Savunma Sanayi TR | Sözlük | Thunderbird Füzesi Nedir? Özellikleri, Menzili ve Tarihçesi

Thunderbird Füzesi Nedir? Özellikleri, Menzili ve Tarihçesi

English Electric Thunderbird, İngiltere'nin 1959'da hizmete aldığı yer-hava füzesidir. Menzili kaynaklara göre 48-75 km; kullanıcılar ve Türkiye durumu anlatılır.

English Electric Thunderbird, İngiltere'nin 1959'da hizmete aldığı yer-hava füzesidir. Menzili kaynaklara göre 48-75 km; kullanıcılar ve Türkiye durumu anlatılır.

Thunderbird Füzesi Nedir? Özellikleri, Menzili ve Tarihçesi
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

English Electric Thunderbird, Birleşik Krallık'ın 1950'lerde Ordu için geliştirdiği, kara ordusunun saha birliklerini yüksek irtifadaki uçaklardan korumak üzere tasarlanmış orta menzilli bir yer-hava füze sistemidir. Katı yakıtlı füze, dört büyük fırlatma roketi, tek raylı fırlatıcı ve yerdeki radar takımından oluşur. 1959'da Kraliyet Topçuları'nda göreve girdi, geliştirilmiş ikinci sürümü 1960'larda geldi, sistem 1977'de ordu envanterinden çıktı. Bugün emekli ve tarihî bir sistemdir.

Veri notu: Thunderbird için kamuya açık tek bir resmî teknik föy yoktur. Bu sayfa 20 Kasım 2026'da erişilen kaynaklara dayanır: ansiklopedik derlemeler, Kraliyet Topçuları alay tarihçeleri, Birleşik Krallık Avam Kamarası kayıtları, 1966 tarihli bir ABD istihbarat notu ve Finlandiya Hava Savunma Müzesi'nin bilgi sayfası. Kaynaklar menzil, ağırlık ve hizmet yılları konusunda birbirinden ayrılır; bu çelişkiler tek bir rakama indirgenmeden, ilgili bölümde tablo halinde gösterilmiştir.

Gövdesinin kuyruk kısmında dört iri silindirik fırlatma roketi taşıyan, ortasında dört kısa delta kanat bulunan ince bir Soğuk Savaş dönemi yer-hava füzesinin, römork üzerindeki tek raylı bir fırlatıcıda gökyüzüne eğik durduğu temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Thunderbird Nedir?

Thunderbird, hedef uçağa katı yakıtlı bir motorla giden ve son aşamada yerden gelen radar ışınının uçaktan yansımasını izleyen İngiliz yer-hava füzesidir. Tek bir füzeden ibaret değildir; füzeler, römork üstü fırlatıcılar, atış radarı ve alay düzeyindeki arama radarlarıyla birlikte bir sistem oluşturur. İki ana sürümü vardır.

Füzenin gövdesi silindirik, burnu sivri bir kemerli (ogive) biçimdedir. Gövde ortasında dört kısa delta biçimli kanat, kuyrukta daha küçük dört kontrol yüzeyi bulunur (İngilizce Vikipedi). Fırlatma anında kuyruğun çevresine bağlı dört iri katı yakıtlı roket füzeyi hızlandırır, yanma bitince düşer ve gövdenin içindeki ana motor görevi sürdürür.

Projenin kod adı "Red Shoes" idi; hizmete girerken Thunderbird adını aldı. Sistem, İngiliz Ordusu'nun hizmete soktuğu ilk İngiliz tasarımı ve üretimi füzedir (İngilizce Vikipedi). Askerler arasında "SAGW" yani yerden havaya güdümlü silah ifadesiyle de anılırdı.

Thunderbird Ne İşe Yarar?

Thunderbird'ün görevi, Kraliyet Topçuları'nın saha kuvvetlerini yüksek irtifada uçan düşman uçaklarına karşı geniş bir alanda korumaktı. Alçak irtifa tehditleri için uçaksavar topları düşünülmüştü. Füze, sabit bir tesisi değil, ordunun ilerlediği ya da konuşlandığı bölgeyi savunmak için kurulmuştu. Bu iş bölümü, top ve füzenin birbirini tamamlayan iki katman olarak görülmesinden doğdu.

İngilizce Vikipedi, sistemin yaklaşık 30 mil (48 km) mesafeye kadar yüksek irtifa hedeflerine yönelik olduğunu, topların ise alçaktaki hedeflere bırakıldığını yazar. Bu iş bölümü 1950'lerin varsayımına dayanıyordu: tehdit, nükleer bomba taşıyan hızlı ve yüksek uçan jet bombardıman uçaklarıydı (Blue Envoy makalesi, İngilizce Vikipedi).

Zamanla tehdit değişti. 1960'lardan sonra ordu, çok alçaktan hızla gelen savaş uçaklarını asıl sorun olarak görmeye başladı. Thunderbird'ün radarlarının hedefi yakalama süresi uzundu ve atış hazırlığı yavaştı; bu yüzden kısa süre görünen alçak hedeflere karşı zayıf kaldı. Bu değişimin sonucu, "Ne Zaman Emekli Edildi?" ve "Halefi Hangi Sistem?" bölümlerinde anlatılır.

Thunderbird Hangi Ülkenin?

Thunderbird Birleşik Krallık'a aittir. English Electric şirketinin güdümlü silahlar bölümü tarafından geliştirildi ve İngiliz Ordusu için üretildi. Proje, 1950'lerin başında Tedarik Bakanlığı'nın "gökkuşağı" kod adı sistemi içinde Red Heathen ve Red Shoes adlarıyla yürütüldü. Füzenin ihracatı sınırlı kaldı; kullanıcılar ve görüşmeler "Hangi Ülkelerde Var?" bölümünde sıralanır.

Deneme atışlarının önemli bir kısmı Birleşik Krallık dışında, Güney Avustralya'daki Woomera test sahasında yapıldı. Almanca Vikipedi, 1950'de Woomera'da denemelere başlandığını ve 1956'da bir Thunderbird'ün Jindivik adlı hedef uçağı vurduğunu yazar; bu bilgi Twigge'nin 1993 tarihli kitabına ve bir Thunderbird derlemesine dayandırılmıştır. Avustralya sistemi hiçbir zaman kullanıcı olarak satın almadı; Woomera yalnızca test ortağıdır.

Üretici şirketin adı sonradan değişti. English Electric'in havacılık kolu 1960'ta British Aircraft Corporation (BAC) çatısı altına girdi; 1964'te yayımlanan resmî tanıtım broşürü bu yüzden BAC adını taşır (Almanca Vikipedi'nin kaynakçası). Füzeyi tasarlayan ve üreten kuruluşun kimliği "Kim Üretti?" bölümünde ayrıntılıdır.

Thunderbird Özellikleri Nelerdir?

Thunderbird yaklaşık 6,35 metre boyunda, 527 milimetre çapında ve 1,63 metre kanat açıklığında bir füzedir. Güdümü yarı aktif radar güdümüdür, başlığı sürekli çubuklu (continuous-rod) yüksek patlayıcı tiptedir. Hız, ağırlık, menzil ve irtifa rakamları kaynaklara göre değiştiği için aşağıdaki tabloda her değerin kaynağı yazılmıştır.

ÖzellikThunderbird 1Thunderbird 2Kaynak
Boy6,35 maynı boyutİngilizce Vikipedi
Gövde çapı527 mmaynıİngilizce Vikipedi
Kanat açıklığı1,63 mkaynakta ayrıca verilmemişİngilizce Vikipedi
Savaşa hazır ağırlık1.800 kg1.950 kgAlmanca Vikipedi
Azami hızMach 2,2Mach 2,7Almanca Vikipedi
Etkili menzil48 ile 60 km arası75 kmkaynaklar farklı
Etkili irtifa1.000 - 15.200 m50 - 20.000 mAlmanca Vikipedi
Başlıksürekli çubuklu, yüksek patlayıcıaynıİngilizce Vikipedi
Güdümyarı aktif radaryarı aktif radar, sürekli dalga radarlaher iki Vikipedi
Fırlatıcıtek raylı, yer üstüaynıİngilizce Vikipedi

Menzil, hız ve irtifa değerlerinin neden ayrıştığı ilgili başlıklarda açıklanır: menzil için "Menzili Ne Kadar?", hız için "Maksimum Hızı Ne Kadar?", ağırlık için "Ağırlığı Ne Kadar?" bölümlerine bakılabilir.

Veri notu: Almanca Vikipedi'nin başlık ağırlığı olarak verdiği 80 kg'lık değer yalnızca bu kaynakta geçer ve başka bir yerden doğrulanamadı. Başlığın "sürekli çubuklu" olması İngilizce Vikipedi ile de uyumludur; ağırlığı için kesin değer olarak yazılmamıştır.

Thunderbird'ün Avantajları Nelerdir?

Thunderbird'ün güçlü yanları; kararlı bir katı yakıtlı motor, yerden aydınlatılan hedefe yönelen yarı aktif güdüm, ikinci sürümde sürekli dalga radarının getirdiği karıştırma direnci ve havayla taşınabilme özelliğiydi. Bu çıkarımlar ansiklopedik kaynaklardan derlenmiştir, bağımsız bir sınama sonucu değildir. İngilizce Vikipedi, performansını sonradan gelen ABD yapımı Hawk ve Sovyet yapımı Krug ile benzer bulur.

Ordu, geliştirme sırasında sıvı yakıtlı bir ana motoru sahada tehlikeli bularak reddetti ve katı yakıtlı çözüm seçildi (İngilizce Vikipedi). Katı yakıt, füzenin yakıtla doldurulması gerekmeden fırlatmaya hazır beklemesini sağlar; bu, saha birliği için lojistik bir kolaylıktı.

İngilizce Vikipedi, ikinci sürümün yarı aktif güdümünün karıştırmaya karşı çok dirençli olduğunu ve çok alçak hedefleri izleyebildiğini söyler. Almanca Vikipedi bunlara iki ayrıntı ekler: ikinci sürüm aynı hedefe birden çok füze atabilirdi ve sistem Armstrong Whitworth Argosy kargo uçağıyla taşınabilirdi. Bu ayrıntılar BAC'ın 1964 tarihli broşürüne atıfla verilir; başka bir kaynakla teyit edilemedi.

Thunderbird'ün Dezavantajları Nelerdir?

Thunderbird'ün zayıf yönleri; radarların hedefe kilitlenmesinin uzun sürmesi, atış hazırlığının yavaşlığı, fırlatıcının yarı sabit olması ve bir alayın taşınması için gereken büyük araç sayısıydı. Bu başlık genel, açık kaynaklı ve ansiklopedik düzeyde tutulmuştur. Her madde kaynağıyla birlikte verilmiş, kaynaklar arasındaki çelişkiler ayrıca belirtilmiştir.

İngilizce Vikipedi, uzun kilitlenme süresi ve yavaş fırlatma nedeniyle sistemin kısa süre görünen alçak irtifa hedeflerine karşı yetersiz kaldığını yazar. Aynı kaynak, bu tür sistemlerin yüksek ve orta irtifayı tehlikeli hale getirmesinin, uçakları yere yakın uçmaya ("nap-of-the-earth") yönelttiğini belirtir.

Almanca Vikipedi, birinci sürümün bataryaya tek seferde yalnızca tek füzenin bir hedefe yönelmesine izin verdiğini yazar. Bir alayın yaklaşık 250 araçla taşındığı ve hazır mevzide kurulumun yaklaşık iki buçuk saat sürdüğü de aynı derlemede geçer; her iki bilgi bir Marshall Cavendish ansiklopedisine dayandırılmıştır. Maliyet de bir sınırlayıcıydı: 1975'te Savunma Bakanlığı, maliyet ve etkinlik çalışmalarının sistemin birkaç yıldan fazla hizmette tutulmasını değerli göstermediğini bildirdi (Hansard, 15 Aralık 1975).

Thunderbird Ne Zaman Üretildi?

Thunderbird'ün geliştirilmesi 1949'da yarı aktif radar güdümlü bir sistem olarak yeniden tanımlanan Red Heathen programıyla şekillendi; deneme atışları 1950'lerde Woomera'da sürdü, birlikler 1958'in ortasında sistemi denemeye başladı ve ilk alay 1959'da operasyonel oldu. Program, 1952'de iki ayrı projeye bölünen "birinci aşama" planının bir kolu olarak yürütüldü.

Programın kökleri İkinci Dünya Savaşı'na kadar uzanır. Almanca Vikipedi, sürecin Brakemine adlı bir çalışmadan geçtiğini yazar; İngilizce Vikipedi ise Savaş sonrasındaki 1947 yeniden yapılanmasını başlangıç alır. Aşağıdaki tablo, kaynaklarda tarihi geçen olayları sıralar; tarihler kaynaklara göre bir iki yıl oynayabildiğinden yalnızca kaynağı açıkça belirtilenler alınmıştır.

TarihOlayKaynak
1947İngiliz füze projelerinin yeniden düzenlenmesi; Seaslug donanma, Red Heathen ordu ve hava kuvvetleri içinİngilizce Vikipedi
1949Red Heathen, yarı aktif radar güdümlü sistem olarak yeniden ortaya çıktıİngilizce Vikipedi
1950Woomera'da denemelerAlmanca Vikipedi
1952Program ikiye ayrıldı: Bristol'ün Red Duster'ı, English Electric'in Red Shoes'uİngilizce Vikipedi
1956Bir Thunderbird, Woomera'da Jindivik hedef uçağını vurduAlmanca Vikipedi
1958 ortasıİlk sistemler birliklere deneme için teslim edildiAlmanca Vikipedi
1 Nisan 195936. Alay "Güdümlü Silah Alayı" adını aldı, Thunderbird 1'e geçti36. Alay tarihçesi
Kasım 195937. Alay Thunderbird 1 ile donatıldı37. Alay tarihçesi

Aynı programdan çıkan Red Duster, Thunderbird'den hemen önce hizmete girdi ve Bristol Bloodhound Mk I oldu (İngilizce Vikipedi). İki füzenin yolları "Thunderbird mü Daha İyi, Bloodhound mu?" bölümünde karşılaştırılır.

Türkiye'nin Thunderbird'ü Var mıydı?

Hayır. Açık kaynaklardaki Thunderbird kullanıcı listelerinde Türkiye yer almaz; sistemi yalnızca İngiliz Ordusu, Suudi Arabistan ve Finlandiya (eğitim amaçlı, etkisizleştirilmiş füzelerle) elinde tuttu. Türkiye için satın alma ya da görüşme kaydına rastlanmadı. Bu cevap, kullanıcı listelerinin ve görüşme kayıtlarının yokluğuna dayanır.

İngilizce ve Almanca Vikipedi'nin kullanıcı listeleri; Birleşik Krallık, Suudi Arabistan ve Finlandiya'yı sayar, görüşme yapılan ülkeler olarak Libya ve Zambiya'yı anar. Almanca Vikipedi bunlara Fransa'yı da ekler ve bu üç satışın gerçekleşmediğini yazar (kaynak göstermeden). Türkiye hiçbirinde geçmez.

Türkiye'nin aynı dönemde elinde bulunan sistemlerin başında Nike Hercules gelir. Füzeler 1959-1960 arasında İstanbul ve Boğazlar'ın savunması için envantere alındı; ayrıntı bu sitedeki Nike Hercules yazısındadır. Thunderbird'ün Türkiye'de görülmemiş olması, onun bir NATO müttefikinin savunma tercihlerinden çok, İngiltere'nin kendi ordusu için tasarlanmış bir sistem olmasıyla ilgilidir.

Thunderbird mü Daha İyi, Bloodhound mu?

İki sistem aynı programın iki ayrı yanıtıdır ve farklı kuvvetlere hizmet ettiği için "hangisi daha iyi" sorusu tek ölçüte indirgenemez. Thunderbird Ordu'nun saha savunması, Bloodhound ise Hava Kuvvetleri'nin hava üsleri içindi. Menzil Bloodhound'da daha uzundu, Thunderbird ise daha hareketli bir yapıya sahipti.

Aşağıdaki tablo, kaynaklarda geçen ölçütlere göre yan yana koyar. Rakamlar ilk tasarım hedefini yansıtır; ikinci sürümler ve kullanıcı ülkelerdeki sonraki değişiklikler tabloya girmemiştir.

ÖlçütThunderbirdBloodhound
Kullanan kuvvetİngiliz Ordusu (Kraliyet Topçuları)Kraliyet Hava Kuvvetleri ve dört ihracat ülkesi
Birinci aşama tasarım menziliyaklaşık 30 mil (48 km)yaklaşık 40 mil (64 km)
Ana motorkatı yakıtlı roketiki ramjet
Fırlatma yardımcısıdört katı yakıtlı Goslingdört katı yakıtlı Gosling
Konuşlanma biçimirömorklu, saha mevzisisabit hava üssü mevzileri
Hizmet süresi1959 - 19771958'den 1990'lı yıllara
İhracatSuudi Arabistan (ikinci el)Avustralya, İsveç, İsviçre, Singapur

Menzil değerleri İngilizce Vikipedi'nin Blue Envoy makalesinden, Bloodhound'un hizmet süresi ve ihracat listesi bu sitedeki Bloodhound yazısından alınmıştır. Thunderbird'ün ihracat durumu "Hangi Ülkelerde Var?" bölümünde incelenir. Ortak yönleri de vardır: ikisinde de Bristol'ün Gosling roketleri kullanıldı ve ikisi de yarı aktif radar güdümlüydü (İngilizce Vikipedi). Blue Envoy makalesi iki tasarımın aynı Marconi radarlarını kullandığını yazar; Almanca Vikipedi de Type 86 radarının her iki sistemde görev yaptığını belirtir. Radarların ortak olması, iki füzenin yer sistemlerinin birbirine benzemesine yol açtı.

Thunderbird Gizli Uçak Vurabilir mi?

Bu soru Thunderbird için geçerli bir senaryo değildir. Sistem, gizlilik teknolojisinin henüz bulunmadığı 1950'lerin sonunda geliştirildi ve 1977'de envanterden çıktı. Gizli uçaklara karşı kullanıldığına ya da denendiğine dair açık kaynakta hiçbir kayıt yoktur; bu yüzden olumlu veya olumsuz bir iddia kurulamaz.

Sistemin tasarım varsayımı, yüksek irtifadan gelen ve radara büyük yansıma veren jet bombardıman uçaklarıydı (Blue Envoy makalesi, İngilizce Vikipedi). Hedefi aydınlatan yer radarının yansımasına dayanan yarı aktif güdüm, yansıması çok zayıf hedeflerde nasıl davranacağı bakımından hiçbir zaman sınanmadı.

Radar yansıması küçük uçaklar, sistemin envanterden çıkışından sonra hizmete girdi. Thunderbird için gizli hedeflere karşı yapılmış bir deneme, bir atış ya da bir değerlendirme kaydı bulunmadığından, bu konudaki her yorum varsayımdan öteye geçemez; bu sayfa varsayım yürütmez.

Thunderbird Kaç Parçadan Oluşur?

Bir Thunderbird bataryası; füzenin kendisi, römorklu raylı fırlatıcılar, hedefi izleyip aydınlatan atış radarı, alay düzeyindeki arama ve yükseklik bulma radarları ile güç ve kontrol araçlarından oluşur. Füzenin kendisi de ana gövde, ana motor ve dört fırlatma roketi olarak ayrılır. Alay düzeyindeki radarlar tek bir bataryaya değil, bütün alaya hizmet ederdi.

Çimenli bir alanda, tripod üzerinde duran dar bir yükseklik bulma anteni, römork üzerinde duran büyük kafes biçimli bir arama anteni, krem renkli bir kontrol kulübesi ve kablolarla bağlı bir jeneratörü alacakaranlıkta gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
BileşenGöreviNotlar
Füze gövdesi ve ana motorhedefe yönelmek, başlığı taşımakkatı yakıtlı ana motor
Dört fırlatma roketi (Gosling)kalkışta füzeyi hızlandırmakyanma bitince düşerler
Raylı fırlatıcıfüzeyi yönlendirerek fırlatmaktek raylı, yarı sabit
Atış radarı (Thunderbird 2'de Type 86)hedefi izlemek ve aydınlatmaksürekli dalga radarı
Alay arama radarı (No 11, "Big Ears")geniş alanda hedef bulmakMarconi, AMES Type 88
Yükseklik bulucu (No 12, "Noddy")hedef irtifasını ölçmekMarconi, AMES Type 89

Radar adlarında kaynaklar birbirine uymuyor. İngilizce Vikipedi, ilk sürümün atış radarını Ferranti'nin Type 83 "Yellow River" radarı olarak, yapısal olarak British Thomson-Houston'ın geliştirdiği radar olarak da anar; Almanca Vikipedi aynı sistemi "Sting Ray" diye adlandırır ve "Yellow River" adını yükseklik bulucuya verir. Bir radar tarihi sitesi ise Type 86'yı Bloodhound 2'nin "Firelight" adlı aydınlatıcısı olarak tanıtır; Almanca Vikipedi aynı radarın iki adla Bloodhound ile ortak kullanıldığını söyler.

Kaynak notu: Radar kod adları (Yellow River, Sting Ray, Indigo Corkscrew, Firelight) farklı derlemelerde farklı donanımlara bağlanıyor. Bu yazıda yalnızca iki kaynağın birlikte yazdığı eşleşmeler (Type 86, No 11 ve No 12) kesin olarak sunulmuştur.

Thunderbird Fiyatı Nedir?

Thunderbird için kamuya açık bir birim fiyat ya da resmî sözleşme tutarı yoktur. Bulunabilen tek parasal veri, 1966'da Suudi Arabistan'ın iki batarya için İngiltere ile yürüttüğü görüşmeye ait yaklaşık 42 milyon dolarlık rakamdır; ABD istihbaratının notunda geçer, sonuçlanmış sözleşme tutarı değildir.

Söz konusu belge, CIA Zekâ Müdürlüğü'nün 26 Mayıs 1966 tarihli istihbarat notudur ve ABD Dışişleri Bakanlığı'nın "Foreign Relations of the United States" yayınında yer alır. Notta Suudilerin iki bataryayı pahalı bulduğu, bir bataryayı daha düşük fiyata isteyip istemeyeceklerini sorduğu ve İngilizlerin buna büyük olasılıkla uyum sağlayacağı yazılır. Birim fiyat bu rakamdan hesaplanmamıştır. Finlandiya'nın 1968'de aldığı eğitim füzelerinin bedeli açıklanmamıştır.

Maliyetin sistemin kaderindeki ağırlığı ayrı bir konudur. 1975'te Avam Kamarası'nda bir üye, kaç alayın Thunderbird ile donatıldığını sorduğunda Savunma Bakanlığı, bir alay kaldığını ve maliyet-etkinlik çalışmalarına göre sistemin birkaç yıldan fazla tutulmasının uygun görünmediğini bildirdi (Hansard, 15 Aralık 1975).

Thunderbird Kaç Yılında Üretildi?

Thunderbird'ün seri üretim yılları ve üretim adedi kamuya açık kaynaklarda yer almaz. Bilinen, ilk birlik teslimatlarının 1958'in ortasında, operasyonel hizmetin 1959'da başladığı ve geliştirilmiş sürümün 1960'larda geldiğidir. Üretimin hangi yıl bittiği açıklanmamıştır; zaman çizelgesi için "Ne Zaman Üretildi?" bölümüne bakılabilir.

İkinci sürümün hizmete giriş yılı kaynaklara göre değişir. Aşağıdaki tablo, farklı yayınların yazdığı yılları gösterir.

YılKaynak
1963bir derleme (arama özetinden alındı)
196436. Alay'ın resmî tarihçesi; alay Duisburg'da Thunderbird 2 ile yeniden donatıldı
1965-1966Imperial War Museum katalog kaydı (arama özetinden)
1966İngilizce Vikipedi, 36. Alay arşiv sayfasına atıfla

Fark, "geliştirme bitti", "ilk füze teslim edildi" ve "ilk alay tam donatıldı" gibi farklı olaylara aynı etiketin yapıştırılmasından kaynaklanıyor olabilir; kaynaklar bunu açıklamıyor. Almanca Vikipedi geliştirme dönemini 1956-1963 olarak verir.

Thunderbird Menzili Ne Kadar?

Thunderbird'ün menzili kaynaklara göre yaklaşık 40 ile 75 km arasında değişir. En çok tekrarlanan değerler 30 mil (48 km), birinci sürüm için 60 km ve ikinci sürüm için 75 km'dir. Resmî bir teknik föy bulunmadığından hangisinin "etkili", hangisinin "azami" menzil olduğu belli değildir.

DeğerHangi sürümKaynak
25 milin üzerinde (yaklaşık 40 km)Thunderbird 11961 tarihli askerî basın bildirisi (36. Alay tarihçesi)
yaklaşık 30 mil (48 km)genelİngilizce Vikipedi, Blue Envoy makalesi
60 kmThunderbird 1Almanca Vikipedi
75 kmThunderbird 2 (ve bir Vikipedi tablosunda genel)Almanca Vikipedi, İngilizce Vikipedi, Finlandiya Hava Savunma Müzesi

İngilizce Vikipedi aynı makalenin içinde hem 48 km hem 75 km yazar; bu tutarsızlık metinde açıklanmamıştır. Bir Rus savunma sitesi ise birinci sürüm için 40 km, ikincisi için 60 km yazıyor; bu kaynak hata ve çelişki içerdiğinden tabloya alınmamıştır.

Thunderbird Bataryasında Kaç Füze Vardı?

Bir bataryadaki füze sayısı resmî olarak yayımlanmamıştır. Bir ansiklopedik derleme (Marshall Cavendish) bir bataryada bir atış radarı ve üç Mark VI raylı fırlatıcı yazar; her rayda bir füze bulunduğundan bu, aynı anda üç hazır füze demektir. Yedek füze sayısı açıklanmamıştır.

Sayıya dair başka bir veri alay düzeyinden gelir. 36. Alay'ın tarihçesi, 1961-1968 arasında alayın iki füze bataryasının (56 ve 60 numaralı) olduğunu gösterir; 37. Alay'da da 10 numaralı ve 111 numaralı iki batarya vardı. Buna göre bir alay iki bataryayla çalışıyordu; ancak Almanca Vikipedi bir alayda üç ila altı füze bataryası yazar. İki bilgi birbirini tamamen doğrulamıyor.

Bir Rus savunma sitesi batarya başına dört ila sekiz fırlatıcı yazıyor; bu değer başka bir kaynakta bulunmuyor ve kaynak genel güvenilirliği düşük olduğu için esas alınmamıştır. Suudi Arabistan örneğinde de sayı belirsizdir: Almanca Vikipedi (SIPRI kaydına dayandırarak) tek bir alay ve 37 füze yazar, 1966 tarihli ABD notu ise iki batarya görüşmesinden söz eder.

Thunderbird Hangi Ülkelerde Var?

Thunderbird bugün hiçbir ülkenin etkin envanterinde bulunmuyor. Sistemi İngiltere kullandı ve 1977'de bıraktı; ikinci el füzeleri Suudi Arabistan satın aldı, Finlandiya ise etkisizleştirilmiş eğitim füzeleri edindi. Libya, Zambiya ve (tek kaynakta) Fransa ile görüşmeler olduğu yazılır, satış kaydı yoktur. Aşağıdaki tabloda her ülkenin durumu ve dayandığı kaynak ayrı ayrı yazılmıştır.

ÜlkeDurumAyrıntı ve kaynak
Birleşik Krallıkkullanıcı, 1959-197736. ve 37. Alaylar, Kraliyet Topçuları; ayrıca Bölgesel Ordu'nun 457. (Wessex) alayı (İngilizce Vikipedi)
Suudi Arabistanikinci el alım, 1960'lar37 füze (İngilizce Vikipedi); iki batarya görüşmesi, 1966 (ABD istihbarat notu); 1965'te niyet mektubu (Al-Yamamah makalesi, İngilizce Vikipedi)
Finlandiyaeğitim amaçlı, 1968-1979başlıksız, yakıtsız füzeler; Finlandiya Hava Savunma Müzesi
Libya, Zambiyagörüşme, satış yokİngilizce Vikipedi, ayrıntı verilmemiş
Fransaplanlanan ihracat, gerçekleşmediyalnız Almanca Vikipedi, kaynaksız
Avustralyatest ortağı, kullanıcı değilWoomera test sahası

Suudi alımının zinciri kaynaklarda şöyle görünür: 1965'te Lightning ve Strikemaster uçaklarıyla birlikte Thunderbird füzeleri için bir niyet mektubu imzalandı (Al-Yamamah makalesi, İngilizce Vikipedi; Charles Gardner'ın BAC tarihine atıfla). 1966 Mayıs'ında ABD istihbaratı iki bataryalık bir görüşmeyi kaydetti ve Suudi ilgisini Mısır ile artan gerginliğe bağladı. İngilizce Vikipedi 1967'de 37 ikinci el Thunderbird 1 füzesinin satın alındığını yazar. Bir eski askerin anısına göre bütün sistem Rotterdam limanından gönderildi; bu ayrıntı tek kaynaklıdır.

Suudi hizmetin ne kadar sürdüğü ve füzelerin nerede konuşlandığı açık kaynaklarda doğrulanamadı; bazı derlemelerde geçen yer adları yalnızca tek ve zayıf bir kaynağa dayanıyor. Finlandiya ayrıntısı "Kullanıldığı Yerler" bölümünde devam eder. Tablodaki her satırın kaynağı yanında yazılıdır.

Thunderbird Maksimum Hızı Ne Kadar?

Almanca Vikipedi birinci sürüm için Mach 2,2, ikinci sürüm için Mach 2,7 yazar; İngilizce Vikipedi'nin özellik listesi de Mach 2,7 verir. Aynı makalenin bilgi kutusu ise "Mach 3'ün üzerinde" yazar ve bu ifade "kaynak gerekli" etiketiyle işaretlidir. Kesin ve resmî bir hız değeri yayımlanmamıştır.

Mach değerinin metre cinsinden hıza karşılığı irtifaya ve sıcaklığa bağlıdır; bu nedenle burada kilometre/saat dönüşümü yapılmamıştır. Almanca Vikipedi ayrıca, fırlatma roketleri yanıp ayrıldığı anda füzenin Mach 1,8 ile 2,2 arasında bir hıza ulaştığını yazar; bu bilgi tek kaynaktadır.

Füzenin hızı ile hedefe yaklaşma yeteneği aynı şey değildir. Almanca Vikipedi, ikinci sürümün Mach 2'ye kadar hızlı hedeflere karşı kullanılabildiğini yazar. Hedef türleri "Neleri Vurabilir?" bölümünde işlenir.

Thunderbird Ağırlığı Ne Kadar?

Thunderbird'ün fırlatma ağırlığı yaklaşık 1,8 ton olarak geçer. Almanca Vikipedi birinci sürüm için 1.800 kg, ikinci sürüm için 1.950 kg yazar. 1963'te Aden'de yapılan denemeye ilişkin basın bildirisi füzeyi 4.000 librelik (yaklaşık 1.814 kg) katı yakıtlı füze olarak tanımlar. Bu iki değer birbirine yakındır.

Bir arama özeti, başka bir derlemede 1.500 kg'lık brüt kütle bulunduğunu bildiriyor; bu kaynak bu sayfada doğrulanamadığı için kesin değer olarak yazılmamıştır. Farklar, füzenin fırlatma roketleri dahil mi hariç mi tartıldığından kaynaklanabilir; kaynaklar bunu belirtmiyor.

Almanca Vikipedi, fırlatma roketlerinin her birinde 204 kg (birinci sürüm) ve 250 kg (ikinci sürüm) itici yakıt bulunduğunu da yazar; bu bilgi yalnızca bu kaynakta geçer. Başlık ağırlığı ve fırlatıcının kütlesi için güvenilir bir değer bulunamadı.

Thunderbird Neleri Vurabilir?

Thunderbird, yüksek ve orta irtifada uçan jet uçaklarını vurmak için tasarlandı. İkinci sürümün alçak irtifa kabiliyeti iyileştirildi; Almanca Vikipedi 50 metre ile 20.000 metre arasında bir vurma aralığı yazar. Helikopter, balistik füze ya da seyir füzesine karşı kullanıldığına dair güvenilir bir kayıt yoktur.

Almanca Vikipedi birinci sürümün 1.000 ile 15.200 metre arasında, ikinci sürümün 50 ile 20.000 metre arasında hedef vurabildiğini yazar. Bu irtifa değerleri BAC'ın 1964 broşürüne bağlanmış tek kaynak bilgisidir; başka bir yayınla teyit edilemedi. İngilizce Vikipedi alçak irtifaya dair yalnızca nitel bir ifade kullanır: ikinci sürümün yarı aktif güdümü "çok alçaktaki hedefleri izleyebilir".

Savaşta hedef vurup vurmadığı konusunda açık kaynakta bir kayıt bulunmuyor. Bilinen en eski isabet, 1956'da Woomera'da hedef uçak olarak kullanılan Jindivik'in vurulmasıdır (Almanca Vikipedi). Savaşta kullanıldığına ilişkin bir kaynağa rastlanmadı; yokluğunu kanıtlayan bir kaynak da olmadığından "hiç kullanılmadı" diye yazılmamıştır.

Thunderbird Kullanıldığı Yerler

Thunderbird'ün hizmet yerleri üç bölgede toplanır: Birleşik Krallık'ta Dorset, Essex ve Galler'deki kışlalar, Batı Almanya'da Ren Ordusu'nun Gütersloh, Duisburg ve Dortmund garnizonları, bir de 1963'te Aden'de yapılan sıcak hava denemesi. Test atışları Galler'de ve Avustralya'da, ihracat ise Suudi Arabistan ile Finlandiya'ya yapıldı.

Kuru, kumlu bir kıyı arazisinde kamuflaj ağıyla örtülü uzun bir füze römorku, iki ekipman römorku, arkada kayalık tepeler ve deniz bulunan, tepeden sıcak güneş vuran temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

37. Alay'ın tarihçesine göre alay 1959'da Malta'dan döndükten sonra Dorset'te Blandford'da toplu silahlarını teslim etti, 1960'ta Piddlehinton Kampı'na taşındı ve 1964'te Pembroke Dock'taki Llanion Kışlası'ndan yönetildi. Şubat 1967'de alay Shoeburyness'teydi.

36. Alay Eylül 1961'de Gütersloh yakınlarındaki Sundern'e, Kasım-Aralık 1961'de Duisburg'daki Glamorgan Kışlası'na geçti; 1966'da Dortmund'daki Napier Kışlası'na taşındı. 1968'de 37. Alay ile birleşti, Temmuz 1971'de yeniden Dortmund'a döndü (36. Alay tarihçesi).

Aden denemesi için 37. Alay'ın tarihçesi, 2 Haziran 1963 tarihli bir basın bildirisi aktarır: Aden yakınlarındaki Küçük Aden'de eksiksiz bir Thunderbird birimi kuruldu, sıcaklık ve nemin etkisi iki saatte bir ölçülen testlerle izlendi, sıcaklık "hep yaklaşık 100 derece Fahrenheit"ti. Bir eski askerin anısına göre bölgeye yaklaşık 8.000 asker geldi; bu sayı tek kaynaklıdır. Suudi Arabistan'da konuşlandığı yerler açık kaynakta doğrulanamadı.

Finlandiya'da füzeler Ordu'nun elindeydi. İngilizce Vikipedi, Thunderbird ya da Bloodhound satın alma planının iptal edildiğini de yazar. Finlandiya Hava Savunma Müzesi, füzelerin 1968'de İngiltere'den eğitim için alındığını, etkisizleştirilmiş olduklarını, yani yakıt ve başlık taşımadıklarını yazar. Müzeye göre bu füzeler mühendislere füze teknolojisi, telemetri ve aerodinamik konularında veri sağladı. Son kullanım, 1979'daki S-125 eğitimine hazırlık kursuydu. Müzenin bu veriden sonraki Finlandiya sistemlerine ne kadar yarar sağlandığına dair ifadesi bağımsız bir kaynakla doğrulanmamıştır.

Thunderbird Ne Tip Füze Atıyordu?

Thunderbird bir füze sistemi olduğu için "ne atıyordu" sorusunun cevabı kendi füzesidir: katı yakıtlı, yarı aktif radar güdümlü ve sürekli çubuklu başlıklı Thunderbird füzesi. Sistem tek tip füzeyle çalıştı; yalnızca birinci ve ikinci sürüm arasında füzenin fırlatma roketleri, kanatları ve burun biçimi değişti.

Füze, kuyruğun çevresindeki dört roketle kalkıp, ana motoruyla yoluna devam eder. Füzenin arayıcısı, yerdeki radarın aydınlattığı hedeften yansıyan enerjiyi izler. Almanca Vikipedi başlık için hem çarpma hem radar yakınlık tetikleyicisi yazar.

Kaynaklarda nükleer başlıklı bir Thunderbird sürümü anılmaz. İngilizce Vikipedi başlığı yüksek patlayıcı tip olarak verir. Başlığın iç yapısına ilişkin ayrıntıların hiçbiri güvenilir bir açık kaynakta teyit edilmediği için bu sayfada yer almaz.

Thunderbird Kaç Km'lik Alanı Korur?

Thunderbird'ün koruduğu alan için resmî bir değer yoktur. Koruma, füzenin menzili kadar radarın görüş mesafesine, arazinin yapısına ve bataryanın yerleşimine de bağlıdır. Kaynakların verdiği 48 ile 75 km arasındaki rakamlar, füzenin vurabildiği uzaklıktır; bunlar korunan bir dairenin yarıçapı olarak okunmamalıdır.

Almanca Vikipedi ikinci sürümün ulaşabildiği en uzak ve en yüksek noktayı 75 km ve 20.000 metre olarak verir; bu değerlerin ayrıntısı "Menzili Ne Kadar?" ve "Neleri Vurabilir?" bölümlerindedir. Kaynakların hiçbirinde sabit bir koruma dairesi ya da korunan alan değeri yazılmamıştır.

Alay düzeyinde arama ve yükseklik bulma radarları geniş bir alanı izlerdi. Almanca Vikipedi bir alayın bu radarlarla hedefi tespit edip atış kontrol noktasına, oradan da bataryalara devrettiğini yazar. Bu zincirin ayrıntısı bir sonraki başlıklara bırakılmıştır.

Thunderbird Kurulumu Nasıl Olur?

Thunderbird bataryası, römorklara bindirilmiş parçalarıyla yola çıkar, önceden keşfedilmiş ve ölçülmüş mevziye yerleşir, kablolarla birbirine bağlanır ve yaklaşık iki buçuk saatte atışa hazır hale gelirdi. Bu kurulum, bir talimat değil, sistemin ansiklopedik düzeyde genel konuşlanma anlatımıdır; mevzi seçimi ya da kurulum adımlarına ilişkin ayrıntı içermez.

Sonbahar renklerindeki kavak ağaçları arasından geçen bir kır yolunda, zeytin yeşili kamyonların çektiği, üzerinde branda örtülü uzun füzeler taşıyan römorklardan oluşan askerî konvoyu gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Almanca Vikipedi (Marshall Cavendish ansiklopedisine dayanarak) tüm parçaların römorklara monte edildiğini, mevzilerin önceden keşfedilip ölçüldüğünü ve hazırlanmış mevzide hazır hale gelişin yaklaşık iki buçuk saat sürdüğünü yazar. Hazır olduktan sonra sistemin birkaç askerle çalıştırılabildiği de aynı yerde geçer; kesin personel sayısı verilmez.

Bir alayı taşımak için yaklaşık 250 araç gerektiği yazılıdır (Almanca Vikipedi, aynı ansiklopedi). Bir eski askerin anısı, füzelerin Almanya otoyolunda römorktan düştüğü ya da bir bataryanın tatbikatta çamura saplandığı anlar anlatır; bu anılar tek kaynaklıdır ve sistemin hareketli olmasının getirdiği lojistik yükü gösteren örnekler olarak okunmalıdır.

Thunderbird Nasıl Çalışırdı?

Hedef önce alay radarlarında görülür, atış kontrol noktasında izlenir, sonra bir bataryaya devredilirdi. Batarya radarı hedefi sürekli izler ve aydınlatır; füze fırlatılınca hedeften yansıyan enerjiyi izleyerek yaklaşır, yakınlık tetikleyicisi ya da çarpma ile patlar. Bu anlatım Almanca Vikipedi'nin birden çok kaynağa bağladığı genel akıştır.

Yeşil bir kıyı yamacında beton zemin üzerinde duran raylı fırlatıcıdan, mavi gökyüzüne doğru beyaz bir duman izi bırakarak yükselen bir füzeyi ve uzakta denizin üzerinde küçük bir hedef uçağı gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Almanca Vikipedi'ye göre füzenin ilk yönlendirmesi, atalet birimi ile radyo komutlarının birleşimiyle yapılır; hedefe yaklaştığında devreye giren yarı aktif arayıcı son yönlendirmeyi üstlenir. Güdümde orantılı seyrüsefer kullanılır. Isabet olmazsa füze, belirli bir uçuş süresi sonunda kendini imha eder. Bu ayrıntılar BAC'ın 1964 broşürüne ve diğer derlemelere bağlanmıştır.

Birinci sürümde bir batarya aynı anda tek hedefe tek füze yöneltebiliyordu; ikinci sürümde birden çok füzenin tek hedefe yönelmesi mümkündü (Almanca Vikipedi). İki sürüm arasındaki fark bir sonraki başlıkta ayrıntılandırılır.

Thunderbird Mk 1 ve Mk 2 Arasındaki Fark Nedir?

İkinci sürümün en önemli farkı, yeni bir sürekli dalga radarı kullanması ve füzenin fırlatma roketleri ile kanatlarının yeniden biçimlendirilmesidir. Bu değişiklikler alçak irtifa performansını ve karıştırmaya direnci artırdı. Gövde boyu ve çapı değişmedi; kaynaklara göre menzil ve hız da arttı.

KonuThunderbird 1Thunderbird 2
Atış radarıdarbeli radarType 86 sürekli dalga radarı (Radar AD No 10)
Fırlatma roketleriasimetrik burunluçok daha büyük, burun konisi kalktı
Orta kanatlarMk 2'ye göre daha küçükdaha büyük, hem öne hem arkaya eğimli
Burun konisidaha kalın oranlıçok daha ince ve uzun (yüksek narinlik oranı)
Hız ve menzil (Almanca Vikipedi)Mach 2,2; 60 kmMach 2,7; 75 km
Aynı hedefe füzebataryada tekbirden çok

Imperial War Museum kataloğu ikinci sürümü "SAGW 2 Thunderbird" başlığıyla kaydeder (arama özetinden). Değişiklikler İngilizce Vikipedi'nin "Stage 1½" bölümüne dayanır. Bu ara tasarım önce "Green Flax", sonra bir belge güvenliği sorunu yüzünden "Yellow Temple" olarak anıldı. Yeni radar için anılan ad Type 86 "Indigo Corkscrew"dur. Tablodaki "Mk 1" sütununun darbeli radar bilgisi ise Almanca Vikipedi'den gelir ve tek kaynaklıdır.

Thunderbird'ün Katı Yakıtlı Motoru Nedir?

Thunderbird'ün ana motoru, füzeyi kalkıştan sonra hedefe götüren katı yakıtlı bir roket motorudur. Tasarımın ilk hâli sıvı yakıtlı bir ana motor öngörüyordu; Ordu, sahada kullanım için tehlikeli bularak reddetti ve katı yakıtlı çözüm benimsendi. Kalkışta ise dört katı yakıtlı yardımcı roket çalışır.

Yeni fırlatılmış ince bir füzenin kuyruğundan ayrılan üç silindirik fırlatma roketini, düz bir manzara üzerinde duman ve ateş izleriyle gösteren, gri ve turuncu tonlu temsili çizim
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

İngilizce Vikipedi, geliştirme sırasında D1 ile D4 arasında numaralanan deneme araçlarının kullanıldığını, ana motor çeşitlerinin ise çoğunlukla "Luton Test Vehicle" adıyla denendiğini yazar. Fırlatma roketleri, Bristol'ün Gosling ailesindendir; aynı aile Bloodhound ve Seaslug füzelerinde de kullanıldı (İngilizce Vikipedi, Gosling makalesi).

Motor ayrıntıları kaynaklarda tutarsızdır. Almanca Vikipedi ana motorun IMI şirketinin "Albatross" adlı katı yakıtlı motoru olduğunu, 2,3 metre boyunda ve yaklaşık 60 ile 65 saniye yandığını yazar; bu bilgi tek kaynaktadır. Gosling'in yanma süresi ise bir kaynakta yaklaşık 3 saniye, başka bir kaynakta 8 ile 12 saniye arası verilir. Hangisinin hangi sürüme ait olduğu açıklanmadığından rakamlar tabloya alınmamıştır.

Thunderbird'ü Kim Üretti?

Thunderbird'ü English Electric şirketinin güdümlü silahlar bölümü geliştirdi ve üretti. Radarlar Ferranti, Marconi ve British Thomson-Houston gibi İngiliz firmalarından, fırlatma roketleri ise Bristol'den geldi. Şirket 1960'ta British Aircraft Corporation (BAC) çatısına girdi; 1964 tarihli resmî broşür bu nedenle BAC adını taşır.

Programın başlangıcında Tedarik Bakanlığı'nın Kraliyet Uçak Kuruluşu (RAE) ile teknik yönlendirme yaptığı, Red Heathen projesini English Electric'in kazandığı yazılıdır (İngilizce Vikipedi). 1952'deki ayrışmada English Electric'in kolu Red Shoes, Bristol'ün kolu Red Duster adını aldı. Red Shoes sonradan Thunderbird, Red Duster Bloodhound oldu.

Almanca Vikipedi ana motor için IMI plc adını, Thunderbird 2 atış radarı için Ferranti'yi, arama ve yükseklik bulucu radarlar için Marconi'yi yazar. İngilizce Vikipedi arama ve yükseklik bulma radarlarının Marconi (S303, S404) ile RAF (Type 88, Type 89) adlarını verir. İlk sürümün atış radarını üreten firma konusunda iki kaynak tam uyuşmaz; "Kaç Parçadan Oluşur?" bölümündeki kaynak notu bu belirsizliği açıklar.

Thunderbird Ne Zaman Emekli Edildi?

Thunderbird, İngiliz Ordusu'nda 1977'de hizmet dışı kaldı. 36. Alay'ın tarihçesine göre alayın veda töreni 26 Mayıs 1977'de yapıldı, alay 1 Eylül 1977'de operasyonel görevini bıraktı ve 31 Aralık 1977'de "askıya alındı". Finlandiya'daki eğitim füzeleri 1979'a kadar kullanıldı. Gerekçe olarak kaynaklarda maliyet ve tehdidin alçak irtifaya kayması öne çıkar.

Yeşil bir parkta, tuğla bir binanın yanında beton kaide üzerinde duran, dört iri fırlatma roketi taşıyan emekli bir uzun gri yer-hava füzesinin temsili illüstrasyonu
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Aynı tarihçeye göre alay 31 Aralık 1977'de askıya alındı ve bataryaları üç ayrı alaya dağıtıldı. İngilizce Vikipedi de sistemin 1977'ye kadar kademeli olarak bırakıldığını yazar. Imperial War Museum kaydı için bir arama özeti 1980'li yıllardan söz ediyor; bu ifade başka kaynaklarla çelişiyor ve esas alınmadı.

Korunan örnekler müzelerde sergilenir. İngilizce Vikipedi, Midland Air Museum, Royal School of Artillery (Larkhill), National Museum of Flight (East Fortune, İskoçya), Combined Services Military Museum (Maldon), Predannack bataryası (Cornwall), Capel Military Show ve Woomera kasabasında örnekler bulunduğunu, Finlandiya'daki iki füzenin Hämeenlinna ve Tuusula müzelerinde sergilendiğini yazar. Suudi Arabistan'daki füzelerin akıbeti hakkında bilgi bulunamadı.

Thunderbird'ün Soğuk Savaştaki Rolü Neydi?

Thunderbird, Soğuk Savaş'ta Batı Almanya'daki İngiliz Ren Ordusu'nun Sovyet uçaklarına karşı orta ve yüksek irtifa savunmasının bir parçasıydı. Muharebede kullanıldığına dair bir kayıt bulunmuyor. Konuşlanma kayıtlarından çıkan rol, NATO'nun ön hattındaki İngiliz kara birliklerinin hava saldırısına karşı korunmasıdır. Sistemin tarihçesi, ordunun hava tehdidini algılayışındaki değişimi de gösterir.

Programın temeli, İngiltere'nin hava savunmasını yeniden düzenleyen ROTOR düşüncesine dayanıyordu. 1953'te uçaksavar topların yerine güdümlü yer-hava silahlarının getirilmesi planlandı; birinci aşama sistemlerin, nükleer bomba taşıyan ses altı jet bombardıman uçaklarına karşı koyması öngörüldü (Blue Envoy makalesi, İngilizce Vikipedi). Thunderbird bu birinci aşamanın Ordu'ya ait yanıtıydı. Daha uzun menzilli ikinci aşama sistem Blue Envoy ise Nisan 1957'de, 1957 Savunma Beyaz Kitabı kapsamında iptal edildi (aynı makale).

Almanya'ya ilk sevkiyat Eylül 1961'de yapıldı. 36. Alay tarihçesindeki basın bildirisi, alayın "Almanya'daki iki İngiliz güdümlü füze alayını güçlendireceğini" yazar. 1961'in Ağustos ayında Berlin Duvarı örülmeye başlanmıştı; kaynaklar sevkiyatı bu olayla açıkça ilişkilendirmiyor, yalnızca tarihler çakışıyor.

Zamanla tehdit algısı yer değiştirdi. Rapier'in gelişimini anlatan İngilizce Vikipedi makalesi, 1950'lerin sonunda Ordu'nun Su-7 gibi alçaktan uçan jetleri ciddi bir tehdit olarak gördüğünü, topların bu uçaklara karşı yalnızca birkaç saniye etkili olabildiğini yazar. Bu değişim, Thunderbird'ün emekliliğinin ve yerine gelenin hikâyesidir.

Thunderbird'ün Halefi Hangi Sistem?

Thunderbird'ün halefi, kısa menzilli ve çok hızlı tepki veren Rapier füzesidir. İngilizce Vikipedi, Rapier'in Bofors toplarını ve Thunderbird'ü 1977'ye kadar büyük ölçüde değiştirdiğini yazar. Kaynaklar Rapier'in Thunderbird'ün rolünü devraldığını yazar; ancak iki sistemin menzil ve irtifa sınıfı farklıdır ve halef kavramı burada birebir ikame anlamına gelmez.

Rapier'in geliştirme süreci Thunderbird'den sonra başladı: tasarım yarışmasını 1960'ta BAC kazandı, ilk deneme atışları 1966'da yapıldı, tam sistem denemeleri 1968'de tamamlandı ve seri üretim sözleşmesi 1969'da verildi. Hizmete giriş yılı 1971 olarak yazılır (İngilizce Vikipedi, Rapier makalesi). Aynı makale, Sky Sabre'in Ekim 2021'de Rapier'in yerini Birleşik Krallık'ın başlıca hava savunma silahlarından biri olarak aldığını belirtir.

Orta ve yüksek irtifa için doğrudan eşdeğer bir Ordu füzesinin adı kaynaklarda geçmez. 1975'te Savunma Bakanlığı, olası ikame sistemlerin NATO çerçevesinde incelendiğini bildirdi (Hansard, 15 Aralık 1975). Hava Kuvvetleri'nin Bloodhound'u ise 1990'lı yıllara kadar sürdü; iki kuvvetin sistemleri ayrı yolları izledi.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız