2018 arasında dönüştürüldüğü söyleniyor; bu iddia kaynaksız ve kullanıcı yorumudur, doğrulanmamıştır.

Diğer kullanıcılarda durum belirsizdir. İran'daki 9 sistem IISS 2022'ye dayanıyor ve ikincil aktarımla geliyor. Kuzey Kore'de S-75 ailesinin kaç adedinin Çin yapımı olduğu bilinmiyor. Pakistan için emeklilik yılı 2020 olarak yazılıyor; Arnavutluk'ta NATO üyeliğinden sonra sistem bırakıldı. Güncel veriler için bu ülkelerin resmî açıklamaları veya IISS'in "Military Balance" yıllığı kontrol edilmelidir.

HQ-2'nin Halefleri Nelerdir?

HQ-2'nin yerini doğrudan HQ-12 (KS-1) ve onun geliştirilmiş soyundan HQ-22 aldı. Her ikisi de daha modern radar ve füze mimarisine dayanır. HQ-9 ise ayrı ve çok daha uzun menzilli bir ailedir. Aynı kökten gelen HQ-3 ve HQ-4 programları ise hizmete giremedi ya da çok sınırlı kaldı.

HQ-12 (KS-1)

HQ-12, ilk Çin yer-hava füzesi olarak faz dizili (phased array) radar kullanıyor. Vikipedi, ilk prototiplerin 1980'lerin başında geliştirildiğini, ilk başarılı atışın 1989'da yapıldığını, geliştirmenin 1994'te bitirildiğini ve KS-1A sürümünün 2001'de tanıtıldığını yazıyor. Air Power Australia'nın aktardığı ABD tahminine göre sahadaki HQ-12 fırlatıcısı sayısı yaklaşık 60'tır. Aynı kaynak, HQ-12'nin sabit raylı fırlatıcılarının HQ-2'den türediğini söylüyor.

HQ-22

HQ-22, 2016'da Zhuhai fuarında tanıtıldı ve IISS 2019'a göre 2019'a kadar PLA Hava Kuvvetleri'nde hizmete girdi. Vikipedi, bunu HQ-12'nin ikinci nesil geliştirmesi ve HQ-2 için düşük maliyetli bir yedek olarak anlatıyor; bu ifade tek bir yayına dayanıyor. İhracat sürümü FK-3, Sırbistan'ın 2019'da satın aldığı ve 2022'de teslim aldığı sistemdir. Ayrıntılar sitedeki HQ-22 yazısında yer alıyor.

Aynı kökten gelen diğer programlar

GlobalSecurity'nin aktardığı Çince derleme, 1965'te yüksek irtifa ve hızlı hedefler için HQ-3'ün hızlandırıldığını, 1970'te tasarım uçuş denemelerinin yapıldığını ve 1974'te bir hedef füzenin vurulduğunu yazıyor. Vikipedi, 150 adet HQ-3 yapıldığını ve sonradan hizmetten çekildiğini, HQ-4'ün ise katı yakıtlı bir denemeyken 33 füze sonrası iptal edildiğini yazıyor; bu rakamlar tek kaynaklıdır. FT-2000A ise HQ-2 füzesinin pasif arayıcılı bir türevidir ve radyo yayını yapan hedefleri hedefler (FAS, Çin satış broşüründen).

İLGİLİ HABERLER