Barajlı Balon Nedir? Nasıl Çalışır, Hangi Savaşlarda Kullanıldı?

Barajlı balon, çelik kablosuyla alçak irtifadaki uçakları tehlikeye atan pasif bir hava savunma yöntemidir; tarihçesi, özellikleri ve Türkiye'deki durumu.

Barajlı balon, havada asılı duran bir çelik kablonun uçakları tehlikeye atması ilkesine dayanan, silahsız ve mürettebatsız bir hava savunma aracıdır. Büyük bir gaz balonu yerdeki bir halata bağlanır, halat gökyüzüne doğru gerilir ve alçaktan gelen bir uçağın o hatta girmesi pilotu için ölümcül olabilir. Birinci Dünya Savaşı'nda Londra çevresinde ortaya çıkan, İkinci Dünya Savaşı'nda binlerce adetle büyük şehirlerin üzerine dizilen bu düzen, bugün Rusya'nın Ukrayna dronlarına karşı fikri yeniden denemesiyle yeniden gündemde.

Sayfa; Britanya'nın Balon Komutanlığı belgelerine, savunma ve tarih yayınlarına, ansiklopedik derlemelere ve 2024-2026 arası haberlere dayanıyor. Kaynakların birbirinden farklı rakam verdiği yerlerde bu açıkça yazıldı; yalnızca tek bir kaynakta geçen sayılar "tek kaynak" etiketi taşıyor.

Gün batımında eski bir şehrin çatılarının ve bacalarının üzerinde, ince kablolarla yere bağlı çok sayıda gümüş renkli kuyruk yüzgeçli balonu gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: Barajlı balonun tek bir resmî teknik föyü yoktur; boyut, hacim ve irtifa rakamları kaynaktan kaynağa değişir. Balon sayıları, düşürülen uçak adetleri ve maliyet gibi başlıklarda bu farklar ilgili bölümlerde ayrı ayrı gösterildi. Bir savaş dönemi iddiası bağımsız bir kayda dayanmıyorsa "iddia" diye işaretlendi.

Barajlı Balon Nedir?

Barajlı balon (İngilizcesi barrage balloon), yere çelik bir kablo ile bağlanan, içi hidrojen gibi havadan hafif bir gazla dolu, kimse bulunmayan büyük bir balondur. Amacı düşman uçağını vurmak değil, kablosuyla alçak irtifadaki uçuş yollarını tehlikeli hale getirmek ve uçakları yukarıya doğru itmektir. Pasif bir savunma yöntemidir.

Bu yüzden silah sistemi sınıfına tam girmez. Radarı, füzesi ya da topu yoktur; etkisi tamamen fiziksel bir engel olmasından ve pilotların o engeli görmemesinden gelir. Bazı örneklerde kablo ile birlikte küçük patlayıcı yükler de yukarı çekilirdi; bu ayrıntı ilerideki bölümlerde ele alınıyor.

Balonun biçimi de zamanla değişti. İlk örnekler küre şeklindeydi; rüzgârda zıplayıp dönüyorlardı. Uçurtma balonu (kite balloon) adı verilen, uzun gövdeli ve kuyruk yüzgeçli tasarım ise daha yüksek rüzgâr hızlarında çalışabildiği için barajlı balon olarak da benimsendi. Ayrı bir kavram olan gözlem balonu, yerdeki topçuya hedef bildiren sepetli bir balondur; aynı gövdeye benzese de görevi farklıdır.

Barajlı Balon Ne İşe Yarar?

Barajlı balon, bir şehrin, limanın ya da fabrikanın üzerindeki alçak hava sahasını tehlikeli kılarak saldırgan uçakları daha yükseğe çıkmaya zorlar. Yüksekten atılan bomba hedefi daha kötü bulur, uçak uçaksavar toplarının menziline girer ve alçak uçuşla gelen baskın saldırıların işi zorlaşır.

İkinci bir görev psikolojiktir. Balonlar gözle görünür; pilota "bu bölge korunuyor" mesajı verir, şehirde yaşayanlara da bir koruma hissi sağlar. History.co.uk'a göre balonlar Blitz sırasında pilotları taktik değiştirmeye zorladı; Forces News ise sivil moraline katkılarını da anar.

Bu işlevin bir bedeli de vardı. Forces News'teki anlatı, balonların düşman bombardıman uçaklarına korunan bölgeleri göstermiş olabileceğini de not eder. Yani balonların asıl amacı uçak düşürmek değil, saldırının biçimini bozmaktı; sistemin hesabı da buna göre yapıldı.

Barajlı Balonu Hangi Ülke Kullandı?

Barajlı balonu en kapsamlı biçimde Birleşik Krallık kullandı; Balon Komutanlığı adlı özel bir RAF komutanlığı İkinci Dünya Savaşı boyunca yurt içindeki tüm balon birliklerini yönetti. Almanya, Sovyetler Birliği, Amerika Birleşik Devletleri, Japonya, Kanada, Fransa ve İtalya da farklı dönemlerde kullandı.

ÜlkeDönemKayıtlı kullanımKaynak durumu
Birleşik Krallık1915-1918 ve 1938-1945Londra ve diğer kentler, limanlar, sanayi bölgeleri, V-1 savunmasıBirden çok kaynak
Almanya1914-1918 ve 1939-1945Batı Almanya'daki sanayi bölgeleri; uçurtma balonu geliştirmesiABD Savaş Bakanlığı 1943 metni; ansiklopedi
Sovyetler Birliği1941-1945Moskova ve Leningrad (kuşatma dönemi) savunmasıFotoğraf arşivi ve tek ansiklopedi maddesi
ABD1944Normandiya'da Omaha ve Utah plajları; yurt içinde Sault Ste. Marie işbirliğiAnsiklopedi ve müze anlatısı
Japonya1945Palembang rafinerilerinin savunması (küre biçiminde, daha küçük)Ansiklopedi
Kanada1942Sault Ste. Marie kilitlerinin ABD ile ortak korunmasıAnsiklopedi
Fransa, İtalya1914-1918Birinci Dünya Savaşı'nda balon kullanımı; İtalya'da ağ taşıyıcı balon sıralarıAnsiklopedi; fotoğraf alt yazısı

Tablo yalnızca özet bir bakıştır; her ülkenin kullanım kapsamı ve kaynak kalitesi aynı değil. Ülke ülke ayrıntı ve belge durumu "hangi ülkelerde kullanıldı" başlığında ayrıca işleniyor.

Barajlı Balon Özellikleri Nelerdir?

İkinci Dünya Savaşı'nın tipik İngiliz barajlı balonu, hidrojenle şişirilen, uzun gövdeli, kuyruk yüzgeçli ve çelik bir kabloyla yerdeki vinç aracına bağlanan bir cisimdi. Uzunluğu yaklaşık 19 metre, hacmi yaklaşık 20.000 fit küp, normal çalışma irtifası ise çoğu kaynakta 5.000 fit (yaklaşık 1.500 metre) civarındaydı.

ÖzellikKaynaklarda geçen değerNot
Gövde uzunluğuyaklaşık 62 fit (19 m); başka bir kaynak 66 fitForces News ve Cadent Gas 62 fit/19 m; SlashGear 66 fit
Çap / yükseklikyaklaşık 25 fit (8 m); SlashGear 30 fit yazıyorKaynaklar farklı
Gaz hacmiyaklaşık 20.000 fit küp (yaklaşık 560 m³)Bir özet kaynak 19.150 fit küp veriyor (tek kaynak)
Yükselti gazıHidrojenAlt kısım kısmen hava ile dolu bırakılırdı
Normal çalışma irtifası5.000 fite (1.500 m) kadarBir kaynak 4.500 fit; Almanca Vikipedi azami 6.000 m
BağlantıÇelik kablo; vinç aracı ya da beton ağırlıkKablo kalınlığı açık kaynakta doğrulanamadı
ZarfKauçuklanmış pamuklu kumaş, alüminyum tozlu kaplamaTek kaynak (arama özeti)
AğırlıkYaklaşık 600 libre (yaklaşık 270 kg) olarak anılan bir değerTek kaynak, 64 fitlik balon için; doğrulanamadı

Tüm bu rakamlar, tek bir üretici föyünden değil çeşitli tarihsel anlatılardan gelir. Gövde uzunlukları arasındaki fark, balonun dolu mu boş mu ölçüldüğüne, farklı tip ve üretim serilerine ya da yuvarlamaya bağlı olabilir; kaynaklar bunu açıklamıyor.

Ayrıntılı boyut ve ağırlık tartışması ile irtifa konusu kendi bölümlerinde ele alınıyor.

Barajlı Balonun Avantajları Nelerdir?

Barajlı balonun en büyük avantajı ucuz, sessiz ve çok sayıda dağıtılabilir olmasıdır. Silah gibi cephane tüketmez, hedefi izlemek için radara ihtiyaç duymaz, geceleri görünmez ve alçaktan gelen bir uçak için kolayca fark edilmeyen bir tehlike oluşturur.

İkinci bir avantaj, bir uçaksavar bataryasının işini kolaylaştırmasıdır. Uçaksavar topları alçaktan ve hızlı geçen uçakları izleyecek kadar hızlı dönemiyordu; balon uçağı daha yükseğe zorladığında top hedefi daha rahat takip edebildi. Balon bu yüzden topa karşı bir rakip değil, onunla birlikte çalışan bir tamamlayıcıydı.

Üçüncü olarak operatörler kısa bir eğitimle yetiştirilebiliyordu. Kaynaklardan biri, ilk on balon filosu için yaş sınırı yüzünden askerliğe alınmayan yaklaşık 5.000 erkeğin işe alınmak istendiğini ve eğitimin 15 gün boyunca akşamları ve pazar günleri yapıldığını yazıyor (Almanca Vikipedi, tek kaynak). Sonraki dönemde operatörlerin büyük bölümünü kadınlar oluşturdu; ayrıntısı birlik bölümünde.

Barajlı Balonun Dezavantajları Nelerdir?

Barajlı balonun başlıca zayıflıkları sınırlı irtifa, rüzgâra ve fırtınaya bağımlılık, hidrojenin yanıcılığı ve dost uçaklar için de tehlike oluşturmasıdır. Kablonun ağırlığı yüzünden balon yüksek irtifada pratik değildir; yüksekten uçan bombardıman uçaklarına karşı etkisi sınırlı kalır.

Kopan balonlar ayrı bir sorun yarattı. 1942'de Sault Ste. Marie'de yaşanan fırtınalarda bazı balonlar koptu ve sürüklenen kablolar elektrik hatlarını kısa devre yaptı; Kanada askerî kayıtlarına göre en ciddi olaylardan biri yaklaşık 400 ton çelik ve 10 ton ferroalyaj kaybına yol açtı. Sonrasında balonlar kış aylarında depoya kaldırıldı ve eğitim iyileştirildi.

Dost uçaklara yönelik riskin sayıları ilerideki "uçak düşürür mü" bölümünde yer alıyor. Ayrıca düşman uçaklarının kablo kesicileri ve saptırıcıları bir süre sonra bu savunmanın etkisini azalttı; ayrıntı için bkz. "Neden Terk Edildi" bölümü. Hidrojen yanıcı olduğundan balonlar yangın riski de taşıyordu; History.co.uk'taki anlatıda yakın mesafeden yapılan bir saldırının patlamayla saldırgan uçağı da kapsayabileceği belirtilir.

Barajlı Balon Ne Zaman Ortaya Çıktı?

Barajlı balon, Birinci Dünya Savaşı sırasında, uçurtma balonu teknolojisinin bir uzantısı olarak ortaya çıktı; İkinci Dünya Savaşı'nda ise Britanya'nın 1938'de kurduğu Balon Komutanlığı ile kitlesel bir sisteme dönüştü. İlk fikrin kesin doğum tarihi kaynaklarda net verilmiyor.

YılGelişmeKaynak notu
1893Almanya'da Parseval ve von Sigsfeld uçurtma balonunu geliştirmeye başladıAnsiklopedik derleme
1914-1918Fransa, Almanya, İtalya ve Birleşik Krallık balonları hava savunmasında kullandı; Londra çevresinde "balon önlüğü" ağları kurulduAnsiklopedi
1918Londra çevresindeki balon savunması yaklaşık 80 km'ye uzandıAnsiklopedi
1937No. 30 (Balon Barajı) Grubu Hava Komodoru John Hearson komutasında kurulduBalon Komutanlığı maddesi
8 Ekim 1938Londra Kulesi'nde iki günlük balon denemesiHistory.co.uk
1 Kasım 1938Balon Komutanlığı Stanmore Park'ta resmen kurulduBalon Komutanlığı maddesi
Eylül 1940 - Mayıs 1941Blitz; Londra üzerinde yoğun balon savunması (sayılar şehir başına adet bölümünde)History.co.uk
1944V-1 uçan bombalarına karşı balonların Londra'nın güneydoğusuna yoğunlaştırılmasıBirden çok özet kaynak
5 Şubat 1945Balon Komutanlığı dağıtıldıBalon Komutanlığı maddesi
2024-2026Rusya'da dronlara karşı yeni balon sistemlerinin tanıtımı ve denemeleriHaber kaynakları; üretici/yapımcı iddiası

Tabloda yer alan her satırın ayrıntısı ilgili bölümde yer alıyor. İlk kullanım yılı tartışması ise ayrı bir bölümde işleniyor.

Türkiye Barajlı Balon Kullandı mı?

Açık kaynaklarda Türkiye'nin barajlı balon kullandığına dair bir kayıt bulunamadı. Türkiye'nin İkinci Dünya Savaşı'nın büyük kısmında tarafsız kalması, bu tür bir kitlesel şehir savunması kurulmamış olmasıyla uyumlu; ama bu bir kanıt değil, yalnızca bir olasılıktır ve kaynak taraması bu konuda bir şey söylemiyor.

Türkiye'nin bugünkü ilişkisi başka türdendir. ASELSAN'ın "Karagöz Projesi" kapsamında Otonom Teknoloji'nin geliştirdiği Doruk adlı insansız aerostat, 6 Mart 2019 tarihli Daily Sabah haberine göre Türk Silahlı Kuvvetleri'ne katılacaktı; 1.000 metreye kadar çıkabiliyor ve 75 kg'a kadar yük taşıyabiliyor. Haberde amaç, Suriye sınırında gözetleme ve iletişim aktarımı olarak anlatılıyor. Hatay Reyhanlı'da 2020'de görülen bir aerostattan söz eden haberler de var (arama özeti; tam sayfa okunamadı).

Bu aerostatlar barajlı balon değildir. Çelik kablolu bir engel kurmak yerine kamera ve iletişim taşırlar; benzerlikleri yalnızca yere bağlı bir balon olmalarıdır. Türkiye'de barajlı balon kullanımına dair kesin bir şey söylemek için Genelkurmay arşivleri ya da askerî tarih yayınları gerekir; bu çalışmada böyle bir kaynağa ulaşılamadı.

Barajlı Balon mu Daha İyi, Uçaksavar Topu mu?

İkisi farklı görevler için kuruldu ve birbirinin yerine geçmez. Balon, alçak irtifadaki hava sahasını fiziksel bir engelle kapatan pasif bir önlemdi; uçaksavar topu ise hedefe aktif ateş açan bir silahtı. Gerçek savunmada ikisi birlikte çalıştı ve "hangisi daha iyi" sorusu ölçüte göre değişir.

ÖlçütBarajlı balonUçaksavar topu
Etki biçimiPasif; kablo uçağın yoluna engel çıkarırAktif; hedefe mermi yollar
Hedef irtifaAlçak; çoğu kaynakta 1.500 m'ye kadarTopun cinsine göre alçaktan çok yükseğe
Hızlı alçak hedefe karşıEngel hedefin hızına bakmadan yerinde dururTopu hedefi izleyecek kadar hızlı çevirmek zordu
Yüksekten uçan bombardımanPratik değil; kablo ağırlığı sınırlarAğır toplar menzil içinde etkili olabilir
HareketliliğiKonuşlandığı yerde sabit; taşınması ayrı işMobil ya da sabit; menzile göre
Aktif imhaDüşük; kayıtlı düşürme sayısı küçükHedefi arayarak vurabilir
Maliyet kıyasıBalon bedeli 1937'de kamuya açıklanmadıCephane ve namlu aşınması gerektirir

Britanya'nın V-1 savunmasının sonuçları bu işbölümünü gösterir. Bir özet kaynağa göre savaş boyunca topçular ve avcılar sırasıyla 1.878 ve 1.846 V-1 düşürdü, balonlara ise 231 düşürme yazıldı (arama özeti, tek kaynak). Balon bu yüzden yardımcı bir katman olarak görülür; rakamların kaynaklara göre değiştiği V-1 bölümünde ayrıca işlenir.

Barajlı Balon Uçak Düşürür mü?

Evet, ama nadiren ve çoğu kez tesadüfen. Kaynaklarda kablolara çarpan uçak sayısı altı yıllık savaş için yaklaşık yüz olarak geçer ve bunların büyük bölümü Müttefik uçağıdır. Düşman uçağı sayısı ise onlarla ifade edilir; rakamlar tek bir resmî tablodan gelmiyor.

Sisli ve sarımsı bir gökyüzü altında alçak uçan çift motorlu pervaneli bir bombardıman uçağını ve uzaktaki balonlardan sarkan ince çelik kabloları gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
İddia ya da kayıtDeğerKaynak durumu
Altı yıllık savaşta kablolara çarpan uçaklarYaklaşık 100 uçak, yaklaşık dörtte üçü MüttefikSpartacus Educational ve SlashGear; birbirini destekliyor
Luftwaffe uçaklarından kablodan düştüğü bilinenlerYaklaşık 24Arama özeti; birincil kayıt gösterilmiyor, tek kaynak
Mart 1941 resmî değerlendirmesi9 düşman uçağı, 2 tanesi uçaksavarla paylaşılmışArama özeti (Arthur Harris raporu); tek kaynak
Dost uçak çarpmaları310 çarpma, 91 düşme, 38 zorunlu inişBarrage Balloon Reunion Club sayfasının arama özeti; tam sayfa okunamadı, tek kaynak
Düşman uçak çarpmaları25 düşme, 1 zorunlu iniş, 21 düşmeden kurtulanAynı özet; doğrulanamadı

Çarpışmanın fiziği Almanca Vikipedi'de şöyle anlatılır: Bir kanat kabloya takıldığında uçak dikey ekseni etrafında döner, balon kabloyu bükülme noktasına doğru çeker ve gerginlik artar. Kablo gövde kaplamasının içine doğru kayarak keser, çıkıntılara takılabilir ve hız kaybı veya kanat kaybı düşüşe yol açabilir.

İngiliz mühendisler bunu güçlendirmek için iki ek donanım geliştirdi. DPL (Çift Paraşüt Bağlantısı), düşman uçağı kabloya takılınca kablonun bir bölümünü iki ucunda paraşütlerle birlikte patlayarak ayırır; birleşik ağırlık ve sürüklenme uçağı aşağı çekmeyi amaçlar. DP/R ise balon kazara koparsa kabloyu paraşütle bırakır ve balon zarfının bir panelini yırtarak onu söndürür.

Barajlı Balon Hangi Parçalardan Oluşur?

Bir barajlı balon sistemi dört ana parçadan oluşur: gaz taşıyan balon zarfı, yere bağlayan çelik kablo ve emniyet düzenekleri, kabloyu salıp toplayan vinç aracı ve balonu dolduran hidrojen donanımı. Balonun kendisi yalnızca yukarıdaki parçanın adıdır; sistem yerde de büyük bir ekipman içerir.

Çimenli bir parkta duran, kasasında büyük bir kablo makarası bulunan altı tekerlekli askerî kamyonu, yukarıdaki gümüş balona uzanan çelik kabloyu, kum torbalarını ve gaz tüplü römorku gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Balon zarfı ve yüzgeçler

Britanya'nın İkinci Dünya Savaşı balonları uzun gövdeli, kuyruk yüzgeçli uçurtma tipiydi. ABD'nin 1943 tarihli bir metnine göre Alman balonları yumurta biçimliydi, dört kuyruk yüzgeci vardı ve altta iki ucu açık bir "yönlendirme torbası" bulunurdu; üst ve yan yüzgeçler havayla şişirilirdi. En az bir Alman tipinde altı ayrı gaz bölmesi vardı ve zarfın dış yüzüne şekli korumak için kauçuk kordonlar bağlanırdı.

Bağlama kablosu ve emniyet düzenekleri

Kablo balonu yere bağlar ve uçağa karşı asıl engeli oluşturur. Kablonun kalınlığı açık kaynakta doğrulanamadı. 1938'de bir tanıtım konuşmasını aktaran bir basın yazısında 3 mm'lik bir kablonun büyük uçak için ölümcül değil, rahatsız edici olacağı, öldürücülüğün "çözülebilir" bir konu olduğu söylenir (tek kaynak). Zamanla DPL ve DP/R gibi düzenekler eklendi.

Vinç aracı ve bağlama noktası

Kablo, beton bir bloğa ya da bir araca bağlanırdı; operatörler vinçle balonun irtifasını ayarlayabilirdi. Kaynaklar kablonun altı tekerlekli bir vinç kamyonuna sarıldığını, ardında hidrojen taşıyan bir römorkun çekildiğini yazıyor.

Hidrojen donanımı

Balonlar yüksek saflıkta hidrojenle doldurulurdu. Gazı gaz fabrikaları üretti; bu konuya gaz bölümünde dönülüyor. Bir kaynak, hidrojenin tüplerle taşındığını belirtir; bir dolum için kaç tüp gerektiği açık kaynakta bulunamadı.

Barajlı Balonun Maliyeti Ne Kadardı?

Bir barajlı balonun savaş dönemi birim maliyeti açık kaynaklarda doğrulanamadı. İngiliz hükümeti 8 Aralık 1937'de Avam Kamarası'nda Cardington balonlarının ortalama maliyetini soran bir soruya, bunu söylemenin "emsale aykırı ve kamu yararına olmayacağını" belirterek cevap vermedi; kopan balonların verdiği zarar için ise toplam 9 sterlinlik tazminat ödendiğini açıkladı.

Operation Outward'ın serbest uçan balonları yaklaşık 1 sterlin 15 şilin olarak maliyetlendirilir, ama bunlar sabit barajlı balon değil, kablolu ya da yangın çıkarıcı yük taşıyan küçük hava balonlarıdır; fiyat barajlı balona taşınmamalıdır.

Dolaylı bir ölçü hidrojen üretimidir: Cadent Gas'a göre Cambridge'deki gaz fabrikası 1942-1944 arasında 135 milyon fit küp gaz üretti ve bu miktar 7.500 balonu doldurmaya yetiyordu. Bu da bir balonun gaz yükü hakkında kabaca bir fikir verir; ama para cinsinden bir maliyet değildir.

Barajlı Balon İlk Kez Hangi Yılda Kullanıldı?

Barajlı balonun ilk kullanımı Birinci Dünya Savaşı'na, 1915 ile 1918 arasına tarihlenir; ama kesin bir "ilk" yıl kaynaklarda net değil. Londra çevresindeki "balon önlüğü" ağlarının 1918'e kadar 80 km'lik bir hatta ulaştığı biliniyor; erken tarihleri veren kayıtlar ise çoğunlukla fotoğraf alt yazılarıdır.

Bir arama özeti, 1915 tarihli bir fotoğraf alt yazısında Londra'yı korumak için asılmış bir balon önlüğünden söz edildiğini belirtiyor; aynı özet Haziran 1918'de İngilizlerin Londra'nın kuzey ve doğu yaklaşımlarını koruyan bir perde kurduğunu da yazıyor (tek kaynak). İtalya'da Brindisi'de ağ taşıyan balon sıralarını gösteren bir fotoğraf 1918 tarihli.

Rusça Vikipedi'ye göre yeni aracın ilk başarısı 23 Temmuz 1917'de, Avusturya-Macaristan hava kuvvetlerinin İtalyan mevzilerine saldırısında balon kablolarına çarpan dört uçağını kaybetmesiyle yaşandı (tek kaynak, doğrulanamadı). Bu yüzden 1917 "ilk kayıtlı etki", 1915 ise "ilk olası kullanım" olarak okunmalı; kesin bir tarih verilmiyor.

Barajlı Balon Ne Kadar Yüksekliğe Çıkar?

İkinci Dünya Savaşı'ndaki İngiliz balonları çoğu kaynakta 5.000 fit, yani yaklaşık 1.500 metreye kadar çıkıyordu. Bu değer sınırın üst ucudur; bazı yerlerde 4.500 fit (yaklaşık 1.380 metre) yazılır. Almanca Vikipedi azami ayar yüksekliği olarak 6.000 metre veriyor; bu değer diğerlerinden çok farklı ve tek kaynakta.

Birinci Dünya Savaşı'nın balon ağları ise o dönemin bombardıman uçaklarının azami irtifasına yakın, yaklaşık 15.000 fit (4.600 m) yüksekliğe çıkarılabiliyordu. İkinci savaşta bu yükseklik kablonun ağırlığı yüzünden sürdürülemezdi.

1938'deki plan daha mütevazıydı. Bir basın yazısına göre Hava Komodoru Hearson, o dönemin uçaklarının tipik olarak 25.000 fit civarında uçtuğunu, balonların oraya çıkamayacağını ama 10.000 fite (yaklaşık 3.000 m) kadar uzanan bir barajın bile Londra'nın savunmasına büyük katkı yapacağını savundu. Kablonun ağırlığı balonun taşıyabildiği irtifayı sınırlar; barajlı balonlar yüksek irtifada pratik değildir.

Barajlı Balonlar Bir Şehirde Kaç Adet Konuşlandırılırdı?

Konuşlandırma şehre ve döneme göre değişti. Temmuz 1940'ta Britanya'da toplam 1.466 balon vardı ve yaklaşık 450'si Londra üzerindeydi; yani ülkedeki balonların yaklaşık üçte biri başkentteydi. Başka kaynaklar farklı toplamlar veriyor.

TarihSayıKaynak notu
1938 (plan)Londra çevresinde yaklaşık 1.100 balon; aralarında 100 yarda (yaklaşık 91 m) açıklıkHearson'ın konuşmasını aktaran basın yazısı; hayata geçmedi, balonlar şehrin üzerine dağıtıldı
Yaz 1940Yaklaşık 1.500 balon; üçte biri Londra'daHistory.co.uk
Temmuz 19401.466 balon; yaklaşık 450'si Londra'daForces News
Orta 19401.400 balon; üçte biri Londra bölgesindeAnsiklopedi
1940Yaklaşık 2.400 balonCadent Gas; diğer kaynaklarla çelişiyor
Ağustos 1940 sonu2.368 balonArama özeti, tek kaynak
1944Üretimin sürdüğü; sayının yaklaşık 3.000'e ulaştığıAnsiklopedi

Farklar tanım kaynaklı olabilir: yalnızca Londra mı, tüm Britanya mı, kullanılan mı depodaki mi sayıldı kaynaklarda belirtilmiyor. 1940 yazı için 1.400 ile 1.500 arası değerler birbirine yakın; 2.400 ise belirgin bir aykırı değer olarak duruyor.

Kaç balonun Londra için gerekli görüldüğüne dair bir planlama belgesi açık kaynaklarda bulunamadı; Balon Komutanlığı'nın yapısı birlik bölümünde anlatılıyor.

Barajlı Balon Hangi Ülkelerde Kullanıldı?

Kayıtlı büyük kullanım Britanya'da, ama sistem Almanya, Sovyetler Birliği, ABD, Kanada ve Japonya'da da çalıştı. Birinci Dünya Savaşı'nda Fransa, İtalya, Almanya ve Birleşik Krallık balon kullandı; İkinci Dünya Savaşı'nda ise Alman, İngiliz, Sovyet ve ABD kuvvetleri büyük sayılarla balon konuşlandırdı. Yaygınlığı ülke tablosunda özetlenmişti; aşağıda ülke ülke ayrıntı var.

Almanya

1943 tarihli bir ABD Savaş Bakanlığı metnine göre savaşın başında Almanya'da iki ana balon tipi vardı; ikisi de hidrojen kullanıyordu (zarf ayrıntıları parçalar, gaz ayrıntıları gaz bölümünde). Savaş öncesi deneyler hızla uygulamaya geçti ve batı Almanya'daki stratejik sanayi merkezleri korundu. Balon sayısı bu metinde verilmiyor.

Sovyetler Birliği

Bir ansiklopedi maddesine göre Leningrad'ın balonları üç alay tarafından, 300'e varan nokta ile işletildi ve kuşatma sırasında dört Alman uçağı balon kablolarına çarpıp düştü (tek kaynak, özetten). Moskova'da 1941'de balonların kullanıldığını fotoğraf arşivleri gösteriyor, ama ayrıntılı rakam bulunamadı.

ABD ve Kanada

ABD Ordusu'nun 320. Barajlı Balon Taburu Haziran 1944'te Normandiya'da Omaha ve Utah plajlarında balon kaldırdı ve Ekim 1944'e kadar kaldı. SlashGear'a göre toplam 30'dan fazla tabur kuruldu; 318-321. taburlar Afrikalı Amerikalılardan oluşuyordu ve her biri 1.100 kişi ile 50'den fazla balon içeriyordu. Kanada ile ABD 1942'de Sault Ste. Marie kilitlerini ortak korudu.

Japonya

Ocak 1945'te Palembang rafinerilerine yapılan Kraliyet Donanması Filo Hava Kolu saldırısında İngiliz mürettebat, Japon savunmasındaki yoğun balon kullanımına şaşırdı. Bu balonlar küre biçimliydi ve İngiliz tipinden daha küçüktü; bir Grumman Avenger kabloya çarparak düştü ve mürettebatı öldü.

Barajlı Balon Ne Kadar Hızla Yükselir?

Barajlı balonun yükselme hızına dair güvenilir bir rakam açık kaynaklarda bulunamadı. Yükselişi vinç ve kablo kontrol eder; balon hidrojenin kaldırma gücüyle çıkar, vinç kabloyu salıp toplayarak irtifayı ayarlar. Dolayısıyla hız, balonun değil vinçin ve hava koşullarının bir işlevidir.

Elde bir ölçü, ilgili ama farklı bir araç türünden gelir. Gözlem amaçlı Caquot uçurtma balonları acil durumda saniyede 6 metreye kadar hızla aşağı indirilebiliyordu. Bu değer gözlem balonları içindir ve barajlı balonun yükselme ya da inme hızı olarak okunmamalı.

Rüzgâr ve fırtına balonun işleyişini belirgin biçimde etkiledi: Sault Ste. Marie'de 1942'deki fırtınalardan sonra balonlar kış aylarında depoya kaldırıldı. Operatör sayısı ve görev dağılımı birlik bölümünde işleniyor.

Barajlı Balonun Boyutu ve Ağırlığı Ne Kadar?

İngiliz tipinin boyutu kaynaklara göre yaklaşık 62-66 fit uzunluk ve 25-30 fit çap arasında değişir; yani yaklaşık 19-20 metre uzunluk ve 8-9 metre genişlik. Ağırlık için yalnızca tek kaynakta, 64 fitlik bir balon için yaklaşık 600 libre (yaklaşık 270 kg) değeri geçiyor ve bu doğrulanamadı.

Almanya'nın en büyük tipi yaklaşık 60 fit uzunlukta ve 25 fit çapta, uzun bir "çırpınan" kuyrukla tanımlanıyor; boyutlar deneysel olduğu için tek bir standart yoktu. Japon balonları ise İngiliz tipinden küçüktü.

Ölçek için Birinci Dünya Savaşı'nın gözlem uçurtma balonları (barajlı balon değil) 750 ile 1.000 metreküp hacimdeydi; İngiliz barajlı balonunun yaklaşık 560 metreküplük hacmi bunun altında kalıyor. Ayrıntılı özellik tablosu daha önce verildi.

Barajlı Balon Hangi Uçakları Engelleyebilir?

Balon, çalışma irtifasının altında uçan herhangi bir uçağı tehlikeye atabilir; alçak seviyeden baskın yapan dalış bombardıman uçakları ve alçak uçan hedefler en çok etkilenenlerdir. Yüksekten uçan bombardıman uçakları ise balonun erişemeyeceği bir irtifada kalır.

Balonlar dalış bombardıman uçaklarını yukarı zorlamak için tasarlandı. Yüksek irtifa bombardıman uçaklarına karşı etkisi küçük kaldı; ama üretim yine de 1944'te yaklaşık 3.000'e kadar sürdü. Almanca Vikipedi, Luftwaffe'nin He 111 ve Ju 88 uçaklarının burnuna kabloyu yana saptıran ve mümkünse kesen "balon saptırıcıları" taktığını, bunun uçuş özelliklerini ve yük kapasitesini olumsuz etkilediğini yazar.

Balonlar V-1 uçan bombasına karşı ise etkiliydi. V-1 genellikle 2.000 fit (600 m) ya da daha alçakta uçuyordu ve kanatlarında kablo kesiciler taşıyordu; 231 V-1'in balonlarla düşürüldüğü resmen iddia edilir. Başka kaynaklar 278 ya da 279 verir; fark sayım yöntemine bağlı olabilir. V-1 savunması için yaklaşık 2.000 balon Londra'nın güneydoğusuna yoğunlaştırıldı (özet kaynaklar).

Balonlar Müttefik uçakları için de tehlikeydi: Palembang'daki Avenger kaybı bunun bir örneğidir.

Barajlı Balonun Kullanıldığı Yerler

Barajlı balonlar şehirlere, limanlara, sanayi bölgelerine, çıkarma plajlarına, bir su yolu kilidine ve hatta gemilere konuşlandırıldı. Ayrıca bazı özel durumlarda, savaş sonrası nükleer deneylerde ve cephe hattında hedef işaretleme için de kullanıldılar.

Gri kargo gemilerinin ve vinçlerin bulunduğu bir limanın üzerinde dizilmiş tek tek bağlı balonları gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Londra'da balonlar Londra Kulesi'nin hendeğine bile kondu; History.co.uk'a göre ilk deneme 8 Ekim 1938'de iki gün sürdü ve hendeğe 20 Eylül 1939'da bir balon döndü. Liman savunması örnekleri arasında, Almanca Vikipedi'ye göre 1942-1944 arasında direkleri sökülmüş Amphitrite gemisinin gövdesine bağlanan balonlar da yer alır (tek kaynak).

Sault Ste. Marie kilitleri, ABD ile Kanada'nın ortak sınırındaki Büyük Göller su yolunu korumak için balonla donatıldı. Normandiya'da ise Omaha ve Utah plajlarına balon kaldırıldı. 1944'te Aachen yolunda İngiliz 2. Taktik Hava Kuvvetleri balonları Amerikan Birinci Ordusu'nun cephe hattı boyunca, yani dost birliklerin yerini göstermek için uçurdu; Düren'e ilerlerken ise düşman mevzilerini bombardıman için işaretlemek üzere doğuya doğru balonlar kaldırdı.

Savaştan sonra bazı fazla balonlar atmosferik nükleer denemelerde silahı test kulelerinden çok daha yükseğe taşımak için kullanıldı; Operation Plumbbob serisindeki birkaç deneme bu yöntemi kullandı.

Barajlı Balon Silah Atar mı?

Hayır, barajlı balon silah atmaz. Üzerinde top, mermi ya da füze yoktur. Etkisini yalnızca çelik kablo ve bazı örneklerde kabloya takılan küçük patlayıcı yükler yoluyla gösterir; bu yüzden pasif bir savunma elemanı sayılır.

Ansiklopedik kaynaklara göre bazı barajlı balon örnekleri, uçağın imhasını garanti etmek için uçağa doğru çekilen küçük patlayıcı yükler taşıyordu. İngilizlerin DPL düzeneği de benzer bir amaçla, kabloyu uçağa takıldığında patlayarak ayırıp iki ucundaki paraşütlerle uçağı aşağı çekecek şekilde tasarlanmıştı.

Serbest uçan balonlar bu tanımın dışındadır. Operation Outward adlı Britanya harekâtında balonlar yangın çıkarıcı yük ya da sürüklenen tel taşıyordu; ama bunlar sabit bir savunma aracı değil, düşman topraklarına salıverilen taarruz aracıydı.

Barajlı Balon Kaç Km'lik Alanı Korur?

Tek bir balonun koruduğu alan için kaynaklarda bir yarıçap ya da kilometrekare değeri verilmiyor; etkisi balondan çok kablonun çevresindeki dar bir dikey hatta sınırlıdır. Koruma, çok sayıda balonun bir hat ya da ağ olarak sıralanmasıyla sağlanır.

Bunun bir göstergesi 1938 planıdır. Hearson'ın konuşmasına göre balonlar 100 yarda (yaklaşık 91 m) aralıklarla sıralanacak, ortalama 70 fitlik (21 m) kanat açıklığına sahip bir bombardıman uçağının bu hatta çarpma olasılığı dörtte bir civarında olacaktı. Yaklaşık 1.100 balon Londra çevresinde bir kuşak oluşturacaktı; kaynağın "çevresinde 20 mil" ifadesi belirsiz. 1.100 balon ile 91 m açıklığın çarpımı kabaca 100 km'lik bir hat uzunluğu verir; bu hesap bana ait ve kaynak bu rakamı vermiyor.

Birinci Dünya Savaşı'nda Londra çevresindeki balon savunması 1918'e gelindiğinde yaklaşık 80 km'ye (50 mil) uzanıyordu. Balonlar sonuçta Londra'nın üzerine dağıtıldı.

Barajlı Balon Nasıl Konuşlandırılır?

Konuşlandırma, her biri kendi mürettebatı olan küçük bir "balon istasyonu" kurmak demektir: yere sabitlenmiş bir vinç aracı ya da beton bağlama noktası, hidrojen tedariği ve bir ekip. Balon yerde şişirilir, vinçle yükseltilir ve çalışma irtifasında tutulur. Bu yalnızca genel bir tarihsel anlatımdır.

History.co.uk'a göre çelik kablo bir beton bloğa ya da bir araca bağlanırdı ve bir vinç yer operatörlerinin irtifayı ayarlamasını sağlardı. Bir özet kaynak, her istasyonun iki onbaşı ve on havacıdan oluştuğunu, bir başka anlatı ise iki onbaşı ve on dört kadından oluştuğunu yazıyor (Yeovil yerel tarihi; tek kaynak). Sayıların farklı olması, kadın operatörlerin sonradan göreve başlamasıyla ilgili olabilir.

Hidrojen, vinç aracının arkasında çekilen bir römorkta tüplerle taşınırdı. Yerleşim her zaman ilk seçimde kalmadı: İskoçya'da North Queensferry çevresinde bir istasyonun ilk konumu uygun olmadığı için taşındığı, muhtemelen yakındaki bir deniz hava üssünün kalkış hattı yüzünden, yerel bir tarih sitesinde geçiyor (arama özeti; tek kaynak).

Balonlar karada olduğu kadar denizde de konuşlandı. Normandiya'da 320. Taburun 600'den fazla askeri dörder beşer kişilik ekiplere ayrılıp 100'den fazla gemiye ve Higgins botuna dağıldı (SlashGear; müze anlatısı).

Barajlı Balon Nasıl Çalışır?

Barajlı balon, içindeki gazın kaldırma gücüyle yükselir ve çelik kablo sayesinde yerde sabit kalır. Alçaktan gelen bir uçak kabloya takılırsa uçak hasar görür ya da kontrolünü kaybeder; kabloyu fark eden bir pilot ise daha yükseğe çıkmak zorunda kalır. Etkisi kabloya dayanır, balona değil.

Şekil de bir rol oynar. Küre biçimli balonlar rüzgârda zıplayıp döndüğü için uçurtma biçimli, kuyruk yüzgeçli tasarım tercih edildi; bu biçim kabloyla birlikte balonu rüzgâra karşı sabit tutar ve daha yüksek rüzgâr hızlarında çalışmasına izin verir. Yerdeki vinç irtifayı ayarlar.

Savunma tek başına çalışmaz. Balonun görevi uçağı uçaksavar topunun menziline yükseltmektir; Almanca Vikipedi, balonların geceleri görünmez olmasını da ek bir avantaj sayar. Çarpışmanın ayrıntıları ve DPL, DP/R gibi emniyet düzenekleri "uçak düşürür mü" bölümünde anlatıldı.

Barajlı Balonda Hangi Gaz Kullanılır?

Barajlı balonlarda hidrojen kullanılır. Okunan kaynaklarda helyum geçmiyor; İngiliz ve Alman balonlarına dair anlatıların tamamı hidrojenden söz ediyor. Hidrojen çok yanıcı olduğu için balonlar yangın riski de taşırdı.

Sabah sisinde çimenlik bir alanda yere serilmiş söndürülmüş gümüş balon zarfını, bir römorkta sıralı gaz tüplerini ve uzakta duran üç siluet insanı gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Balon yalnızca kısmen hidrojenle dolduruldu. Portsmouth'ta çalışan bir gönüllünün anlatımına göre balonun üst kısmı hidrojenle doluydu, alt yarısı boş bırakılırdı ve balon belli bir yüksekliğe çıkınca içi doğal havayla dolardı. Alman balonlarının ikinci tipinde ise ayrı bir hava bölmesi vardı ve gaz genişledikçe hava valflerden dışarı itilirdi.

Gazı üretmek başlı başına bir işti. Cadent Gas'a göre on dokuz gaz fabrikası balonlar için çok saf hidrojen üretecek biçimde ayarlandı; bir başka kaynak (Bilim Müzesi kaydı, özetten) on altı fabrikadan söz eder. Aradaki fark çözülmemiş durumda.

Barajlı Balon Alçaktan Uçan Uçaklara Karşı Neden Etkiliydi?

Alçak irtifada uçan bir uçak hızlıdır ve yerdeki uçaksavar topları onu izleyecek kadar hızlı dönemezdi. Balon ise uçağı alçak seviyeden uzaklaştırır, yukarı çıkarır ve onu topun işini kolaylaştıracak bir yüksekliğe sürerdi. Kablo ayrıca hızla gelen bir pilotun zamanında göremeyeceği bir engeldi.

Almanca Vikipedi, kablonun hızlı uçan saldırgan tarafından gözle zamanında fark edilmesinin güç olduğunu ve balonların gece görünmez olduğunu yazar. Aynı kaynak, bulutlu günlerde balonların bulut tabakasının üzerinde kalabildiğini, bulutların altından gelenlerin onları göremediğini ekler; bu, 6.000 metre azami yükseklik iddiasıyla birlikte tek kaynakta duruyor.

Etkinin tarihsel örneği dalış bombardımanıdır: balonlar 5.000 fite (1.500 m) kadar inen dalış bombardıman uçaklarını yükseğe zorlamak için kuruldu. Britanya'ya karşı bu tür saldırılar sonradan bırakıldı. Bu yüzden balonun en iyi sonucu verdiği hedef, alçaktan hızla gelen ve topla vurulması zor uçaktı; V-1 ayrıntıları ayrı bir bölümde.

Barajlı Balon İkinci Dünya Savaşı'nda Londra'yı Nasıl Korudu?

Londra'da balonlar şehrin üzerine dağıtıldı ve saldırganları daha yükseğe zorlamayı, hedeflemeyi zorlaştırmayı amaçladı. Savaşın en yoğun dönemi olan Blitz Eylül 1940'ta başladı ve Mayıs 1941'de bitti; Londra üzerindeki balon sayıları şehir başına adet bölümünde veriliyor.

Gerçekte balonların kayıtlı etkisi mütevazıydı. Balonlar yüksek irtifadan gelen bombardıman uçaklarına karşı az işe yaradı; kayıtlara geçen düşman uçağı sayısı onlarla ifade edilecek kadar küçüktü (bkz. "uçak düşürür mü" tablosu). Buna rağmen RAF, savaşın sonuna doğru balon barajlarının Blitz sırasında Londra için önemli olduğunu değerlendirdi; bu görüş Almanca Vikipedi'de tek kaynakta duruyor.

Daha kalıcı etki caydırıcılık ve moral alanındaydı. Forces News'e göre balonlar Alman uçaklarını çoğu kez farklı rotalara ve uçaksavar ateşine yöneltti ve sivillerin morali için de görünür bir işaret oldu. Aynı anlatı, balonların düşman bombardıman uçaklarına korunan bölgeleri gösterme riskini de not eder.

Balonların etkisini ölçmek zordur; "ne kadar uçak düşürdü" sorusu, "kaç saldırıyı caydırdı" sorusunu karşılamaz.

Barajlı Balon Neden Terk Edildi?

Barajlı balon, savaştan kısa süre sonra yüksek irtifa jet uçaklarının ve uzun menzilli füze ile bomba sistemlerinin ortaya çıkmasıyla geçerliliğini yitirdi. Alçak irtifadaki bir engel, artık hedefin üzerinden uçmak zorunda olmayan silahlara karşı bir şey ifade etmiyordu. Britanya'da kullanım 1944 sonbaharında bitti, Balon Komutanlığı Şubat 1945'te dağıtıldı.

Ansiklopedik kaynaklar nedenleri şöyle sıralar. Kablonun ağırlığı balonun yüksek irtifada kullanımını pratik dışı kılar. Modern savaş uçakları çok daha hassas seyrüsefer ve nişan donanımı taşır ve daha yüksekten saldırabilir. Havadan karaya füzeler hedefin üzerinden geçme zorunluluğunu ortadan kaldırdı. Bu iki kaynağın (İngilizce ve Almanca Vikipedi) ortak bulgusudur.

Operasyonel sorunlar da vardı. Kopan balonların sürüklenen kabloları elektrik hatlarına zarar verdi: 1942'deki fırtınalarda Sault Ste. Marie'de, ayrıca 17-18 Eylül 1940 gecesi bir fırtınanın Kuzey Denizi'nin karşı yakasına, İsveç ve Danimarka'ya sürüklediği balonlarda. Bir başka sorun da balon önlüğü sisteminde bir balon hasar gördüğünde bağlı olan tüm balonların düşmesiydi; Almanca Vikipedi bu yüzden fikrin bırakıldığını yazar. Düşman uçakları da kablo kesici ve saptırıcılarla donandı; V-1'in kanat kesicileri bunun bilinen örneğidir.

Barajlı Balonun Günümüzdeki Karşılıkları Nelerdir?

Klasik biçimiyle barajlı balon artık kullanılmıyor, ama fikir dronlara karşı yeniden deneniyor ve yere bağlı balonlar (aerostatlar) başka görevlerde yaygınlaşıyor. Rusya 2024'ten beri dron karşıtı balon ağları tanıtıyor; Ukrayna ve Türkiye ise aerostatları gözetleme ve iletişim için kullanıyor.

Açık mavi gökyüzünde, altından ince bir ağ perdesi sarkan beyaz bir yere bağlı balonu ve aşağıda bir sanayi tesisini, uzakta küçük dron siluetlerini gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
Sistem / ülkeRolDurum ve kaynak notu
"Bariyer" (Rusya)Dron karşıtı balon ve ağTemmuz 2024; prototip, üretici açıklaması
Kevlar iplikli balon bariyeri (Rusya)Dronun pervanesine dolanacak ipliklerEkim 2026 devlet televizyonu görüntüsü; tasarımcı iddiası
Aerobavovna aerostatları (Ukrayna)Telsiz aktarımı, istihbarat, elektronik harp yükleri2023'ten itibaren; 2025'e kadar 50'den fazla sistem teslim edildi
JLENS (ABD)Ufuk ötesi füze savunması için iki aerostat2015'te test; mevcut durum doğrulanmadı
Doruk / Karagöz (Türkiye)Sınır gözetlemesi, iletişim aktarımı2019 haberi; barajlı balon değil

Rusya'da dron karşıtı denemeler

Telegraph'ın 6 Temmuz 2024 tarihli haberini aktaran Kyiv Independent'a göre Rus hükümeti "Bariyer" adlı bir balon ağı kurmayı planlıyordu; prototipi First Airship firması geliştirdi ve firmanın genel müdürü Polina Albek ilk siparişlerin alındığını söyledi. Her balonun yerden 300 metreye çıkabildiği, 250 metrelik bir ağ düşüreceği ve 30 kg'a kadar yük taşıyabileceği; radar, karıştırıcı ve 360 derece kamera da taşıyabileceği yazılıyor. Bunların tamamı şirket iddiasıdır ve bağımsız doğrulaması yoktur.

UNITED24 Media'ya göre Eylül 2025'te Tula bölgesindeki bir kimya tesisi aerostat tabanlı koruma için 109.000 doları aşan bir ihale açtı. Militarnyi'nin 5 Ekim 2026 tarihli haberi ise Rossiya 1'in gösterdiği, balonlar arasına gerilmiş kabloya asılı Kevlar iplikleri anlatıyor; fikir, ipliklerin dronun pervanesine dolanması ve kontrol kaybına yol açması. Tasarımcılar seri üretime hazır olduğunu söylüyor, ama haberde performans verisi yok ve büyük bir tesis için en az 10 balon gerektiği belirtiliyor. Analistler bu tür balon savunmalarının yüksek maliyet ve sınırlı etki nedeniyle nadir olduğunu söylüyor.

Ukrayna'da aerostatlar

2023'te Kiev merkezli Aerobavovna, Ukrayna'da askerî aerostat sistemlerinin ilk yerli seri üreticisi oldu. Aerostatlar telsiz aktarıcılarını 1.000 metreye kadar yükselterek haberleşme menzilini 100 km'ye kadar uzatıyor; 2025'e kadar 50'den fazla kompleks teslim edildi. Bir kaynak aerostatlara takılan önleyici dronlardan söz ediyor (arama özeti, tek kaynak). Bunlar barajlı balon değil, yere bağlı gözetleme ve taşıma platformlarıdır.

Gözetleme aerostatları

1990'daki Kuveyt işgalinde Irak zırhlı ve hava varlıklarının güneye doğru hareketine dair ilk işareti radarlı bir yere bağlı balon verdi. ABD Ordusu'nun JLENS sistemi iki yere bağlı balonla ufuk ötesi füze savunması sağlamak üzere tasarlandı. Türkiye'nin Doruk aerostatı ise 1.000 metreye kadar çıkabilen ve 75 kg taşıyan bir sınır gözetleme aracıdır.

Barajlı Balon Birlikleri Nasıl Görev Yapardı?

Britanya'da barajlı balonlar RAF'ın ayrı bir komutanlığı olan Balon Komutanlığı altında örgütlendi: gruplar, balon merkezleri ve onlara bağlı numaralı filolar vardı. İstasyonlar ekiplerce gece gündüz işletilirdi (ekip büyüklüğü konuşlandırma bölümünde); sonradan kadın operatörler büyük bölümü devraldı.

Fırtınalı bir gökyüzü altında, bir askerî kamyonun yanında büyük bir yere bağlı gümüş balonu halatlarla aşağı çeken beş siluet insanı gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Balon Komutanlığı 1 Kasım 1938'de Stanmore Park'ta kuruldu; ondan önce 1937'de Hava Komodoru John Hearson komutasında No. 30 (Balon Barajı) Grubu vardı. Savaş sırasında beş grup (30-34) ve 18'e kadar numaralanmış balon merkezi vardı. Savaş öncesi 901-947 numaralı filolar Yardımcı Hava Kuvvetleri'nde, 948-999 numaralı filolar ise savaş ilanından sonra RAF'ta kuruldu. Forces News yaklaşık 100 filodan söz eder. Komutanlar 1938'de Hava Tuğgenerali Owen Tudor Boyd, Aralık 1940'ta Hava Mareşali Sir Leslie Gossage, Şubat 1944'te W. C. C. Gell ve 13 Şubat 1945'te P. L. Lincoln idi.

Operatör kadrosu zamanla değişti. İlk dönemde Yardımcı Hava Kuvvetleri'nin erkekleri balonları kaldırıp indiriyordu; Forces News'e göre 1940'ta erkek operatörlerin yerine Kadın Yardımcı Hava Kuvvetleri (WAAF) üyelerinin eğitilmesine karar verildi, ilk gönüllüler Mayıs 1941'de 10 haftalık bir kursa başladı ve Aralık 1942'ye gelindiğinde yaklaşık 10.000 erkeğin yerini yaklaşık 15.700 WAAF operatörü aldı. Bir başka kaynak 14'e 9'luk bir değişim oranı veriyor; çelişki çözülmedi.

ABD'de de benzer birlikler vardı: 30'dan fazla barajlı balon taburu kuruldu ve 318-321. taburların her biri 1.100 kişilik kadroyla 50'den fazla balonla çalışıyordu.

İLGİLİ HABERLER