Savunma Sanayi TR | Sözlük | Osa-M (SA-N-4 Gecko) Nedir? Sovyet Gemi Hava Savunma Füze Sisteminin Özellikleri ve Menzili

Osa-M (SA-N-4 Gecko) Nedir? Sovyet Gemi Hava Savunma Füze Sisteminin Özellikleri ve Menzili

Osa-M (SA-N-4 Gecko), Sovyet yapımı gemi hava savunma füze sistemidir. 128 kg füze, 1,5-10 km menzil, iki kollu ZIF-122 fırlatıcı; Türkiye'de var mı?

Osa-M (SA-N-4 Gecko), Sovyet yapımı gemi hava savunma füze sistemidir. 128 kg füze, 1,5-10 km menzil, iki kollu ZIF-122 fırlatıcı; Türkiye'de var mı?

Osa-M (SA-N-4 Gecko) Nedir? Sovyet Gemi Hava Savunma Füze Sisteminin Özellikleri ve Menzili
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

Osa-M, Sovyetler Birliği'nin 1960'larda gemiler için geliştirdiği kısa menzilli hava savunma füze sistemidir; GRAU kaydında 4K33, Batı kodlamasında SA-N-4 Gecko adıyla geçer. Kara ordusunun 9K33 Osa sistemiyle aynı füzeyi kullanır, fakat radarı ve füzeleri tek bir tekerlekli araca değil, geminin güvertesine ve üst yapısına dağıtır. Çift kollu fırlatıcısı kullanılmadığı zamanlarda güverte altına çekilir ve yuvarlak bir kapakla örtülür.

Yazıdaki bilgiler 20 Kasım 2026'ya kadar erişilebilen kaynaklara dayanıyor: Missilery.info'nun Rus yayınlarından derlediği sistem sayfası, Weaponsystems.net ve Naval Encyclopedia gibi derleme siteleri, Rusça ve İngilizce Vikipedi sayfaları ile gemi sınıflarına ayrılmış ansiklopedik kayıtlar. Kaynakların ayrıştığı yerler tek tek belirtildi; doğrulanamayan iddialar metne alınmadı.

Alacakaranlıkta gri bir denizde ilerleyen gri savaş gemisinin baş güvertesindeki yuvarlak kapaktan yükselmiş çift kollu füze fırlatıcısı (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: Osa-M için üreticinin yayımladığı güncel bir veri föyü açık kaynakta bulunmuyor. Sistem onlarca yıl boyunca üç ana sürümde (Osa-M, Osa-MA, Osa-MA-2) ve onlarca gemi sınıfında kullanıldı; bu yüzden menzil, irtifa, ağırlık ve hizmete giriş yılı kaynaktan kaynağa değişiyor. Sayılar bu sayfada hep kaynağıyla birlikte verildi; üretici ya da ordu açıklaması olanlar ayrıca işaretlendi.

Osa-M Nedir?

Osa-M, 9K33 Osa kara sisteminin gemilere uyarlanmış, radyo komut güdümlü, kısa menzilli hava savunma füze sistemidir. Geminin çevresine alçaktan yaklaşan uçak, helikopter ve gemisavar füzeleri durdurmak için tasarlandı. Sovyet donanmasında adı M-4, sistem indeksi 4K33, füze indeksi 9M33M'dir; Batı'da SA-N-4 Gecko olarak bilinir.

Weaponsystems.net, sistemi "nokta savunma" aracı olarak tanımlıyor: Geminin kendi etrafındaki küçük bir bölgeyi korur, uzak menzilli katmanlar yerine son halkada çalışır. Rusça Vikipedi sayfası ise komplekse "otomatik, çift kirişli (iki kollu) gemi hava savunma füze kompleksi" diyor. İki ifade aynı şeyi anlatır: Sistemin görevi filoyu değil, tek bir gemiyi korumaktır.

Osa-M'in karadaki kardeşinden en görünür farkı mimarisidir. Karada arama radarı, takip radarı, hesaplayıcı ve füzeler tek araçta toplanır; gemide ise fırlatıcı güverte altındaki bir kovanda durur, radar antenleri üst yapıya yerleşir, operatörler gemi içindeki bir konsolda oturur. İki sistemin ayrıntılı karşılaştırması 25. başlıkta, kara sisteminin kendi hikâyesi ise serideki 9K33 Osa (SA-8) yazısında bulunuyor.

Sistemin üç sürümü vardır. İlk sürüm Osa-M, düşük irtifa yeteneği geliştirilmiş ikinci sürüm Osa-MA, gemisavar füzelere karşı daha da iyileştirilmiş son sürüm Osa-MA-2 adını taşır. Bu sürümler 13. başlıkta ayrı ayrı anlatılıyor.

Osa-M Ne İşe Yarar?

Osa-M, geminin hemen çevresindeki alçak irtifa hava sahasını korur; gemisavar füzeler, saldırı uçakları ve helikopterler başlıca hedeflerdir. Weaponsystems.net'e göre ana görev, gelen sesaltı gemisavar füzeleri son anda kesmektir; sonraki iyileştirmelerin hepsi bu yüzden asgari hedef irtifasını düşürmeye odaklandı. Sistem, daha ağır füzelerin yanında çalışan yakın bir halkadır.

Alacakaranlıkta açık denizin üzerinde uçan bir seyir füzesinin silueti ve ufukta gri bir savaş gemisi (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Osa-M tek başına bir hava savunma mimarisi değil, katmanlı düzenin en iç halkasıdır. Proje 1134B kruvazörlerinde (NATO adıyla Kara sınıfı) uzun menzilli M-11 Shtorm ile birlikte, Slava ve Kirov sınıflarında ise S-300F Fort ile birlikte çalışır; Osa-M o füzelerin ıskaladığı ya da yetişemediği yakın hedefler için ayrılmıştır. Naval Encyclopedia'nın 1134B kaydı, Osa-M'in bu gemilerde Shtorm'dan bağımsız bir radar setiyle çalıştığını, ancak geminin ana arama radarlarından hedef bilgisi alabildiğini yazıyor.

Sistem yalnızca havaya karşı da değildir. Missilery.info'nun derlemesi, yüzey hedeflerine karşı ayrı bir güdüm yöntemi ve dakikada 2,8 atış hızı tanımlıyor; Naval Encyclopedia da Osa-M'in "hava ve deniz hedeflerini" kısa menzilde vurmak için konduğunu yazıyor. Açık kaynaklarda bu ikinci rolde yapılmış bir atışa ait kayıt yok.

Sistemin hizmet verdiği en küçük gemi sınıfı da önemli: Rusça Vikipedi ve Weaponsystems.net, Osa-M'in 500 ton ve üzeri yer değiştirmeli gemilere kurulabildiğini yazıyor. Yani yalnızca kruvazörler değil, korvet ve küçük fırkateynler de bu füzeyi taşıyabildi; 26. başlıktaki tablo hangi sınıfların hangi düzenle donatıldığını gösteriyor.

Osa-M Hangi Ülkenin?

Osa-M, Sovyetler Birliği'ne aittir; Sovyetler dağıldıktan sonra sistemin mirası Rusya Federasyonu'nda kaldı. Rusça Vikipedi geliştirici ülke olarak SSCB ve Rusya'yı, başlıca kullanıcı olarak da SSCB Donanması ile Rus Donanması'nı gösteriyor. Sistemin yurt dışında üretildiğine ya da lisansla yapıldığına dair bir kayıt bulunamadı.

Gemilerle birlikte başka ülkelere de gitti. Cezayir, Küba, Libya, Hindistan, Yugoslavya, Doğu Almanya ve Bulgaristan'a verilen bazı Sovyet yapımı gemiler, sınıf kayıtlarına göre bu füze sistemini taşıyordu; ayrıntı 16. başlıktaki tabloda. Sovyetler sonrası Ukrayna da bu sistemi taşıyan bazı gemileri devraldı.

