Duga Radarı Nedir? 'Rus Ağaçkakanı'nın Özellikleri ve Çernobil Yakınındaki Konumu

Duga, Sovyetler'in HF bandında çalışan ufuk ötesi erken uyarı radarıdır ('Rus Ağaçkakanı'). Çernobil-2 yakınındaki konumu, menzili, anteni, Türkiye'deki durumu.

Duga, Sovyetler Birliği'nin 1970'lerde kurduğu ufuk ötesi (OTH) erken uyarı radarıdır ve dünyanın dört bir yanındaki kısa dalga dinleyicilerinin kulağına çalınan tıkırtı yüzünden "Rus Ağaçkakanı" adıyla anılır. Hava savunma radarı değildir: görevi uçak yakalamak değil, balistik füze fırlatışlarını binlerce kilometre öteden haber vermekti. Bilinen en büyük yerleşkesi, Çernobil Nükleer Santrali'nin hemen yanındaki Çernobil-2 askerî kasabasında yükseliyordu.

Yazıdaki bilgiler 20 Kasım 2026'ya kadar erişilebilen Vikipedi sayfalarına (İngilizce ve Rusça), Hackaday ve Migflug'daki tarihçe yazılarına, bir Rusça teknik tarihçe makalesine ve Ukrayna'daki Çernobil yasak bölgesine dair haber kayıtlarına dayanır. Sovyet arşivleri kapalı olduğu için sayıların çoğu ikinci elden gelir; her bölümde rakamın kime ait olduğu ve kaynakların nerede ayrıştığı yazılmıştır.

Sisli, düz bir ormanlık arazide yüzlerce metre genişliğinde, paslı kırmızı-gri çelik kafesli dev bir anten duvarının gün batımı ışığındaki temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: Frekans, verici gücü, anten ölçüleri ve maliyet için kaynaklar birbirinden belirgin biçimde ayrılıyor; hepsi tek tabloda ve ilgili bölümlerde karşılaştırıldı. Yerleşkelerin koordinatları bilerek verilmedi; konumlar yalnızca yakın yerleşim ve idari bölge düzeyinde anılıyor. Radar 1989'da kapandığı için bu yazı tarihsel bir sistemi anlatır ve işletme bilgisi içermez.

Duga Radarı Nedir?

Duga, yüksek frekanslı (HF) radyo dalgalarını yeryüzünün üstündeki iyonosfer tabakasına gönderip oradan geri yansıtarak ufkun ardındaki bölgeleri gözetleyen Sovyet radar sistemidir. Rus kaynaklarda 5N32 kodu ve "ZGRLS" (zagorizontnaya radiolokatsionnaya stantsiya, yani ufuk ötesi radar istasyonu) kısaltması kullanılır; Batı'da "Steel Yard" gibi NATO takma adları da dolaşır.

Sistem tek bir cihaz değildi. Birbirinden onlarca kilometre uzaktaki bir verici kompleksi, bir alıcı kompleksi ve iyonosferin o anki durumunu ölçen yardımcı bir sondaj düzeneğinden oluşan bir tesisler topluluğuydu. "Duga" Rusça'da "yay" anlamına gelen bir sözcüktür; adın neden seçildiği açık kaynaklarda anlatılmıyor.

Adı en çok duyulan tesis, Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti sınırlarındaki Çernobil yerleşkesidir. Ancak Duga tek bir yerde değildi: Rusya'nın Uzak Doğusunda da benzer bir istasyon vardı. Hangi tesisin hangi yıllar arasında çalıştığı, bu yazının ilerleyen bölümlerinde ayrıntılı olarak ele alınıyor.

Duga Radarı Ne İşe Yarar?

Duga, ABD topraklarından fırlatılacak bir balistik füze saldırısını, klasik kara radarlarından çok daha erken ve çok daha uzak bir noktadan fark etmek için tasarlandı. Bugün hizmette olmadığı için "yarar" yerine "yarıyordu" demek daha doğru; sistem 1989 sonunda görev dışı bırakıldı. Silah taşımaz, hedef vurmaz.

Soğuk Savaş'ın ortasında Sovyet planlamacıların sorunu zamandı. Bir kıtalararası füzenin menzili aşması yarım saat civarı sürer ve kara radarları ufkun gerisini göremez. Uydu tabanlı erken uyarı ağı ise o yıllarda henüz yeterince gelişmemişti. HF dalgalarının iyonosferden sekerek çok uzağa ulaşabilmesi, kısa sürede kazanılacak her dakika için cazip bir seçenek sunuyordu.

Hackaday, projeyi ABD ile Kanada'nın kuzeydeki Uzak Erken Uyarı (DEW) hattına verilen bir karşılık olarak anlatır; bu bağlantı tek kaynaktadır. Sovyet tarafında hedef, çevrelerindeki kara radarlarının göremediği bir mesafeden, fırlatış anında haber almaktı.

Popüler anlatımlarda bu kazancın "yaklaşık 10 dakikalık uyarı yerine 25 dakika" olduğu söylenir; bu rakam Hackaday'in tarihçe yazısında geçiyor ve resmî bir belgeye dayandırılmıyor. Gerçek kazancın ne olduğu, ancak sistemin başarım hedeflerini gösteren belgelerle teyit edilebilir; bu belgeler açık kaynakta yok.

Eğri Dünya yüzeyinin üzerinde parlayan ince bir üst atmosfer katmanı ve yer anteninden çıkıp bu katmandan geri dönerek ufkun ötesine inen radyo ışınının temsili teknik çizimi
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Duga Radarı Hangi Ülkenin?

Duga, Sovyetler Birliği'ne aittir; geliştirilmesi, kurulması ve işletilmesi tamamen SSCB'nin işiydi. Tesislerin büyük kısmı bugün Ukrayna sınırları içinde kaldı, Uzak Doğu'daki istasyon ise Rusya Federasyonu topraklarındaydı. Sistemi Rus kaynaklar da Ukrayna kaynakları da "Sovyet mirası" olarak anar; hiçbir kaynakta başka bir devletin ortaklığı geçmiyor.

Bu ayrım önemli çünkü yazılarda sık sık "Ukrayna'nın radarı" ya da "Rusya'nın radarı" ifadelerine rastlanır. Radar kurulduğunda ne Ukrayna bağımsızdı ne de Rusya Federasyonu bugünkü anlamıyla vardı. Çernobil'deki tesis Nisan 1986'da durmuş, alan sonraki yıllarda Ukrayna'nın yönetimine kalmıştır.

Radarı geliştiren kuruluşun NIIDAR (Rusça kısaltmayla Uzak Radyo İletişimi Bilimsel Araştırma Enstitüsü) olduğu Rusça Vikipedi'de ve bir Rus kaynak taramasında yazılıdır. Aynı enstitü sonradan Voronezh ve Konteyner radarlarının da geliştiricisi olarak anılır; ayrıntı, geliştirici bölümünde.

Duga Radarı Özellikleri Nelerdir?

Duga'nın bilinen özellikleri, HF bandında (yaklaşık 3 ile 28 MHz arasında) çalışan, saniyede on darbe gönderen, megavatlar mertebesinde güçle yayın yapan ve yüzlerce metre ölçüsünde anten perdelerine sahip olmasıdır. Ancak neredeyse her rakam kaynaktan kaynağa değişiyor; aşağıdaki tablo bu farkı açıkça gösteriyor.

ÖzellikKaynaklarda geçen değerDurum
Çalışma bandı7-19 MHz (1988 tarihli Amerikan FCC ölçümü); 3,26-17,54 MHz (Rusça tarihçe); 5-28 MHz (Rusça Vikipedi)Kaynaklar farklı yazıyor; resmî değer yok
Darbe hızıÇoğunlukla saniyede 10; seyrek olarak 16 ve 20İngilizce Vikipedi ve amatör telsiz kayıtları; tutarlı
Darbe yapısı31 bitlik sözde rastgele kod; her bit yaklaşık 100 mikrosaniyeİngilizce Vikipedi, tek kaynak
Darbe bant genişliğiYaklaşık 40 kHzİngilizce Vikipedi ve Hackaday
Etkin ışıma gücü10 MW üzeri (EIRP); Batılı tahminler 2-40 MW; Rusça Vikipedi en az 40 MW tepe güç; bir Rusça tarihçe 8-160 MWGüvenilir tek değer yok
Ayırma gücüYaklaşık 15 kmİngilizce Vikipedi, tek kaynak
Tipik yayın süresiYaklaşık 7 dakikaİngilizce Vikipedi, tek kaynak

Tablodaki "etkin ışıma gücü" ile "verici gücü" aynı şey değildir: yönlendirmeli bir anten gücü bir yöne topladığı için ışıma gücü, vericinin elektrik çıkışından yüksek görünür. Kaynakların hangi tanımı kullandığı çoğu yerde açık değil.

Duga Radarı'nın Avantajları Nelerdir?

Duga'nın tek ve büyük üstünlüğü, ufkun arkasını görebilmesiydi. Kara radarları dünyanın eğriliği yüzünden uzak hedefleri alt irtifada göremez; iyonosferden sekerek ilerleyen HF dalgaları ise bu sınırı aşıp birkaç bin kilometre ötedeki bir bölgeye ulaşabilir. Bu, ülke sınırlarının çok ötesine uzanan bir erken uyarı kuşağı demekti.

Uzaktan algılamanın ikinci avantajı bağımsızlıktı. Uzak bir ülkenin topraklarına yerleştirilecek bir radara ya da uzay yörüngesindeki bir araca ihtiyaç duymadan, kendi toprağında kurulan bir tesisle başka kıtanın fırlatma alanlarına yaklaşmak mümkündü. Rusça tarihçeye göre sistem, Kuzey Kutbu üzerinden ABD'nin büyük bölümünü gözetlemek üzere kurgulanmıştı.

Üçüncü bir avantaj, yer tabanlı olduğu için uydu ömrüne bağlı kalmamasıydı; yine de bu üstünlüğün bedeli yüksekti. Kaynaklar sistemin pahalı olduğunu söylüyor, ama rakamlar tutarsız; ayrıntı "maliyet" bölümünde.

Duga Radarı'nın Dezavantajları Nelerdir?

Duga'nın zayıf yanları doğrudan kendi mantığından doğuyordu: iyonosfere bağımlılık, kaba ayırma gücü, çok yüksek yayın gücü ve işletme maliyetiydi. Migflug'un aktardığına göre Mayıs 1982'de SBKP Merkez Komitesi kararı sistemin belirlenen taktik-teknik özelliklere ulaşamadığını kabul ediyordu; bu bilgi tek kaynakta geçiyor ve bağımsız teyidi yok.

İyonosfer sabit bir ayna değildir. Gün ile gece, mevsim ve güneş etkinliği tabakanın yansıtma gücünü değiştirir; manyetik fırtınalar ve kutup parlamaları (aurora) ise yansıyan sinyalin içine parazit katar. Kuzey Kutbu üzerinden Amerika'ya bakan bir radar için bu etki özellikle zordu, çünkü yol tam da kutup bölgesinden geçiyordu.

Ayırma gücü de sınırlıydı. Vikipedi'ye göre Duga'nın ayırma gücü yaklaşık 15 km civarındaydı; genel olarak iyonosferden yansıyan HF radarlarında menzil çözünürlüğü 20-40 km mertebesindedir. Bu kaba hassasiyet erken uyarı için yeterli olabilir ama hedef takibi ya da silah güdümü için yetmez.

Bir yan etki de dünya çapındaki radyo parazitiydi. Sistem sürekli frekans atlayarak yayın yaptığı için denizcilik, havacılık, amatör telsiz ve yayın bantlarında gürültü yarattı. Bu sorun, ağaçkağan lakabının doğmasının başlıca nedenidir ve ayrı bölümde anlatılıyor.

Duga Radarı Ne Zaman İnşa Edildi?

Çernobil yakınındaki ana düğümün inşaatı, Rusça kaynaklara göre Mart 1972'de başladı ve tesis 1976'da deneme çalışmasına girdi. Deneysel küçük istasyon ise bundan önce, Rusça Vikipedi'ye göre 1960'lı yıllarda, Mikolayiv (Rusça yazımıyla Nikolayev) yakınında kuruldu. Tarihler kaynaktan kaynağa kayıyor; en çok çelişki, "deneme" ile "resmî kabul" arasındaki ayrımda çıkıyor.

Fikrin kökü daha eskiye gidiyor. Rus kaynaklardan derlenen bir arama özetinde, "Duga-1" araştırma çalışmasının raporunun 1 Ocak 1961'de hazırlandığı ve Kasım 1962'de ufuk ötesi radar inşasına dair kararın imzalandığı yazıyor; tek kaynak olduğu için bu iki tarihi kesin saymıyorum. Aşağıdaki tablo, yapım sürecindeki bilinen kilometre taşlarını topluyor.

TarihOlayKaynak ve durum
1961-1962Araştırma raporu ve inşa kararıRusça arama özeti; tek kaynak
Yaklaşık 1964Mikolayiv yakınında deneysel istasyonRusça Vikipedi; aynı sayfa başka yerde farklı yıl veriyor
Mart 1972Çernobil düğümünün inşaatı başladıRusça kaynak taraması; Rusça Vikipedi ile uyumlu
4 Temmuz 1976Dünya çapında ilk tıkırtı duyulduHackaday; amatör telsiz kaydı
1976 veya 1979Çernobil düğümü deneme görevindeRusça tarihçe 1976, Rusça Vikipedi 1979 diyor

Yani radar "bir günde" değil, yaklaşık on beş yıllık bir araştırma ve on yıla yakın bir inşaat sürecinin ürünüydü. Yapımın nasıl ilerlediği, "Nasıl Kuruldu" bölümünde.

Türkiye'de Duga Radarı Kullanılıyor mu?

Hayır. Duga, Sovyetler Birliği'nin kendi askerî sistemiydi; Türkiye'nin bu radara sahip olduğuna, onu işlettiğine ya da bir parçasını aldığına dair açık kaynakta hiçbir bilgi yoktur. Radar 1989'da kapandığı için bugün hiçbir ülke tarafından kullanılmıyor. Türkiye'ye satış, devir ya da ortak işletim de kaynaklarda geçmez.

Türkiye NATO üyesidir ve Soğuk Savaş'ın karşı tarafındaydı; Duga'nın bakışı ise ABD topraklarına yönelikti. İncelediğim hiçbir kaynakta Türkiye'yle ilgili bir bağlantı geçmiyor.

Türkiye'nin bilinen balistik füze erken uyarı unsuru, ABD'ye ait AN/TPY-2 radarını barındıran Kürecik tesisidir; bu sistem, Duga'dan tamamen farklı bir teknolojiye (X bandı, doğrudan görüş hattı) dayanır ve Voronezh yazısındaki karşılaştırmada anlatılmıştı. Türkiye'nin envanterinde ufuk ötesi HF radarı bulunduğuna dair bir bilgi de bulamadım.

Duga Radarı ile Voronezh Radarı Arasındaki Fark Nedir?

İkisi de füze saldırısını önceden fark etmeye çalışır ama farklı fizik kullanır. Duga, iyonosferden yansıyan HF dalgalarıyla ufkun ardına bakan, 1989'da kapanmış Sovyet radarıdır. Voronezh ise VHF ve UHF bandında, doğrudan görüş hattında çalışan, günümüzde Rusya'nın hizmette olan modüler faz dizili radar ailesidir. Voronezh'in ayrıntıları kendi yazısında yer alıyor.

ÖlçütDugaVoronezh
Dalga bandıHF (kısa dalga)VHF ve UHF
Dalganın izlediği yolİyonosferden yansıyarak ufkun ötesineDoğrudan, uzaya doğru
Verici-alıcı yerleşimiBirbirinden yaklaşık 60 km uzakta ayrı iki tesisTek tesis; anten ve ekipman bir arada
Anten yapısıYüzlerce metre ölçülü kafesli çelik perdelerHazır modüllerden birleştirilen faz dizili duvar
Ortam bağımlılığıİyonosfere çok bağımlıAtmosfer koşullarına çok daha az bağımlı
Durum1989'da kapandı; Çernobil tesisi 1986'da durduRusya'da hizmette

Duga'nın dalgası iyonosferden sekerek dünyanın eğriliğini aşıyordu; Voronezh ise doğrudan bakar ve uzaydaki hedefi eğriliğin yukarısında yakalar. Rusya'nın bugün işlettiği HF ufuk ötesi radarı Konteyner adını taşır ve Duga'ya çok daha yakın bir mantıkla çalışır; bu sistem "Günümüzdeki Karşılıkları" bölümünde ele alınıyor.

Duga Radarı Balistik Füze Fırlatışlarını Tespit Edebilir mi?

Tasarımın tek amacı buydu ve kaynaklara göre deneysel istasyon Baykonur'dan yapılan fırlatışları yaklaşık 2.500 km'den yakaladı. Ancak sistemin ne ölçüde güvenilir çalıştığı tartışmalı: bazı anlatımlar her fırlatışı gördüğünü, bazıları hiç işe yaramadığını söylüyor. Bugün hizmet dışı olduğundan hiçbir şeyi tespit etmiyor.

İngilizce Vikipedi, Baykonur testini deneysel istasyonun başarısı olarak aktarır. Rusça bir tarihçe, Çernobil düğümünün Ocak 1986'da Challenger uzay mekiğinin patlamasını kaydettiğini yazar; bu bir füze değil, uzay aracı olsa da, istasyonun fırlatış izlediğini gösteren bir örnek olarak geçer ve tek kaynakta yer alır.

Migflug'daki yazı daha temkinli bir tablo çiziyor. Dezavantajlar bölümündeki 1982 kararına ek olarak, modernizasyon sonrasında tek fırlatışı 6.000 km'de yakalama olasılığının 0,5-0,7 düzeyinden 0,90-0,92'ye çıktığı ve bu iyileşmenin yalnızca doğudaki düğüm için geçerli olduğu aktarılıyor. Bu rakamlar tek kaynağa ait ve resmî bir belge sunulmuyor.

ABD'nin herhangi bir gerçek füze saldırısını Duga'nın yakaladığına dair bir kayıt da yoktur; zaten böyle bir saldırı hiç yaşanmadı. Radarın uyarı verme yeteneği, dolayısıyla gerçek bir saldırı karşısında hiç sınanmadı.

Duga Radarı Hangi Bölümlerden Oluşuyordu?

Duga üç ana parçadan oluşuyordu: yüksek güçle yayın yapan bir verici kompleksi, zayıf yansımaları toplayan bir alıcı kompleksi ve iyonosferin durumunu ölçen yardımcı bir sondaj düzeneği. Verici ile alıcı Çernobil'de yaklaşık 60 km arayla kurulmuştu; Rusça kaynaklarda vericinin adı Lyubeç-1, alıcının adı Çernobil-2 olarak geçer.

Ormanlık bir ovada, biri uzun çelik anten duvarına, diğeri geniş alçak direk alanına sahip birbirinden uzak iki askerî radyo tesisinin ve aralarında uzanan ince noktalı yay çizgisinin havadan temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
BileşenGöreviAktarılan ölçü
Verici (Lyubeç-1)Güçlü HF darbelerini yaymakYaklaşık 85 m yüksekliğinde çelik faz dizisi (Rusça tarihçe)
Alıcı (Çernobil-2)İyonosferden dönen yansımaları dinlemekBiri yaklaşık 90 x 250 m, diğeri yaklaşık 140 x 450 m iki perde (Rusça tarihçe)
Sondaj düzeneği "Krug"En uygun frekansı seçmek için iyonosferi ölçmekYaklaşık 300 m çapında, 240 antenli halka (Rusça tarihçe)

Verici tarafı

Verici, büyük bir antenle gücü belirli bir yöne yoğunlaştırıyordu. Rusça tarihçede verici gücü için 8 ile 160 MW arasında kaynaktan kaynağa değişen değerler anılır; hangi tanımın kullanıldığı açık değildir.

Alıcı tarafı

Alıcı kompleksi, çok zayıf yansımaları işleyen ve kendi başına yaklaşık 10 MW elektrik tüketen bir yapı olarak tarif ediliyor. Bu rakam yine tek kaynağa ait. Rusça Vikipedi, antenlerin geometrik verilerinin kaynaklarda çelişkili ve muhtemelen yanlış olduğunu açıkça belirtir.

Krug sondaj düzeneği

Adı, aynı adı taşıyan Krug uçaksavar füze sistemiyle karıştırılmamalı; bu düzenek bir silah değil, bir ölçüm istasyonuydu. İyonosfer gün içinde sürekli değiştiği için radarın hangi frekansta yayın yapacağına buradan gelen ölçümlerle karar veriliyordu.

Duga Radarının Maliyeti Ne Kadardı?

Güvenilir, belgeli bir maliyet yoktur. En sık dolaşan iddia, radarın "yaklaşık yedi milyar ruble tuttuğu ve Çernobil santralinin iki katı pahalı olduğu" yönündedir; Migflug bu rakamın belgesel bir dayanağını bulamadığını yazıyor. Rusça bir tarihçe ise bütün programı yaklaşık 600 milyon ruble gösteriyor.

Aynı Rusça kaynak, bu toplamın yaklaşık 150 milyonunun Çernobil-2'ye harcandığını söylüyor ve karşılaştırma için 1980'lerin ortasında bir 949A sınıfı denizaltının birim maliyetini 226 milyon ruble olarak veriyor. Her iki sayı da tek kaynakta geçiyor; hesap yöntemi açık değil ve bağımsız belgelerle doğrulanmış değil.

Hackaday da yedi milyar rubleyi belgeselden alıp tartışmaya açar, resmî kurla dolara çevirmenin anlamlı olmadığını vurgular. Sovyet ekonomisinde fiyatların piyasa değeriyle bağlantısı zayıf olduğundan, bu çevrimin bir değer taşıdığını söylemek zor.

Kıyas için, çağdaş ufuk ötesi radar Konteyner'in ilk tesisinin bedeli Vikipedi'de 10 milyar ruble olarak geçer; ancak bu bugünün rublesidir ve Duga rakamlarıyla doğrudan karşılaştırılamaz. Radar satışa konu olmadığı için bir "fiyat" kavramı da yoktur.

Duga Radarı Hangi Yıllarda Çalıştı?

En yaygın aralık Temmuz 1976 ile Aralık 1989'dur; ancak bu aralık tek bir tesisin değil, sistemin tamamının izini anlatır. Çernobil düğümü 26 Nisan 1986'da, yani nükleer kaza günü durdu; Uzak Doğu'daki istasyon ise Kasım 1989'a kadar görevde kaldı. İki ayrı tarih, iki ayrı tesisin sonudur.

Tesisİşletme dönemiKaynak ve durum
Mikolayiv deneysel istasyonuBaşlangıç yılı kaynaklara göre değişiyor; 2000'lerin başında söküldüğü yazılıyorRusça Vikipedi; tek kaynak
Çernobil-2 / Lyubeç-1Deneme çalışması 1976 veya 1979; 26 Nisan 1986'da durduKaynaklar farklı yazıyor
Komsomolsk-na-Amure (Uzak Doğu)30 Haziran 1982 savaş görevi; 14 Kasım 1989'da görevden alındıRusça Vikipedi; İngilizce Vikipedi Aralık 1989 yazıyor

Çernobil'de kazadan sonra tesis kısa süre içinde boşaltıldı; Rusça tarihçeye göre değerli donanım 1987'de sökülüp ikinci istasyona taşındı ve Uzak Doğu istasyonunun kendisi 1990'ların sonunda hurdaya ayrıldı. Bu son iki bilgi tek kaynaktandır.

İlginç bir not, 2013'te benzer bir tıkırtının yeniden duyulmasıdır. Hackaday, bu sinyalin yeni Rus ufuk ötesi radarı Konteyner'den gelmiş olabileceğini yazıyor; Duga'nın yeniden çalıştığı anlamına gelmez.

Duga Radarı Ne Kadar Uzaklığı Tarayabiliyordu?

Tek bir iyonosfer sıçramasıyla kabaca birkaç bin kilometre. Rusça tarihçe yaklaşık 3.000 km'den, İngilizce Vikipedi deneysel istasyonun Baykonur fırlatışlarını yaklaşık 2.500 km'den görmesinden söz eder. Daha uzun mesafeler, yani 6.000 km, yalnızca bir kaynakta ve modernizasyon sonrasındaki doğu düğümü için geçiyor.

Bu farkın nedeni, "ne kadar uzağı görür" sorusunun iki ayrı yanıtı olmasıdır. Birincisi dalganın fiziksel olarak ulaşabildiği uzaklık; ikincisi, orada fırlatılan bir cismin güvenilir biçimde ayırt edilebildiği uzaklık. Duga için ikincisi, iyonosfere bağlı olduğu için zamana göre değişirdi.

Yön de önemliydi. Rusça tarihçeye göre sistem Kuzey Kutbu üzerinden ABD'nin büyük bölümünü gözetliyordu. Vikipedi'nin ufuk ötesi radar sayfası, Duga'nın Pasifik ve Uzak Doğu yönündeki fırlatışları izlediğini yazar. Kesin kapsama sektörleri ise açık kaynakta bulunmuyor.

Duga Radarı Aynı Anda Kaç Hedefi İzleyebiliyordu?

Bu sorunun açık kaynakta bir sayısal yanıtı yok. Duga, modern bir faz dizili radar gibi onlarca hedefi tek tek izleyen bir sistem olarak tasarlanmamıştı; görevi, belirli bir bölgeden gelen fırlatış izlerini "fırlatış var ya da yok" düzeyinde ortaya çıkarmaktı. Hedef sayısı, Sovyetler Birliği tarafından da hiçbir kaynakta yayımlanmadı.

Elimizdeki tek teknik ipucu, İngilizce Vikipedi'deki yaklaşık 15 km ayırma gücü ve darbe sıkıştırmayla elde edilen yaklaşık 30 dB kazançtır. Bu iki sayı, radarın birbirine yakın uçan iki cismi ayırmakta zorlanacağını, buna karşılık çok zayıf bir yankıyı gürültüden çıkarabildiğini gösterir.

Gri metal konsollar, yuvarlak göstergeler ve yazısız dalga izleri gösteren eski yeşil ekranların bulunduğu loş bir Sovyet dönemi kontrol odasının temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Karşılaştırma için: Voronezh-DM radarının Rus beyanlarında yaklaşık 500 nesne izleyebildiği belirtilir (Voronezh yazısında üretici beyanı olarak işaretlenmiştir). İki sistem farklı çağların ve farklı görevlerin ürünü olduğundan bu rakamlar doğrudan kıyaslanamaz.

Duga Radarı Hangi Ülkelerde Vardı?

Duga'yı yalnızca Sovyetler Birliği işletti; başka bir ülkede kopyası, satışı ya da ortak işletimi olduğuna dair kaynak yok. Tesisler SSCB'nin iki cumhuriyetindeydi: Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti. Bugün aynı yerler Ukrayna ve Rusya Federasyonu sınırları içinde kalıyor.

TesisSovyet dönemindeki yeriBugünkü ülkeDurum
Deneysel istasyonMikolayiv bölgesi, Ukrayna SSCUkraynaRusça Vikipedi'ye göre 2000'lerin başında söküldü
Çernobil-2 (alıcı) ve Lyubeç-1 (verici)Kiev yakınındaki Çernobil bölgesi, Ukrayna SSCUkrayna1986'da durdu; alıcı alan Çernobil yasak bölgesinde
Komsomolsk-na-Amure istasyonuHabarovsk Krayı, Rusya SFSCRusya1989'da görevden alındı; sonraki durum kaynaklarda net değil

Radarın yaydığı gürültü ise bütün dünyada duyuldu; bu yüzden "Hangi ülkelerde vardı?" sorusunun ikinci anlamı, "hangi ülkelerde duyuldu" şeklinde de okunabilir. Hackaday, kısa dalga dinleyicilerinin onu denizcilik, havacılık ve yayıncılık bantlarında dünya genelinde fark ettiğini yazıyor.

Duga Radarı Hangi Frekanslarda Yayın Yapıyordu?

Kısa dalga (HF) bandında; kaynaklar yaklaşık 3 ile 28 MHz arasında üç ayrı aralık veriyor. İngilizce Vikipedi 1988'de bir Amerikan kurumunun ölçtüğü 7-19 MHz'yi, Rusça tarihçe 3,26-17,54 MHz'yi, Rusça Vikipedi ise 5-28 MHz'yi yazıyor. Hangisinin doğru olduğu açık değil; üç aralığın ortak noktası, hepsinin kısa dalga bandının içinde kalmasıdır.

HF bandı bilinçli bir seçimdi. 3-30 MHz arasındaki dalgalar iyonosferden kırılıp yeryüzüne geri dönebilir; daha yüksek frekanslar tabakayı delip uzaya çıkar, daha alçaklar ise gün içinde sönümlenir. Hangi frekansın o an en iyi çalıştığını Krug adlı sondaj düzeneği ölçüyordu.

Vikipedi'ye göre Duga yayın sırasında frekansını rastgele atlatıyordu; bu atlamanın amacı kaynaklarda açıklanmıyor. Sonuçta radar, kısa dalga dinleyicilerinin neredeyse bütün bantlarında bir an için göründü. Bu gürültüyle başa çıkmak için amatör telsizciler özel "blanker" cihazları geliştirdi; ayrıntısı ağaçkakan bölümünde.

Karşılaştırma için: Konteyner radarının sinyalleri amatörlerce 9,2-19,745 MHz bandında kaydedilmiştir; ama bu, ayrı ve çok daha yeni bir sisteme aittir.

Duga Radarının Anteni Ne Kadar Büyüktü?

Yaygın aktarıma göre antenin birleşik cephesi yaklaşık 700 m uzunluğunda ve 150 m yüksekliğindeydi. Ancak bu iki sayı, birden çok anten perdesinin özetidir; tek perdeler daha kısadır. Rusça Vikipedi, antenlere dair geometrik verilerin kaynaklarda çelişkili ve muhtemelen yanlış olduğunu açıkça yazıyor.

KaynakAktarılan ölçü
İngilizce Vikipedi, MigflugYaklaşık 700 m uzunluk, 150 m yükseklik (birleşik cephe)
HackadayYaklaşık yarım mil uzunluk, 490 feet yükseklik (kabaca 800 m ve 150 m)
Rusça Vikipedi300-500 m ve 250 m uzunlukta iki bölüm; Google Maps ölçümü yaklaşık 460 m ve 230 m
Rusça tarihçeAlıcı: yaklaşık 90 x 250 m ve 140 x 450 m; verici yaklaşık 85 m yüksekliğinde
MigflugAlçak bant direkleri yaklaşık 135-150 m, yüksek bant direkleri yaklaşık 100 m
Gri bir gökyüzüne doğru bakıldığında yoğun çapraz bağlantılara, yalıtkanlara ve gergin kablolara sahip dev bir çelik kafes kule iskeletinin temsili yakın plan görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Rusça Vikipedi ve Migflug, antenlerin alçak ve yüksek bant için ayrı perdelere bölündüğünü yazıyor. Dalga boyu uzadıkça anten elemanı da büyüdüğü için alçak bant perdesinin direkleri daha yüksektir. Hangi ölçünün hangi perdeye ait olduğu, kaynaklarda çoğu zaman belirtilmediği için sayılar birbirine karışıyor.

Duga Radarı Neleri Tespit Edebiliyordu?

Asıl hedefi, uzak bir kıtadan yapılan füze ve roket fırlatışlarıydı. Kaynaklarda anılan somut örnekler Baykonur'daki fırlatışlar ve Ocak 1986'daki Challenger uzay mekiği kazasıdır. Uçak gibi alçak irtifa hedefleri için kaynaklar çelişiyor; bir Rusça tarihçe aynı sayfada hem "tek uçağı güvenilir görmedi" hem de "3.000 km'de iyi gördü" diyor.

Kaynak, bu çelişkiyi açıklamıyor; hangi dönemin ya da hangi düğümün ölçümüne dayandığını belirtmiyor. Bu yüzden uçak tespiti konusunda kesin bir hüküm vermek doğru olmaz.

Gemi izleme ise yüzey dalgası ufuk ötesi radarların işidir ve Vikipedi bunu iyonosferden yansıyan sistemlerden ayrı bir sınıf olarak anlatır; Duga yüzey dalgası değil, iyonosfer yansımalı bir sistemdi. Hava savunma bataryalarına bağlanan uçak radarlarıyla da karıştırılmamalı; Duga bir hedefi kilitleyip silahı yönlendirmek için tasarlanmadı.

Duga Radarı Nerelerde Kullanıldı?

Duga, Sovyetler Birliği'nin füze saldırısı erken uyarı ağının bir parçası olarak yalnızca iki bölgede kullanıldı: Çernobil yakını ve Uzak Doğu. Bir savaşta ya da askerî operasyonda kullanıldığına dair kayıt yoktur; görevi, sürekli gözetleme ve test fırlatışlarını izlemekti. Hizmetten çekildikten sonra bölge başka amaçlarla gündeme geldi.

Çernobil'deki alan, Nisan 1986'dan sonra yasak bölgenin içinde kaldı. Vikipedi'ye göre yasak bölge 1986'da kuruldu ve ziyaretçiler yalnızca rehberle, kontrol noktalarından geçerek girebiliyordu. Duga'nın kalıntıları, ziyaret rotalarında anılan yerler arasındaydı.

24 Şubat 2022'de Rus kuvvetleri yasak bölgeyi ele geçirdi; Vikipedi'nin "Çernobil Muharebesi" sayfasına göre 31 Mart'ta birliklerin çoğu bölgeden çekildi, 1 Nisan'da yasak bölge idaresi tam çekilmeyi açıkladı. Aynı kaynağa göre bölge Nisan 2022'de ziyaretçilere kapatıldı ve Nisan 2026 itibarıyla kapalı görünüyor. Radarın bu süreçte ne kadar zarar gördüğüne dair güvenilir, belgeli bir bilgi bulamadım.

Duga Radarı Silah Atar mıydı?

Hayır. Duga yalnızca radyo dalgası gönderip dinleyen bir algılama sistemiydi; füze, top ya da enerji silahı taşımıyordu ve hiçbir hedefi vurmak için kullanılmadı. Aşağıda bu yanlış anlamayı doğuran söylentiler ve gerçek durum açıklanıyor. Çevresindeki radyo parazitinin bir saldırı olduğuna dair iddialar da dayanaksızdır.

Soğuk Savaş yıllarında sistemin zihin kontrolü, hava durumu kontrolü gibi amaçlarla kullanıldığı yönünde söylentiler dolaşmıştı; Hackaday bu söylentileri temelsiz olarak anar. Radarın yaydığı gücün bir hedefe zarar vermek için kullanılabildiğine dair hiçbir kanıt yok.

Radarın çalışmasını durdurmak için amatör telsizcilerin senkronize sürekli dalga sinyalleri gönderdiği aktarılıyor (Vikipedi); bu, tersinden bir müdahale örneğidir ve bir saldırı sayılmaz. Silahlı bir hava savunma sistemiyle (örneğin bir uçaksavar bataryasıyla) bu radar arasındaki fark, bu sözlükteki diğer sistem yazılarında görülebilir.

Duga Radarı Kaç Km Ötesini Görebiliyordu?

Resmî bir değer açıklanmadı. Aktarılan tahminler 2.500 ile 6.000 km arasında değişiyor: deneysel istasyon için yaklaşık 2.500 km, Rusça tarihçede yaklaşık 3.000 km, yalnızca Migflug'da ise doğu düğümü için 6.000 km. Bunlar bir arada okunduğunda "birkaç bin kilometre" ifadesi en güvenli özettir.

Ufuk ötesi radarın yalnızca "en uzak" değil, bir de "en yakın" sınırı vardır. İyonosferden dönen dalga vericiden belli bir uzaklığın ötesine iner; bu yüzden aradaki bölge görünmez kalır. Vikipedi, Amerikan OTH-B radarı için 900-3.300 km, ABD Donanması'nın ROTHR'ı için yaklaşık 925-3.000 km aralığını verir; Duga'nın kendi sınırları yayımlanmadı.

SistemAktarılan tarama aralığıDurum
Duga (deneysel istasyon)Yaklaşık 2.500 kmİngilizce Vikipedi
Duga (Rusça tarihçe)Yaklaşık 3.000 kmTek kaynak
Jindalee (Avustralya)Resmî 3.000 kmVikipedi
ABD OTH-B900-3.300 km (60 derecelik sektör başına)Vikipedi
ABD Donanması ROTHRYaklaşık 925-3.000 kmVikipedi

"Kaç kilometre" sorusunun doğrusu aslında "hangi koşulda, hangi hedef için" sorusudur; Duga'nın bu ayrıntıları kamuya açıklanmadı.

Duga Radarı Nasıl Kuruldu?

Kuruluş aşamalıydı: önce küçük bir deney istasyonu fikrin çalıştığını gösterdi, ardından Çernobil yakınında iki ayrı kapalı yerleşim kuruldu; biri alıcıları, diğeri vericileri barındırıyordu. Aynı model sonra Uzak Doğu'da tekrarlandı. İnşaatın ayrıntıları (işçi sayısı, çelik miktarı, süre) açık kaynakta bulunmuyor. Bu bölümde yalnızca kaynaklarla doğrulanan sıra anlatılıyor.

İngilizce Vikipedi, alıcıların Çernobil-2'de, vericilerin ise Lyubeç-1'de yer aldığını ve ikisinin birbirinden yaklaşık 60 km uzak olduğunu yazar.

Rusça Vikipedi ayrıca ilk ufuk ötesi radarın 1975'te Komsomolsk'ta kurulduğunu yazar; bu, aynı sayfadaki deneysel istasyonun daha önce kurulduğu anlatımıyla çelişir. Kuruluş sırası bu yüzden tam netleşmiyor.

Kazadan sonra (1986-1987) sistemin değerli parçaları sökülüp Uzak Doğu'daki ikinci istasyona taşındı; bu bilgi Rusça tarihçeye dayanıyor ve tek kaynaklıdır.

Duga Radarı Nasıl Çalışırdı?

Verici, güçlü bir HF darbesini yukarı doğru gönderir; darbe iyonosferden kırılıp uzak bir bölgeye iner, orada bir fırlatış izine çarparsa yankı aynı yolu tersine izleyerek alıcıya döner. Verici ve alıcı birbirinden yaklaşık 60 km ayrıydı. Alıcı, bu çok zayıf yankıyı gürültüden ayıklayacak ağır bir işlemden geçiriyordu.

  1. Krug sondaj düzeneği iyonosferin o anki durumunu ölçer ve en uygun frekans seçilir.
  2. Verici, 31 bitlik sözde rastgele bir kodla işaretlenmiş darbeleri, çoğunlukla saniyede on kez olacak şekilde yayar.
  3. Darbeler iyonosferde kırılarak hedef bölgeye ulaşır; oradan dönen yankı yine iyonosfer yoluyla alıcı anteninde toplanır.
  4. Alıcı, bilinen kodla karşılaştırarak yankıyı güçlendirir; İngilizce Vikipedi bu işlemin yaklaşık 30 dB kazanç sağladığını yazar.

Yayınların çoğu yaklaşık yedi dakika sürüyordu (İngilizce Vikipedi, tek kaynak). Yapı, genel ufuk ötesi radarların taşıdığı bir ağırlığı da gösterir: dönen sinyal çok zayıf olduğundan çok büyük antenler ve çok yüksek bir yayın gücü gerekir. Vikipedi'nin ufuk ötesi radar sayfası, bu sistemlerin pahalı ve neredeyse taşınmaz olduğunu vurgular.

Algılamadan sonraki karar aşaması kaynaklarda anlatılmıyor: hangi eşiğin aşıldığında alarm verildiği ya da verinin hangi komuta merkezine gittiği açık kaynakta bulunmuyor.

Duga Radarı Neden Rus Ağaçkakanı Diye Anılıyor?

Çünkü sinyali, kısa dalga alıcılarında saniyede yaklaşık on kez tekrarlanan sert bir tıkırtı olarak duyuluyordu ve bu ses bir ağaçkakanın gagalamasını andırıyordu. Adı ilk veren, 1976'da bu gürültüyle uğraşan amatör telsizcilerdi. Sovyet yönetimi ise Rusça tarihçeye göre sinyalin kaynağını uzun süre inkâr etti.

Gece bir pencerenin yanında, ahşap masa üzerinde boş kadranlı eski bir kısa dalga alıcısı, kulaklık, masa lambası ve pencereye uzanan bir tel anten halkasının temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Hackaday, tıkırtının 4 Temmuz 1976'da dünya genelinde duyulmaya başladığını ve radyonun kimi kullanıcılarına bir helikopter gürültüsünü anımsattığını yazar. Migflug, "Woodpecker" adının bir ABD'li amatör telsizciye, Andy Clark'a atfedildiğini aktarıyor (1982 tarihli Miami Herald alıntısı); bu atıf tek kaynaktadır.

Parazitin etkisi küçük değildi. İngilizce Vikipedi, sinyalin denizcilik, havacılık, amatör telsiz ve kamu hizmeti haberleşmesini bozduğunu ve binlerce şikâyete yol açtığını yazar. Hackaday, amatörlerin tıkırtıyı bastıran iki cihaza dikkat çeker: sabit genişlikte (10 veya 16 Hz) boşluk açan AEA Moscow Muffler ve darbe zamanlamasını otomatik izleyen Datong SRB2.

Vikipedi ayrıca bazı meraklıların radara karşı senkronize sürekli dalga sinyalleriyle "Rus Ağaçkakanı Avcıları Kulübü" adıyla müdahale ettiğini yazar. NATO'nun verdiği takma adın "Steel Yard" olduğu söylenir ama bu ad tartışmalıdır; en eski yazılı kayıt "Steel Work" biçimindedir ve resmî NATO kayıtları muhtemelen kapalıdır.

Duga Radarı Çernobil-2 Yakınında Neden Kuruldu?

Kaynaklar yer seçiminin gerekçesini açıkça yazmıyor. Bilinen, alıcı kompleksinin Çernobil yakınındaki "Çernobil-2" adlı kapalı askerî yerleşimde, vericinin yaklaşık 60 km uzaktaki Lyubeç'te olduğu ve sistemin Kuzey Kutbu üzerinden ABD'ye baktığıdır. "Santrale yakın olsun diye" gibi gerekçeler kaynaklarda doğrulanmıyor. Bu bölüm bilinenle söylentiyi birbirinden ayırıyor.

Popüler bir anlatım, Çernobil santralinin aslında bu radarı beslemek için kurulduğunu söyler. VoxUkraine'in doğrulama sayfasının başlığı bu iddiayı "dayanaksız" olarak işaretliyor; sayfanın tamamına erişemediğim için bu bilgiyi yalnızca başlık düzeyinde aktarıyorum. Rusça tarihçedeki tek ilgili veri, alıcı kompleksinin kendisinin yaklaşık 10 MW elektrik tükettiğidir.

2015 tarihli "The Russian Woodpecker" belgeseli, 1986 kazasının radarın başarısızlığını gizlemek için tezgâhlandığını öne sürer. Hackaday bunu yalnızca film yapımcısının inancı olarak aktarır; Migflug bu iddiayı desteksiz buluyor ve kazanın, zaten sorunlu olan bir radarı sona erdirdiğini yazar. Bu yazı da iddiayı bilgi olarak kabul etmiyor.

Duga Radarı Hangi Sürümlere Sahipti?

Duga'nın Voronezh gibi numaralı sürümleri yoktu; bunun yerine üç ayrı tesisi vardı: deneysel istasyon, Çernobil düğümü ve Uzak Doğu düğümü. Sorun, tesislere verilen "Duga-1, -2, -3" adlarının kaynaktan kaynağa farklı tesislere işaret etmesidir; bu yüzden numaralara dayanan anlatımlara dikkatle yaklaşmak gerekir.

Mikolayiv deneysel istasyonu

İngilizce Vikipedi, Baykonur fırlatışlarını yaklaşık 2.500 km'den izleyen ilk deneysel istasyonun Mikolayiv civarında olduğunu yazar. Rusça tarihçede buna "Duga-N" denir.

Çernobil düğümü

Alıcı Çernobil-2'de, verici Lyubeç-1'de bulunan ve en bilinen tesistir. Rusça kaynaklarda "Duga-1" adıyla geçer; Batı kaynaklarında ise "Duga-3" yazılır. Migflug, "Duga-3" adının Rusça kaynaklarda bulunmadığını belirtir. Modernizasyonun 1983'te başlayıp 1986 sonunda bitmesi planlanmıştı (Rusça tarihçe); kaza bunu yarıda kesti.

Uzak Doğu düğümü

Komsomolsk-na-Amure yakınındaki bu istasyon, İngilizce Vikipedi'de "Duga-2" olarak anılır. Migflug'a göre modernizasyon sonrası tek fırlatışı yakalama olasılığındaki iyileşme yalnızca bu düğümde görüldü.

TesisRusça kaynaklardaki adBatı kaynaklarındaki ad
Mikolayiv deneysel istasyonuDuga-N (Rusça tarihçe); bazı yerlerde Duga-1Duga (Vikipedi, "ilk deneysel")
Çernobil-2 ve Lyubeç-1Duga-1Duga-1 veya Duga-3
Komsomolsk-na-AmureRusça Vikipedi'de bazı yerlerde "Duga-1" de denir; adı net değilDuga-2

Duga Radarı'nı Kim Geliştirdi?

Rusça Vikipedi ve Rus kaynak taramaları, ana geliştirici kuruluşun NIIDAR (Uzak Radyo İletişimi Bilimsel Araştırma Enstitüsü) olduğunu yazar. Bireysel mühendis adları ise çelişkili; bu yüzden tek bir "baş mimar" göstermiyorum. Rusça kaynaklardaki ayrıntılar hem eksik hem tutarsız olduğundan yalnızca kuruluş düzeyinde kesin konuşulabiliyor.

Bir arama özetinde araştırma çalışmasının F. V. Lukin ve E. S. Shtyren tarafından yürütüldüğü, bir başka kaynakta Franz Kuzminsky'nin fikrin ana mimarı olduğu yazılı. Başka bir kaynak Kuzminsky'yi Ağustos 1964'te enstitünün baş mühendisi olarak anıyor. Bu isimlerin rolü kaynaklar arasında uyuşmuyor, hepsi tek kaynaklıdır.

NIIDAR, sonraki yıllarda Voronezh-DM ve Konteyner radarlarının da geliştiricisi olarak anılır (Vikipedi). Bu bilgi Vikipedi'ye dayanıyor; resmî bir kuruluş açıklaması değil.

Duga Radarı Neden Kapatıldı?

İki tesisin sonu farklıdır. Çernobil düğümü, 26 Nisan 1986'daki nükleer kaza yüzünden durdu ve kabul testleri tamamlanamadan kaldı; Uzak Doğu istasyonu ise 14 Kasım 1989'da görevden alındı. Tek bir resmî gerekçe belgelenmiş değil; kaynaklar Soğuk Savaş'ın bitişini, uyduların yaygınlaşmasını ve yangını gerekçe olarak sıralıyor.

Sisli bir ormanda, çatlak betonlu boş bir yolun yanında uzanan, kısmen ağaçlarla çevrili, paslı çelik kafes dev bir anten duvarının temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Çernobil için Migflug, Kasım 1986'da planlanan devlet testlerinin iptal edildiğini ve donanımın doğuya taşındığını yazar; Rusça tarihçe de personelin tahliye edildiğini aktarır. Sistemin kazadan önce ne kadar sorunsuz çalıştığı ise tartışmalıdır; Dezavantajlar bölümünde anlatılan 1982 kararı, özelliklerin tutturulamadığını söylüyor.

Uzak Doğu istasyonunun kapanışında Rusça Vikipedi bir yangına, Rus kaynaklardan derlenen bir arama özeti ise "dünyadaki durumun değişmesine" işaret eder. İngilizce Vikipedi, sinyalin 1989'da kesildiğini ve nedenin Soğuk Savaş'ın sona ermesi olabileceğini yazar; bu neden kaynak göstermeden anlatılıyor. Hackaday da Sovyetlerin erken uyarı için uydulara geçtiğini belirtir.

Uydu sistemi Oko konusunda bir arama özeti, sistemin 1980'de çalışmaya başlayıp 1982'de resmen hizmete girdiğini ve 1984'te yörüngeye bir geostasyoner uydu eklendiğini söylüyor; bu tarihler tek kaynaklıdır. Belgelenmiş tek bir neden olmadığı için, çeşitli etkenlerin birleşimi olarak okumak en dürüst yoldur.

Duga Radarı'nın Günümüzdeki Karşılıkları Nelerdir?

Duga ile aynı fiziği kullanan ve Rusya'nın bugün işlettiği ufuk ötesi radar Konteyner'dir; ikisi arasında teknik bir soy bağı kaynaklarda belirtilmiyor. Avustralya'nın Jindalee ağı ile ABD'nin ROTHR ve OTH-B sistemleri de iyonosfer yansımalı çağdaş örneklerdir. Balistik füze erken uyarısında ağırlık ise Voronezh ve AN/FPS-132 gibi faz dizili kara radarlarına ve uydulara kaymış görünüyor.

Konteyner (Rusya)

Vikipedi'ye göre ilk Konteyner radarı Mordovya'da, Kovylkino yakınındadır; Aralık 2013'te çalışır duruma geldi, 1 Aralık 2019'da savaş görevine girdi. Yaklaşık 3.000 km menzilli olup 100 km irtifaya kadar hava sahasını izlediği yazılıyor; alıcıda her biri 34 m yüksekliğinde 144 direk bulunduğu belirtilir. Geliştirici NIIDAR, bedeli 10 milyar ruble olarak geçer. Hackaday, 2013'te yeniden duyulan "ağaçkakan benzeri" sinyalin bu radardan gelmiş olabileceğini söyler.

Jindalee (Avustralya)

Vikipedi, Jindalee'yi çok sayıda sitesi olan, 2000'de tamamlanan ve yaklaşık 560 kW gücüyle çalışan bir OTH-B ağı olarak anar; resmî menzili 3.000 km'dir. Vikipedi, bu ağın 1980'lerin ABD sisteminden daha az güçle uzun menzile ulaştığını ve bunu daha iyi iyonosfer anlayışı ile çok daha güçlü bilgi işlemeye borçlu olduğunu yazar.

ROTHR ve OTH-B (ABD)

ABD Donanması'nın ROTHR'ı yaklaşık 925-3.000 km, ABD'nin OTH-B'si 60 derecelik sektör başına 900-3.300 km kapsar; ROTHR'ın yer değiştirebilir olduğu belirtilir. İkisi de Duga gibi iyonosfer yansımalıdır.

Çağdaş bir ABD denemesi, Cobra Mist

Migflug'a göre AN/FPS-95 Cobra Mist, İngiltere'deki Orford Ness'te 1970'lerin başında kurulan bir ABD radarıydı: Ocak 1973'te çalışmaya başladı, 30 Haziran 1973'te sonlandırıldı. 10 MW hedeflenen vericinin yaklaşık 3,5 MW verdiği, kaynağı bulunamayan bir gürültünün sistemi kullanılamaz hale getirdiği aktarılıyor. Bu, iyonosfer yansımalı radarın ne kadar zorlu olduğunu gösterir; tek kaynaklıdır.

Uydu tabanlı erken uyarı

Vikipedi, ufuk ötesi radarların özgün erken uyarı görevinde çoğunlukla başka sistemlerce değiştirildiğini yazar. Oko uydu sistemi için bir arama özeti, onun füze fırlatışlarını motor egzozunun kızılötesi izinden saptayarak Voronezh, Daryal ve Dnepr gibi radarları tamamladığını söylüyor. Voronezh ve AN/FPS-132'nin ayrıntıları kendi yazılarında yer alıyor.

İLGİLİ HABERLER