Savunma Sanayi TR | Sözlük | 12,8 cm FlaK 40 Nedir? Özellikleri, Menzili ve Tarihçesi

12,8 cm FlaK 40 Nedir? Özellikleri, Menzili ve Tarihçesi

12,8 cm FlaK 40, Almanya'nın Rheinmetall tasarımı 128 mm uçaksavar topudur: 880 m/s, 14.800 m tavan, flak kuleleri, vagonlar; Türkiye bağlantısı doğrulanamadı.

12,8 cm FlaK 40, Almanya'nın Rheinmetall tasarımı 128 mm uçaksavar topudur: 880 m/s, 14.800 m tavan, flak kuleleri, vagonlar; Türkiye bağlantısı doğrulanamadı.

12,8 cm FlaK 40 Nedir? Özellikleri, Menzili ve Tarihçesi
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

12,8 cm FlaK 40, Almanya'nın İkinci Dünya Savaşı sırasında Rheinmetall-Borsig'e hazırlattığı, 128 milimetre çaplı ağır bir uçaksavar topudur. Füze değil, barutla mermi fırlatan klasik bir toptur; hedefi yüksekten gelen bombardıman uçaklarıdır. Berlin, Hamburg ve Viyana çevresindeki beton uçaksavar kulelerinde, sabit bataryalarda ve demiryolu vagonlarında görev yaptı. Kaynaklara göre 1.125 ile 1.129 arasında adet üretildi.

Yazı İngilizce ve Almanca ansiklopedi kayıtlarına, savaş tarihi makalelerine, 1943 tarihli bir ABD istihbarat bülteni ile müze tanıtımlarına dayanıyor; 20 Kasım 2026'ya kadar erişilebilen kaynaklar tarandı. Orijinal Wehrmacht teknik föyleri açık kaynakta bulunamadığı için ağırlık, atış hızı ve üretim sayıları kaynaktan kaynağa değişiyor. Her fark ilgili bölümde belirtildi. Top tarihîdir; bugün hizmette olan bir ordusu yoktur.

Betonlanmış yuvarlak çelik kaide üzerinde, uzun ve kalın namlusu dikine yakın yükselmiş ağır bir uçaksavar topunu akşam bulutlu gökyüzü önünde gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: "FlaK 40" adı bir ailenin genel adıdır. Tek namlulu sabit top, hareketli 40/1, çift namlulu 40/2 (Zwilling), demiryolu uyarlaması 40/4 ve donanma sürümü 40/M gibi alt adlar vardır. Bir rakam belirli bir sürüme aitse yanında yazıldı; yoksa tek namlulu standart topu anlatır.

FlaK 40 Nedir?

FlaK 40, 128 mm çaplı, barut gücüyle çalışan ağır bir uçaksavar topudur. Adı Flugabwehrkanone, yani "uçaksavar topu" sözcüğünün kısaltmasından gelir. Rheinmetall-Borsig tasarımıdır; çalışmalar 1936'da başladı, birliklere girişi 1941-1942 arasına denk gelir. Mermisinde arayıcı ya da yönlendirme yoktur. Bu nedenle bugünkü anlamda bir hava savunma füzesi değil, ondan çok önce kalan topçu çağının ağır silahıdır.

Top, Alman ağır uçaksavarları arasında en büyük çapa sahip seri üretim silahtır. Almanca ansiklopedi onu 10 cm üstü çaplar arasında Wehrmacht'ın en önemli uçaksavarı olarak niteliyor. Ancak boyutu ve ağırlığı, onu başından beri yarı sabit bir silaha çevirdi; bu yüzden büyük kısmı betona, kuleye ya da vagona oturtuldu.

Adın kaynaklara göre değişen iki ilk biçimi var. İngilizce yayınlar tasarıma "Gerät 40" dendiğini yazıyor; Almanca ansiklopedi ise ilk kod adın "GBH 63" olduğunu, geliştirme bitince Flak 40'a çevrildiğini belirtiyor. İki ad çelişmek zorunda değil; farklı dönemleri ya da farklı yazım biçimlerini anlatıyor olabilir, ancak bu bir varsayımdır.

AdNe olduğuBu yazıdaki yeri
Flak 40Tek namlulu, sabit kaideli standart topÇoğu bölüm
Flak 40/1Özel römorkla taşınabilen az sayıda hareketli sürümKurulum, ağırlık
Flak 40/2, Flakzwilling 40İki namluyu tek kaideye bağlayan çift namlulu sürümZwilling bölümü
Flak 40/4Demiryolu vagonuna oturtulmuş sürümKullanıldığı yerler
Flak 40/MKriegsmarine için donanma sürümüKullanıcılar
Flak 45Savaşın sonunda geliştirilen, tek prototipi biten halefSavaştan sonra

FlaK 40 Ne İşe Yarar?

Asıl görevi, Müttefik ağır bombardıman uçaklarının uçtuğu yüksek irtifada zaman ayarlı patlayıcı mermilerle hedefi sarmaktır. Şehirlerin, fabrikaların ve demiryolu düğümlerinin çevresinde bataryalar hâlinde konuşlandı. Tek başına nişan alan bir silah değil, bir ölçüm ve hesaplama zincirinin son halkasıdır. Bu zincir olmadan 26 kg'lık mermiler boşluğa giderdi.

Fikir yalındı: daha ağır bir mermi ve daha uzun bir namlu, bombardıman uçaklarının uçtuğu yüksekliğe daha güçlü bir darbe taşıyacaktı. İngilizce Vikipedi, 105 ve 128 mm topların 1943-1944'te artan ABD ve İngiliz bombardımanına yanıt olarak 88 mm toplara eklendiğini yazıyor; 128 mm top böylece büyük kentlerin savunmasında üst katmanı oluşturdu. Hedefin uçuş yolunu bilen ve ateş verisini ileten merkezî bir hesap cihazına bağlı çalışması bu nedenle olmazsa olmazdı.

İkincil roller de vardı. Topun düz atış için bir optik nişangâhı bulunuyor; müze kayıtları kara ve deniz hedeflerine karşı çarpma fünyeli mermi kullanılabildiğini yazıyor. Ancak ağırlığı nedeniyle sahada kullanılan bir kara silahı olmadı; ayrıntı "Neleri Vurabilir?" bölümünde.

FlaK 40 Hangi Ülkenin?

FlaK 40 Almanya'ya aittir. Tasarımı ve ana üretimi Düsseldorf'taki Rheinmetall-Borsig'e dayanır; üretim sonradan Essen'deki Krupp, Plzeň'deki Škoda, Hannover'deki Hanomag ve Laurahütte'deki Oberschlesische Gerätebau gibi tesislere dağıldı. Savaş boyunca yalnızca Alman silahlı kuvvetlerinin elindeydi. Ana tesis Ren bölgesindeki Düsseldorf'tur. Yabancı bir kullanıcı doğrulanamadı.

Plzeň'deki Škoda'nın listede olması, işgal altındaki Çek topraklarındaki bir tesisin de Alman silah üretimine katıldığını gösterir. Bunun dışında topun herhangi bir yabancı ülkeye satıldığına ya da devredildiğine dair doğrulanmış bir kayda rastlanmadı. Ayrıntılı değerlendirme "Hangi Ülkelerde Var?" ve "Türkiye'nin FlaK 40'ı Var mıydı?" bölümlerinde.

Almanya içinde de dağılım dengesizdi. Almanca ansiklopedinin verdiği Eylül 1944 sayımında silahların neredeyse tamamı sabit ya da demiryolu mevzilerindeydi; hareketli sürümden yalnızca 6 adet sayılıyor. Dağılım tablosu "Kaç Adet Üretildi?" bölümünde.

FlaK 40 Özellikleri Nelerdir?

128 mm çaplı, 61 kalibre uzunluğunda namlusuyla yaklaşık 880 m/s hızla 26 kg civarında bir mermi atan bu top, 14.800 m azami irtifaya ulaşır. Ateşleme konumunda kaynaklara göre 17-18 ton gelir. Rakamların birçoğu kaynaklar arasında ayrışıyor; tablodaki her satır kaynağıyla birlikte verildi.

ÖzellikDeğerKaynak ve not
Çap128 mmTüm kaynaklar
Namlu uzunluğuL/61; yaklaşık 7,5-7,8 mİngilizce: 7,8 m; Almanca: infobox 7,49 m, teknik tablo 7,835 m
Fişek128x958 mm Rİngilizce Vikipedi
Mermi ağırlığı26 kg; zırh delici başlıklı 26,6 kgAlmanca; İngilizce metin 27,9 kg de yazıyor
Namlu ağzı hızı880 m/s; zırh delici 860 m/sAlmanca ansiklopedi
Azami irtifa14.800 mHer iki ansiklopedi ve müze
Etkili irtifa10.675 mAlmanca; tek kaynak
Yatay azami menzil20.900-20.950 mAlmanca ve Koblenz müzesi
Atış hızı10-14 mermi/dkKaynaklara göre değişiyor, ayrıntı atış hızı bölümünde
Yükseltme açısı-3° ile +87° ya da +88°Almanca +87°, İngilizce ve müze +88°
Yatay dönüş360°, sınırsızAlmanca ve İngilizce
KamaYatay kayar kama, yarı otomatikİngilizce ve müze tanıtımı
Geri tepmeHidropnömatikİngilizce Vikipedi
Mermi yüklemeElektrikli, güçle beslemeliİngilizce ve müze
Mürettebat10Yalnızca bir ansiklopedi aynasında; tek kaynak

Ağırlık, hız ve atış hızı gibi daha tartışmalı değerler kendi bölümlerinde ele alınıyor. Birim iş yükü için İngilizce Vikipedi 12.000 adam-saat yazıyor; bu bilgi tek kaynakta geçiyor.

FlaK 40'ın Avantajları Nelerdir?

En büyük üstünlüğü ağır mermisi ve yüksek tavanıdır. 26 kg'lık patlayıcı mermi, 88 mm topun yaklaşık 9 kg'lık mermisinin üç katına yakındır; 14.800 m azami irtifası 88'lerin ulaşamadığı yüksekliğe uzanır. Elektrikli yükleme düzeneği de büyük fişeği elle itme yükünü ortadan kaldırır.

İngilizce Vikipedi, topun barut yükünün 88 mm toplardan dört kat fazla olduğunu iddia ediyor; bu oran tek kaynakta geçiyor. Bir savaş tarihi derlemesi ise 128 mm topun uçak başına ortalama 3.000 mermiyle hedefe ulaştığını, bunun 105 mm topun yarısı, 88 mm toplamının beşte birinden azı olduğunu yazıyor. Bu da tek kaynaklı bir derleme istatistiği; ölçüm yöntemi anlatılmıyor.

Yüksek irtifada uçakla temas süresi de bir avantajdı. Aynı derleme, 29.500 feet (yaklaşık 9.000 m) irtifada 128 mm topun yaklaşık 68 saniyelik etkili ateş süresi tanıdığını, 36.000 feet'te ise (yaklaşık 11.000 m) 88 mm Flak 41 ile birlikte yalnızca 31 saniye tanıdığını anlatıyor. Birimler çevrilirken yuvarlandı.

Diğer güçlü yanı modülerlikti: aynı top sabit kaideye, kuleye, demiryolu vagonuna ya da çift namlulu kaideye oturtulabildi. Düz atış nişangâhı ve çarpma fünyeli mermiyle yere ateş edebilme yeteneği de ikincil bir esneklik sağladı.

FlaK 40'ın Dezavantajları Nelerdir?

En belirgin sınırlaması ağırlık ve maliyettir: top neredeyse hareket ettirilemez, her biri çok işçilik ister ve sayıca sınırlı kalır. Bunun dışında zaman ayarlı fünyeye bağımlılık, 1944'ten itibaren daha yükseğe çıkan Müttefik uçaklarıyla başa çıkamama ve bataryaların yer değiştirme zorluğu eleştirilen noktalardır.

İngilizce Vikipedi bir topun yaklaşık 12.000 adam-saat gerektirdiğini yazıyor (tek kaynak). Çift namlulu sürüm için Almanca ansiklopedi "yüksek maliyet nedeniyle çok az üretildi" diyor; en yüksek mevcut 33 adet. Bu yüzden top, 20.000 üstü üretim alan 88 mm ailesiyle kıyaslanamayacak ölçüde az sayıda kaldı.

Taşıma sorunu yapısaldı. İlk planda namlu sökülüp ayrı taşınacaktı; savaş içinde Müttefik bombardımanları bilinen mevzileri başka rotalarla geçmeye başlayınca bataryaların kısa sürede yer değiştirmesi gerekti. Namluyu ve kaideyi yeniden birleştirmek zaman aldığı için daha çok top vagonlara alındı; bu, sorunun çözülmediğini, yalnızca başka şekilde hafifletildiğini gösterir.

Mühimmat tarafında zaman ayarlı fünyeler 1945'e kadar tek seçenekti. Çarpmalı çift etkili fünyelerin ancak 1945'te teslim edildiği, bunların isabet oranını yaklaşık üç katına çıkardığı söyleniyor (Almanca ansiklopedi; tek kaynak). Namlu ömrüne dair açık bir rakam yalnızca Zwilling sürümü için bulundu (yaklaşık 1.000-2.000 atış, tek kaynak).

FlaK 40 Ne Zaman Üretildi?

Geliştirme 1936'da başladı, ilk deneme topu 1937'de ateşlendi, 1938'de haç biçimli kaideler üzerinde birkaç top yapıldı ve Almanca ansiklopediye göre 1938 sonunda 100 adetlik ilk sipariş verildi. Geliştirme 1940'ta bitti, birliklere girişi 1941'de başladı, seri üretim 1942'ye oturdu. Sonraki tarihler, sayılar ve çelişkiler aşağıda ayrıca veriliyor.

Kaynaklar çoğu noktada örtüşse de bazı tarihler farklı. Bir savaş tarihi yazısı ilk prototipin ancak 1940'ta hazır olduğunu söylüyor; İngilizce ve Almanca ansiklopediler ise ilk deneme atışını 1937'ye koyuyor. Fark, ilk deney topuyla tam prototip arasındaki ayrımdan kaynaklanıyor olabilir; bu varsayımdır.

TarihOlayKaynak
1936Rheinmetall-Borsig'e tasarım sözleşmesiİngilizce ve Almanca
1937İlk deneme topu, ilk atışAlmanca; İngilizce "ilk prototip teslim edildi"
1938Haç biçimli kaidelerde birkaç deneme topu; 100 topluk ilk siparişAlmanca
1940Geliştirme tamamlandı, GBH 63 adı Flak 40'a çevrildiAlmanca
18 Eylül 1941Luftwaffe tebliğinde ilk resmî anışAlmanca
1942Seri üretim; yıl sonunda 45 tek ve 10 çift namlulu top fabrikadan çıkmışİngilizce; savaş tarihi yazısı
Ocak 1945570 top hizmette, hepsi Reich sınırları içindeAlmanca; savaş tarihi yazısı
Şubat 1945Çift namlulu sürümden 33-34 adetKaynaklar farklı

Türkiye'nin FlaK 40'ı Var mıydı?