Geliştirme tarafında tek bir kurum değil, bir kurum ağı vardır: Sistemin başlıca geliştiricisi radarları ve füze güdümünü yapan enstitü, füzeyi ayrı bir tasarım bürosu, fırlatıcıyı da gemi silahları konusunda çalışan başka bir büro hazırladı. Hangi kurumun neyi yaptığı 29. başlıkta anlatılıyor.

Ülke sorusunun cevabı nettir; belirsizlik sistemin kullanıcı listesinde. Osa-M'in dış kullanıcı listesi kara Osa'ya göre çok daha kısa; bunun nedeninin sistemin yalnızca Sovyet yapımı gemilerle birlikte gitmesi olması muhtemel, ancak bu yorum bizim.

Osa-M Özellikleri Nelerdir?

Osa-M, 128 kg ağırlığında, 3,158 m boyunda ve saniyede 500 m hıza ulaşan bir füzeyi iki kollu bir fırlatıcıdan atar; menzil kaynağa göre 9 ile 15 km arasında yazılıyor. Güdüm radyo komutuyladır ve aynı anda tek hedefe ateş edilir. Aşağıdaki tablo ortak noktaları ve farklı yazılan değerleri bir arada gösteriyor.

ÖzellikDeğerKaynak durumu
Sistem türüGemi tipi, kısa menzilli hava savunma füze sistemiTüm kaynaklar tutarlı
GüdümRadyo komutu; radar hedefi ve füzeyi izlerMissilery.info, Weaponsystems.net
Füze9M33M (Osa-MA ve sonrasında 9M33M1)Weaponsystems.net, Rusça Vikipedi
Füze ağırlığı128 kgMissilery.info ve Rusça Vikipedi; kara füzesi için bazı sayfalar 170 kg yazıyor
Füze boyu / çapı / kanat açıklığı3.158 mm / 206 mm / 650 mmMissilery.info ve Rusça Vikipedi (bir derleme çapı 209,6 mm veriyor)
Harp başlığıYaklaşık 15 kg, parçacıklı-patlayıcıMissilery.info; kara füzesi için 14,5-19 kg arası farklı değerler var
Füze hızı500 m/sMissilery.info, Rusça Vikipedi
Etki menzili2-9 km, 1,5-10 km ya da 15 kmKaynaklar farklı yazıyor (14. başlık)
Etki irtifası5 m - 5 km (son sürüm)Missilery.info; Weaponsystems.net 3,5 km üstü diyor
Azami hedef hızı420 m/s'ye kadarYalnızca Missilery.info
FırlatıcıZIF-122, iki kollu, güverte altına çekilebilirMissilery.info, Weaponsystems.net, Rusça Vikipedi
Hazır füze / depoKolda 2 füze; tamburlarda toplam 20 füzeMissilery.info; Weaponsystems.net farklı yazıyor (15. başlık)
Atış hızıHavaya dakikada 2, yüzeye 2,8Missilery.info, Naval Encyclopedia
Yeniden yükleme16-21 saniyeMissilery.info, Weaponsystems.net, Rusça Vikipedi
Asgari gemi boyuYaklaşık 500 tonRusça Vikipedi, Weaponsystems.net

Bu değerlerin hiçbiri üretici föyüne dayanmaz. Missilery.info'nun sayfası Rusça kaynaklardan (Širokorad ve Karpenko gibi yazarların kitapları ile "Tekhnika i Vooruzheniye" dergisi) derlenmiş bir çeviridir; Weaponsystems.net ve Vikipedi ise ikinci el derlemelerdir. Aynı özelliğin farklı yazıldığı satırlar için menzil ve ağırlık başlıklarına bakılabilir.

Osa-M'in Avantajları Nelerdir?

Osa-M'in başlıca avantajları, kara Osa ile füze ve güdüm sistemlerinin büyük oranda ortak olması, fırlatıcının güverte altında korunması, kısa sürede yeniden yüklenebilmesi ve küçük gemilere bile sığabilmesidir. Bu noktalar Rusça Vikipedi, Missilery.info ve Weaponsystems.net'in ortak vurguları; aşağıda her biri ayrı ayrı, kaynak durumuyla birlikte açılıyor.

Birincisi ortaklık: Missilery.info, Osa-M'in 9M33 füzesi bakımından kara sistemiyle tamamen, kontrol sistemleri bakımından ise yüzde 70 oranında ortak olduğunu yazıyor. Bu durum eğitim, yedek parça ve test altyapısının paylaşılmasını kolaylaştırır. İkincisi korunma: Fırlatıcı kullanılmadığı sürece kapağın altındaki güverte altı bölmesinde durur; bu da onu güverteye açık sistemlere göre hava koşullarından korur (çıkarım bizim).

Üçüncüsü hız: Missilery.info, aynı sistemin hem arama hem takip işini yapmasının tepki süresini 6-8 saniye kısalttığını söylüyor. Dördüncüsü yeniden yükleme: Fırlatıcı tamburlardan iki füzeyi kola alıp 16-21 saniyede tekrar atışa hazır hale geliyor. Beşincisi çok yönlülük: Hava hedeflerinin yanında yüzey hedefi için de ayrı bir güdüm yöntemi tanımlı (2. başlık).

Altıncısı sürüm geliştirmeleri. Düşük irtifa performansı Osa-M'in zamanla kazandığı bir özellik: ilk sürümde 60 m olan asgari hedef irtifası Osa-MA'da 25 m'ye, Osa-MA-2'de 5 m'ye indi. Bu rakamlar Missilery.info, Rusça Vikipedi ve Weaponsystems.net'te tutarlı; ancak üreticiden ya da bağımsız bir testten gelmiyorlar.

Osa-M'in Dezavantajları Nelerdir?

Osa-M'in sınırları kısa menzili, yakın mesafedeki ölü bölgesi, tek seferde yalnızca bir hedefle ilgilenebilmesi, her kolda sadece iki füze bulunması ve tasarımının 1960'lara dayanmasıdır. Aşağıdaki maddeler genel, açık kaynaklarda geçen bilgilerdir ve sistemi aşmaya yönelik hiçbir ayrıntı içermez; amaç sistemin sınırlarını ansiklopedik düzeyde göstermektir.

Weaponsystems.net, aynı anda tek hedefin işlenebildiğini yazıyor. Radyo komut güdümü, radarın hem hedefi hem füzeyi izlemesini gerektirdiğinden kalabalık bir saldırı dalgasında kanalların yetmeyebileceği anlamına gelir; sistem bu yüzden ikinci radar setiyle ve birden fazla fırlatıcıyla donatıldı. Naval Encyclopedia'ya göre 1134B kruvazörlerinde iki ayrı 4R33 kümesi bulunur.

Menzil tarafında, Naval Encyclopedia'nın 1134B kaydına göre alt sınır 1,5 km'dir; gemiye bundan yakın giren hedef için sistem çalışmaz. Üst sınır birkaç on kilometre değil, on kilometre civarıdır; 22. başlıkta bunun gemi için ne anlama geldiği anlatılıyor. Ayrıca ilk sürümün asgari hedef irtifası 60 m idi; bu yüzden denize yakın uçan hedeflere karşı sistem ancak 1980'lerdeki Osa-MA-2 ile güvenilir sayıldı (kaynaklar bunu "5 m" olarak yazıyor ama başarısını belgeleyen bağımsız bir test yok).

Ayrıca tasarım eski: Osa-M 1970'lerin elektroniğiyle çıktı; Weaponsystems.net sonraki yenilemelerin tamamının asgari hedef irtifasına odaklandığını yazıyor. Rus donanması yeni gemilerinde bu füze yerine Kinzhal ve Pantsir-M gibi dikey fırlatmalı ya da çok kanallı sistemleri tercih etti; halef sistemler 30. başlıkta.

Osa-M Ne Zaman Üretildi?

Osa-M'in geliştirilmesi 27 Ekim 1960'taki Bakanlar Kurulu kararıyla başladı, deneme atışları 1971'de tamamlandı ve sistem 1971 ile 1973 arasındaki bir tarihte donanmanın hizmetine girdi. Kaynaklar yılı farklı yazıyor; en yaygın tarihler çizelgede, ihtilafın ayrıntısı ise tablonun hemen altındaki paragrafta anlatılıyor.

TarihOlayKaynak ve not
27 Ekim 1960Osa ve Osa-M'in geliştirilmesine dair Bakanlar Kurulu kararıMissilery.info (karar numarası 1157-487 olarak aktarılıyor)
20 Kasım 1963Fırlatıcı işi ilk tasarım bürosundan alınıp başka bir büroya veriliyorMissilery.info (çeviri; kurum adları kısaltmalı)
Ağustos 1964Füze geliştirme işi yeni bir tasarım bürosuna devrediliyorMissilery.info
1967Eski bir kruvazörden çevrilen OS-24 deneme gemisinde ilk denemelerMissilery.info; denemelerde "başarısız tasarım çözümleri" çıktığı yazıyor
1971Denemeler tamamlanıyor; bazı kaynaklara göre hizmete girişMissilery.info (deneme); Rusça Vikipedi ve Weaponsystems.net (hizmet)
1972Hizmete giriş (İngilizce Vikipedi)Kaynaklar farklı yazıyor
1973Donanma tarafından resmen kabulMissilery.info
1975-1979Osa-MA modernizasyonu başlıyor ve 1979'da kabul ediliyorMissilery.info, Rusça Vikipedi
1980'lerin ilk yarısıOsa-MA-2 geliştiriliyorMissilery.info, Rusça Vikipedi
2022Slava sınıfı Moskva Karadeniz'de batıyor (20. başlık)Vikipedi, BBC ve AP kayıtları

Hizmete giriş yıllarının farklı çıkması, "deneme tamamlandı", "seri üretime alındı" ve "donanma kabul etti" tarihlerinin birbirine karışmasından geliyor olabilir; bu yorum bizim, hiçbir kaynak bunu açıkça yazmıyor. Missilery.info'nun anlattığı süreç, 1960'ta başlayan bir geliştirmenin ancak on üç yıl sonra resmî kabule ulaştığını gösteriyor.

Türkiye'nin Osa-M'i Var mı?

Türkiye'nin Osa-M kullandığına dair açık kaynakta bir kayıt bulunamadı. Sistemi taşıyan gemi sınıflarının hiçbiri Türk Deniz Kuvvetleri envanterinde geçmiyor ve bu konuda resmî bir açıklama da yok. Bu nedenle durum "doğrulanamadı" olarak işaretlendi; envanterde bulunduğuna dair hiçbir iddia bu yazıya alınmadı ve dolaylı bağlantılar ayrıca açıklandı.

Türkiye'yi dolaylı olarak ilgilendiren iki nokta var. İlki Karadeniz komşuları: Rusya'nın Karadeniz Filosu'nda Osa-M taşıyan gemiler bulunuyor, Bulgaristan'ın Koni sınıfı Smeli fırkateyni de bu füze sistemiyle donatılmış sınıfın bir üyesi. İkincisi 2022'de batan Moskva kruvazörü (20. başlık).

Türk donanmasının kısa menzilli gemi savunma sistemleri ise başka ailelerden gelir; serideki Sea Sparrow, ESSM, RAM ve GÖKDENİZ yazıları bu sınıfın örneklerini ayrıntılı anlatıyor. Bu başlık Türkiye'nin Osa-M kullandığı anlamına gelmez.

Osa-M mi Daha İyi, Sea Wolf mu?

İkisi de gemiyi son anda koruyan, komut güdümlü, kısa menzilli sistemler; fakat farklı ülkelerin ve farklı dönemlerin ürünleri. Sea Wolf daha hafif füzeye, Osa-M daha ağır füzeye ve daha uzun menzil iddiasına sahip. Hangisinin "daha iyi" olduğu görevden bağımsız söylenemez; ölçütler aşağıda yan yana.

ÖlçütOsa-MSea Wolf (GWS 25/26)
ÜlkeSovyetler BirliğiBirleşik Krallık
Hizmete giriş1971-1973 (kaynaklar farklı)1979
Füze ağırlığı128 kgYaklaşık 82 kg
Füze boyu3,158 mYaklaşık 1,9 m
Harp başlığıYaklaşık 15 kgYaklaşık 14 kg
Füze hızı500 m/s (kaynak değeri)Yaklaşık Mach 2; bazı kaynaklar Mach 3 yazıyor
Menzil9-10 km (bazı kaynaklar 15 km)Klasik sürümde 6-6,5 km, dikey sürümde 10 km
GüdümRadyo komutu; radar hem hedefi hem füzeyi izliyorOtomatik komut-görüş hattı (ACLOS)
FırlatıcıGüverte altına çekilen iki kollu fırlatıcı; kolda 2 füzeAltı borulu klasik fırlatıcı ya da güverteye gömülü dikey silo
KullanıcılarBaşlıca Sovyet/Rus donanmasıBaşlıca Kraliyet Donanması; sınırlı ihracat

Osa-M değerleri bu yazıdaki kaynaklardan, Sea Wolf değerleri ise serideki ayrı Sea Wolf yazısında listelenen Navy Lookout ve Vikipedi derlemelerinden alındı. İki tarafın da rakamları ikincil kaynaklıdır, aynı koşulda yapılmış bağımsız bir karşılaştırma testi bilinmiyor.

Roller açısından bakınca Osa-M, Sovyet gemilerinde daha ağır füzelerin (Shtorm, Fort) yanındaki yakın halkaydı; Sea Wolf ise Kraliyet Donanması'nda Sea Dart gibi daha uzun menzilli sistemlerin tamamlayıcısıydı. Güdüm yöntemleri de ayrışıyor: Sea Wolf otomatik komut-görüş hattı (ACLOS) yöntemini kullanır; Osa-M'de ise Missilery.info'ya göre füze, "üç nokta" ve "yarı doğrultma" gibi radyo komut yöntemleriyle hedefe götürülür (21. başlık). Sea Wolf'un ayrıntıları serideki ayrı yazıda.

Osa-M Jet Uçağı Vurabilir mi?

Osa-M, teorik olarak jet uçaklarına karşı tasarlandı: saniyede 420 metreye (yaklaşık 1.500 km/sa) kadar hızlı hedefler ve beş metre ile beş kilometre arasındaki irtifalar kaynaklarda tanımlı. Ancak gemi sürümünün bir uçağı fiilen düşürdüğüne dair bağımsız doğrulanmış bir kayıt bulunamadı; bu başlıkta tasarım değerleri ile saha kaydı ayrı tutuldu.

Missilery.info, bir savaş uçağına tek füzeyle vurma olasılığının 0,35 ile 0,85 arasında değiştiğini yazıyor. Bu aralık Rus kaynaklarındaki tasarım değeridir; hangi koşulda 0,35, hangi koşulda 0,85 çıktığı açıklanmıyor. Sayı bir saha sonucu değil, şartname ya da deneme verisi olarak okunmalı.

Bir uçağın sistemin menziline girip girmeyeceği ayrı bir konu. Uzaktan atılan bir füzeyle gemiye saldıran uçak, genel ilkeye göre, Osa-M'in 9-10 km'lik menziline girmeden atış yapabilir; bu yüzden sistem uçaktan çok, uçağın attığı füzeyi son anda yakalayan bir araç olarak konumlandı (Weaponsystems.net'in "ana görev gelen gemisavar füzeleri kesmek" tanımıyla uyumlu).

Missilery.info sayfasındaki Lübnan, Angola, Libya ve Körfez Savaşı anlatıları kara Osa'ya aittir; deniz sürümünün savaş geçmişi değildir ve bağımsız doğrulaması yoktur. Kara Osa'nın bu iddiaları serideki 9K33 Osa yazısında ayrı ele alındı.

Osa-M Kaç Parçadan Oluşur?

Osa-M; fırlatıcı ve güverte altı deposu, hedef bulma, takip ve füze görüş istasyonları, komut verici, üç operatörlük konsol ve arayüz-sürücü cihazlarından oluşur; füzenin kendisi de ayrı bir parçadır. Birimlerin sayısı gemiye göre değişir. Aşağıdaki tablo, kaynaklarda geçen ana birimleri ve işlevlerini özetliyor.

BirimGöreviKaynak
ZIF-122 fırlatıcıGüverte altından yükselen iki kollu fırlatıcı; kollara iki füze alırMissilery.info, Weaponsystems.net
Tambur deposuFırlatıcının altındaki bölmede dört tamburda toplam 20 füzeMissilery.info
Hedef bulma istasyonuGelen hedefi kendi başına bulabilen arama radarı; gemi radarından da hedef bilgisi alabilirMissilery.info
Hedef takip istasyonu (4R33)Hedefin koordinatlarını verir; antenini hedefe çevirirMissilery.info, Naval Encyclopedia; NATO adı "Pop Group"
Füze görüş istasyonuUçuştaki füzeyi yakalar, hedefe yönlendirirMissilery.info
Komut vericiFüzeye radyo komutlarını gönderirMissilery.info
Operatör konsoluÜç operatör için ortak konsolMissilery.info
Arayüz ve sürücü cihazlarıAnten ve fırlatıcı hareketini yönetirMissilery.info
9M33M / 9M33M1 füzesiTek kademeli katı yakıtlı, parçacıklı-patlayıcı başlıklı füzeMissilery.info, Weaponsystems.net

Birimlerin adedi gemiye göre değişir. 1134B kruvazörlerinde iki ayrı 4R33 radar kümesi köprünün iki yanına yerleştirilmiştir (Naval Encyclopedia); Koni ve Grisha gibi küçük gemilerde bir fırlatıcı bulunur. Radar frekansları ve ayrıntıları bu yazıya alınmadı.

Osa-M Fiyatı Nedir?

Osa-M için açıklanmış resmî bir birim fiyat ya da sözleşme tutarı bulunamadı. Taranan kaynakların hiçbiri sistemin ya da füzesinin maliyetini yazmıyor; bir silah veritabanı kara Osa için de birim maliyeti "bilinmiyor" olarak gösteriyor. Fiyat bu nedenle "açıklanmadı" olarak işaretlendi ve tahmini bir rakam verilmedi.

Osa-M, kaynaklarda ayrı bir ürün olarak değil, Sovyet gemi programlarının bir bileşeni olarak anılıyor. Libya, Cezayir ya da Hindistan'a yapılan gemi satışlarında bu füzenin payını gösteren yayımlanmış bir belge bulunamadı.

Bu yazıda tahmini bir rakam verilmedi. Kara Osa'nın ikinci el satışlarına dair haberler bile (örneğin Ürdün'ün Ermenistan'a yaptığı iddia edilen satış) tek kaynaklı olduğu için serideki 9K33 Osa yazısında "doğrulanmamış" etiketiyle anılıyor; deniz sistemine uyarlanamaz.

Osa-M Kaç Yılında Üretildi?

Osa-M'in seri üretimi Weaponsystems.net'e göre 1970'te başladı; hizmete giriş yılı kaynaklarda 1971, 1972 ve 1973 olarak geçiyor. Üretimin ne zaman bittiği açıklanmadı. Sistem üç ana sürümde ilerledi: Osa-M (ilk sürüm), Osa-MA (1979) ve Osa-MA-2 (1980'lerin ilk yarısı). Ayrıntılı tarih çizelgesi 7. başlıkta.

Osa-M (ilk sürüm)

Temel sürüm, kara Osa'nın 9M33 füzesinden uyarlanan 9M33M füzesini kullanır. Weaponsystems.net üretimin 1970'te başladığını yazıyor; Rusça Vikipedi hizmete girişi 1971, İngilizce Vikipedi 1972, Missilery.info ise donanma kabulünü 1973 olarak veriyor. Bu sürümün asgari hedef irtifası 60 m idi.

Osa-MA

Modernizasyon çalışması 1975'te başladı ve Karadeniz'de Proje 1124 tipi küçük denizaltı savar gemi MPK-147 üzerinde denendi. Sistem 1979'da kabul edildi; asgari hedef irtifası 60 m'den 25 m'ye indi. Weaponsystems.net, bu sürümün 9M33M1 füzesini kullandığını ama eski 9M33M'yi de atabildiğini ekliyor.

Osa-MA-2

1980'lerin ilk yarısında hazırlanan son sürüm, gemisavar füzelere karşı atış verimini artırmak için tasarlandı ve dalga tepelerinin 5 m üstünde uçan hedeflerin vurulabileceği belirtiliyor. Weaponsystems.net bu sürümün 9M33M1 füzesiyle çalıştığını, bazı haberlerin ise kara sistemindeki geliştirilmiş 9M33M3 füzesiyle uyumlu olduğunu söylediğini not ediyor; ikinci iddia tek kaynaktan.

Osa-M Menzili Ne Kadar?

Osa-M'in etkili menzili çoğu kaynakta 1,5 ile 10 km arasındadır; Missilery.info 2-9 km, Weaponsystems.net yaklaşık 10 km, Rusça Vikipedi ise 15 km yazıyor. Kaynaklar farklı yazıyor; bu yüzden tek bir rakam vermek yerine değerler kaynağıyla birlikte aşağıdaki tabloda, notlarıyla birlikte listelendi.

KaynakMenzilİrtifaNot
Missilery.info (Rus kaynaklarından derleme)2-9 km5 m - 5 kmFüze hızı 500 m/s; hedef hızı 420 m/s'ye kadar
Naval Encyclopedia (1134B/Kara kaydı)1,5-10 km50 m - 5 kmSınıf kaydında yazan değer; hangi sürüm olduğu belirtilmiyor
Weaponsystems.netYaklaşık 10 km3,5 km üstüSon sürümde 5 m
Rusça Vikipedi15 km3,5-4 km'ye kadarAsgari hedef irtifası 5 m

Farkın nedenini kaynaklar açıklamıyor; muhtemel sebepler sürümlerin farklılığı, "azami" ile "etkili" menzilin karıştırılması ve kara Osa'nın 15 km'lik değerinin deniz sistemine kopyalanmış olması olabilir (bu yorum bizim). Kara Osa'da da 15 km'lik değer tartışmalıdır; serideki 9K33 Osa yazısında Army Recognition'ın bu menzilde hedef vurulamadığını yazdığı anlatılıyor.

Menzilin iç sınırı da vardır: kaynaklar alt sınırı 1,5-2 km olarak veriyor. Nedenini yazmıyorlar; kısa menzilli komut güdümlü füzelerde yakın ölü bölge genel bir özelliktir. İrtifa tarafında en alt sınır sürümden sürüme değişti: 60 m, 25 m ve 5 m.

Osa-M Fırlatıcısında Kaç Füze Bulunur?

Osa-M'in ZIF-122 fırlatıcısında iki füze ateşlemeye hazır biçimde kollar üzerinde bulunur; kollar güverte altındaki depodan yeni füze almaya devam eder. Missilery.info'ya göre depodaki dört tamburun her biri beş füze taşır, yani bir fırlatıcıda toplam 20 füze vardır; bu sayı gemideki fırlatıcı adedine göre çoğalır.

Güverte altındaki bir bölmede dikey duran füzelerle dolu silindirik tambur deposunun temsili kesit çizimi (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Gemideki toplam füze sayısı fırlatıcı adedine bağlıdır. İki fırlatıcılı gemilerde (1134B/Kara, Kiev, Kirov, Slava, Krivak I) toplam 40 füze kayıtlı; tek fırlatıcılı gemilerde (Koni, Grisha, Nanuchka, Ivan Rogov) 20 füze yazıyor. Sınıf bazlı ayrıntılar 26. başlıktaki tabloda.

Weaponsystems.net depo kapasitesini "kolda 2, depoda 40" diye yazıyor. Bu, tek fırlatıcıda 40 füze anlamına gelirdi ve diğer kaynakların 20 rakamıyla çelişiyor. Kırk rakamının iki fırlatıcılı bir geminin toplam stokuyla karıştırılmış olması mümkün; yine de bu bir tahmin ve kaynak çelişkisini gideren bir doğrulama yok.

Atış sırası da anlamlı: İlk füze atıldıktan sonra tambur döner ve sıradaki füze kola alınır; ayrıntısı 27. başlıkta.

Osa-M Hangi Ülkelerde Var?

Osa-M, başlıca Rusya'nın gemilerinde görülür; ihracat sürümü kara Osa kadar yaygın değildi. Sistem, Koni ve Nanuchka gibi ihracat gemileriyle birlikte Cezayir, Küba, Libya, Hindistan, Yugoslavya ve Doğu Almanya'ya geçti. Aşağıdaki tablo sınıf kayıtlarına göre kullanıcıları ve her ülke için güncel durumu listeliyor.

ÜlkeGemi sınıfıDurum
Rusya (SSCB mirası)Kirov, Slava, Krivak, Grisha, Nanuchka, Koni ve diğerleriBir kısmı hâlâ hizmette; sayılar yıllara göre değişiyor (26. başlık)
UkraynaKrivak III (Hetman Sahaidachny)Hetman Sahaidachny Mart 2022'de yakalanmamak için batırıldı
CezayirKoni (3), Nanuchka II (3)Vikipedi'ye göre hizmette
KübaKoni II (3)Birkaçı batırılarak resif yapıldı, biri "durumu bilinmiyor"
LibyaKoni III, Nanuchka IIKaynaklar çatışma yıllarında kayıplar yazıyor; SA-N-4 donanımı konusunda kaynaklar tutarsız
HindistanNanuchka II (Durg sınıfı)Son gemi 2004'te hizmet dışı
Yugoslavya (sonra Sırbistan-Karadağ)Koni (Split, Koper)Koper 1998'de, Split 2013'te hurdaya çıktı (Vikipedi)
Doğu Almanya / AlmanyaKoni I (Rostock, Halle, Berlin)Birleşik Almanya donanması 1991'de hizmet dışı bıraktı
BulgaristanKoni I (Smeli)1989'dan itibaren; güncel durum doğrulanamadı
LitvanyaGrisha III2009'a kadar kullandı; gemilerdeki füze donanımı doğrulanamadı

Burada bir ayrım önemli: bu liste gemi sınıflarının silah donanımı kayıtlarına dayanır. İhracat gemilerinin Osa-M'i fiilen taşıdığına dair tek tek doğrulayıcı kaynak her ülke için bulunamadı; Libya için kaynaklar çelişiyor. Ukrayna'ya kalan Grisha sınıfı gemilerin füze donanımı ayrıca doğrulanamadı (Grisha II alt sınıfında bu füze hiç yoktu). Çin'in HHQ-7 sistemi "CH-SA-N-4" etiketini taşır ama Osa-M ile ilgisi yoktur; serideki HQ-7 yazısına bakılabilir.

Osa-M Maksimum Hızı Ne Kadar?

Osa-M füzesi saniyede 500 metre hıza çıkar; bu yaklaşık 1.800 km/sa eder ve deniz seviyesindeki ses hızının 1,5 katına yakındır (dönüşüm bize ait). Hızı iki kaynak aynı yazıyor: Missilery.info ve Rusça Vikipedi. Vurulabilecek hedefin hız sınırı ise 420 m/s olarak geçiyor; rakamlar üretici föyüne değil, derlemelere dayanır.

Füzenin tek kademeli, çift modlu katı yakıtlı motoru vardır. Missilery.info, başlatma yükünün teleskopik, sürdürme yükünün tek kanallı olduğunu yazıyor; yani kısa ve güçlü bir ilk itme, ardından daha uzun bir seyir itmesi. Füzenin ön kanatları (ördek yerleşimi) direksiyon görevi görür ve dört kanat birleşik bir kanat bloğu olarak gövdeye göre serbest dönebilir.

Burada bir karışıklığa dikkat etmek gerekir. "500 m/s" değeri kara Osa-AK ve Osa-AKM için Air Power Australia tablosunda hedefin azami hızı olarak geçiyor (serideki 9K33 Osa yazısı). Osa-M için ise aynı sayı füzenin hızı olarak veriliyor, hedef hızı 420 m/s. İki sistem aynı füze ailesinden olduğundan rakamların bu kadar yakın çıkması şaşırtıcı değil, ancak ikisi aynı büyüklüğün farklı yorumları değildir.

Gemisavar füzelere karşı bu hızın yeterli olup olmadığını bağımsız bir test göstermiyor. Hedef hızı sınırı yüksek hızlı bir füze için kritik olabilir, ancak gemisavar füzelerin türüne göre durum değiştiği için burada hüküm verilmedi.

Osa-M Ağırlığı Ne Kadar?

Osa-M füzesi 128 kg gelir; harp başlığı yaklaşık 15 kg, uzunluğu 3,158 m, gövde çapı 206 mm'dir. Fırlatıcı füzesiz 6.850 kg çeker. Sistem, asgari 500 ton yer değiştirmeli gemilerde kullanılabiliyor. Radar ve konsolların ağırlığı açık kaynaklarda yok; kaynaklar arasındaki farklar aşağıda gösterildi.

Füze ağırlığı kaynaklara göre ayrışıyor. Missilery.info ve Rusça Vikipedi 128 kg diyor. Kara füzesi için bir derleme 170 kg, 209,6 mm çap ve 16 kg başlık veriyor; serideki 9K33 Osa yazısı da füze ağırlığının 126, 128 ve 170 kg arasında yazıldığını not ediyor. Hangi değerin hangi sürüme ait olduğu belli değil; deniz sürümünün en çok tekrar eden değeri 128 kg.

Fırlatıcı için Missilery.info ve Rusça Vikipedi 6.850 kg'ı, füzesiz ağırlık olarak veriyor. Weaponsystems.net ise yüklü fırlatıcının 12 tonun üzerinde olduğunu yazıyor. Bizim hesabımızla 6.850 kg ile 20 füze (20 × 128 kg) toplamı yaklaşık 9,4 ton eder; aradaki farkı kaynak açıklamıyor, tambur yapısının ağırlığı olabilir ama bu bir tahmin.

Harp başlığı için de değerler farklı: Missilery.info 15 kg, bir derleme 16 kg, kara füzesi için başka yayınlar 14,5 ile 19 kg arası yazıyor. Yakınlık tapası (radyo tapa) için Missilery.info, tasarım şartnamesine göre çalışma mesafesinin en çok 15 m olduğunu not ediyor.

Osa-M Neleri Vurabilir?

Osa-M'in tanımlı hedefleri alçak irtifadaki uçaklar, helikopterler ve gemisavar füzelerdir; yüzey hedefleri için de ayrı bir atış yöntemi bulunur. Balistik füzeler ve yüksek irtifa hedefleri görev tanımının dışındadır. İnsansız araçlar için deniz sistemine ait veri yoktur. Aşağıdaki sınıflandırma, kaynaklarda yazanı ve yazmayanı ayrı tutuyor.

Uçaklar ve helikopterler birinci hedef sınıfıdır; kaynaklardaki irtifa aralığı 5 m ile 5 km, hedef hızı sınırı 420 m/s'dir. Uçaklar için ayrıntı 10. başlıkta. Gemisavar füzeler için en önemli değişiklik Osa-MA-2 ile gelen 5 m'lik asgari irtifadır; Rusça Vikipedi bu sürümün alçak uçan gemisavar füzelere karşı atış verimini artırdığını yazıyor.

Yüzey hedefleri için Missilery.info ayrı bir güdüm yöntemi ve dakikada 2,8 atış hızı tanımlıyor; Naval Encyclopedia da sistemin "hava ve deniz hedeflerine" karşı konduğunu yazıyor. Bu rolde yapılmış bir atışın kaydı açık kaynakta yok.

İnsansız hava araçları konusunda deniz sistemi için bir veri bulunamadı. Osa-M, bu araçların yaygınlaşmasından onlarca yıl önce tasarlandı ve gemi sürümü için dron performansını tanımlayan bir kaynak yok; kara Osa'nın dronlara karşı kullanımı serideki 9K33 yazısında ele alındı ve deniz sürümüne uyarlanamaz. Balistik füzeler için de kaynaklar Osa-M'in görev tanımında böyle bir hedef sınıfı göstermiyor.

Osa-M Kullanıldığı Yerler

Osa-M, Sovyet ve Rus donanmalarının Karadeniz, Baltık, Kuzey ve Pasifik filolarındaki gemilerde kullanıldı; Cezayir, Küba, Hindistan ve Libya gibi ülkelere verilen gemilerde de bulunuyordu. Sistemin deniz sürümüyle yapılmış, bağımsız doğrulanmış bir savaş atışı kaydı bulunamadı; bilinen olaylar gemi görevleri ve kayıplarıdır.

Gemilerin sahaya çıkışı çoğunlukla barış zamanı görevleri ve tatbikatlardır. Slava sınıfının Moskva kruvazörü Suriye açıklarına gönderildi; Weaponsystems.net'te, Rus Savunma Bakanlığı'na ait Aralık 2015 tarihli bir fotoğraf, Osa-M fırlatıcısını bu görev sırasında gösteriyor. Vikipedi ise geminin 2013'te de Suriye'ye gönderildiğini ve 2008'deki Güney Osetya savaşına katıldığını yazıyor.

En çok anılan olay Moskva'nın batışıdır. Vikipedi'nin Slava sınıfı sayfasına göre gemi 13-14 Nisan 2022'de Karadeniz'de battı: Ukraynalı yetkililer Neptune füzesiyle vurduklarını, Rus yetkililer cephanelikte patlama olduğunu ve geminin fırtınada battığını açıkladı. Osa-M'in bu olayda ateş edip etmediği, hazır olup olmadığı ya da menzile giren bir hedefin bulunup bulunmadığı açık kaynakta doğrulanmış değil; gemi 40 füzelik (2 × 20) Osa-M donanımı taşıyordu.

Ukrayna'nın Hetman Sahaidachny fırkateyni Mart 2022'de Mykolaiv'de batırıldı; Vikipedi'ye göre gemi tek fırlatıcılı bir Osa-M taşıyordu. Bu olaylar sistemin başarısı ya da başarısızlığı hakkında tek başına hüküm vermek için yeterli değildir.

Osa-M Hangi Güdüm Sistemini Kullanıyor?

Osa-M füzeleri radyo komut güdümüyle yönlendirilir: Gemideki radar hem hedefi hem de füzeyi izler, hesaplayıcı füzenin gitmesi gereken yolu hesaplar ve komutları füzeye radyo bağlantısıyla gönderir. Füze, kaynaklarda arayıcı başlıklı olarak anılmıyor; kaynaklar komut güdümü konusunda birbiriyle tutarlı; ayrıntılar aşağıda.

Fırlatmadan hemen sonra füze birkaç saniye kontrolsüz uçar; Missilery.info bu aşamaya "otomatik, radyo komutuyla kontrol edilmeyen uçuş" diyor. Sonra füze görüş istasyonu füzeyi "yakalar" ve hedefe götürür. Hedef takip radarı hedefin koordinatlarını, füze görüş istasyonu füzenin konumunu verir; hesaplayıcı iki bilgiden komut üretir.

Yöntemler hedef türüne göre seçilir. Missilery.info hava hedefleri için "üç nokta" ya da "yarı doğrultma" yöntemini, alçak uçan hedefler için "üç nokta" yönteminin ayrı bir kipini, yüzey hedefleri için de ayrı bir yöntemi sayıyor. Üç nokta yönteminde (genel tanım) füze, takip istasyonu ile hedefi birleştiren doğrunun üzerinde tutulur; yarı doğrultmanın ayrıntısı bu kaynaklarda verilmiyor.

Füzenin son aşamasında yakınlık tapası çalışır. Missilery.info'ya göre füze hedefe yaklaşınca tapayı devreye sokan komut verilir; tapa kendi yaydığı sinyallerin yansımasıyla patlamayı tetikler. Füze hedefi ıskalarsa tapayı kapatma komutu gider, füze su seviyesine indirilir ve zamanlayıcıyla ya da suya çarparak imha edilir. Bir kaynak (Military Periscope'un üyelik duvarı arkasındaki özeti) isteğe bağlı bir son aşama kızılötesi arayıcıdan söz ediyor; başka kaynaklarda desteklenmediği için bu iddia kabul edilmedi.

Osa-M Gemiyi Kaç Km'lik Alanda Korur?

Osa-M, geminin çevresinde yaklaşık 9-10 km yarıçaplı bir bölgeyi örter; bu, kaynaklardaki en yaygın menzil değerine dayanır. Daire alanı olarak bu yaklaşık 250-315 km² eder (hesap bize ait). Alçak irtifa hedeflerine karşı bu bölgenin daralması beklenir, çünkü deniz yüzeyine yakın uçan hedeflerin radara görünürlüğü genel ilke olarak sınırlıdır.

Açık denizde ortadaki küçük bir gemi simgesini saran saydam mavi daire ve içinde daha küçük yeşil halka (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Bu alan bir tam küre değildir. İç kısımda 1,5-2 km'lik bir ölü bölge bulunur (14. başlık). Fırlatıcının dönüş açısı da gemiye bağlıdır: Naval Encyclopedia, 1134B kruvazörlerinde iki yanda konulan fırlatıcıların her iki tarafta 18° ile 165° arasında döndüğünü yazıyor; yani gemi tek fırlatıcıyla her yönü eşit örtmeyebilir. İki fırlatıcılı gemilerde alan genişler.

Radar tespit mesafesi ile koruma menzili aynı şey değildir. Missilery.info, 3,5-4 km irtifadaki hedefleri 25-30 km'de, yüksek irtifadakileri 50 km'ye kadar bulabilen bir tespit istasyonundan söz ediyor. Bu mesafelerde hedef bulunabilir ama füze oraya ulaşamaz; erken tespit yalnızca tepki süresini kazandırır.

Filo halinde seyirde komşu gemilerin Osa-M bölgeleri kesişebilir; yine de sistem filo şemsiyesi değil nokta savunma aracıdır, filo savunması için daha uzun menzilli sistemler (Shtorm, Fort) ayrıca bulunur.

Osa-M Gemiye Nasıl Kurulur?

Osa-M'in kurulumu genel olarak üç parçadan oluşur: güvertede yuvarlak kapaklı bir fırlatıcı yuvası ve altında füze deposu, üst yapıda radar antenleri, gemi içinde operatör konsolu. Rusça Vikipedi ve Weaponsystems.net sistemin 500 ton ve üzeri gemilere uygun olduğunu yazıyor. Bu anlatım genel bir tanımdır, talimat değildir.

Fırlatıcı, Missilery.info'ya göre yürüyüş durumunda güverte altındaki özel bir kovanda durur; kovanda füzelerin bulunduğu tamburlar da vardır. Bu düzen, güverteye ekstra bir depo yapmaya gerek bırakmadığı için küçük gemilerde alan kazandırır, fakat geminin içinde tambur ve kaldırma mekanizması için dikey boşluk gerektirir (çıkarım bizim).

Radar antenleri gemiye göre farklı yerleştirildi. 1134B kruvazörlerinde iki 4R33 sistemi köprünün iki yanında (Naval Encyclopedia); Kiev sınıfında fırlatıcılar uçuş güvertesinin önünde ve ada yapısının arkasında (Vikipedi). Koni sınıfı gibi küçük gemilerde tek fırlatıcı vardır.

Sistem kimi gemilere sonradan eklendi. Missilery.info, 68-bis sınıfı kruvazörlerin modernizasyonunda (Zhdanov ve Senyavin) Osa-M'in kurulduğunu yazıyor. Bazı gemilerden ise çıkarıldı: Kiev sınıfının Novorossiysk'inde fırlatıcılar kaldırıldı, Baku'da Osa-M ve Shtorm yerine dört Kinzhal sistemi kondu (Vikipedi).

Osa-M Nasıl Çalışır?

Osa-M önce hedefi bulur, ardından takip eder, fırlatıcıyı hazırlar, füzeyi atar, radyo komutlarıyla hedefe götürür ve yakınlık tapasıyla patlatır. Tüm süreç tek bir kontrol sisteminin içinde, üç kişilik operatör konsolunun gözetiminde yürür. Adımlar, kaynaklardaki anlatıma göre sırayla ve numaralanmış biçimde aşağıda verildi.

Karanlık bir gemi içi kontrol odasında yan yana duran üç boş operatör konsolu ve soyut radar taramaları gösteren ekranlar (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
  1. Hedef, gemideki genel arama radarından ya da sistemin kendi tespit istasyonundan gelen bilgiyle belirlenir (Missilery.info).
  2. Tespit ve takip modları tek sistemde birleştiği için hedef koordinatları hemen takip istasyonuna aktarılır; Missilery.info bu birleşimin tepki süresini 6-8 saniye kısalttığını söylüyor.
  3. Fırlatıcı güverte altından yükselir, iki füze atış konumuna gelir (27. başlık).
  4. Füze atılır; ilk saniyelerde komutsuz uçar, sonra görüş istasyonu tarafından yakalanır.
  5. Radyo komutlarıyla hedefe yönlendirilir (21. başlık).
  6. Hedefe yaklaşınca yakınlık tapası çalışır; ıskalama halinde füze imha edilir.

Atış temposu ve yeniden yükleme süreleri 27. başlıkta anlatıldı. Sistem tek hedefle ilgilendiği için ikinci bir hedef için sıra beklemek gerekir (Weaponsystems.net).

Sistemin toplam tepki süresi (hedefin görülmesinden ilk füzenin atılmasına kadar geçen süre) deniz sürümü için açık kaynakta verilmiyor. Kara Osa için kaynaklarda 26-34 saniye yazıyor, ancak bu değer deniz sürümüne uyarlanamaz.

Osa-M ile 9K33 Osa (SA-8) Arasındaki İlişki Nedir?

Osa-M ile 9K33 Osa aynı projeden doğan, aynı füzeyi kullanan, kontrol sistemlerinin yaklaşık yüzde 70'i ortak olan iki ayrı sistemdir: biri gemi, diğeri kara için. İkisi de 27 Ekim 1960'taki aynı Bakanlar Kurulu kararıyla başlatıldı ve ortak taktik-teknik şartlara göre geliştirildi (Missilery.info).

Farklar mimaride toplanıyor. Kara sisteminde radar, hesaplayıcı ve füzeler tek tekerlekli araçtadır; Osa-M'de arama ve takip radarı fırlatıcıdan ayrı konumlandırılır, düzen modülerdir (Weaponsystems.net). Kara aracında hazır füze sayısı önce dört, sonra altı olurken, gemi fırlatıcısında yalnızca iki füze hazır tutulur (Rusça Vikipedi, Missilery.info).

Radar tarafında da bir akrabalık var: İngilizce Vikipedi, kara aracının "Land Roll" radarının deniz sistemindeki "Pop Group" radarından türediğini, ancak gemiye özgü stabilizasyon donanımı gerekmediği için daha küçük olduğunu yazıyor. İsimlendirmede ise Osa-M'e SA-N-4, kara sistemine SA-8 denir, ikisinin de Batı lakabı Gecko'dur (28. başlık).

Hizmete giriş sırası konusunda kaynaklar net değil: Rusça Vikipedi iki sistemin aynı yıl, 1971'de kabul edildiğini yazarken Military Periscope'a göre uzmanların çoğu SA-N-4'ün daha önce operasyonel hale geldiğini düşünüyor (üyelik duvarı nedeniyle yalnızca özet görülebildi). Kara Osa'nın tarihi, sürümleri ve savaş geçmişi serideki 9K33 Osa (SA-8) yazısında ayrıca anlatıldı.

Osa-M Hangi Gemilerde Kullanıldı?

Osa-M, Sovyet ve Rus donanmasının Kara, Kiev, Kirov, Slava, Krivak, Koni, Grisha, Nanuchka ve Ivan Rogov gibi sınıflarında kullanıldı. Aşağıdaki tablo sınıfları, fırlatıcı düzenini ve güncel durumu özetliyor; gemi sayıları ve durumlar Vikipedi sınıf sayfalarından alındı ve yıllara göre değişir; bu yüzden güncel durum sütunu tarih bilgisiyle okunmalıdır.

Açık denizde yüksek hızda seyreden, baş güvertesinde yuvarlak bir kapak ve üst yapısında iki küçük radar kubbesi bulunan gri bir savaş gemisi (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
Proje / sınıfOsa-M düzeniDurum ve not
1134B (NATO: Kara)Orta güvertede iki fırlatıcı, toplam 40 füzeSınıfın yedi gemisi de hizmet dışı (Vikipedi)
1143 (Kiev)İki fırlatıcı (Kiev, Minsk); Novorossiysk'te çıkarıldı; Baku'da hiç yokSınıf 1996'ya kadar hizmet verdi; Baku Hindistan'a satıldı (Vikramaditya)
1144 (Kirov)İki fırlatıcı, 2 × 20 füze; Pyotr Velikiy'de yokAdmiral Nakhimov modernizasyonda; Admiral Lazarev sökülme sürecinde (Vikipedi)
1164 (Slava)İki fırlatıcı, 2 × 20 füzeİki gemi aktif (Marshal Ustinov, Varyag); Moskva 2022'de battı
1135 ve 1135M (Krivak I ve II)İki fırlatıcı, 40 füze (Osa-MA ve Osa-MA-2)Bir kısmı Rus donanmasında aktif (Vikipedi)
11351 (Krivak III / Nerey)Tek fırlatıcıHetman Sahaidachny Mart 2022'de batırıldı; iki gemi Rus sahil güvenliğinde
1159 (Koni)Tek fırlatıcı, 20 füzeCezayir'deki gemiler ve Bulgaristan'ın Smeli'si dahil; ihracat sınıfı
1124 (Grisha)Tek çift kollu fırlatıcı, 20 füze; Grisha II'de yok2023'te yaklaşık 19 Grisha Rus donanmasında aktifti (çoğu Grisha III)
1234 (Nanuchka)Tek fırlatıcı, 20 füzeNanuchka III'ten 2025'te 5-7 gemi Rus hizmetinde; ihracat Nanuchka II'ler Cezayir, Libya, Hindistan'a gitti
1174 (Ivan Rogov)Tek çift kollu fırlatıcı, 20 füzeÜç gemi de hizmet dışı (Vikipedi)
1239 (Sivuch)Osa-MA2Yalnızca Weaponsystems.net'te geçiyor, tek kaynak
68-U1 Zhdanov ve 68-U2 SenyavinModernizasyonda Osa-M kurulduMissilery.info ve Rusça Vikipedi

Rusça Vikipedi'nin gemi listesi bunlara ek olarak 1833 projesini de sayıyor; o gemi hakkında doğrulayıcı başka kaynak bulunamadı. Hangi gemide hangi sürümün (Osa-M, MA ya da MA-2) bulunduğu sınıf kayıtlarında çoğu kez ayrılmıyor; tablodaki "Osa-MA" ve "Osa-MA-2" ifadeleri yalnızca kaynağın yazdığı yerlerde kullanıldı.

Osa-M Çift Kollu Fırlatıcısı Nasıl Çalışır?

ZIF-122 fırlatıcı, kapağın altındaki güverte altı kovanında dururken iki kolu dikey durumdadır; atış emriyle kollar iki füzeyle birlikte yukarı kalkar. Her füze atıldıktan sonra füzelerin durduğu tambur dönerek bir sonraki füzeyi hazırlar. Sistem Missilery.info'ya göre dakikada iki atış yapabilir; adım adım işleyiş aşağıda anlatılıyor.

Gri bir savaş gemisinin güvertesinde açık yuvarlak kapaktan yükselmiş, iki füze taşıyan çift kollu fırlatıcı (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Missilery.info'nun anlatımı adım adım şöyle: Savaş konumuna geçilirken fırlatıcının kaldırma kısmı, kirişleri ve dönen bölümüyle birlikte iki füzeyi alıp yukarı çıkar. İlk füze fırlatıldıktan sonra tambur, ikinci füzenin ateşleme hattına gelmesi için döner. Tamburların düzeni ve füze sayısı 15. başlıkta anlatıldı; fırlatıcı Merkezî Tasarım Bürosu-7'nin (bugünkü Arsenal) ürünüdür.

İkinci füze de atılınca kollar kendiliğinden dikey konuma gelir, en yakın tambur çiftine doğru döner ve kaldırma kısmı sıradaki iki füzeyle birlikte aşağı iner. Yeniden yükleme süresi 16-21 saniyedir, bir hedeften diğerine geçiş yaklaşık 12 saniye sürer. Fırlatıcının ağırlığı 18. başlıkta verildi.

Atış hızı hedef türüne göre değişir: Hava hedeflerinde dakikada iki, yüzey hedeflerinde 2,8 atış. Naval Encyclopedia, 1134B kruvazörlerindeki fırlatıcıların 15° yükselme açısı (ifade kesin değil) ve her yanda 18°-165° dönüş sektörüyle çalıştığını yazıyor; bu değerler yalnızca o sınıf için verilmiştir.

SA-N-4 Gecko Adı Ne Anlama Gelir?

SA-N-4, ABD Savunma Bakanlığı'nın denizden fırlatılan yüzeyden havaya füzelere verdiği numaradır: SA "surface-to-air" (yüzeyden havaya), N "naval" (deniz) harfidir, 4 ise sıra numarasıdır. Gecko, NATO tarzı lakaptır ve kertenkele cinsine verilen bir isimdir. Aynı Gecko lakabı kara sistemi SA-8'e de verilmiştir.

İngilizce Vikipedi'nin açıkladığına göre NATO, gemi ve denizaltı sistemlerine karadaki karşılıklarıyla aynı adı verir, fakat ABD Savunma Bakanlığı farklı bir numara dizisi (SA-N-) kullanır; isimler kolaylık olsun diye aynı bırakılır. Bu yüzden SA-8 Gecko ile SA-N-4 Gecko, aynı füze ailesinin iki ayrı etiketidir.

EtiketAnlamı
OsaRusça "arı/yaban arısı"; kara sisteminin adı, deniz sürümü Osa-M
4K33Sistemin GRAU (Rus ordusu) indeksi
M-4Sovyet donanmasındaki kısa ad
9M33MFüzenin GRAU indeksi; kara füzesi 9M33'ten uyarlandı
Pop GroupRadarın NATO adı
SA-N-4 GeckoABD Savunma Bakanlığı'nın deniz sistemine verdiği ad

Bazı kaynaklar sürümleri SA-N-4a (Osa-M) ve SA-N-4b (Osa-2M) diye ayırıyor; bu ayrım tek bir derlemede geçtiği için kesin kabul edilmedi. Osa-M'deki M harfinin ne anlama geldiği kaynaklarda açıkça yazılmıyor, ancak sistemin deniz uyarlaması olduğunu belirttiği açık.

Osa-M'i Kim Geliştirdi?

Osa-M'in geliştirilmesi bir kurum ağının ortak işidir: radar ve güdüm tarafında NII-20 (baş tasarımcı V. P. Efremov), füze tarafında ayrı bir tasarım bürosu, fırlatıcı tarafında ise Merkezî Tasarım Bürosu-7 çalıştı. Missilery.info, resmî kararın 27 Ekim 1960'ta alındığını yazıyor; kurumların ayrıntısı tabloda verildi.

ParçaSorumlu kurum (Missilery.info)
Komplekse genel liderlik, tespit istasyonları, arayıcı kısımlarNII-20 GKRE (baş tasarımcı V. P. Efremov)
FüzeÖnce KB-82 (Potapov); Ağustos 1964'ten itibaren OKB-2 (baş tasarımcı Grushin)
Gemi fırlatıcısıÖnce TsKB-34 (SM-126); 1963'te işin TsKB-7'ye (bugünkü Arsenal, ZIF-122) devredilmesi; V. A. Khromtsov yönetimi
MotorOKB-81
Harp başlığıNII-24
Radyo tapaNII-571

Kurum adları, Rus kaynaklarının makine çevirisiyle gelen kısaltmalardır; Grushin'in başında olduğu büro, 9K33 Osa yazısında füzeyi tasarlayan kurum olarak anılan Fakel ile aynı olduğu için bu yazıda da öyle sayıldı, ancak Missilery.info "Fakel" adını doğrudan yazmıyor. Kara sistemi için Air Power Australia geliştirici olarak NIEMI'yi anıyor; NII-20 ile bu adların aynı kurumun farklı dönemleri olup olmadığı açık kaynakta net değil.

Sistemin üretim yeri ise açık kaynaklarda verilmiyor; Weaponsystems.net üretim yılını 1970'ten itibaren gösteriyor ama üreticiyi yalnızca "Sovyetler Birliği" diye geçiyor. Kara Osa'nın araç şasisini Bryansk Otomobil Fabrikası'nın yaptığı yazılıdır; bunun Osa-M ile ilgisi yoktur.

Osa-M'in Halefleri Nelerdir?

Osa-M'in yerini başlıca 3K95 Kinzhal füze sistemi, 3M87 Kashtan birleşik silahı ve Pantsir-M aldı ya da tamamladı. Hepsi gemiyi son anda korumak için tasarlandı; fark, dikey fırlatma, çok kanallı çalışma ve silah-füze karışımı gibi yeniliklerde. Kinzhal doğrudan halef olarak anılıyor; diğer ikisi tamamlayıcı katman sayılıyor.

3K95 Kinzhal (SA-N-9)

Weaponsystems.net, Kinzhal'ın Osa-M'in halefi olarak geliştirildiğini, deniz yüzeyine yakın uçan füzelere karşı çok daha yetenekli olduğunu yazıyor. Vikipedi'ye göre Kinzhal uzun bir deneme döneminden sonra 1989'da hizmete girdi; denemeler bir Grisha sınıfı gemide yapıldı. Füzeler döner dikey fırlatma modüllerinde durur, gaz katapultuyla atılır; her modülde sekiz füze bulunur.

Kiev sınıfının Baku gemisinde Osa-M ve Shtorm sistemleri çıkarılıp yerine dört Kinzhal konmuştur (Vikipedi); Kirov sınıfından Pyotr Velikiy'de ise Osa-M bulunmuyor, Kinzhal var.

3M87 Kashtan (SA-N-11)

Kashtan, topları ve füzeleri bir arada kullanan bir yakın savunma sistemidir; Vikipedi 1989'dan beri hizmette olduğunu ve füzelerin 1,5-8 km (Kashtan-M'de 1,5-10 km) etkili menzile sahip olduğunu yazıyor. Weaponsystems.net, Osa-M'in gemisavar füzelere karşı rolünün zamanla Kashtan gibi birleşik sistemlerle tamamlandığını söylüyor.

Pantsir-M

Pantsir-M, Vikipedi'ye göre 2018'de hizmete giren, 20 km'ye kadar menzilli ve aynı anda dört hedefe ateş edebilen bir gemi savunma sistemidir; Kashtan-M'in yerini alacak sistem olarak tanıtılıyor. Admiral Nakhimov kruvazörünün modernizasyon planında da yer alıyor. Bu sistemin Osa-M'in doğrudan değişimi olup olmadığı kaynaklarda net değil; yine de gemideki yakın katmanın yeni nesli olarak görülüyor.

Osa-M ise yerini yeni sistemlere bırakırken tamamen devre dışı da değil: Slava ve Krivak sınıfı gemilerde, sınıf kayıtlarına göre, hâlâ bulunuyor. Hangi gemide hangi sistemin kaldığı filo kayıtlarındaki değişikliklere bağlıdır.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız