FIM-43 Redeye, General Dynamics firmasının Amerikan ordusu ve deniz piyadeleri için geliştirdiği, omuzdan ateşlenen kızılötesi güdümlü bir hava savunma füzesidir. Ordu birliklerine ilk kez Ekim 1967'de verildi; Amerika Birleşik Devletleri'nin sahaya sürdüğü ilk omuz tipi füze olarak anılır. Sonraki yıllarda yerini Stinger aldı ve Redeye bugün emekli, tarihî bir sistem sayılır.
Metindeki teknik değerlerin büyük bölümü, Redstone Cephaneliği'ndeki (Alabama) ABD Ordusu Füze Komutanlığı'nın tarihçisi Mary T. Cagle'ın 1974'te yayımladığı resmî Redeye tarihçesinden gelir. Bu monografi 1973'e kadarki olayları kapsar ve rakamlarını ordu kayıtlarından alır. Ansiklopedi derlemelerinde çıkan farklı değerler yan yana gösterildi; tek yerde geçen bilgi "tek kaynak" diye işaretlendi.
Veri notu: Redeye'in üretim adedi kaynaklara göre çok değişiyor. Ordu tarihçesi 1973'e kadar 31.268 sistem alındığını yazarken, birçok ansiklopedik özet "85.000 civarı" diyor. İki rakam birbirini tutmuyor; bu yazıda ordu kaydı esas alındı ve fark 13. başlıkta ayrıca açıklandı. Füzenin hizmet dışı kalmış olması, güncel bir performans ölçümünün olmaması anlamına da geliyor.

Redeye Nedir?
Redeye, tek bir askerin omzuna alıp ateşleyebildiği, hedefin yaydığı ısıyı izleyerek kendi başına yönelen bir yüzeyden havaya füzedir. Resmî adı FIM-43'tür ve ABD ordu belgelerinde "güdümlü füze, havadaki hedefi önleyen" diye geçer. Adını, burnundaki kızılötesi arayıcıdan, yani bir tür "kırmızı göz"den alır.
Geliştiren mühendislerin bu adı seçmesi, füzenin ana özelliğini yansıtır: radar kullanmaz, hedeften gelen ısıyı algılar. Sistem tek parça gibi görünse de aslında bir füze, o füzeyi taşıyan fırlatma tüpü ve atıcının tuttuğu bir kabzadan oluşur. Bu parçaların ayrıntısı 11. başlıkta anlatılıyor.
Redeye üç ana sürümde üretildi. Birinci ve ikinci sürüm daha çok deneme ve eğitim işine yaradı, asıl sahaya verilen model üçüncü sürümdür. Sürümler arasındaki fark 13. başlıkta tek tek ele alınıyor. Ordu bu sistemi, ağır hava savunma bataryalarının altında kalan en alçak irtifa katmanını kapatmak için istedi.
Redeye Ne İşe Yarar?
Redeye'in işi, ön hattaki küçük birlikleri alçaktan gelen uçak ve helikopter saldırılarına karşı korumaktır. Ordu onu bir bölük ya da tabur büyüklüğündeki birliğin kendi yanında taşıdığı bir silah olarak tasarladı. Ağır bataryaların yetişemediği, yere yakın hava sahasında piyadeye kendi savunma imkânını vermek amaçlanmıştı.
Ordu tarihçesine göre füzenin görev tanımı üç başlıkta toplanıyordu: alçak irtifa saldırısına, havadan çıkarmaya ve havadan gözetlemeye karşı koyma. Hedef listesinde gözlem uçakları, helikopterler, nakliye uçakları ve pervaneli ya da jet saldırı uçakları vardı. Beklenen hedef hızları sıfırdan yaklaşık 600 deniz miline (knot) kadar uzanıyordu.
Tarihçe, Redeye'in geniş bir araziyi savunmak için düşünülmediğini de açıkça yazar. Küçük birliklerin yerinde ve hareket halindeyken korunması, havalimanı ya da radar mevzii gibi küçük hayati noktaların çevresinde başka savunma yoksa ek bir halka oluşturması esastı. Ayrıca düşman uçaklarını daha yüksek hızda ve irtifada uçmaya zorlayarak Hawk ve Nike Hercules gibi ağır sistemlerin işini kolaylaştırması bekleniyordu. Konuşlanma düzeni 23. başlıkta işlenir.
Redeye Hangi Ülkenin?
Redeye, Amerika Birleşik Devletleri'nin ürünüdür. Tasarımı ve üretimi General Dynamics şirketinin Convair bölümü yaptı; çalışma, donanmaya ait ve şirket tarafından işletilen Kaliforniya'daki Pomona tesisinde yürüdü. Projeyi yöneten kurum ise Alabama'daki Redstone Cephaneliği'ne bağlı ordu füze teşkilatı oldu; deniz piyadeleri de projeye parasal destek verdi.
Kimlik meselesi bu sistemde basittir. Ordu tarihçesinde ihracat müşterileri yalnızca satın alıcı olarak geçer; füzenin yabancı bir hatta üretildiğine dair bir kayıt görülmedi. Almanya, Danimarka ve İsveç ordularında farklı adlarla anıldığı bir ansiklopedi listesinde yazılıdır; bu adlar yeni bir ürünü değil, aynı füzenin yerel adlandırmasını gösterir (16. başlık).
Türkiye'nin sistemle ilişkisi ayrı bir sorudur ve 8. başlıkta ele alınıyor. Projenin hangi firmalarla yürütüldüğü ise 27. başlıkta sıralandı.
Redeye Özellikleri Nelerdir?
Redeye, iki aşamalı katı yakıtlı roketle uçan, pasif kızılötesi arayıcılı ve çarpma etkili bir füzedir. En yaygın sürüm olan Blok III için ordu belgelerindeki karakteristikler aşağıdadır. Menzil, hız ve ağırlık gibi sayılar tekrar edilmesin diye kendi başlıklarında ayrıca tartışılıyor; tabloda yalnızca kimliği belirleyen veriler yer alır.
| Özellik | Blok III (FIM-43C) değeri | Kaynak notu |
|---|---|---|
| Füze boyu | 47,5 inç (yaklaşık 1,21 m) | ABD Ordusu tarihçesi, 1974 |
| Füze çapı | 2,75 inç (yaklaşık 70 mm) | ABD Ordusu tarihçesi |
| Fırlatıcı boyu | 49,7 inç (yaklaşık 1,26 m) | ABD Ordusu tarihçesi |
| Güdüm | Pasif kızılötesi, "baştan sona hedefe yönelen" | Kurşun sülfür (PbS) dedektör, gazla soğutmalı |
| Motor | Çift itkili: ayrı fırlatma (ejektör) ve ana (sürdürücü) motor | Katı yakıt |
| Harp başlığı | M222; yaklaşık 2,35 libre (1,07 kg), içinde yaklaşık 0,8 libre patlayıcı | Hedefin içine girdikten sonra patlar |
| Tapa | Çarpma anahtarlı, darbe üreteçli | Hedefe girişte çalışır |
| Kanatçıklar | Dört katlanır kuyruk, dört uzayan ön yüzey | Füze uçuşta yuvarlanır |
| Çalışma sıcaklığı | -45 °F ile +140 °F (yaklaşık -43 °C ile +60 °C) | Ordu gereksinimi ve sonucu aynı |
Ağırlıklar 18. başlıkta, hız 17. başlıkta, menzil 14. başlıkta verilir. Ansiklopedi derlemeleri harp başlığını "parçacıklı" diye tanımlıyor, ordu tarihçesi ise hedefin içine girdikten sonra patlayan "iç patlamalı" bir yapı yazıyor. Burada ordu belgesi esas alındı.
Redeye'nin Avantajları Nelerdir?
Redeye'in başlıca üstünlükleri hafifliği, tek kişiyle çalışabilmesi ve kendi radarına ihtiyaç duymamasıdır. Ordu tarihçesi bu tasarımı, o dönemin tek alçak irtifa alternatifi olan ağır makineli tüfeğe göre belirgin bir ilerleme olarak yazar. Ayrıca atıcının, füzeyi gözle hedefe yöneltip ateşledikten sonra başka yönlendirme yapmaması beklenirdi.
Eğitim kolaylığı bir diğer artıdır. Tarihçeye göre sahadan seçilen askerler kısa sürede eğitildi; 101. Hava İndirme Tümeni'nden gelen ilk grup canlı atışta altı denemenin beşinde, ikinci grup beş denemenin beşinde hedefi vurdu. Bu sonuçlar ordunun kendi eğitim raporlarına dayanıyor ve bağımsız bir doğrulaması yok.
Belgelenen bir başka güç, güvenilirlik ve hazırlık süresidir. Ordu tablosunda uygulamadaki güvenilirlik yüzde 92 olarak, ısınma süresi ise en fazla 4,3 saniye olarak görünür; gereksinim sırasıyla yüzde 90 ve 5 saniyeydi. Füze fabrikada fırlatma tüpünün içine mühürlendi ve tüpün içi hareketsiz gazla doldurularak füze depoda ve yolda korundu. Tüm bu avantajların bedeli ise bir sonraki bölümdeki sınırlamalardır.
Redeye'nin Dezavantajları Nelerdir?
Redeye'in en büyük sorunu, arayıcının yalnızca jet motorunun sıcak parçalarını görebilmesidir. Bu yüzden jet uçaklarına karşı ancak kuyruktan ya da uzaklaşan yönden etkili olabiliyordu. Ordu tarihçesi bunu, ilk gereksinimlerden bilerek taviz verilen alanlardan biri olarak kaydeder; hız sınırı ve ağırlık sorunları da bu eksiğe eşlik eder.
İkinci sınır hızdı. Temel Redeye'in yaklaşık 400 deniz mili (knot) hızdaki hedeflere kadar etkili olması öngörülmüştü; ordu tablosunda 439 knot'a ulaşıldığı yazılıdır. İlk gereksinim ise bunun yaklaşık 200 knot üstünü istiyordu. Kızılötesi karşı önlemler de 1970'li yıllar için ciddi bir tehdit olarak görülüyordu. Yavaş ya da durağan hedeflere karşı doğrulukta küçük bir düşüş saptandı ve ordu bu düşük performansı kabul ederek düzeltme yapmadı.
Öteki zayıf noktalar da belgelerde yer alır. Ağırlık hedeflenen 22 libreye inmedi ve 29,3 librede kaldı. Blok III'ün açık nişangâhı için ordu denetimi, retikülün bulanık görünmesi gibi insan faktörü sorunları saptadı; maliyeti artıracağı için değiştirilmedi. Sistemde dost-düşman tanıma cihazı yoktu; atış kararı yalnızca kurallara ve gözle tanımaya bağlıydı. Tek atışta vurma ihtimali de uçaklar için ordu hesabına göre yüzde 30 ile 50 arasındaydı (19. başlık).
Redeye Ne Zaman Üretildi?
Redeye'in tasarım çalışması 1955'te Convair'de başladı, ordu geliştirme sözleşmesi 14 Nisan 1958'de imzalandı ve füze sahaya Ekim 1967'de verildi. Planlanan tarihten yaklaşık altı yıl geç kalındı. Standart silah sayılması ise 18 Aralık 1968'de oldu. Aşağıdaki tablo ordu tarihçesinden derlenen başlıca tarihleri gösterir.

| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 1955 | Convair, hafif bir omuz füzesi için fizibilite çalışmasına başlar |
| Ocak 1956 | Şirket kendi parasıyla 11 aylık tasarım programına girişir, işlevsel tam boy model üretilir |
| 30 Kasım 1956 | Convair, önerisini ordu ve deniz piyadeleri yetkililerine sunar |
| 1957 | Ordu, üç rakip öneriyi inceler; Redeye en umut verici bulunur ama ek araştırma önerilir |
| 14 Nisan 1958 | Bir yıllık fizibilite ve gösteri sözleşmesi verilir |
| Haziran 1958 | Proje resmen kurulur, kapsam motor ve gövde tasarımını da içerecek biçimde genişler |
| 18 Ağustos 1960 | Sistem "sınırlı üretim" sınıfına alınır |
| 14 Aralık 1962 | İlk gerçek hedef çarpışması: bir QF-9F jet hedef uçağı |
| Ocak-Nisan 1964 | Sanayi aşaması ve ilk yıllık üretim sözleşmeleri başlar |
| Eylül 1965 | Birinci sürüm teslimatı başlar (Mayıs 1966'ya kadar 301 adet) |
| Ekim 1967 | Redeye ordu birlikleriyle ilk kez konuşlanır (Kore) |
| Mart 1968 | Üçüncü sürüm Avrupa'daki ABD Ordusu'na verilir |
| 18 Aralık 1968 | Blok III "Standart A" sınıfına geçer |
| 1969-1970 | Ordu için son iki 2.400'lük parti sipariş edilir |
Ordu tarihçesine göre mühendislik geliştirmesi başlangıçta 30 ay sürecek diye planlanmıştı; fiilen yaklaşık yedi yıl sürdü. Geç kalmanın nedenleri 28. başlıkta toparlanıyor.
Türkiye Redeye Kullandı mı?
Türkiye bazı ansiklopedik listelerde Redeye'in eski kullanıcıları arasında geçiyor, ancak bunu destekleyen adet, teslim tarihi ya da birlik bilgisi bulunamadı. Resmî bir Türk kaynağı veya ABD satış kaydı da görülmedi. Bu yüzden yanıt "listelerde geçiyor ama doğrulanamadı" diye bırakılmıştır ve kesin bir kullanım iddiası olarak okunmamalıdır.
Listelerin dayanağı tek bir yayındır: 1996-97 tarihli Jane's Land-Based Air Defence kitabı. Başka bir referans sitesi de Türkiye'yi kullanıcı olarak sayıyor; ancak bu sitenin dayanağı belirtilmediği için bağımsız ikinci bir kaynak sayılamaz. Metinde "tek kaynak" etiketi bu yüzden duruyor.
Dolaylı bir veri de var. ABD Ordusu tarihçesi, 1973'e kadar satılan sistemlerin yabancı müşterilerini sayar: Avustralya, İsveç, Batı Almanya ve Danimarka. Türkiye bu listede yok. Bu, sonradan stoktan devir, yardım programı gibi başka bir yolun olmadığı anlamına gelmez; yalnızca belgelenmiş bir satın alma izine rastlanmadığını gösterir. Türkiye'nin bugünkü omuz tipi füze geçmişi ayrı bir konudur ve aynı sitedeki Stinger ile Sungur yazılarında anlatılıyor.
Redeye mı Daha İyi, Stinger mı?
Doğru karşılaştırma "hangisi daha iyi" değil, hangisinin hangi dönemin tehdidine göre tasarlandığıdır. Stinger, Redeye'in halefidir ve onun bilinen sınırlarını aşmak için yapıldı. Redeye emekli olduğundan bugün bir tercih söz konusu değildir; ikisini aynı ölçütlerle yan yana koymak yine de gelişimi gösterir.
| Ölçüt | Redeye (Blok III) | Stinger |
|---|---|---|
| Tasarım dönemi | 1955-1968 | "Redeye II" adıyla 1960'ların sonu, adı 10 Mart 1972 |
| Jet hedeflere yaklaşma yönü | Ordu tarihçesine göre kuyruk ya da uzaklaşan yön | Tasarım amacı hedefi her yönden yakalamak |
| Hedef hızı | Yaklaşık 439 knot'a kadar etkili | Gereksinim: 660 knot hedeflere karşı |
| Arayıcı | Gazla soğutmalı PbS, tek bantlı kızılötesi | Daha gelişmiş kızılötesi (ek olarak morötesi); ayrıntılar aynı sitedeki Stinger yazısında |
| Hedef tanıma | Yok, kurallara bağlı | Gereksinime dost-düşman tanıma eklendi |
| Durum | Emekli | Hâlâ üretimde ve kullanımda |
Stinger için verilen 660 knot ve diğer değerler ordunun 1970 tarihli gereksinim belgesindeki hedeflerdir; gerçek seri üretim sürümünün ölçülmüş değerleri sayılmaz. Karşılaştırmadaki nitel fark kuşağa dayanır: Redeye birinci kuşak, Stinger ikinci kuşak bir omuz füzesidir. Değişimin nedenleri 26. başlıkta verildi.
Redeye Dron Vurabilir mi?
Bu soruya dayanak olacak bir belge yok: Redeye'in küçük insansız hava araçlarına karşı denendiğine ya da kullanıldığına dair kayıt bulunamadı. Füze 1960'larda insanlı uçaklar ve helikopterler için tasarlandı; "dron" sözcüğü o döneme ait belgelerde yalnızca uzaktan kumandalı deneme hedefi anlamında geçer, günümüzdeki küçük insansız araçları kapsamaz.
Ordu tarihçesindeki "drone" sözcüğü, deneme atışlarında kullanılan QF-9F jet hedefi, KD2R5 ve MQM-61A pervaneli hedef uçaklar gibi uçakları anlatır. Bunlar tam boy uçaklardı ve ısı kaynağını güçlendirmek için bazen ek meşaleler taşıdılar. Yani Redeye'in "dron vurduğu" yönündeki bir ifade yanlış anlaşılmaya açıktır.
Değerlendirme olarak şunu söylemek mümkün: küçük, düşük sıcaklıklı insansız araçların kızılötesi izi 1960'ların arayıcı duyarlılığı için ayrı bir zorluktur; ancak bu bir test sonucu değil, çıkarımdır. Ansiklopedi derlemelerine göre Redeye ABD hizmetinden 1982 ile 1995 arasında çekildi; bu yüzden konu bugün teoriktir. Modern küçük insansız araçlara karşı koruma, katmanlı ve çok daha yeni sistemlerle ele alınıyor.
Redeye Kaç Parçadan Oluşur?
Bir Redeye sistemi üç ana grupta toplanır: füzenin kendisi, füzeyi taşıyan fırlatıcı-kabze takımı ve füzeyi depoda ve yolda koruyan taşıma kabı. Depolarda kullanılan bir test cihazı da sisteme eşlik ederdi. Aşağıdaki tablo, Blok III için ordu belgelerindeki yapıyı parça parça gösteriyor.

| Grup | Parça | İşlevi |
|---|---|---|
| Füze | Arayıcı başlık | Hedefin ısısını algılar ve izler (25. başlık) |
| Füze | Kontrol bölümü | Arayıcıdan gelen sinyali yönlendirme komutuna çevirir |
| Füze | Elektrik bölümü | Isıl pil, ateşlemeyle birlikte devreye girer |
| Füze | Harp başlığı ve tapa | Hedefin içine girince patlar |
| Füze | Roket motoru | Ayrı fırlatma ve ana motor |
| Fırlatıcı | Fırlatma tüpü ve kabze | Füzeyi korur, atıcıya tutuş sağlar; pil, soğutucu, tetik düzeneği ve elektronik kabzadadır |
| Fırlatıcı | Açık nişangâh ve hedef edinme göstergesi | Atıcı hedefi izler, gösterge arayıcının hedefi algıladığını bildirir |
| Kap | Taşıma ve depolama kabı | Sürüme göre üç, bir ya da tek parçalı |
| Destek | Güdümlü füze test seti | Depo ve cephanelik düzeyinde "çalışıyor/çalışmıyor" denetimi |
Füze
Blok III füzesi beş ana bölümden oluşur ve ordu belgesinde toplam ağırlığı 18,3 libredir. Bölümler birbirine vidalı bağlantılarla takıldı; ilk sürümlerdeki yapıştırılmış birleşimlerin yerini bu çözüm aldı ve bakımı kolaylaştırdı.
Fırlatıcı ve kabze
Fırlatıcı "birleşik, harcanabilir" diye tanımlanır; füze fabrikada bunun içine mühürlenir. Kabzada ateşleme düzeneği, ısıl pil, soğutucu madde ve elektronik bulunur. Birinci ve ikinci sürümlerde dürbünlü, üçüncü sürümde açık bir nişangâh vardı.
Taşıma kabı ve test seti
İlk kap TRIPAK üç silahı birden alıyor ve 68 libre ağırlığındaydı; iki kişi için ağır ve hantal bulunduğundan yerini tek silahlı MONOPAK aldı. Daha sonra polistirenden yapılan UNIPAK geldi. Test setleri yalnızca depo ve cephanelik içindi; sahada atıcının işi değildi.
Redeye Fiyatı Nedir?
Redeye'in bugün geçerli bir satış fiyatı yoktur; sistem emekli ve ticari olarak satılmıyor. Tarihî fiyat için elde bulunan veriler, programın planlama tahminleri ile birkaç resmî sözleşme tutarından ibarettir. Sözleşmelerin hangi kalemleri kapsadığı kaynakta ayrıntılandırılmadığı için birim fiyat hesabı yapılmadı ve tahmini bir fiyat da yazılmadı.
Aşağıdaki tablo ordu tarihçesindeki rakamları türüne göre gösterir. Dolar tutarları o yılların değeriyle yazılmıştır, enflasyona göre düzeltilmemiştir.
| Dönem | Tutar | Türü |
|---|---|---|
| 1956-57 öneri | İlk üretim için birim başına yaklaşık 900 dolar, sonraki partiler için yaklaşık 700 dolar | Planlama tahmini; öngörülen 150.000 adetlik hat hiç kurulmadı |
| Eylül 1960 | Program birim maliyeti 6.936 dolardan 15.400 dolara çıktı | Küçültülmüş 810 füzelik ilk yıl alımı için ordu planlama hesabı |
| Şubat 1964 | Ortalama birim maliyet 6.250 dolar; 1967 için 5.200, 1968 için 4.500 dolar öngörüldü | Ordu lojistik değerlendirmesi, tahmin |
| Eylül 1968 | 2.400 komple silah için 11,6 milyon dolar | General Dynamics ile imzalanan teşvikli sabit fiyatlı sözleşme |
| Ekim 1969 | Son ordu alımı olan 2.400 silah için 11 milyon dolar | Sözleşme |
| Aralık 1971 | Batı Almanya için 818 silah, 8 milyon dolar | Yabancı askerî satış sözleşmesi |
| Haziran 1972 | Danimarka için 470 silah, 2,8 milyon dolar | Aynı sözleşmeye eklenen değişiklik |
| 1958-1973 toplamı | 350.506.783 dolar | Geliştirme (82,1 milyon) ile üretim yatırımı (268,4 milyon) toplamı; yabancı satışlar dahil |
Tarihçenin kendisi Redeye'in 1960'ların başında planlanandan çok daha pahalıya çıktığını yazar. Rakamların tek kaynağı ABD Ordusu belgeleridir; ikinci bir bağımsız kaynakla karşılaştırılamadı.
Redeye Kaç Yılında Üretildi?
Redeye'in seri üretimi 1964'ten 1973 mali yılına kadar sürdü. Ordu tarihçesine göre bu dönemde toplam 31.268 sistem satın alındı. İlk 301 füze 1965-66'da teslim edildi, ordunun son alımı 1970 mali yılında yapıldı, yabancı satış partileri ise 1972-73'te geldi; sürüm ayrıntıları tabloda ve alt başlıklarda yer alıyor.
| Sürüm | Adet | Kullanım |
|---|---|---|
| Blok I (XM-41 / XFIM-43A) | 301 | Büyük bölümü deneme ve servis testlerinde harcandı |
| Blok II (XM-41E1 / FIM-43B) | 1.743 | Kore'ye gönderildi; sonra eğitime verildi |
| Blok III (XM-41E2 / FIM-43C) | 29.224 | Asıl taktik sürüm |
| Toplam | 31.268 | ABD Ordusu, deniz piyadeleri ve yabancı müşteriler |
Dağılım şöyledir: yaklaşık 20.750 sistem Kara Ordusuna, 7.637 sistem Deniz Piyadelerine, kalanı yabancı müşterilere ve küçük miktarda Hava Kuvvetleri'ne gitti. Ordu, bu rakamı "dünya genelindeki varlık" diye yazar.
Ansiklopedik özetlerde sık geçen "85.000 civarı" rakamı bu belgeyle uyuşmuyor. İkisinin neden ayrıştığı anlaşılamadı; farklı sayım yöntemi, sonraki üretim ya da hata olabilir. Bu yazıda doğrulanabilen ordu kaydı kullanıldı. Aşağıdaki alt başlıklar sürümlerin ayrıntısını verir.
Blok I
Termoelektrik yolla soğutulan kurşun sülfür hücreli arayıcı kullanıldı. Üç silahlık TRIPAK kabıyla verildi ve dürbünlü nişangâhı vardı. Soğutmanın yetersizliği, ansiklopedik derlemelerde bu sürümün zayıf yanı olarak anılır (tek kaynak).
Blok II
Gazla soğutmalı arayıcıya geçildi; ansiklopedik bir derleme geliştirilmiş harp başlığı ve tapa da yazar (tek kaynak). Üretimi Mayıs 1967'de, son 33 füzenin teslimiyle bitti ve üretim hattı Blok III'e çevrildi. 29 Temmuz 1968'de "yedek ve eğitim" sınıfına alındı.
Blok III
Tek parçalı, hermetik arayıcı depo düzeyinde onarılabiliyordu; harp başlığı ve tapa tek parça hâline geldi, açık nişangâh ve yeni elektronik düzen kullanıldı. Kabzayla taşıma kabı da değişti. Hiçbir ana parçası önceki sürümlerle değiştirilemezdi.
Redeye Menzili Ne Kadar?
Ordu tablosuna göre Blok III'ün eğik menzili 4.532 metreye ulaştı; ordunun ilk gereksinimi 4.100 metreydi. Ansiklopedi derlemeleri çoğunlukla "yaklaşık 4,5 km" yazıyor. Bir kaynak ise 500 ile 5.500 metre arasında bir etki aralığı veriyor; ancak bu aralık tek yayına dayanıyor ve ordu belgesiyle örtüşmüyor.
Menzil "eğik" ölçülür, yani atıcıdan hedefe doğrudan çizilen hat esas alınır; yere izdüşümü daha kısadır. Ordu tablosu en yüksek test irtifasını 9.008 fit (yaklaşık 2.745 m) olarak veriyor. Bu değer, gerçek bir üretim silahıyla tam enstrümanlı ve geçerli bir testte denenmiş en yüksek irtifadır; füzenin kuramsal tavanı demek değildir.
Menzil ile etkililik aynı şey değil. Redeye'in kaç hedefi vurabildiği 19. başlıktaki vurma ihtimalleriyle, korunan alan 22. başlıktaki konuşlanma düzeniyle ilişkilidir. En erken planlama belgesi (1956 önerisi) füzenin azami etki menzilini yaklaşık 2 deniz mili olarak öngörmüştü.
Redeye Bir Atıcıda Kaç Füze Taşır?
Tek bir atıcı aynı anda bir füze taşır; füze, fabrikada mühürlenen fırlatma tüpünün içindedir ve tüp harcanabilir olduğu için atıştan sonra yeniden doldurulmaz. Ekip ise iki kişidir ve ordunun planlamasında takım başına altı füzelik bir temel yük öngörülüyordu; ikmal rakamları ayrıca belirtilmiştir.
Ordu tarihçesi iki ayrı sayı veriyor ve aralarındaki ilişkiyi açıklamıyor. Konuşlanma anlatısında, her bölük büyüklüğündeki birliğe "iki atıcıdan oluşan ve altı füzelik temel yükü olan" bir takım verilmesi yazılıdır. Tedarik şemasında ise UNIPAK kabıyla "takım başına on iki silah" yazar. İki rakam, temel yük ile yedek ikmal gibi farklı bağlamlara ait görünüyor ama bu varsayımdır; belgede açıkça söylenmiyor.
Taşıma tarafında da farklı düzenler vardı. Birinci sürümün TRIPAK kabı üç silah, MONOPAK kabı bir silah ve üç pil-soğutucu birimi alıyordu. Ordu ayrıca çeyrek tonluk bir cipin üzerine iki silahı hazır tutan bir raf geliştirdi. Bütün bu düzenler eğitim ve ikmal içindi; sahada atıcı aynı anda tek füze kullanırdı.
Redeye Hangi Ülkelerde Var?
Redeye bugün hiçbir ülkenin yaygın hizmetinde olduğu doğrulanmış bir sistem değil; kaynaklar kullanıcıları genellikle "eski" diye yazıyor. Belgeli satın almalar Avustralya, İsveç, Batı Almanya ve Danimarka'ya aittir. Başka ülkeler yalnızca bir ansiklopedik listede adı geçerek anılıyor ve adet ya da tarih bilgisi taşımıyor.
| Ülke | Durum | Kaynak ve not |
|---|---|---|
| ABD (Ordu, Deniz Piyadeleri) | Eski kullanıcı; Ekim 1967'den itibaren | Ordu tarihçesi |
| Avustralya | 216 sistem | Ordu tarihçesi (1973'e kadar) |
| İsveç | 1.093 sistem; ülke içinde "Rb 69" adıyla anıldığı yazılır | Adet ordu tarihçesinde, ad ansiklopedi listesinde |
| Batı Almanya | 1.018 sistem; "Fliegerfaust-1" adıyla anıldığı yazılır | Adet ordu tarihçesinde, ad ansiklopedi listesinde |
| Danimarka | 540 sistem; "Hamlet" adıyla anıldığı yazılır | Adet ordu tarihçesinde, ad ansiklopedi listesinde |
| Çad, Yunanistan, İsrail, Ürdün, Pakistan, Suudi Arabistan, Somali, Sudan, Tayland, Türkiye | Eski kullanıcı olarak listede; adet ve tarih yok | Tek kaynak: ansiklopedi listesi, Jane's 1996-97'ye dayanıyor |
Diğer yayınlar farklı listeler veriyor. Bir savunma ansiklopedisi 24 ülkeden söz edip Avusturya ve Hollanda'yı da sayıyor; bir başka site Afganistan, Yunanistan ve Pakistan'ı anıyor. Bu listeler birbiriyle örtüşmediği için "kaynaklar farklı yazıyor" diyerek bırakıldı. Devlet dışı kullanıcılar 29. başlıkta ele alınıyor.
Ordu tarihçesinin satış rakamları 1973 ortasına kadardır; sonraki devirlerle ilgili belgeli adet bulunamadı.
Redeye Maksimum Hızı Ne Kadar?
Redeye, ana motorun yanmasından yaklaşık 5,8 saniye sonra Mach 1,7 civarında en yüksek hıza ulaşır. Bu, deniz seviyesinde saatte yaklaşık 2.000 kilometre eder; hesap basit bir aritmetik yaklaşıklıktır. Ansiklopedi listelerinde Mach 1,6 ve Mach 1,7 değerleri yan yana geçtiği için iki sayı da aşağıda tartışılıyor.
Ordunun uçuş sırası şemasında füzenin tüpten çıkarken yaklaşık saniyede 80 fit (yaklaşık 24 m/s) hıza çıktığı yazar. Füze bundan sonra yaklaşık 20 fit (6 m) süzülür, ana motor tutuşur ve en yüksek hıza çıkar. Bir ansiklopedi sitesi 580 m/s'lik bir "namlu çıkış hızı" veriyor; bu, ordu belgesindeki tüp çıkış hızıyla çelişir ve büyük olasılıkla tepe hızı kastedilmiştir, ancak bu bir yorumdur, çünkü ordu tüpten çıkış hızını yaklaşık 24 m/s yazıyor.
Füzenin hızı ile vurabildiği hedefin hızı farklı şeylerdir. Redeye'in asıl sınırı kendi hızından çok, arayıcı ve yön verme düzeninin yakalayabildiği hedef hızıdır; ordu tablosunda bu 439 knot (yaklaşık 813 km/h) olarak gösterilir. Daha hızlı hedefler 6. başlıktaki sorunun merkezindedir.
Redeye Ağırlığı Ne Kadar?
Ordu belgelerine göre komple Blok III silahı 29,3 libre, yani yaklaşık 13,3 kilogram gelir; bunun yaklaşık 18,3 libresi füze, 11 libresi fırlatıcıdır. Ordunun ilk gereksinimi 22 libreydi ve üretici firma bu hedefi tutturamadı. Ansiklopedi derlemeleri de komple silah için yaklaşık 13 kilogram yazar.
| Öğe | Ağırlık |
|---|---|
| Komple silah (füze ve fırlatıcı) | 29,3 libre (yaklaşık 13,3 kg); gereksinim 22 libre (yaklaşık 10 kg) |
| Füze | 18,3 libre (yaklaşık 8,3 kg) |
| Fırlatıcı | 11 libre (yaklaşık 5 kg) |
| Harp başlığı | Yaklaşık 2,35 libre (yaklaşık 1,07 kg) |
| 1956 öneri modeli, komple silah | 18,2 libre (yaklaşık 8,3 kg) |
| TRIPAK kabı, boş / dolu | 68 libre (yaklaşık 31 kg) / 164 libre (yaklaşık 74 kg) |
| MONOPAK kabı, boş / dolu | 44 libre (yaklaşık 20 kg) / 76 libre (yaklaşık 34 kg) |
| UNIPAK kabı, dolu | 50 libre (yaklaşık 23 kg) |
İlk öneri modelinin 18,2 librelik ağırlığı hiç tutturulamadı; ağırlık geliştirme boyunca arttı. Ordu belgesi Blok I füzesini de yaklaşık 18 libre olarak yazar; bu füzenin kendi ağırlığıdır, komple silahınki değil. Bu karışıklık ansiklopedi listelerinde sık görülür.
Redeye Neleri Vurabilir?
Redeye, alçak irtifada uçan helikopterlere, nakliye ve pervaneli uçaklara ve jet uçaklarının motorlarını görebildiği durumlarda jetlere karşı tasarlandı. Füze hızlı jetlere karşı kısıtlıydı; zayıf yanı hedef tipinden çok hedefin yaklaşma yönü ve hızıdır. Ordunun test özeti tipe göre ayrı vurma ihtimalleri veriyor.

| Hedef tipi (deneme hedefi) | Tek atışta vurma ihtimali | Not |
|---|---|---|
| MiG-21 sınıfı jet | 0,403 | Gereksinim 0,3 |
| Mi-6 sınıfı helikopter ile H-13 ve H-21 helikopterleri | 0,53 | Gereksinim 0,5 |
| An-12 sınıfı nakliye uçağı | 0,43 | Gereksinim 0,5 |
| F9F sınıfı, uzaktan kumandalı gerçek jet | 0,51 (100 m irtifa, 430 knot) | Gerçek test sonucu |
Bu rakamlar ordunun 1970 tarihli program özetinden alınmıştır; ölçüm yöntemi tabloda ayrıntılandırılmıyor, değerler savaşta ölçülmedi ve bağımsız doğrulaması yok. Ordu tablosundaki 0,3 ve 0,5 değerleri gereksinimdi. "Mi-6 helikopter" gibi ifadeler ordu belgesinde yalnızca hedef sınıfını gösterir; gerçek bir çatışma kaydı değildir. Füzenin ne kadar hıza kadar etkili olduğu 17. başlıkta, hangi yönden vurabildiği 25. başlıkta açıklanıyor.
Redeye Kullanıldığı Yerler
Redeye ordu birlikleriyle ilk kez Ekim 1967'de Kore'ye konuşlandı, ardından Mart 1968'de Avrupa'daki ABD birliklerine verildi. Sonraki yıllarda Alaska, Güney Komutanlığı ve Hawaii de dağıtım planına girdi. Deniz piyadeleri ise sistemi kendi piyade taburlarına bağlamayı planlıyordu; çatışma kullanımı ayrı başlıkta ele alınıyor.
Bu sıralama, ordu tarihçesindeki dağıtım takviminden okunur. Kore'deki ilk birlikler Blok II kullandı; bu füzeler 1969 mali yılının başında Blok III ile değiştirildi ve eski stoklar Fort Bliss'teki eğitim programlarına gitti. Aynı takvimde Güneydoğu Asya ve Vietnam, planlanan dağıtım yerleri arasında yer alır; ilk 25 takımın oraya gönderilmesi önce düşünülmüş, sonra Kore'ye çevrilmiştir.
Eğitim ve deneme sahaları da belgelidir: Fort Bliss yakınındaki Orogrande atış alanı, Beyaz Kumlar test sahası, Alaska'daki Fort Greely'de yapılan soğuk hava testleri ve Mojave Çölü'ndeki Twenty-nine Palms deniz piyadesi tatbikatı. Çatışmalardaki kullanım için 29. başlığa bakılabilir.
Redeye Ne Tip Füze Atıyor?
Redeye'in attığı füze, kızılötesi güdümlü, katı yakıtlı, iki kademeli itkili ve çarpmayla etkili bir kısa menzilli hava savunma füzesidir. Ayırt edici yanı, uçuş boyunca kendi ekseni etrafında yuvarlanarak yön değiştirmesidir; ayrıntıları aşağıda verilen bu yöntem, ordu belgesinde geliştirmenin en zor noktalarından biri olarak anılır.
Gövde uzun ve ince bir silindirdir; kuyruk kanatçıkları tüpün içinde katlı durur, fırlatıldığında açılır. Yön vermek için ön bölümdeki kontrol yüzeyleri, yuvarlanma sırasında her turun belli bir kısmında dışarı çıkıp içeri girer. Ordu belgesi başlangıç dönüş hızını saniyede 7 ile 15 tur olarak yazar; tüpten çıkarken egzoz gazları dönüşü başlatır, eğik kuyruk kanatçıkları ise sürdürür. Bu yuvarlanma hızının denetimi geliştirme sürecinin en zor sorunlarından biri oldu.
Güç iki ayrı katı yakıt tutuşmasından gelir. Ejektör denen kısa fırlatma motoru füzeyi tüpten çıkarır ve yanması füze tüpten çıkmadan biter; ana motor ise füze yaklaşık 6 metre uzaklaştıktan sonra devreye girer. Harp başlığı hedefe girdikten sonra patlayan iç patlamalı yapıdadır; içindeki patlayıcı HTA-3 tipidir. Ateşlemenin sırası 24. başlıkta, arayıcının çalışması 25. başlıkta anlatılıyor.
Redeye Kaç Km'lik Alanı Korur?
Redeye için ordunun belirlediği resmî bir "korunan alan" rakamı yoktur; silah geniş araziyi değil küçük birlikleri ve noktaları korumak üzere düşünüldü. Kuramsal en uzak noktası 4,5 kilometre civarında olduğundan, atıcının çevresinde en çok yaklaşık 64 kilometrekarelik bir daire çizilebilir; fiilen korunan alan bundan çok daha küçüktür.

Yukarıdaki 64 kilometrekare, yarıçapı 4,5 kilometre olan bir dairenin alanını gösteren düz bir aritmetik işlemdir; ordunun ya da üreticinin açıkladığı bir koruma alanı değildir. Gerçek koruma, atıcının hedefi görebildiği yönlerle, arazi engelleriyle ve uçağın geliş yönüyle sınırlıdır. Redeye'in yalnızca kuyruk yönünde ya da uzaklaşan hedeflere etkili olması (6. başlık) bu alanı daha da daraltır.
Ordu tarihçesinin dağıtım şemaları farklı bir ölçek kullanır: tümen düzeyinde örnek bir savunma düzeninde yaklaşık elli kadar tekil Redeye mevzii yer alır. Yani koruma bir alan ile değil, çok sayıda küçük noktanın toplamıyla sağlanır. Bu noktaların birbirini nasıl tamamladığı, 23. başlıktaki ekip ve bölük düzeniyle birlikte düşünülmelidir. Şemanın sayıları taranmış belgeden okunduğu için kesin değil, yaklaşık okunmuştur.
Redeye Kurulumu Nasıl Olur?
Redeye'in konuşlanması bir kurulum işi değil, bir ekip yerleştirme düzenidir. Ordu planında iki kişilik ekipler, her bölük büyüklüğündeki birliğe bir ekip düşecek biçimde dağıtılıyor; ekipleri tabur düzeyinde bir hava savunma şubesi yönetiyordu. Bu bölümde genel örgütlenme anlatılır, saha talimatı verilmez.
Taktik örgütün temeli, bir ekip lideri ile bir atıcıdan oluşan ekipti; ikisi de hem atıcı hem destek (haberleşme, gözetleme, sürüş) görevi yapabilecek biçimde eğitilirdi. Yoğun çatışma sırasında ikisi birden atıcı olabilirdi. Ekipleri komuta eden birim, tabur karargâhındaki hava savunma şubesiydi: bir teğmen (şube lideri), bir şube çavuşu ve bir sürücü-telsiz görevlisinden oluşur, üç ile beş ekibi yönetirdi.
Bir ABD tümeninde yaklaşık 49 ila 62 Redeye ekibi bulunurdu; sayı tümenin türüne göre değişirdi. Füzede dost-düşman tanıma cihazı olmadığı için ateş kararları, bölgesel hava savunma kurallarını içeren standart işletme usullerine bağlandı: hangi uçağın dost, hangisinin düşman sayılacağı, ateşe izin durumu gibi konular önceden yazılırdı. Deniz piyadeleri ise Redeye'i piyade taburuna bağlamayı, her tüfek bölüğüne dört ileri hava kontrolcüsü atayan bir bölüme yerleştirmeyi planlıyordu.
Eğitim de örgütlenmenin parçasıydı: kontrol bölümü personeli 59 saatlik, atıcı öğrenciler ise canlı atıştan önce 92 saatlik sınıf eğitimi alırdı.
Redeye Nasıl Çalışır?
Atıcı hedefi gözle bulur ve açık nişangâhla izler; füzenin arayıcısı hedefin ısısını algılayınca hedef edinme göstergesi bunu bildirir ve atıcı ateş eder. Füze tüpten çıktıktan sonra kendi kendine hedefe yönelir; arayıcı, kontrol bölümü ve motor ortak çalışır. Aşağıdaki anlatım genel bir ansiklopedik tanımdır.
Ateşlemeyle birlikte ısıl pil devreye girer, arayıcının dedektörü gazla soğutulur; ordu tablosunda ısınma süresinin en çok 4,3 saniye olduğu yazılıdır. Tetik çekilince ejektör füzeyi tüpten yaklaşık saniyede 80 fit hızla fırlatır, motorun yanması füze tüpten çıkmadan biter. Füze yaklaşık 6 metre süzüldükten sonra ana motor tutuşur.
Harp başlığı ana motor tutuştuktan yaklaşık 1,25 saniye sonra silahlanır. Füze uçuş boyunca arayıcı sinyalini izler ve "oransal yaklaşma" denen bir yöntemle hedefin gidişine göre yön alır. Hedefe girdiğinde başlık patlar; ıskalarsa füze belli bir süre sonra kendini imha edecek biçimde tasarlanmıştır. Ordunun uçuş şeması, füzenin uçuş boyunca hedefi kendi arayıcısıyla izlediğini gösterir.
Redeye'nin Arayıcı Başlığı Nasıl Çalışır?
Redeye'in arayıcı başlığı, hedefin sıcak yüzeylerinden gelen kızılötesi ışımayı kurşun sülfür bir hücreyle algılar ve füzeyi o ısı kaynağına çevirir. Pasif çalışır; yani kendisi bir sinyal yaymaz, yalnızca hedefin kendi yaydığı ısıyı dinler. Başlığın yapısı ve çalışma ilkesi aşağıda sırasıyla anlatılıyor.

Ordu tarihçesine göre başlık dört parçadan oluşur: kızılötesi kubbe, optik düzen, hücre ve yükseltici. Bu tasarım, daha önce kendini kanıtlamış Sidewinder füzesinin arayıcısından türetildi ve yaklaşık 2,2 ile 2,7 mikrometre dalga boyunda çalışır. Gelen ışımayı iki sinyale ayırır: biri jiroskopu ve optiği yönlendirerek hedefi sürekli izlemeyi sağlar, öteki otomatik pilota giderek füzeyi yönlendirir.
Görüş alanı geliştirme sırasında daraltılarak artı eksi 1,25 dereceye indirildi; amaç arka plan ısı kaynaklarının etkisini azaltmaktı. Ordu, hedefle arka planı ayırt etme sorununu program boyunca ciddi bir zorluk olarak kaydeder. Blok I'de termoelektrik soğutma, Blok II ve III'te gazla soğutma kullanıldı. Philco firması başlığın geliştirilmesini üstlendi.
Bu tasarımın sınırı, hedefin yalnızca motorun sıcak metal parçalarının görünür olduğu durumlarda izlenebilmesiydi; ordu belgesi bunu jetlere karşı kuyruk ya da uzaklaşan yön kısıtı olarak yazar. Sonraki ürün iyileştirme çalışmaları arayıcının bu sınırını aşmaya yöneldi (26. başlık).
Redeye Neden Stinger ile Değiştirildi?
Redeye, hedefin yönü ve hızıyla ilgili sınırları nedeniyle değiştirildi: jetlere yalnızca kuyruktan ve yaklaşık 400 knot hıza kadar etkili olabiliyordu. Ordu belgelerinde 1970'lerde beklenen tehditler 660 knot hızlı uçaklar ve kızılötesi karşı önlemlerdi. Yerine geçecek sistem önce "Redeye II" adıyla geliştirildi.
Tarihçedeki zincir şöyle kurulur. Mayıs 1961'de kullanıcılar, ilk gereksinimleri tam karşılamayan bir silahı geçici olarak kabul etmişti; verilen taviz özellikle hedefe yaklaşma yönü ve hız konusundaydı. Bu açığı kapatmak için 1965'te Gelişmiş Arayıcı Geliştirme Programı başladı; General Dynamics bunu beş aşamada yürüttü ve toplam yaklaşık 8,5 milyon dolarlık araştırma harcaması yapıldı. Hedef, her açıdan hedef yakalayabilen bir arayıcı ve 600 knotun üzerindeki hedeflere yetecek bir gövdeydi.
1 Temmuz 1968'de onaylanan ordu hava savunma incelemesi (TRAADS), yeni bir omuz füzesini alçak irtifa hava savunmasında en yüksek öncelikli iş saydı. 29 Ocak 1970'te yeni sistemin gerekleri yazıldı: 660 knot hızlı hedeflere karşı 2.500 ile 5.000 metre arası menzil, kızılötesi ve elektronik karşı önlem ortamında çalışma, yaklaşık 30 libre ağırlık sınırı. Şubat 1971'deki değerlendirmede Redeye II, altı rakip sistemle yarıştırıldı; bu sistemler arasında İngiliz Blowpipe de vardı. Sonuçta Redeye II, dost-düşman tanıma ve gece görüş cihazlarıyla geliştirilmeye önerildi.
Proje yönetimi Ocak 1972'de kuruldu, sistem 10 Mart 1972'de Stinger adını aldı ve mühendislik geliştirme sözleşmesi 27 Haziran 1972'de General Dynamics'e verildi. İlk konuşlandırma 1978 mali yılının ilk çeyreğine planlandı ve Stinger'ın Redeye'in yerini bire bir alması öngörüldü. Redeye'in emekliye ayrılma yılları ansiklopedilerde 1982 ile 1995 olarak veriliyor.
Redeye'yi Kim Üretti?
Redeye'i General Dynamics üretti; tasarım ve ana üretim Kaliforniya'daki Pomona tesisinde, Convair bölümünde yapıldı. Convair, Donanma için füze geliştirme deneyimi olan bir bölümdü ve 1955'te bu fikri kendi imkânlarıyla çalışmaya başladı. Pomona tesisi donanmaya aitti ve General Dynamics tarafından işletiliyordu.
Alt yüklenicilerin ayrıntısı ordu tarihçesinde dağınıktır. Arayıcının geliştirilmesini Philco, harp başlığı ve tapa geliştirme işini Picatinny Cephaneliği ile onun alt yüklenicisi Magnavox üstlendi; ısıl pil geliştirmesi için Eureka-Williams ve Eagle-Picher ile sözleşme yapıldı. Roket motorlarının üretimi Atlantic Research Corporation'a, UNIPAK kaplarının üretimi General Plastics'e verildi; MONOPAK kabı için MICOM, Halliburton Enterprises ile sözleşme imzaladı.
Proje yönetimi kurum olarak değişti: ordu füze teşkilatı (ARGMA), sonra ordu füze komutanlığı (MICOM) ve sonunda hava savunma özel kalemleri yönetim ofisi sorumlu oldu. Bu isim sıralaması, Redeye'in tek bir kuruluşun ürünü olmadığını, ordu laboratuvarları ile birkaç sanayi kuruluşunun ortak çalışmasının sonucu olduğunu gösterir. Kuruluş adları bilgi amaçlı verilmiştir; satış ya da tedarik önerisi değildir.
Redeye'nin Tarihî Önemi Nedir?
Redeye, kaynakların genellikle ABD'nin hizmete verdiği ilk omuz tipi hava savunma füzesi diye andığı sistemdir ve kızılötesi omuz füzesi fikrinin ilk Amerikan uygulamasıdır. Stinger doğrudan onun üzerine kuruldu. Ayrıca bir "küçük ama zor" projenin maliyet ve süre olarak nasıl büyüyebileceğinin de örneğidir.

Ordu tarihçesi, geliştirme maliyetinin ilk tahminin üç katından fazlasına çıktığını yazar: 1958-61 için öngörülen yaklaşık 24 milyon dolara karşılık fiilen 1958-70 arasında yaklaşık 82 milyon dolar harcandı. Mühendislik geliştirmesi 30 ay yerine yaklaşık yedi yıl sürdü ve sistem ilk planlanan tarihe göre altı yıl geç hizmete girdi. Tarihçeye göre sorunlar, 1957'de değerlendirme ekibinin önceden uyardığı teknik noktalardı.
Ek bir tartışma Sovyet Strela-2 ile ilgilidir. Bazı yayınlar Strela-2'nin geliştirilmesinin Redeye hakkındaki istihbarattan yararlandığını yazıyor; bir ansiklopedi bunu CIA değerlendirmesine bağlıyor ama dayanağı zayıf bir ikincil yazı. İki sistemin benzer olduğu, ancak aynı olmadığı da yazılır. Bu iddia doğrulanamadı.
Redeye'in mirası bir dizi yan program da bıraktı: hava kuvvetlerinin F-4'ten denediği hava fırlatmalı sürüm, helikopter sürümü ve donanmanın küçük botlar için yaptığı uyarlama denemeleri. Hiçbiri üretime geçmedi. Donanma programı başarıyla tamamlansa da satın alma talebi doğmadı.
Redeye Hangi Çatışmalarda Kullanıldı?
Redeye'in savaşta kullanımına dair en çok anılan örnek, 1980'li yıllarda Afganistan'daki direniş gruplarına verilen füzelerdir; ancak sonuçlar kaynaklarda tartışmalıdır. ABD birliklerinin savaşta Redeye ile uçak düşürdüğüne dair doğrulanmış bir kayıt bulunamadı. Aşağıdakilerin tamamı iddia ya da listeleme düzeyindedir, doğrulanmış sonuç değildir.
Afganistan: Bir veri tabanı kaydına dayanan ansiklopedi bilgisine göre 1984'te Afgan direnişine yaklaşık elli Redeye teslim edildi. Bazı yayınlar bunlarla Su-25 uçakları ile Mi-24 ve Mi-8 helikopterlerinin vurulduğunu iddia ediyor; bu iddia bağımsız olarak doğrulanmadı. Başka yayınlar füzeyi Stinger'a göre etkisiz bulur ve direnişin eğitim eksikliğine dikkat çeker. Kasım 1986'ya gelindiğinde Redeye'in büyük ölçüde Stinger'la değiştirildiği yazılıyor.
Nikaragua: Ansiklopedi, ABD'nin Nikaragua Demokratik Gücü'ne verdiği Redeye'lerin "Kontralar" tarafından en az dört Sovyet yapımı Mi-8 helikopterini düşürmekte kullanıldığını yazıyor; bu, tek kaynakta geçen, bağımsız doğrulanmamış bir iddiadır. Aynı konuyla ilgili olarak 23 Temmuz 1987'de bir gazete haberinde Sandinistaların bir Redeye füzesini ele geçirdiğini bildirdiği yer alır.
Çad ve El Salvador: Çad'daki Kuzey Silahlı Kuvvetleri ve El Salvador'daki FMLN, ansiklopedi listesinde devlet dışı eski kullanıcılar olarak yer alıyor; ayrıntı ve kullanım olayı belgelenmemiş. Bu iddialar "tek kaynak" olarak işaretlendi; Redeye'in bu örgütlerin elinde etkili olduğuna dair doğrulanmış sonuç yazılmadı.
Redeye'nin Rakipleri Nelerdir?
Redeye'in çağdaşları arasında Sovyetler Birliği'nin Strela-2'si ve Britanya'nın Blowpipe füzesi sayılır; halefi olan Stinger ise rakipten çok sonraki kuşaktır. Bu sistemler farklı güdüm yöntemleri kullandığı için "hangisi daha iyi" yerine "farklı yaklaşımlar" olarak okunmalı; aşağıdaki tablo hizmete giriş yılı ve güdüm yöntemi gibi temel ölçütleri gösterir.
| Sistem | Ülke | Güdüm | Hizmete giriş |
|---|---|---|---|
| FIM-43 Redeye | ABD | Pasif kızılötesi (kuyruktan) | 1967 (ilk konuşlandırma) |
| 9K32 Strela-2 | Sovyetler Birliği | Pasif kızılötesi (kuyruktan) | 1968 (ansiklopedi derlemelerine göre) |
| Blowpipe | Birleşik Krallık | Telsiz komut; atıcı füzeyi elle yönlendirir | 1975 (kaynaklar arasında tutarsızlık var) |
| FIM-92 Stinger | ABD | Gelişmiş kızılötesi, her yönden | 1970'lerde geliştirildi; ilk operasyonel yetenek yaklaşık 1981 (aynı sitedeki Stinger yazısına göre) |
Strela-2
Sovyet füzesinin ilk sürümü soğutmasız kurşun sülfür dedektör kullanır ve yalnızca arkadan takip eder; Redeye ile benzer fakat aynı olmayan bir sistemdir. Ayrıntıları aynı sitedeki Strela-2 yazısında anlatılıyor.
Blowpipe
İngiliz sistem, ordu tarihçesinde 1971'deki değerlendirmede Redeye II'ye karşı yarışan altı alternatiften biri olarak geçer. Güdüm yöntemi farklıdır: atıcı füzeyi uçuş boyunca telsizle yönlendirir, kızılötesi ışıma izlemez. Hizmete giriş tarihi bazı kaynaklarda 1975, bir kaynakta 1968 diye yazılıdır; 1968 değeri tutarsız görünüyor.
Stinger
Stinger, Redeye'in halefi olarak aynı hat üzerinde geliştirildiği için tam anlamıyla bir rakip değildir. Ayrıntılar 9. ve 26. başlıkta ve aynı sitedeki Stinger yazısında bulunur. Her sistemin kendi kuşağındaki rolü farklıdır.