Hayır, böyle bir kayıt bulunamadı. Taranan ansiklopedi, müze ve savaş tarihi kaynaklarında FlaK 40'ın Türkiye'ye satıldığına, hediye edildiğine ya da Türk Silahlı Kuvvetleri envanterinde yer aldığına dair hiçbir ifade yok. Türkiye ile bir bağ kurulamadığı için bu yazı iddiada bulunmuyor.

Arama, topun adıyla Türkçe ve İngilizce sorgularda yapıldı; Türkiye bağlantısı kuran bir sonuç çıkmadı. Bu, kesin bir "yoktu" demek anlamına gelmiyor: kaynak taraması sınırlı olduğu için yalnızca "doğrulanmış bir kayıt görülmedi" denebilir.

Topun bütün hizmet ömrü boyunca Almanya'nın savunma ağında kalması, ihracatın pratik olmadığını da gösterir. Yaklaşık 17-18 tonluk, betona bağlanan bir top satın alacak ordunun hem kule hem komuta ve hesap cihazı altyapısına ihtiyacı olurdu. Bu bir çıkarımdır, kaynakta yazılı bir hüküm değildir.

FlaK 40 mı Daha İyi, 8,8 cm FlaK mı?

Bu iki top "daha iyi mi, daha kötü mü" diye değil, farklı irtifa ve maliyet ihtiyaçlarına cevap veren iki farklı araç olarak okunmalı. 128 mm top daha yükseğe ve daha ağır mermiyle ulaşır; 88'ler ise çok daha hafif, hareketli ve on binlerce adet üretilmiş yaygın silahlardır.

Ölçütler farklı olduğunda sonuç da farklılaşıyor. Mermi ağırlığı, tavan ve temas süresinde 128 mm üstündür; sayı, esneklik ve tanksavar yeteneğinde 88 mm öne çıkar. 88 mm aile ayrıca Flak 41 adıyla daha yüksek hızlı bir kardeşe sahipti; aşağıdaki tabloda ikisi de yer alıyor.

Ölçüt128 mm FlaK 4088 mm Flak 3688 mm Flak 41
Mermi ağırlığı26 kgyaklaşık 9,2-9,4 kgkaynakta ayrı yazılmıyor
Namlu ağzı hızı880 m/syaklaşık 820 m/syaklaşık 1.000 m/s
Azami irtifa14.800 m9.900-10.600 m14.700 m (tek kaynak)
Atış hızı10-14 mermi/dk15-20 mermi/dk20-25 mermi/dk
Ağırlık17.000-18.000 kg ateşteyaklaşık 5.000-7.400 kgkaynakta yok
Üretim1.125-1.129yaklaşık 20.754556
EsneklikKule, kaide, vagonRömorkla taşınabilir, yere ve tanka ateşDaha az üretildi, sıkışma sorunu

88 mm rakamları, aynı sitedeki Flak 88 yazısıyla tutarlı olacak şekilde İngilizce ve Almanca ansiklopedilerden alındı; aralıklar kaynak farkını gösteriyor. 128 mm topun asıl farkı üretim sayısı değil, her mermide taşıdığı enerjidir.

FlaK 40 Jet Uçağı Vurabilir mi?

Kaynaklarda FlaK 40'ın bir jet uçağını düşürdüğüne dair belgelenmiş bir kayıt yok. Top 1936'da başlayan bir projeydi ve piston motorlu bombardıman uçaklarını hedef alıyordu. Bir jet uçağına karşı kullanıldığına dair güvenilir bir örnek de taranan kaynaklarda yok. Aşağıda nedenleri tek tek açıklanıyor.

Sınırlama silahın tavanından çok hız ve hesap düzeneğinden geliyor. Bir mermi uçağa ulaşana kadar geçen sürede hedef yer değiştirir; hesap cihazı bu sürenin sonundaki konumu tahmin etmek zorundadır. Almanca ansiklopedi, 88 mm top için mermi uçuş süresini irtifaya göre 20-40 saniye veriyor; 128 mm için aynı rakam kaynaklarda yok. Basit bir aritmetikle, saniyede 200 m hızla ilerleyen bir hedef 20 saniyede 4 km yer değiştirir; mekanik analog hesap cihazlarının bunu piston uçaklarına göre tahmin etmesi çok daha zordur.

Bir başka sınır fünye düzeniydi: zaman ayarlı mermi ancak önceden ayarlanan saniyede patlar; hedef yön ya da hız değiştirirse mermi yanından geçer. 1945'te devreye giren çarpmalı fünyeler yalnızca bu sorunu kısmen hafifletti. Radar verisinin hesap cihazına aktarılması bu zinciri iyileştirdi ama jet hızına göre kurulmuş bir sistem hâline getirmedi.

Taranan kaynaklarda topun jetlere karşı denendiğine dair bir anlatım da geçmiyor; bu yüzden sorunun cevabı belgelenmiş bir olaya değil, yukarıdaki teknik çıkarıma dayanıyor.

FlaK 40 Kaç Parçadan Oluşur?

Toplam parça sayısına dair bir rakam açık kaynakta yok; üretici ya da Luftwaffe teknik el kitabından alınmış bir malzeme listesine ulaşılamadı. Yine de topu birbirinden ayrı çalışan beş ana grup hâlinde anlatmak mümkün: namlu ve kama, geri tepme düzeni, kaide, yükleme ile fünye ayar donanımı, nişan ve veri aktarımı.

Namlu ve yatay kayar kama, atışın temelini oluşturur; müze tanıtımı kamanın yarı otomatik çalıştığını, ateşlemenin elektrikle yapıldığını belirtiyor. Hidropnömatik geri tepme düzeni namlunun geri kaymasını sönümler. Kaide, topun bütün ağırlığını taşıyan ve sabit mevzilerde betona cıvatalanan döner tabandır; Almanca ansiklopedi taşınabilir "Bettung 40" kaidesinden de söz ediyor.

Fişek yerleştirme tarafında güçle çalışan bir sürücü, ağır mermiyi kamaya iter. Fünye ayar makinesi ise zaman ayarlı mermiye hesap cihazından gelen süreyi önceden yükler. Nişan tarafında düz atış için bir optik nişangâh (Flak Z.F. 20 E) ve hesap cihazından gelen açıları iletmek için bir aktarım düzeni vardır. Bunlar topun gövdesine dahil değil, çoğunlukla batarya düzeyindeki ayrı cihazlardır.

İlk taşıma tasarımında namlu ve kaide iki ayrı yükte taşınıyordu; bir savaş tarihi yazısına göre ilk altı hareketli sürüm iki yükle, sonrakiler tek yükle taşındı. Almanca ansiklopedi ise toplamda yalnızca altı topun Sd.Ah 220 römorkuna oturtulduğunu ve topun yine de iki yükle (kaide ile namlu) taşındığını yazıyor; kaynaklar bu noktada ayrışıyor. Bu bilgilerin dışında parça sayısı, kaynaklar tarafından verilmediği için bilinmiyor.

FlaK 40 Fiyatı Nedir?

Bir Reichsmark ya da güncel para birimi cinsinden fiyat kaynaklarda yok. Tek ölçüt, İngilizce Vikipedi'nin yazdığı 12.000 adam-saatlik birim iş yüküdür; bu bilgi tek kaynakta geçiyor, nasıl hesaplandığı belirtilmiyor. Top 1945'ten beri satılmadığı için güncel bir fiyat da bulunmaz. Tahmin üretilmedi.

Maliyetle ilgili dolaylı veriler var. Almanca ansiklopedi, çift namlulu Zwilling'in yüksek maliyeti yüzünden çok az sayıda yapıldığını söylüyor. Bir savaş tarihi yazısı topun "pahalı ve karmaşık" olduğunu, büyük Meiller taşıyıcılarının siparişinin ise 1942'de kaynak kısıtları nedeniyle iptal edildiğini yazıyor. Bu iki bilgi pahalılığı gösterse de bir para tutarı vermiyor.

Tahmini bir tutar uydurmak yerine şu ayrım yapılabilir: topun bedeli, namlunun yanında ayrı bir kaide, fünye makinesi, hesap cihazı ve kule ya da vagon gibi bir altyapıyı da gerektirdiğinden tek bir kalemle ifade edilemez. Müze örneklerinin sigorta ya da piyasa değeri de açık kaynakta yer almıyor.

FlaK 40 Kaç Yılında Üretildi?

Kaynaklar üretim aralığını farklı yazıyor: Almanca ansiklopedi ve Koblenz müzesi 1939'dan 1945'e kadar bir aralık veriyor, İngilizce Vikipedi ise seri üretimin 1942'de başladığını söylüyor. Fark, deneme ve ön seri çalışmalarının üretim sayılıp sayılmadığından doğmuş olabilir; bu bir varsayımdır. Ayrıntılı geliştirme çizelgesi başka bölümde.

Önemli rakam, hizmete giriş yılıdır: topun birliklere ulaşması 1941'de başladı, ilk resmî anış 18 Eylül 1941 tarihli Luftwaffe tebliğinde yer alıyor. Yıllara ayrılmış kesin bir üretim dökümü tek bir güvenilir kaynakta yok; bir derlemede yıllık sayılar var ama başka kayıtlarla çelişiyor, bu yüzden buraya alınmadı. Toplam sayı ve dağılım "Kaç Adet Üretildi?" bölümünde.

Üretime katılan tesisler Düsseldorf'taki Rheinmetall, Essen'deki Krupp, Plzeň'deki Škoda, Hannover'deki Hanomag ve Laurahütte'deki Oberschlesische Gerätebau'dur. Çift namlulu sürümün yapımı yalnızca Hanomag ve Oberschlesische Gerätebau'ya atfediliyor. Geliştirme takvimi ayrıca "Ne Zaman Üretildi?" bölümündeki tabloda.

FlaK 40 Menzili Ne Kadar?

Azami irtifa 14.800 m, yatay azami menzil ise kaynağa göre 20.900-20.950 m'dir. Pratik, yani hedefe etkili ateş yapılan irtifa daha düşüktür: Almanca ansiklopedi 10.675 m veriyor. Bu değerler bir silah için teorik üst sınırlardır; gerçek etki hedefin hızına ve ateş verisinin doğruluğuna bağlıdır.

DeğerRakamKaynak
Azami irtifa14.800 mHer iki ansiklopedi ve Koblenz müzesi
Etkili azami irtifa10.675 mAlmanca ansiklopedi; tek kaynak
Yatay azami menzil20.900 mAlmanca ansiklopedi
Yatay azami menzil20.950 mKoblenz müzesi tanıtımı
Zerlegergrenze12.800 mAlmanca ansiklopedi; terimin açılımı kaynakta verilmiyor
1943 ABD istihbaratı tahmini19.600 yarda yatay (yaklaşık 17.900 m), 42.600 fit dikey (yaklaşık 13.000 m)Tactical and Technical Trends, 3 Haziran 1943; bülten bu rakamları doğrulanmamış diye işaretliyor

1943 bülteni önemlidir çünkü Müttefiklerin topu bu tarihte hâlâ tam tanımadığını gösterir: namlu uzunluğunu 50 kalibre, atış hızını dakikada 8 mermi olarak tahmin etmişti. Gerçek değerler daha sonra öğrenildi; bu yüzden eski anlatımlardaki farklı rakamlar çoğunlukla bu tür erken tahminlerden gelir.

Bir de bataryanın pratik etkisi var. Warhistory.org'daki derleme, yüksek irtifada etkili ateş süresinin kısaldığını gösteriyor: yaklaşık 9.000 m'de 68, yaklaşık 11.000 m'de 31 saniye. Yani menzil kâğıt üzerinde bir tavan, sahada ise temas süresiyle daralan bir imkândı.

FlaK 40 Dakikada Kaç Mermi Atar?

Tek namlulu top için kaynaklar dakikada 10 ile 14 mermi arasında farklı rakamlar veriyor; en sık görünen değer 12 civarıdır. Çift namlulu Zwilling'de bu hız iki katına yakındır: 20 ile 28 arasında değişen rakamlar yazılıyor. Bu hızlar mermi ve yükleme düzeneğiyle erişilen sürekli ateş hızıdır, namlu ömrünü zorlayan kısa seri değil.

SürümAtış hızıKaynak
Tek namlu10-12 mermi/dkİngilizce Vikipedi
Tek namlu11 mermi/dk (teknik tablo), 12-14 (infobox)Almanca ansiklopedi, kendi içinde farklı
Tek namlu12 mermi/dkKoblenz müzesi tanıtımı
Tek namlu (1943 bülteni)8 mermi/dkABD istihbaratı; doğrulanmamış tahmin
Zwilling20 mermi/dkİngilizce Vikipedi, savaş tarihi yazısı
Zwilling24-28 mermi/dkAlmanca ansiklopedi (Gander-Chamberlain'e dayanarak)

Aradaki fark kaynakların farklı ölçütler kullanmasından olabilir: biri sürekli ateş hızını, diğeri kısa süreli en yüksek hızı yazmış olabilir. Hangisinin doğru olduğu doğrulanamadı. Elektrikle çalışan yükleme düzeneği, 26 kg'lık mermiyi elle itmenin imkânsız olacağı bir silahta bu hızın sağlanmasındaki ana etkendir.

FlaK 40 Hangi Ülkelerde Var?

Savaş döneminde silah yalnızca Almanya'nın elindeydi; yabancı bir ülkeye satıldığına ya da devredildiğine dair doğrulanmış bir kayıt bulunamadı. Bugün hizmette olan bir orduya da rastlanmadı. Günümüzde yalnızca müzelerde korunan örnekler var. Başka ülkelerin hizmetindeki benzer toplarla karıştırılmaması gerekir; bu yüzden aşağıda ilgili ayrım yapılıyor.

Alman donanması için 40/M adıyla bir uyarlama anılıyor (Almanca ansiklopedi); bu da aynı ülkenin kuvvetidir. Topun uzak bir akrabası olan Sovyet KS-30 ise 1950'lerde Sovyetler Birliği'nde kullanıldı ve sonra Irak ile Vietnam'a ulaştı. İngilizce Vikipedi, KS-30'u Flak 40'a benzer bir silah olarak anıyor ama onun türevi olduğunu söylemiyor. Bu yüzden Irak ya da Vietnam bu silahın kullanıcısı sayılmamalı.

Korunan örneklerden Koblenz'deki Wehrtechnische Studiensammlung'un tek namlulu bir Flak 40/1'i bulunuyor. Çift namlulu bir Flakzwilling 40 için İngilizce Vikipedi ABD Ordu Mühimmat Müzesi'nden bahsediyor; bir modelleme sitesi aynı örneğin sonradan Fort Sill'e, ABD Uçaksavar Topçu Müzesi'ne taşındığını yazıyor. Toplam kaç örneğin korunduğu kaynaklarda yok.

FlaK 40 Mermisinin Hızı Ne Kadar?

Patlayıcı mermi namlu ağzından yaklaşık 880 m/s hızla, zırh delici mermi 860 m/s hızla çıkar (Almanca ansiklopedi; İngilizce Vikipedi de 880 m/s veriyor). Bu, saatte yaklaşık 3.170 km'ye ve deniz seviyesinde ses hızının yaklaşık 2,6 katına denk gelir; son iki dönüşüm basit aritmetiktir.

Namlu ağzı hızı ile hedefe ulaşma hızı aynı şey değil: mermi havada yavaşlar, yüksek irtifada hedefe ulaşması saniyeler alır. Almanca ansiklopedi 88 mm toplar için irtifaya göre 20-40 saniyelik uçuş süresi veriyor; 128 mm için eşdeğer bir rakam kaynaklarda yok. Bu yüzden zaman ayarlı fünye ve hesap cihazı hıza kadar önemliydi.

1943 ABD istihbarat bülteni namlu ağzı hızını 2.500 fit/sn (yaklaşık 762 m/s) olarak tahmin etmişti ve "performans bilinmiyor" diyordu. Sonradan ortaya çıkan 880 m/s değeri bu ilk tahminden yüksektir. Karşılaştırma için 88 mm Flak 36'nın namlu ağzı hızı yaklaşık 820 m/s, 128 mm Pak 44'ün ağır yükle yaklaşık 950 m/s'dir; bu iki silah ayrı sistemlerdir.

FlaK 40 Ağırlığı Ne Kadar?

Ateşleme konumunda topun ağırlığı kaynağa göre 17.000 ile 18.000 kg arasındadır; taşıma düzeninde römorkla birlikte yaklaşık 27.000 kg gelir. Çift namlulu Zwilling kaideyle birlikte yaklaşık 26-26,5 ton çeker. Aralarındaki çelişkiler tabloda toplandı. Rakam farkının nedeni, çoğu kaynakta ölçümün hangi konumda yapıldığının belirtilmemesidir.

KalemAğırlıkKaynak ve not
Top, ateş konumu17.000 kgİngilizce Vikipedi infobox
Top, ateş konumu18.000 kgAlmanca ansiklopedi
Top, taşıma27.000 kgAlmanca ansiklopedi; Koblenz müzesi "Sd.Ah römorkta toplam"
Zwilling26 ya da 26,5 tonİngilizce Vikipedi kendi içinde farklı
Patlayıcı mermi26 kg (27,9 kg da yazılıyor)Kaynaklar farklı
Tam fişek, patlayıcı47,7 kgAlmanca ansiklopedi
Tam fişek, zırh delici46,5 kgAlmanca ansiklopedi

İngilizce Vikipedi'nin metni bir yerde topu ateş konumunda "neredeyse 12 ton" diye veriyor; infobox ise 17 ton yazıyor. Fark prototiple seri üretim arasındaki değişiklikten olabilir ama kaynak bunu açıklamıyor. Koblenz müzesi tanıtım sayfası 17.000 kg değerini "namlu ağırlığı" diye etiketliyor; bu, diğer kaynakların tüm top için verdiği rakamla çakıştığından etiket hatası olma ihtimali yüksek, ancak doğrulanamadı.

FlaK 40 Neleri Vurabilir?

Asıl hedefi yüksek irtifada uçan ağır bombardıman uçaklarıdır. Düz atış nişangâhı ve çarpma ya da gecikmeli fünyeli mermilerle kara ve deniz hedeflerine de ateş edebilir (Koblenz müzesi tanıtımı). Ancak bu ikincil bir yetenektir ve kaynaklarda topun tank avcısı olarak kullanıldığına dair bir kayıt yok.

Zırhlı hedeflere dair bilgi dolaylıdır. Topun namlusundan türetilen 12,8 cm K 40 L/61, iki "Sturer Emil" deneme zırhlı aracına takıldı; İngilizce Vikipedi bu araçlardan birinin Stalingrad'da Ocak 1943'te ele geçirildiğini ve namlusunda en az 22 vuruş işareti taşıdığını yazıyor. Bunlar uçaksavar topunun kendisi değil, ondan uyarlanmış ayrı bir silahtır.

Berlin'de 1945'te Hayvanat Bahçesi kulesindeki topların kara hedeflerine ateş ettiği anlatılıyor; bu iddia İngilizce Vikipedi'de kaynaksız, bir savaş tarihi sitesinde ise "Sovyet birliklerinin kuleye girişini birkaç saat geciktirdi" biçiminde geçiyor. Tank imhası anlatımları kaynaksız olduğu için buraya alınmadı. Ayrıntı "Flak Kulelerinde Nasıl Kullanıldı?" bölümünde.

FlaK 40 Kullanıldığı Yerler

Almanya'nın büyük şehirlerindeki uçaksavar kulelerinde, Orta Almanya Uçaksavar Kuşağı'ndaki sabit bataryalarda ve demiryolu bataryalarında kullanıldı. Bir savaş tarihi yazısına göre Ocak 1945'te hizmetteki 570 topun hepsi Reich sınırları içindeydi; Almanca ansiklopedi Eylül 1944'te 242 sabit, 6 hareketli ve 201 demiryolu topu sayıyor.

Uzun ve düz bir demiryolu vagonuna oturtulmuş, yanlarda dengeleme ayakları açılmış ağır bir uçaksavar topunu sabah sisinde gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Demiryolu sürümü, Müttefik bombardıman uçaklarının bilinen mevzileri başka rotalarla geçmeye başlamasıyla önem kazandı. Almanca ansiklopedi 1944'te 48 demiryolu bataryasının olduğunu yazıyor; İngilizce Vikipedi demiryolu topu sayısını yaklaşık 200 olarak veriyor, bu iki rakam birbiriyle uyumlu. İngilizce Vikipedi'nin galerisinde 1944'te Romanya'nın Ploiești bölgesinde vagona oturtulmuş bir top fotoğrafı bulunuyor; bu fotoğraf tek başına bir görev yeri kanıtı sayılmaz, resim altı açıklamasıdır.

Kuleler ise Berlin, Hamburg ve Viyana'da konuşlandı. Bir savaş tarihi yazısı tek toplar için de Berlin ve Viyana gibi büyük üretim ve nüfus merkezleri çevresindeki sabit mevzileri anıyor. Orta Almanya Uçaksavar Kuşağı'nın hangi şehirleri kapsadığı kaynaklarda ayrıntılı değil. Kuleler "Flak Kulelerinde Nasıl Kullanıldı?" bölümünde işleniyor.

FlaK 40 Ne Tip Mühimmat Atıyor?

Fişek, 128x958 mm R ölçülerinde tek parça kovanlı mermidir. Kaynaklarda iki ana tür geçer: zaman ayarlı fünyeli patlayıcı (parçalı) mermi ve zırh delici başlıklı patlayıcı mermi. Kara ve deniz hedefleri için çarpma ya da gecikmeli fünyeli mermiler de anılıyor. Mermi tipleri aşağıda ağırlık ve hızıyla birlikte tabloda.

Karanlık bir cephanelikte, ahşap tezgâhın üzerinde duran uzun pirinç fişek ve yanında pirinç dişlilerden oluşan bir fünye ayar makinesini gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
TürMermi ağırlığıTam fişekNamlu ağzı hızı
Patlayıcı (parçalı) mermi26 kg47,7 kg880 m/s
Zırh delici başlıklı patlayıcı mermi26,6 kg46,5 kg860 m/s

Bu değerler Almanca ansiklopediden. Savaş döneminde yazılmış bir ABD değerlendirmesi, fişeğin yaklaşık 106 libre (yaklaşık 48 kg), patlayıcı merminin ise 57 libre (yaklaşık 26 kg) geldiğini yazıyor; iki kaynak birbirini destekliyor. İngilizce Vikipedi'nin metni 27,9 kg'lık bir mermiden söz ediyor; bu rakam bütün fişek ya da farklı bir tür olabilir, ama kaynak açıklamıyor.

Uçaksavar kullanımında mermiler zaman ayarlı mekanik fünye taşır. Almanca ansiklopediye göre ZtZ S/30 fünyesi 1,5 ile 29,5 saniye arasında bir ayarla patlatılabiliyordu; ayarı atıştan hemen önce fünye ayar makinesi yapıyordu. Hesap cihazından gelen veri bu makineye iletilir. Çarpmalı çift etkili fünyeler yalnızca 1945'te teslim edildi ve isabet oranını yaklaşık üç katına çıkardığı belirtiliyor (Almanca ansiklopedi; tek kaynak).

FlaK 40 Kaç Km'lik Alanı Korur?

Tek bir top için kaynaklarda bir "koruma alanı" ya da yarıçap yok; silah yalnızca irtifa ve yatay menzil verir. Koruma, topların sayısına, hesap cihazının ve radarın bulunmasına ve hedefin irtifasına bağlıdır. Bu yüzden resmî bir kilometrekare rakamı bulunamadı ve burada uydurulmadı.

Koruma anlayışı bataryaydı. Almanca ansiklopediye göre hesap cihazı dört ya da daha fazla topluk bataryalara aynı anda veri verebiliyordu. Bilgi gelmediğinde ise saldırganların geçmesi muhtemel sektörler barajla kapatılıyordu. Kule konuşlanmasında, üç Berlin kulesi İngilizce Vikipedi'nin anlatımına göre merkezî Berlin'i örten bir ateş üçgeni oluşturuyordu.

Koruma açısından asıl sınır, temas süresiydi. Bir savaş tarihi derlemesi, 29.500 feet irtifada etkili ateşin 68 saniye, 36.000 feet'te yaklaşık 31 saniye sürdüğünü yazıyor. Yüksek irtifa hedefi çemberin içinde ne kadar kalırsa o kadar çok mermi alır; bu da topun teorik menziline göre daha belirleyici bir ölçüttür. Bu derleme tek kaynaktır.

FlaK 40 Kurulumu Nasıl Olur?

Standart kurulum, topun betonlanmış sabit bir mevziye oturtulmasıdır; kaide betona cıvatalanır, hesap cihazı ve ölçüm donanımı yakında ayrı konumlanır, veri topa elektrikli bir aktarım düzeniyle iletilir. Alternatifler kule platformu, vagon ve az sayıda yapılmış römorklu hareketli düzendir. Buradaki anlatım genel bir tarihî özettir, talimat değildir.

Kum torbalarıyla çevrili bir mevzide, yuvarlak çelik kaide üzerinde duran ağır uçaksavar topunu, yanında silindirik cephanelik ve ayrı bir ölçüm cihazıyla gösteren temsili çizim
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

İngilizce Vikipedi, 1938'de ateşleme platformunun "her zaman betona cıvatalanacağı" varsayımıyla sadeleştirildiğini yazıyor. Bu, topu başından beri kalıcı mevzi silahı olarak düşünme kararıdır. Almanca ansiklopedi ayrıca taşınabilir bir "Bettung 40" kaidesinden bahsediyor.

Hesap tarafında bataryanın bir komuta cihazı ve ölçüm donanımı gerekir. Almanca ansiklopedi optik üçgenleme ve gece projektörle ölçümden, sonraki dönemde radar verisinin elektrikle hesap cihazına iletilmesinden söz ediyor. Cihazların bataryadan kaç metre uzağa kurulduğu, kaç kişiyle işletildiği ya da hangi sırayla devreye alındığı kaynaklarda ayrıntılı değil ve burada tahmin edilmiyor.

Hareketli seçenek ise sınırlı kaldı. Almanca ansiklopedi 40/1 adıyla yalnızca altı topun Sd.Ah 220 römorkuna oturtulduğunu yazıyor; bir savaş tarihi yazısı büyük Meiller taşıyıcıları için verilen siparişin 1942'de iptal edildiğini belirtiyor.

FlaK 40 Nasıl Çalışır?

Zincir dört adımdan oluşur: hedefin irtifa, hız ve yönü ölçülür, hesap cihazı mermi uçuş süresiyle hedefin ileri konumunu hesaplar, fünye ayar makinesi zamanı mermiye girer, top hesaplanan açıya döner ve ateş eder. Mermide yönlendirme yoktur; mermi tek bir hesaplanmış noktaya gönderilir.

Loş yeşilimsi ışıkta, kadranları olan büyük mekanik hesap makinesini ve yan yana iki merceği olan üç ayaklı bir uzaklık ölçerin bulunduğu kontrol odasını gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Almanca ansiklopedi hesap işini mekanik analog bir cihaza, Kommandogerät'e atfediyor: cihaz uzaklık ölçüm verisinden ve hedefin rotasından ön tutma payını ve mermi uçuş süresini hesaplıyor. 1943 tarihli ABD bülteni bu hesap cihazının Kommandogerät 40 olduğunu, aynı cihazın 88 ve 105 mm topla da kullanıldığını yazıyor. Müze tanıtımı, topun dönüşünün hidrolik bir aktarımla sürekli sağlandığını, elle yönlendirmenin yedek olduğunu belirtiyor.

Yükleme elektrikle yapılır, ateşleme elektrikledir ve geri tepme hidropnömatik düzenle sönümlenir. Topun yatay kayar kamasında yarı otomatik bir düzen var; her atıştan sonra kovan çıkar, yeni fişek yerleşir. Radar, yani Würzburg gibi cihazlar, sonradan hesap cihazına elektrikle veri verdi; bu, kötü görüş koşullarında atış yapmayı mümkün kıldı.

Özellikle uzak ve hızlı hedeflerde isabet, zincirdeki her halkanın doğruluğuna bağlı kalır. Almanca ansiklopedi, veri gelmediğinde saldırganların geçmesi muhtemel sektörlere baraj ateşi açıldığını söylüyor; bu da zincirin koptuğu durumda topun etkisinin ne kadar düştüğünü gösterir.

FlaK 40'ın Zwilling Çift Namlulu Sürümü Nedir?

Zwilling, iki 128 mm namluyu tek bir sabit kaideye yan yana bağlayan çift namlulu sürümdür; resmî adı 12,8 cm Flakzwilling 40, parça kodu 40/2'dir. Atış hızı yaklaşık iki katına çıkar, ağırlığı da iki katına yakındır. Başlıca kulelerde ve bazı sabit mevzilerde kullanıldı.

ÖzellikTek namlulu Flak 40Flakzwilling 40
Namlu sayısı12, yan yana
Atış hızı10-14 mermi/dk20 (İngilizce) ya da 24-28 (Almanca) mermi/dk
Ağırlık17-18 ton26-26,5 ton (İngilizce)
Mürettebat10 (tek kaynak)22 (Almanca; tek kaynak)
Yükseltme-3° ile +87/88°0° ile +87°
Yatay dönüş360°360°
Namlu ömrüRakam yokYaklaşık 1.000-2.000 atış (Almanca; tek kaynak)
YapımRheinmetall ve diğerleriHanomag, Oberschlesische Gerätebau
Üretilen1.125-1.129 (tüm sürümler)1942'de 10, 1943'te 8; Şubat 1945'te 34 mevcut (İngilizce)

Çift namlu tasarımında iki yükleme düzeni simetrik ("ayna") yerleştirildi. Savaş tarihi yazısı bu özelliği açıkça belirtiyor. Almanca ansiklopedi ise çift namlunun ağırlığı iki katına çıkardığını ama topun betona oturtulduğu için bunun bir sorun olmadığını yazıyor. Zwilling'in geliştirilmesi 1940, üretim aralığı ise Almanca ansiklopediye göre 1941-1945'tir; İngilizce Vikipedi üretimi 1942'de başlatıyor.

Kaynaklar adette de çelişiyor: en yüksek mevcut Almanca ansiklopediye göre Ocak 1945'te 33, İngilizce Vikipedi ve savaş tarihi yazısının resim altına göre Şubat 1945'te 34 adetti. Bu bir farklı tarih ve sayım biçimi olabilir; tek bir rakama indirgenmedi.

FlaK 40 Flak Kulelerinde Nasıl Kullanıldı?

Flak 40'ın çift namlulu sürümü, Berlin, Hamburg ve Viyana'daki beton uçaksavar kulelerinin üst platformuna, her kuleye dört çift namlulu kaide düşecek biçimde oturtuldu. İngilizce Vikipedi, her ana kule tipinde sekiz adet 128 mm top (dört çift) bulunduğunu, bunlara 20 mm ve 37 mm hafif topların eklendiğini yazıyor. Bu kuleler "G-Turm" yani savaş kulesi diye anılıyordu.

Yıkık bir şehrin üzerinde alacakaranlıkta yükselen, tepesinde yan yana dört çift namlulu ağır topu olan pencere açıklığı olmayan beton kule yapısını gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Kulelerin biçimi ve işlevi yalnızca silah taşımakla sınırlı değildi. Her kompleks bir G-kulesi ve bir L-kulesi (hesap ve komuta kulesi) içeriyordu. İngilizce Vikipedi duvarların 3,5 m'ye kadar kalın olduğunu, kuleler 10.000 sivil barınak olarak planlandığını, bir kuleye Berlin Muharebesi'nde 30.000 kişinin sığındığının söylendiğini yazıyor. Hayvanat Bahçesi kulesinde yukarıdaki platform dört çift 128 mm top, bir alt galeri ise 37 ve 20 mm toplar taşıyordu; bütün radarların alt katlardan yönetildiği anlatılıyor.

Etkililik konusunda kaynaklar şunu söylüyor: İngilizce Vikipedi'ye göre yalnızca 128 mm toplar RAF ve USAAF ağır bombardıman uçaklarına karşı etkili menzile sahipti. Bu, tek kaynaktır ve kule başına etkililik ya da düşürülen uçak sayısı verilmiyor. Yukarıdaki irtifa ve temas süresi rakamları da bu sınırlamayla birlikte okunmalı.

1945'te kulelerin kara hedeflerine ateş ettiği anlatılıyor. Bir savaş tarihi sitesi Hayvanat Bahçesi kulesinin toplarının Sovyet birliklerinin kuleye girişini birkaç saat geciktirdiğini yazıyor; tank imhası iddiaları ise kaynaksız. İngilizce Vikipedi kulelerin Kızıl Ordu'ya teslim olan son noktalar arasında olduğunu, Sovyetlerin 203 mm obüsle bile kuleleri güçlükle hasara uğrattığını yazıyor.

Savaştan sonra kulelerin akıbeti farklı oldu. Hayvanat Bahçesi G-kulesi 1947'de İngilizlerce havaya uçuruldu (İngilizce Vikipedi: ikinci denemede; başka bir kaynak 1947-1948 arasında birden çok girişim yazıyor). Friedrichshain kulesi kısmen yıkıldı ve bugün parkta bir tepe olarak duruyor; Humboldthain'in iç bölümleri gezilebiliyor; Hamburg-Wilhelmsburg kulesi ayakta. Bu kuleler artık silahsız anıt ya da kullanım alanıdır.

FlaK 40'ı Kim Üretti?

Tasarımı ve ilk üretimi Düsseldorf'taki Rheinmetall-Borsig'e aittir. Üretim ilerledikçe Essen'deki Krupp, Plzeň'deki Škoda, Hannover'deki Hanomag ve Laurahütte'deki Oberschlesische Gerätebau da katıldı. Almanca ansiklopedi bu beş şirketi sayıyor; Koblenz müzesindeki örnek 1943'te Krupp tarafından üretilmiş. Tek bir fabrika yerine birkaç sanayi tesisi birlikte çalıştı.

Rheinmetall-Borsig, topun öncüllerinden birini, 10,5 cm Flak 38'i de tasarlamıştı. Almanca ansiklopedi 12,8 cm Flak 40'ın bu topu temel aldığını, elektrikle yükleme ve elektrikle dönüş düzeneğinin 10,5 cm Flak 38'de ilk kez kullanıldığını yazıyor. İngilizce Vikipedi'nin 10,5 cm Flak 38 maddesine göre bu top yaklaşık 4.200 adet üretildi ve 1937-1945 arasında Alman hizmetinde kaldı. İki top çap, ağırlık ve fişek bakımından farklıdır.

Çift namlulu Flakzwilling'in yapımı ise yalnızca Hanomag ve Oberschlesische Gerätebau'ya atfediliyor (Almanca ansiklopedi). Bu tesislerin hangi yıllarda kaç top çıkardığı kaynaklarda yok. Tek tek üretici paylarına dair bir tablo hazırlanamadı.

FlaK 40 İkinci Dünya Savaşı'nda Kaç Adet Üretildi?

Toplam yaklaşık 1.125 ile 1.129 adet üretildi; İngilizce Vikipedi 1.125, Almanca ansiklopedi ve Koblenz müzesi 1.129 yazıyor. Bu sayıya çift namlulu sürüm ve demiryolu uyarlamaları dahil görünüyor, fakat kaynaklar bunu açıkça belirtmiyor. Yıllara göre kesin döküm doğrulanamadı. Sayıların hangi tarihte neyi saydığı ayrıca belirtiliyor.

TarihVeriKaynak
Eylül 194216 top hizmete hazırAlmanca ansiklopedi
Yıl sonu 194245 tek ve 10 çift namlulu top fabrikadan çıkmışSavaş tarihi yazısı
1 Eylül 19446 hareketli (40/1), 242 sabit (40 ya da 40/2), 201 demiryolu (40/4)Almanca ansiklopedi
1 Eylül 19441 motorlu, 3 hareketli, 44 sabit ve 48 demiryolu bataryaAlmanca ansiklopedi
Ocak 1945570 top hizmette, hepsi Reich içindeAlmanca ansiklopedi, savaş tarihi yazısı
Ocak-Şubat 1945Çift namlulu: 33 (Ocak) ya da 34 (Şubat)Kaynaklar farklı

Toplam üretim ile hizmetteki sayı farklı kavramlar: 1.125-1.129 fabrikadan çıkan, 570 ise Ocak 1945'te birliklere teslim edilmiş ve görevde olan sayıdır. Aradaki farkın nedeni, kaynaklarda yazılı olmadığı için doğrulanamadı; bir kısmı sahaya ulaşmamış, kayıp ya da depoda olabilir ama bu bir varsayımdır.

Dolaşımda bir rakam daha var: bir kaynak, üretimin Ağustos 1944'te durduğunu ve 450 adet yapıldığını, bunların yaklaşık 250'sinin kulelerde, 200 kadarının vagonlarda olduğunu yazıyor. Bu rakam hem toplam sayıyla hem 1945 üretimiyle çelişiyor; güvenilir sayılmadı ve tabloya alınmadı. Bu bölümdeki sayıların hiçbiri Luftwaffe'nin orijinal kayıtlarından doğrudan okunmadı.

FlaK 40 Savaştan Sonra Kullanıldı mı?

Taranan kaynaklarda FlaK 40'ın 1945'ten sonra herhangi bir ordunun hizmetinde kullanıldığına dair doğrulanmış bir kayıt yok. Topun mirası daha çok başka silahlara aktarılan tasarım fikirleri ve müzelerde korunan birkaç örnek olarak izleniyor. İddialar bu yüzden temkinli okunmalı. Aşağıda bu konuda en sık duyulan üç iddia sırayla değerlendiriliyor.

Bağlantılı silahlar şunlar. Savaşın sonunda 12,8 cm Flak 45 geliştiriliyordu; savaş tarihi yazısına göre yalnızca tek prototip tamamlandı. Zırhlı avcı Jagdtiger'ın topu 12,8 cm Pak 44 (Pak 80) için kaynaklar farklı yazıyor: Almanca ansiklopedi bu topun Flak 40'tan aşama aşama geliştirildiğini söylüyor; İngilizce Vikipedi ise Rheinmetall'in Flak topundan bir türev geliştirdiğini, ancak sonra Rheinmetall tasarımının bırakılıp Krupp tasarımının sürdürüldüğünü yazıyor. Yani aynı çap ve benzer kökler var, doğrudan soy ilişkisi belirsiz.

Sovyet KS-30 130 mm uçaksavar topu da Flak 40'a benzetilir. İngilizce Vikipedi'ye göre KS-30'un geliştirilmesi 1946'da Kalinin'deki 9 numaralı fabrikada başladı, silah 1955'te hizmete girdi ve topun Flak 40'tan türetildiğini söylemiyor; yalnızca benzer rol ve dönem silahı olarak anıyor. Bu yüzden bir türev iddiası yazılmadı.

Fiziksel miras kulelerdir; birçoğu 1947'den sonra havaya uçuruldu ya da başka amaçlarla kullanıldı. Korunan toplar için "Hangi Ülkelerde Var?" bölümüne bakılabilir.

Bir müze binasının önündeki çakıllı alanda, namlusu eğik duran, tekerlekli römorka oturtulmuş korunmuş ağır bir uçaksavar topunu gösteren temsili illüstrasyon
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

FlaK 40'ın Rakipleri Nelerdir?

Aynı sınıfta, yani 100 mm üstü çaplı ağır uçaksavarlar arasında en çok anılan ABD'nin 120 mm M1 topu, İngiltere'nin 3,7 inç topu, Almanya'nın kendi 10,5 cm Flak 38/39'u ve savaştan sonra gelen Sovyet KS-30'dur. Aynı dönemde yapılmış doğrudan eşdeğer yalnızca ilki; diğerleri farklı çap ve zaman diliminde.

TopMermiNamlu ağzı hızıAzami irtifaAtış hızıAğırlık
12,8 cm FlaK 40 (Almanya)26 kg880 m/s14.800 m10-14/dk17-18 t
120 mm M1 (ABD, 1944-1960)22,7 kg945 m/s17.500 m (infobox); metin 18.000 m12/dk29 t
3,7 inç (İngiltere)13 kg792-814 m/s (Mk I-III), 1.044 m/s (Mk VI)9 km (Mk I-II), 13,7 km (Mk VI)10-20/dkkaynakta yok
10,5 cm Flak 38/39 (Almanya)15,1 kg881 m/s11.400 m15-18/dk10,2 t
KS-30 (SSCB, 1955)22,4 ya da 33,4 kg950-970 m/s22 km dikey10-12/dk24,9 t (muharebe)

ABD'nin 120 mm M1 topu

1944'ten 1960'a kadar Amerikan hizmetinde kalan top, 22,7 kg'lık mermisi ve dakikada 12 atışıyla Flak 40'a en yakın çağdaş silahtır. İngilizce Vikipedi, Soğuk Savaş'ta ABD ve Kanada'da nükleer tesisleri, sanayi merkezlerini ve hava üslerini koruduğunu yazıyor; Şubat 1945'te Filipinler'e giden bir taburun hiç düşman uçağına ateş etmediğini de ekliyor. Aynı madde Flak 40'ı rol, performans ve dönem bakımından eşdeğer listeliyor ama sayısal bir kıyas yapmıyor.

İngiliz 3,7 inç topu

Çap olarak daha küçük, sayı olarak çok daha yaygın bir silahtır: 1937-1945 arasında yaklaşık 10.000 adet üretildiği yazılıyor (kaynakta atıf istenmiş). 13 kg'lık mermi atar; İngilizce Vikipedi Mk VI sürümü için No. 11 hesap cihazı ve No. 208 fünyeyle yaklaşık 14.000 m etkili tavan veriyor. Madde onu Alman 88 mm topla kıyaslıyor, 128 mm toptan söz etmiyor.

Almanya'nın 10,5 cm topu ve Sovyet KS-30

10,5 cm Flak 38/39 aynı üreticinin daha eski ve daha hafif topudur; yaklaşık 4.200 adet yapıldı ve etkili tavanı 9.450 m'dir (İngilizce Vikipedi). Sovyet KS-30 ise savaştan sonra, 1955'te hizmete giren 130 mm'lik bir toptur; 1960-1962 civarında füzelere yerini bırakmaya başladı, bazı toplar rezervde kaldı ve Irak ile Vietnam'da kullanıldı. İki top aynı savaş içinde karşılaşmadı; yalnızca sınıf olarak yan yana anılıyor.

Tabloda karşılaştırma sınırlıdır. 3,7 inç top İngiliz Vikipedi'ye göre yaklaşık 10.000 adet üretildi (kaynakta atıf istenmiş); 120 mm M1'in üretim adedi kaynakta yok. KS-30'un irtifası kaynakta mutlak bir "tavan" olarak değil, 22 km dikey menzil olarak veriliyor; karşılaştırma bu yüzden dikkatle okunmalı.

Hangisinin "daha iyi" olduğuna dair hüküm verilmedi. Kriterler farklı: ABD topu daha yüksek tavana ve daha ağır bir gövdeye sahipti, İngiliz topu çok daha hafif ve çok daha yaygındı, Alman 10,5 cm topu daha düşük tavanda daha seri atıyordu. Her silah kendi ordusunun doktrinine, sanayisine ve hava tehdidine göre biçimlenmişti.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız