Savunma Sanayi TR | Sözlük | MIM-72 Chaparral Nedir? Özellikleri, Menzili ve Hangi Ülkelerde Kullanıldı?

MIM-72 Chaparral Nedir? Özellikleri, Menzili ve Hangi Ülkelerde Kullanıldı?

MIM-72 Chaparral, Sidewinder tabanlı ABD yapımı araç üstü kısa menzilli füze sistemidir. Menzili, özellikleri, kullanıcı ülkeleri ve Türkiye durumu burada.

MIM-72 Chaparral, Sidewinder tabanlı ABD yapımı araç üstü kısa menzilli füze sistemidir. Menzili, özellikleri, kullanıcı ülkeleri ve Türkiye durumu burada.

MIM-72 Chaparral Nedir? Özellikleri, Menzili ve Hangi Ülkelerde Kullanıldı?
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

MIM-72 Chaparral, Amerika Birleşik Devletleri Ordusu için 1960'lı yıllarda geliştirilen ve havadan havaya Sidewinder füzesinin karadan atılabilen türevini paletli bir aracın üzerindeki döner kuleye yerleştiren kısa menzilli hava savunma sistemidir. ABD'de 1969'dan 1990'ların sonuna kadar hizmet verdi, bazı ülkelerde bugün de envanter listelerinde yer alıyor. Aşağıdaki bölümler sistemin ne olduğunu, hangi değerlerle anıldığını ve nerelerde kullanıldığını kaynakları ayırarak anlatır.

Metin; ABD Ordusu'na ait özet sayfalara, tasarım ve adlandırma dökümlerine, ansiklopedik derlemelere ve savunma basınındaki haberlere dayanır. Chaparral 1990'larda ABD'de emekliye ayrıldığı için güncel ve tek bir resmî veri sayfası yoktur; birbirini tutmayan rakamlar yan yana gösterilir.

Veri notu: Menzil, hız, ağırlık ve harp başlığı değerleri kaynaktan kaynağa değişiyor. Nedeni, A'dan G'ye uzanan farklı füze sürümlerinin ve farklı yıllardaki araçların aynı tabloda birleştirilmesidir. Tek kaynakta geçen bilgi ve savaş iddiaları metinde ayrıca işaretlendi. 17 Kasım 2026 tarihine kadar ulaşılabilen kaynaklar tarandı.

Gün batımında kuru bir yamaçta duran, üzerinde dört raylı döner kulesi olan zeytin yeşili paletli askerî araç ve gökyüzünde uzaktaki bir uçak silueti (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Chaparral Nedir?

Chaparral, paletli bir araca oturtulmuş döner kuleden, hedefin motor ısısını izleyen füzeler fırlatan bir yerden havaya savunma silahıdır. Füzenin resmî adı MIM-72, ateş birimi olarak anılan araç ve kule bütünü ise M48'dir. Kısa menzilli, alçak irtifa görevli bir silah olarak sınıflandırılır.

Adın iki katmanı vardır. "MIM" harfleri ABD adlandırma düzeninde, bir araçtan fırlatılan ve havadaki hedefe yönelik güdümlü füzeyi gösterir; "72" ise sıra numarasıdır. "M48" ise füzeyi taşıyan fırlatıcı ve araç takımının ordu içindeki kodudur. Günlük dilde ikisine birden Chaparral denir.

Sistemin çıkış noktası, Donanma için üretilmiş havadan havaya bir füzeyi yer savaşına uyarlamaktı. Bu akrabalık 25. başlıkta ayrıca ele alınıyor. Bileşenlerin tek tek tarifi ise 11. başlıkta yer alıyor.

Chaparral Ne İşe Yarar?

Chaparral'ın görevi, ordu birliklerinin ve önemli noktaların üzerindeki alçak hava sahasını uçak ve helikopter saldırılarına karşı korumaktır. ABD Ordusu onu kolordu bölgelerindeki hayati tesisler için nokta savunması yapan, hareketli ve hava yoluyla taşınabilir bir silah olarak tanımladı; yüksek irtifa görevleri ise başka sistemlere bırakıldı.

Programın doğuş nedeni, tanksavar füzesi taşıyan helikopterlerin gelişmesiydi. Bu helikopterler uzaktan ve isabetle ateş edebildiği için kara birlikleri onlara zamanında karşılık vermekte zorlanıyordu. Aynı dönemde ordu, hızlı tepki veren Vulcan topunu çok alçaktaki hedefler için, Chaparral'ı ise biraz daha uzaktaki hedefler için düşünüyordu.

Chaparral yüksek irtifa ya da uzun menzil gerektiren bir görev üstlenmedi; o işlere başka bataryalar bakıyordu. Böylece sistem, ağır bataryaların altında kalan katmanı kapatan bir halka olarak kuruldu. Hangi hedef türlerinin kapsandığı 19. başlıkta anlatılıyor.

Chaparral Hangi Ülkenin?

Chaparral, Amerika Birleşik Devletleri'nin sistemidir. Geliştirme işini ABD Ordusu Füze Komutanlığı yürüttü, füzeyi Philco-Ford şirketinin Aeronutronic bölümü üretti. Sistem önce ABD Ordusu'na, sonra ihracat yoluyla Orta Doğu, Kuzey Afrika, Asya ve Güney Amerika'daki çeşitli ülkelere verildi; Türkiye bu ülkeler arasında değildir.

Ordu füzelerinin ilk partileri Donanma kanalıyla alındı; çünkü temel füze Donanma'nın Sidewinder hattından türemişti. Sonraki sürümler ise doğrudan ordu tarafından üreticiden satın alındı. Bu satın alma ayrıntısı bir tasarım ve adlandırma dökümünde geçiyor.

İmalatçı şirketin adı yıllar içinde Ford Aerospace, Loral ve Lockheed Martin gibi çatılara taşındı. Hangi kaynakta hangi isimle anıldığı 27. başlıkta toplanıyor. Kullanıcı ülkelerin listesi ise 16. başlıkta bulunuyor; bu bölüm yalnızca menşe bilgisini verir.

Chaparral Özellikleri Nelerdir?

Chaparral füzesi yaklaşık 2,9 metre boyunda, 127 milimetre çapında ve yaklaşık 86 kilogram ağırlığındadır. Isı arayıcı güdümlüdür; hızı Mach 1,5 civarında verilir. Menzil sürüme göre altı ile dokuz kilometre arasında değişir. Bir ateş birimi toplam on iki füze taşır ve kule 360 derece döner.

Aşağıdaki tablo, en sık anılan değerleri ve kaynaklar arası farkları toplar. Her satırın ayrıntısı ilgili başlıkta açılır.

ÖzellikDeğerNot
Füze boyuYaklaşık 2,90 mKaynaklar 2,90-2,91 m yazıyor
Füze çapı127 mmKanat açıklığı yaklaşık 63 cm
Füze ağırlığıYaklaşık 84-86 kg18. başlıkta
HızMach 1,5 (bir kaynakta Mach 2,5)17. başlıkta
MenzilYaklaşık 0,5-6 km (A); yaklaşık 9 km (C ve sonrası)Kaynaklar farklı; 14. başlıkta
Hedef irtifasıYaklaşık 15-25 m ile 3-4 km arasıKaynaklar farklı
GüdümPasif kızılötesi21. başlıkta
Harp başlığıSürüme göre sürekli çubuklu ya da kırıcı-parçalıYaklaşık 11-12,6 kg
Araçtaki füze sayısı12 (4 hazır, 8 yedek)15. başlıkta
TaşıyıcıM730, paletli26. başlıkta

Chaparral'ın Avantajları Nelerdir?

Chaparral'ın en belirgin üstünlükleri, ateşle-ve-unut mantığıyla çalışan ısı arayıcı füzesi, paletli ve dönen kulesi sayesinde hareket halindeki birliğe eşlik edebilmesi ve nispeten düşük maliyetidir. Hedefe kilitlenen füze, mürettebatın ikinci bir hedefle ilgilenmesine izin verir; ayrıca sistem otuz yıl boyunca birkaç kez yenilenebildi.

Füze pasiftir; yani kendisi radar ışını yaymaz, hedefin yaydığı ısıyı dinler. Bu yüzden ateş anında ek bir sinyal üretmemesi, kızılötesi güdümlü sistemlerin klasik yararı sayılır. Aracın M113 ailesinden gelen şasi kullanması da ordunun mevcut bakım ve yedek parça düzenine uyum sağladı.

Kule 360 derece döner ve yukarı doğru 90 dereceye kadar kalkar. On iki füzenin dördü rayda hazır, sekizi araç içinde beklediği için bir ateş birimi tek bir görevde birden çok atış yapabilir. ABD Federasyonu'nun (FAS) sistem sayfası aracın hava yoluyla taşınabildiğini ve gerekirse araçtan indirilerek de kullanılabildiğini yazıyor.

Zamanla yapılan yenilemeler de bir avantajdır. Tüm yönlerden hedef alabilen sürümler, termal görüntüleyici ve Stinger'den türeyen arayıcı bu yolla eklendi. Maliyet tarafında füze başına yaklaşık 80.000 dolar gibi rakamlar anılır; bu değerin yılı ve kapsamı belirsizdir (12. başlıkta).

Chaparral'ın Dezavantajları Nelerdir?

Chaparral'ın zayıf yönleri kısa menzili, güdümün ısıya bağlı olması, aracın zırhsız olması ve hedefi bulmak için dışarıdan uyarıya ya da gözle takibe ihtiyaç duymasıdır. İlk sürümlerde yalnızca hedefin arkasından atış yapılabiliyordu; bu sınır sonraki sürümlerle gevşetildi ama tamamen ortadan kalkmadı.

Güdümün kızılötesine dayanması, hava ve görüş koşullarının başarıyı etkileyebileceği anlamına gelir. İlk dönem kullanımı gündüz ve açık havada gözle takibe dayandığı için, gece ve kötü hava imkânı 1977'de verilen bir gösteri sözleşmesiyle aranmaya başlandı. Termal görüş birimi ise 1984'te sahaya geldi.

Taşıyıcı araç, kaynaklara göre zırhsızdır. Mürettebat kulenin yanında açıkta çalışır ve füze yalnızca belirli hedef sınıfları için tasarlanmıştır. Sistemin küçük, düşük ısı izli hedeflere karşı kullanımına dair açık kaynakta veri yoktur; tasarım dönemi zaten farklı bir tehdit ortamına aitti.

Yaşlanma da bir sorundur. Tayvan'ın 2016 sonunda yeni batarya, motor ve harp başlığı bileşenleri için sözleşme yapması, eski füze stoklarının yenilenmeye ihtiyaç duyduğunu düşündürür (bu yorum yazara aittir). ABD'nin sistemi savaşta hiç ateşlemediği de FAS sayfasında geçer; yani ABD kaynaklı bir harp performansı verisi yoktur.

Chaparral Ne Zaman Üretildi?

Chaparral'ın tasarım çalışması 1960'ların ortasında başladı, ilk deneme füzeleri 1967'de orduya teslim edildi ve ilk tabur Mayıs 1969'da hizmete girdi. Sistem sonraki otuz yıl boyunca kademeli olarak yenilendi, ABD'de ise 1990'ların ikinci yarısında tamamen emekliye ayrıldı. Tarihlerin çoğu kaynakta yıl düzeyinde verilir, gün ayrıntısı yoktur.

Başlangıç yılı konusunda kaynaklar tam örtüşmüyor. Bir tasarım dökümü etütlerin 1963'te Füze Komutanlığı'nda başladığını, 1965'te dönüşümün uygulanabilir bulunduğunu yazar. Başka bir derleme programın 1964'te, bir diğeri 1965'te açıldığını söyler. Aşağıdaki tablo bu farkları tek çizgide gösterir.

YılGelişmeNot
1959Ordu, MIM-46 Mauler adlı ileri saha hava savunma programını başlatırAnsiklopedik özet
1963Mauler küçültülür; Sidewinder'ın karadan atılması için etütlerKaynaklarda 1963-1965 aralığı
1965Dönüşümün mümkün olduğu görülür; Chaparral programıKısa vadeli Mauler ikamesi olarak
1966AN/MPQ-49 ileri saha uyarı radarının geliştirilmesiChaparral ve Vulcan için
1967İlk XMIM-72A füzeleri orduya teslim edilirDeneme sürümü
Mayıs 1969İlk Chaparral taburuTasarım dökümü "kuruldu", ansiklopedi "konuşlandı" yazıyor
1974-1978MIM-72C geliştirilir; Kasım 1978'de ilk konuşlanmaÜretim 1976-1981
1982-1986M730A1 araç (1982), termal görüş (1984), M730A2 araç (1986)Aynı dönemde G sürümü için sözleşme
1990-1991Yeni G füzesi üretimi; aktif birliklerde emeklilik başlarUlusal Muhafız'da kullanım sürer
Aralık 1994Sistemin envanterden çıkarılması kararıFAS sayfası
1997-1998ABD Ordusu hizmetinin sonuFAS "1997 mali yılı", diğerleri 1998

Füze üretimini yıl yıl izleyen ayrıntı 13. başlıkta, araç sürümleri ise 26. başlıkta yer alıyor.

Türkiye'nin Chaparral'ı Var mı?

Hayır; ulaşılabilen açık kaynaklarda Türkiye'nin Chaparral kullandığına dair bir kayıt bulunamadı. Kullanıcı listelerinde Mısır, Fas, Tunus, Tayvan, İsrail, Portekiz, Şili ve ABD yer alır, Türkiye geçmez. Bu, resmî bir envanter belgesiyle değil, kaynak taramasıyla ulaşılan bir sonuçtur ve olumsuz bir bulgudur.

Bu başlıkta bir iddia aranırken yanlış eşleşme riskine dikkat etmek gerekir. Bazı derlemelerde başka ülkelerin adı birbirine karışabiliyor ve kısa menzilli hava savunma sistemleri aynı sayfalarda toplanıyor. Türkiye'nin alçak irtifa katmanındaki sistemleri ayrı yazılarda ele alınıyor; Stinger füzesini kullanan düzenekler Stinger yazısında, yerli çözümler ise ilgili ASELSAN ve Roketsan yazılarında anlatılıyor.

Chaparral'ın Türkiye ile ilişkisi bakımından kayda değer tek nokta dolaylıdır: Portekiz'in eski Chaparral'larının yerine açtığı ihalede ASELSAN ve Roketsan teklif veren firmalar arasında yer aldı. Bu bilgi 30. başlıkta ayrıntılı veriliyor.

Chaparral mı Daha İyi, Stinger mi?

İkisi aynı katmanın silahıdır ama aynı sınıfta değildir. Chaparral araca monteli, on iki füzeli bir ateş birimi; Stinger ise omuzdan ateşlenen füzedir. Aralarında "hangisi daha iyi" yerine "hangisi hangi görev için" sorusu daha doğru bir ölçüdür. Chaparral'ın sonraki arayıcısı da Stinger kökenlidir.

Karşılaştırmada üç ölçüt öne çıkar. Birincisi taşıyıcıdır: Chaparral bir araçtır, hareket halindeki birliğe eşlik eder ve füzeleri hazır taşır; Stinger tek bir askerin taşıdığı füzedir ve araca da bindirilebilir. İkincisi güdüm kuşağıdır: Chaparral'ın A sürümü yalnızca hedefin arkasından atış yapabilirken, sonraki sürümler tüm yönlere açıldı; en yeni G sürümü Stinger arayıcısından türedi. Üçüncüsü menzildir ve her iki sistem için de kaynaklar birbirinden ayrılır.

ÖlçütChaparralStinger
SınıfAraç üstü kısa menzilli SAMOmuzdan ateşlenen füze
Hazır füze12 (4 rayda, 8 araçta)Tüp başına 1
Hizmet dönemi (ABD)1969-1990'lar1980'lerden bugüne
MenzilYaklaşık 6-9 km (sürüme göre)4,8-8 km (kaynaklar farklı)
ArayıcıPasif kızılötesi; G sürümünde Stinger tipiKızılötesi; sonraki sürümlerde geliştirilmiş arayıcı
DurumABD'de emekliÜretim ve kullanım sürüyor

Stinger'in ayrıntıları ayrı yazısında, Stinger taşıyan araç tabanlı sistem ise Avenger yazısında bulunur. ABD Ordusu'nun Chaparral'ı Avenger ile değiştirmesi, bu iki silahın aslında aynı işi farklı kılıkta sürdürdüğünü gösterir.

Chaparral Jet Uçağı Vurabilir mi?

Tasarım olarak evet. Chaparral'ın hedef listesinde sabit kanatlı uçaklar ve helikopterler yer alır. Ancak ilk sürüm yalnızca hedefin motoruna arkadan bakarak atış yapabiliyordu; tüm yönlerden hedef alma yeteneği MIM-72C ile geldi. Yani bir jet uçağıyla karşılaşmanın sonucu sürüme ve geometriye bağlıydı.

Savaş geçmişi çok kısıtlı bir tabloya dayanır. Kaynaklarda anılan tek isabet, bir İsrail Chaparral'ının Golan Yaylası'nda bir Suriye MiG-17'sini düşürdüğü iddiasıdır; bu olayın tarihi kaynaklarda 1973 ya da 1974 olarak geçer ve ayrıntısı 28. başlıkta ele alınır. Bu bilgi bağımsız iki kaynaktan teyit edilmedi, aynı kaynak zincirine dayanıyor.

Daha yeni jetler açısından kıyas yapmak zordur. Hızlı ve yüksekten, uzak mesafeden silah bırakan bir uçak, 6-9 kilometrelik menzilin dışında kalabilir. Bu ölçüt sistemin sınırını gösterir; Chaparral'ın böyle bir hedefe karşı kaydedilmiş bir başarısı ya da başarısızlığı açık kaynakta yok. Sonraki G sürümünün ısı yanıltma önlemlerine karşı daha dirençli olduğu belirtilir; ancak bu direncin ölçüsü üretici beyanıdır ve bağımsız doğrulaması yoktur.

Chaparral Kaç Parçadan Oluşur?

Bir Chaparral ateş birimi, füze, dört raylı döner fırlatıcı kule, paletli taşıyıcı araç, nişan ve görüntüleme donanımı ile güç ünitesinden oluşur. Bu birimin dışında, birliğe hedef bilgisi veren ayrı bir uyarı radarı ve sahada kullanılan eğitim füzeleri vardır. Mürettebat kaynaklara göre dört ya da beş kişidir.

BileşenNe yaparAyrıntı
MIM-72 füzesiHedefin ısısına kilitlenip uçarTek parça halinde taşınır
M54 fırlatıcı kuleDört ray, 360 derece dönüş, yukarı 90 derece, aşağı 9 dereceHidrolik tahrikli
M730 taşıyıcıAracı ve sekiz yedek füzeyi taşırM113 ailesinden türer
Nişan donanımıHedefi gözle ve sonradan termal görüntüyle izlerTermal birim 1984'ten
Yardımcı güç ünitesiKuleye elektrik ve basınç sağlarİlk benzinli 10 hp, 1980'lerde 30 hp dizel
AN/MPQ-49 FAAR radarıAlçak uçan hedefleri uyarırÜç kişilik ekip, bir araç ve römork
M30 ve M33 eğitim füzeleriEğitimde ateş birimini çalıştırmak içinEtkisiz (atıl) yapı

Mürettebat sayısı konusunda fark var. Bir araç veri tabanı beş kişi sayıyor: komutan ve sürücü gövdede, nişancı kulede, iki gözlemci. Füze ansiklopedisi niteliğindeki bir çeviri sitesi ise dört kişi yazıyor ve bu bilgiyi tek kaynak olarak ele almak daha doğru olur. Radarın çalışma düzeni 24. başlıkta, araç sürümleri 26. başlıkta anlatılıyor.

Chaparral Fiyatı Nedir?

Güncel bir birim fiyat açıklanmış değildir. En sık tekrarlanan rakam, füze başına yaklaşık 80.000 dolar ve ateş birimi başına yaklaşık 1,5 milyon dolardır. Bu değerlerin hangi yıla ait olduğu belirtilmiyor ve birbirini tekrarlayan ansiklopedi ile savunma sitesi sayfalarında geçiyor; bağımsız bir teyidi yok.

Bunların dışında sözleşmeye dayalı iki rakam var; ancak ikisi de bir sistemin tam fiyatı değildir. Temmuz 2019'da ABD Ordusu'nun Mısır adına yürüttüğü yabancı askerî satış sözleşmesi, M48A3 ateş birimlerinin değişikliği için yaklaşık 17,2 milyon dolara bağlandı. Aralık 2016'da Tayvan'ın füze stoku için yeni batarya, motor, emniyet ve harp başlığı bileşenlerini kapsayan 23 milyon dolarlık bir sözleşme verildi.

KalemTutarKaynak türü
Füze (yıl belirsiz)Yaklaşık 80.000 dolarAnsiklopedi ve savunma sitesi; tek kökene dayanıyor olabilir
Ateş birimi (yıl belirsiz)Yaklaşık 1,5 milyon dolarAynı
Mısır M48A3 değişikliği (Temmuz 2019)17,227 milyon dolarABD Ordusu sözleşme duyurusu
Tayvan füze bileşenleri (Aralık 2016)23 milyon dolarSavunma haberi (ABD savunma bakanlığı verisine atıf)

Veri notu: Mısır ve Tayvan tutarları yeni sistem satın alımı değildir; mevcut sistemin yenilenmesi ve yedek bileşen içindir. Bu rakamlardan birim fiyat çıkarılmadı. Tahmini bir fiyat da yazılmadı; Chaparral için güncel bir resmî fiyat açık kaynakta bulunmuyor.

Chaparral Kaç Yılında Üretildi?

Füze üretimi farklı sürümlerle yaklaşık 1967'den 1991'e kadar sürdü. A ve B sürümleri 1975'e kadar, C sürümü 1976-1981 arasında, yeni yapım G füzeleri ise 1990-1991'de çıktı. Toplam için en sık yazılan rakam yaklaşık 21.000 füzedir; bunun yaklaşık 4.000'i ihracat içindir.

Rakamların hepsi tek bir tasarım dökümüne dayanıyor. Bir ansiklopedi bilgi kutusu ise 1967 yapımı ilk seriden yaklaşık 800 füze söylüyor; bu, A ve B için yazılan yaklaşık 9.500 adetle çelişir ve muhtemelen ilk deneme partisini anlatıyor. Sürümlerin farkları aşağıda ayrıştırılmıştır.

MIM-72A ve MIM-72B

A, Sidewinder'ın AIM-9D hattına çok yakın üretim sürümüdür. Dört kanattan yalnızca ikisinde dönme dengeleyici makara bulunur; bu, sürtünmeyi azaltmak için yapıldı. Yalnızca hedefin arkasından atış yapabilirdi. B ise aynı füzenin farklı bir fitille eğitim hedefleri için yapılmış hâlidir. Eğitim hedefi olarak insansız hedef uçaklar kullanıldı.

MIM-72C, E ve F

C, 1974'te denenen ve 1976-1981 arasında üretilen sürümdür; daha gelişmiş AN/DAW-1 arayıcıyla tüm yönlerden hedef alma imkânı getirdi, doğrudan üreticiden alınan ilk Chaparral oldu. E sürümü, C füzelerinin dumansız M121 motoruyla yenilenmiş biçimidir; F ise aynı özelliklerle sıfırdan üretilen versiyondur. D, bir kaynakta iptal edilmiş deneme sürümü, başka bir kaynakta ihracat modeli olarak geçer.

MIM-72G ve ihracat sürümleri

G sürümü, Stinger'in arayıcısına dayanan AN/DAW-2 rosette tarama arayıcısını taşır. 1980'lerin sonunda eski füzelere uygulandı, 1990-1991'de yeni yapım olarak üretildi. H, F'nin ihracat modeli; J ise G'nin düşük kabiliyetli ihracat versiyonudur. "RIM-72C" ya da "Sea Chaparral" adı bazı kaynaklarda geminin üzerindeki versiyon için kullanılır; resmî bir ABD adı olmadığı bir derlemede belirtilir.

SürümDönemAyırt edici özellik
MIM-72A1967-1975Yalnızca hedefin arkasından atış
MIM-72B1967-1975Eğitim fitili
MIM-72C1976-1981Tüm yönlerden hedef alma, yeni fitil ve harp başlığı
MIM-72E / F1980'lerDumansız motor (E eski füze yenilemesi, F yeni yapım)
MIM-72G1980'lerin sonu, 1990-1991Rosette tarama arayıcı
MIM-72H / JİhracatF ve G'nin ihracat sürümleri

Chaparral Menzili Ne Kadar?

Kaynaklara göre MIM-72A'nın etkili menzili yaklaşık 500 metreyle 6 kilometre arasındadır; C ve sonraki sürümlerde bu değer yaklaşık 9 kilometreye çıkar. Daha düşük (4,8-5 km) ve daha yüksek (18 km) rakamlar da dolaşımdadır. Bu fark, hangi sürümün ve hangi ölçümün kastedildiğine bağlıdır.

KaynakYazdığı menzilYorum
Tasarım ve adlandırma dökümüA: 0,5-6 km; C ve G: yaklaşık 9 kmSürüme ayırıyor
Ansiklopedi bilgi kutusu180 m (emniyet sınırı) ile 5 kmSürüm belirtmiyor
FAS sistem sayfasıEn çok yaklaşık 4,8 kmEski sayfa (1999)
Savunma füzeleri ansiklopedisi (çeviri site)C: 9 km üstü; helikoptere 8 kmTek kaynak
Araç veri tabanıYaklaşık 18 km (11 mil)Diğerleriyle çelişiyor

18 kilometrelik değerin kaynağı büyük olasılıkla karışıklıktır. Sidewinder'ın havadan atılan AIM-9D sürümü için ansiklopedik derlemeler yaklaşık 18 kilometre veriyor; araç veri tabanı bu değeri Chaparral'a yazmış olabilir. Bu yorum yazara aittir, doğrulanmış bir bilgi değildir.

Yükseklik tarafında da fark var. A için 15 metreyle 3.000 metre arası, bir başka listede 25 metreyle 4.000 metre arası yazıyor. Etkili menzilin çok kısa mesafede başlaması, füzenin güvenli biçimde silahlanmak için biraz yol alması gerektiği anlamına gelir; bir kaynak bu sınırı 180 metre veriyor.

Veri notu: Menzil sayıları, bir füzenin hedefe ulaşabileceği teorik mesafeyi gösterir. Gerçek bir angajmanda hedefin hızı, yönü, irtifası ve ısı izi belirleyicidir. Resmî bir tek rakam açıklanmadığı için bu bölümde hiçbir değer tek başına "kesin" olarak sunulmadı.

Chaparral Bir Araçta Kaç Füze Taşır?

Bir Chaparral aracında toplam on iki füze bulunur: dördü kuledeki raylarda ateşe hazır, sekizi araç içinde yedek durumda. Yedek füzelerin kanat ve kuyruk yüzeyleri depolama sırasında sökük tutulur. Kaynakların hepsi bu düzende hemfikirdir, farklılık yalnızca atış hızı ve yükleme süresinde görülür.

Rayların boşalmasıyla birlikte mürettebat yedek füzeleri kule üzerine alır. Savunma füzeleri ansiklopedisi niteliğindeki bir çeviri site, dakikada dört füze atış hızı ve yaklaşık beş dakikalık tam yükleme süresi veriyor; bu iki değer tek kaynakta geçtiği için çekinceyle okunmalıdır.

Birlik düzeyinde bakıldığında, 1991 Körfez Savaşı'na ait ve gizliliği kaldırılmış bir ABD ordu belgesi, VII. Kolordu topçu karargâhına bağlı bir Chaparral müfrezesinin dört sistemden oluştuğunu yazar. 1990'ların başında ABD envanteri için FAS sayfasında 596 ateş birimi ve 5.358 füze sayısı yer alır. Bu iki rakam bir arada okunduğunda her araca tam yük düşmediği görülüyor; ancak füze sayısının hangi stokları kapsadığı belirtilmediği için bu fark yorumlanmadı.

Chaparral Hangi Ülkelerde Var?

Güncel derlemeler Mısır, Fas, Tunus ve İsrail ile Tayvan'ı Chaparral kullanıcısı olarak listeler; ABD, Portekiz, Şili ve Ekvador ise eski kullanıcılardır. Ancak envanter sayıları ikinci el derlemelere dayanır ve hizmet durumu bazı ülkelerde net değildir. Ayrıntılar tabloda ve ülke başlıklarında verildi.

ÜlkeDurumSayı (kaynağa göre)Not
ABDEmekli (1997-1998)596 ateş birimi, 5.358 füze (1990'lar başı)FAS sayfası
MısırListelerde hizmette50 M48A3 (2024 derlemesi)2019-2020 yenileme
FasListelerde hizmette37 (2024 derlemesi)1979-80'de teslim; hizmet durumu belirsiz
TunusListelerde hizmette26 (2024 derlemesi)1992 modernizasyon planında geçer
TayvanOrdu emekliye ayrılıyor; gemilerde sürüyorBir haberde 90 sistemAyrıntı aşağıda
İsrail2003'e kadar çıkarıldığı yazılıyorBir kaynakta 52Tarih belirsiz
PortekizEmekli34 (23 A3, 11 A2) / bir kaynakta 5Yerine yeni sistem seçildi
Şili2024'e kadar emekli28 (1980'ler)Derleme
EkvadorEski kullanıcı olarak geçiyorAçıklanmadıAyrıntı yok

Mısır

Mısır sistemlerinin 2019'da ABD Ordusu'nun yabancı askerî satış sözleşmesi çerçevesinde yenilendiği ayrıntısı 12. başlıktaki tabloda yer alır. İşin Kahire'de yapıldığı ve Aralık 2020'de bitmesinin planlandığı ordu duyurusunda yazıyor. Kaç sistemin kapsandığı belirtilmemiş.

Tayvan

Tayvan'ın Chaparral geçmişi, 15 Temmuz 1983 tarihli bir satış teklifi mektubuna dayanır. Mektup 384 MIM-72F füzesini, 24 fırlatıcıyı, araçlarını ve gemi sürümü için 120 Sea Chaparral füzesini kapsıyor. Tayvan, deniz sürümünün tek müşterisidir. Ordu sistemlerinin 2025'te kullanımdan çıkarılması planlandı; 2024 tarihli bir haberde TC-2 füzesinin kara sürümünün 2023'te orduya verildiği ve Chaparral'ın yerini aldığı yazılıyor. Bu iki bilgi çelişir ve kesin tarih doğrulanamadı.

İsrail ve Portekiz

İsrail'in kullanımı 28. başlıkta ele alınıyor. Portekiz'in sistemleri ise bir savunma haberine göre emekli edildi ve 2017'den beri yenisi aranıyor (30. başlık). Portekiz için sayılar çelişir: bir derleme SIPRI'ye atfen 34, bir başka kaynak 5 yazıyor.

Kaynak notu: Kolombiya bir kaynakta 5 sistemle anılıyor, ancak başka hiçbir kaynakta geçmiyor; doğrulanamadığı için tabloya alınmadı. Envanter sayıları (özellikle 2024 verisi) resmî ülke belgesi değil, ikinci el derlemelerden aktarılmıştır.

Chaparral Maksimum Hızı Ne Kadar?

Füzenin hızı çoğu kaynakta Mach 1,5'tir; bu, deniz seviyesinde yaklaşık 1.800 kilometre/saate denk gelen kaba bir karşılıktır. Bir sayfa Mach 2,5 yazıyor ve bu değer öbürleriyle uyuşmuyor. Taşıyıcı araç ise yolda saatte yaklaşık 60 kilometre hıza çıkar ve paletlidir; bu değer sürüme göre birkaç kilometre oynar.

Füze motoru katı yakıtlıdır ve yaklaşık 4,7 saniye çalışır; itki değeri 12,2 kilonewton olarak verilir. Sonraki sürümlerde dumansız M121 motoru kullanıldı. Hız farkı, muhtemelen farklı sürümlerin ve ölçüm koşullarının aynı sayfada birleştirilmesinden geliyor; hangi değerin doğru olduğu bu kaynaklarla belirlenemedi.

Taşıyıcı araç tarafında kaynaklar daha tutarlıdır. M730'un yolda azami hızı 61 km/sa, M730A2'ninki 60 km/sa; yol menzili sırasıyla yaklaşık 480 ve 410 kilometredir. Yaklaşık 100 santimetre derinliğe kadar sığ sudan geçebilir. Yüzme kiti ile amfibi kullanımı bir sayfada anılır, başka bir sayfa yalnızca geçit derinliğini verir; bu konu çelişkilidir. Motor bilgisi 26. başlıkta toplandı.

Chaparral Ağırlığı Ne Kadar?

Füzenin fırlatma ağırlığı kaynaklara göre 84 ile 86,2 kilogram arasındadır; çoğunlukla 86 kilogram yazılır. Taşıyıcı araç savaş yükünde M730'da yaklaşık 12.800 kilogram, M730A2'de yaklaşık 13.300 kilogramdır. Harp başlığı ise sürüme göre yaklaşık 11 ile 12,7 kilogram arasında değişir ve sürüme bağlıdır.

ÖğeDeğerNot
Füze (fırlatma ağırlığı)84-86,2 kgSürüme göre
Harp başlığı, AYaklaşık 12,2 kg (MK 48 sürekli çubuklu)Patlayıcı yaklaşık 2,8 kg
Harp başlığı, C ve sonrasıYaklaşık 11-12,6 kg (M250)Kaynaklar farklı
M730 savaş ağırlığı12.800 kgAraç veri tabanı
M730A2 savaş ağırlığı13.300 kgAynı kaynak
Araç boyutuYaklaşık 6,06 m x 2,69 m x 2,68 mM730

Bir ansiklopedi bilgi kutusu aracın kütlesini 6.611 kilogram yazıyor; bu değer diğer kaynakla uyuşmuyor ve büyük olasılıkla yüksüz ya da farklı bir tanım içeriyor. Kule ve fırlatıcının ağırlığı bu kaynaklarda ayrı olarak verilmedi.

Chaparral Neleri Vurabilir?

Chaparral, alçak irtifada uçan sabit kanatlı uçakları ve helikopterleri hedef alır. Füze yer ya da deniz hedefleri için değil, havadaki ısı kaynakları için yapılmıştır. FAS sayfası füzenin uçak ve helikopterleri motor egzozundan çıkan ısıya yönelerek vurduğunu yazar. Daha küçük hedefler için açık kaynakta veri yoktur.

Yeşil tepeler üzerinde alçak uçan bir askerî nakliye helikopteri ve uzaktaki bir sırtta duran paletli füze taşıyıcının silueti (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Programın çıkış sebebi helikopterlerdi; tanksavar füzesi taşıyan helikopterler kara birlikleri için yeni bir tehdit sınıfı oluşturmuştu. Uçaklara karşı da kullanım öngörülüyordu. Menzil açısından fark olduğu söylenir: bir çeviri siteye göre helikopterlere karşı yaklaşık 8 kilometre, uçaklara karşı yaklaşık 9 kilometre. Bu değer tek kaynakta geçer.

Eğitimde kullanılan B sürümü, insansız hedef uçaklara karşı atış için özel bir fitil taşıdı. Bu durum, sistemin ve mürettebatın düzenli olarak hareketli bir hedefe karşı çalıştırıldığını gösterir ama bir drone savunma kabiliyetine işaret etmez.

Balistik füze ya da seyir füzesi hedefi için tasarlandığına dair güvenilir bir kaynak bulunamadı. Bir çeviri sitesindeki böyle bir iddia tek kaynak olduğu ve metnin başka bir sisteme ait bölümlerle karışmış göründüğü için bu yazıya alınmadı.

Chaparral Kullanıldığı Yerler

ABD'de Chaparral kolordu ve tümen bölgelerindeki nokta savunmasında, çoğunlukla Vulcan topuyla birlikte kullanıldı. Tayvan'da kara birliklerinin yanı sıra gemilere de takıldı. Mısır, Fas ve Tunus'ta ise kara ordusu envanterinde listelenir; bu ülkelerdeki görevlerin ayrıntısı açık kaynakta oldukça sınırlıdır ve aşağıda genel çerçevesiyle verilir.

ABD'de sistem tabur ve batarya yapıları içinde ayrı müfrezeler halinde çalıştı. Savaş zamanı bağlamında, Körfez Savaşı'nda VII. Kolordu topçusuna bağlı bir Chaparral müfrezesinin dört sistemle görev aldığı ordu belgesinde yer alır. Daha eski bir örgütlenme tarifinde 108. Hava Savunma Tugayı, ordunun tek Chaparral ve Vulcan grubu olarak anılır; bu bilgi arama özetinden alındı ve doğrudan okunamadı.

Daha geç dönem bir ordu iletişim el kitabı, bir bataryanın karargâh, üç Chaparral müfrezesi ve bir Stinger müfrezesinden oluştuğunu yazar; yani sistem zamanla Stinger ile birlikte düzenlenmeye başladı. Tayvan'da ise kaynaklar sistemin 1986-1987 arasında ordu ve deniz piyadesinde kullanıma girdiğini yazar. Gemi sürümü Kang Ding sınıfı fırkateynlerde, Wu Yi sınıfı ikmal gemisinde ve Pan Shi sınıfı destek gemisinde bulunur.

Savaştaki kullanım bu başlıkta değil, 28. başlıkta ele alınmıştır. Hangi ülkelerin envanterinde bulunduğu ise 16. başlıktaki tabloda toplandı.

Chaparral Hangi Güdüm Sistemini Kullanıyor?

Chaparral pasif kızılötesi güdüm kullanır: füzenin ucundaki arayıcı hedefin yaydığı ısıyı algılar ve füzeyi ona yöneltir. Füzede radar yoktur. Nişancı hedefi önce gözle ya da termal görüntüyle izler; arayıcı kilitlenince sesli bir ton duyar ve füzeyi ateşler. Güdüm kuşağı sürüme göre değişir.

Arkadan görünen bir savaş uçağının egzozundan çıkan turuncu ısı izi ve çevresinde ince eş merkezli çizgiler, koyu mavi arka plan (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
SürümArayıcıHedef alma yönüFitil
MIM-72A / BAIM-9D kökenli, ilk arayıcıYalnızca hedefin arkasındanKaynaklarda ayrıntı verilmedi
MIM-72C / E / FAN/DAW-1Tüm yönlerdenM817 yönlü Doppler fitil
MIM-72G / JAN/DAW-2 rosette taramaTüm yönlerdenAynı fitil ailesi

G sürümünün rosette tarama arayıcısı, Stinger füzesinin arayıcı teknolojisinden türemiştir. Tasarım dökümüne göre uzaysal, tayfsal ve genlik ayrımı yaparak ısı yanıltma önlemlerine karşı daha dirençli çalışır. Bu direncin ölçüsü üretici beyanıdır ve bağımsız bir test sonucu bulunamadı.

Bir çeviri site füzenin orantılı güdüm komutlarıyla uçtuğunu ve fitilin hedefe yakın bir noktada harp başlığını patlattığını yazar. Füze kanat düzeni "ördek" biçimidir; ön kanatlar yön verir, arka kanatlardan ikisinde dönme dengeleyici makara bulunur. Bu ayrıntı tek kaynağa dayanır.

Chaparral Kaç Km'lik Alanı Korur?

Chaparral için ilan edilmiş tek bir korunan alan yarıçapı yoktur. Etkili menzil, irtifa sınırı, arazi ve hedefin geliş yönü birlikte belirleyici olduğu için kaynaklar bir kilometrekare değeri vermez. Kaba bir ölçü olarak füzenin yaklaşık 6-9 kilometrelik menzili ve birkaç kilometrelik tavanı düşünülebilir.

Kabartma eşyükselti çizgileri üzerinde, içinde üç paletli askerî araç silueti bulunan yarı saydam bir koruma kubbesi çizimi (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Chaparral bir alan savunma silahı değil, nokta savunma silahıdır. ABD Ordusu onu kolordu bölgelerindeki hayati noktaları korumak için tanımladı. Pratikte bir ateş birimi, birliğin ve çevresinin üstündeki hava sahasının sınırlı bir kısmını kapatır; geniş bir bölgenin korunması için birden çok ateş biriminin birlikte çalışması gerekir; bu, yazarın genel çıkarımıdır.

Uyarı tarafında ise ayrı bir sayı vardır: ileri saha uyarı radarının yaklaşık 20 kilometre menzili (FAS sayfası). Bu değer füzenin menzili değil, radarın alçak uçan hedefleri fark etme mesafesidir. İkisi birbirine karıştırılmamalıdır. Bu başlıkta anılan menzil yorumu yazara aittir; resmî bir kapsama alanı yayımlanmamıştır.

Chaparral Kurulumu Nasıl Olur?

Chaparral genel olarak şöyle konuşlanır: ateş birimi paletli araçla ya da araçtan indirilmiş hâlde mevzilenir, müfreze düzeninde çalışır ve hedef bilgisi dış uyarı kaynağından gelir. Müfreze büyüklüğü örnekten örneğe değişir; bir kaynakta dört sistemlik müfreze geçer. Konuşlanma yerleri ve taktik ayrıntılar açık kaynakta yer almadığı için bu bölüm genel bir tarifle sınırlıdır.

FAS sayfasına göre ateş birimi taşıyıcıyla birlikte ya da taşıyıcıdan ayrı kullanılabilir; ayrıca çekilen bir düzenek de vardır. Bu esneklik, sistemin hava yoluyla taşınabilmesiyle birlikte ordunun hızlı konuşlanma isteğini yansıtır.

Örgütlenme ABD'de zamanla değişti. İlk dönemde Chaparral ve Vulcan birlikte taburlar halinde düzenlenirdi; sonraki dönemde bir batarya karargâh, üç Chaparral müfrezesi ve bir Stinger müfrezesinden oluştu. Hedef bilgisini veren radar ekibi üç kişiden oluşur ve bir araç ile römorkla çalışır. Bu radardan gelen veri, her taburdaki hedef uyarı ekranlarına dijital olarak aktarılır.

Kurulumun içinde ayrıca bir güç ünitesi vardır; kule hidroliği ve elektrik onunla çalışır. Bu ünite 1980'lerde 30 beygir gücünde dizel bir motorla değiştirildi. Daha fazla ayrıntı bu yazıda verilmedi; yöntem, konum ve zamanlama bilgisi askerî kullanıma ait olduğundan kapsam dışı bırakıldı.

Chaparral Nasıl Çalışır?

Çalışma sırası dört adımdır: bir hedef radar uyarısıyla ya da gözle fark edilir; nişancı kuleyi o yöne çevirip hedefi izler; arayıcı ısıya kilitlenince sesli bir ton duyulur ve füze ateşlenir; füze hedefe yaklaşınca fitil harp başlığını patlatır. Füze kilitlendikten sonra yönlendirme gerektirmez.

Gün doğumunda kayalık bir sırtta duran römork üzerindeki dönen radar anteni, yanında çadır ve paletli bir araç silueti (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

İlk adımda uyarı ileri saha radarı AN/MPQ-49'dan gelir. D bantlı darbeli Doppler radarı alçak uçan hedefleri bulur ve Mark XII dost-düşman tanıma cihazıyla ilk bir ayrım yapar. Veri taburdaki ekranlara aktarılır; kaynaklara göre radar olmadan görsel gözlemciler de hedefi bildirebilir.

İkinci adımda nişancı hedefi gözle ya da termal görüntüyle izler. Arayıcı yeterince net bir ısı kaynağı görünce ton, atış için hazır olduğunu bildirir. Üçüncü adımda füze raydan çıkar; katı yakıtlı motor yaklaşık 4,7 saniye çalışır ve füze hedefe yönelir. Dördüncü adımda fitil, hedefe yakın bir noktada harp başlığını çalıştırır.

Ateşle-ve-unut yapısı sayesinde nişancı füze uçarken başka bir hedefle ilgilenebilir. Arayıcıların yapısı 21. başlıkta, araç ve yükleme düzeni ise 15. başlıkta anlatıldı.

Chaparral ile AIM-9 Sidewinder Arasındaki İlişki Nedir?

Chaparral füzesi, ABD Donanması'nın AIM-9 Sidewinder havadan havaya füzesinin, özellikle AIM-9D sürümünün, karadan atılacak biçimde uyarlanmış hâlidir. Gövde, arayıcı ve harp başlığı Sidewinder hattından gelir; raylı kule, kanat düzeni ve sonraki arayıcılar ise Chaparral'a özgüdür ve sonradan eklenmiştir. Bu akrabalık füzenin ömrü boyunca sürdü.

Sidewinder'ın kökeni 1946'ya, Kaliforniya'daki Donanma Silah Deneme İstasyonu'na (bugünkü China Lake) uzanır; William McLean fikrin sahibidir. İlk canlı atış 3 Eylül 1952'de yapıldı, üretim 1955'te onaylandı ve ilk operasyonel kullanım 1956 ortasında gerçekleşti. Havadan havaya füzelerin ilk muharebe zaferi olarak anılan 24 Eylül 1958 olayında, Sidewinder'ı kullananlar Tayvan Cumhuriyeti hava kuvvetleriydi; yıllar sonra Tayvan da Chaparral kullanıcısı oldu.

Bu bağın tarihi kısa bir tabloyla verilebilir. AIM-9D, 1965-1969 arasında yaklaşık 1.000 adet üretildi, Hercules motoru ve sürekli çubuklu harp başlığı taşıdı. MIM-72A, bir tasarım dökümüne göre bu füzeyle neredeyse aynıdır. Ana fark, sürtünmeyi azaltmak için dört yerine yalnızca iki kanatta bulunan dönme dengeleyici makaralar ve motor farkıdır. Kaynaklar motor kodunu farklı yazıyor: bir derleme MK 50, FAS sayfası MK 36 Mod 5 diyor.

G sürümüyle bağ bu kez Sidewinder'dan Stinger'a atladı; arayıcı Stinger'ın arayıcısına dayandırıldı. Bir başka dal, Sidewinder'ın karasal değil denizcilik sürümüdür: ABD Donanması 1970'lerin başında Sea Chaparral'ı değerlendirdi ama kabul etmedi, tek müşteri Tayvan oldu.

Chaparral Hangi Taşıyıcı Araca Monte Edilir?

Chaparral, M113 zırhlı personel taşıyıcı ailesinden gelen M730 paletli aracına monte edilir. M730, M548 yük taşıyıcısının uyarlamasıdır ve üzerinde dört raylı M54 fırlatıcı kule taşır. Sonraki iki sürümü M730A1 ve M730A2'dir; son sürüm "I-Chap" adıyla da bilinir ve zamanla en yaygın sürüm oldu.

Sabah ışığında bir pist üzerinde duran, yukarı kalkmış raylı kulesi olan zeytin yeşili paletli askerî araç, yan görünüm (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
SürümYılMotor ve aktarmaFark
M7301969'danYaklaşık 202 beygir gücünde dizel, 3 ileri 1 geri vitesİlk üretim araç
M730A11982'denAynı motor ailesiDaha iyi motor soğutma, süspansiyon değişikliği
M730A21986'danYaklaşık 275 beygir gücü (brüt), 4 ileri 2 geri vitesDaha ağır M54A2 kule, nükleer-biyolojik-kimyasal koruma, termal görüş kapsülü

M730A2, bir araç veri tabanına göre yaklaşık 500 araç M730A1'den çevrilerek elde edildi. M113 ailesinde RISE adlı güvenilirlik yenileme paketi bu araçta ilk kez uygulandı; sebep, daha ağır fırlatıcıydı. Ateş birimi isimleri de araca göre değişir: M48, M48A1, M48A2 ve M48A3. Mısır ve Portekiz için kaynaklar M48A3'ü anar.

Taşıyıcının ağırlığı ve hızı 17. ve 18. başlıklarda verildi. Portekiz'de bazı sürümlerin lisansla yerel olarak üretildiği bir derlemede yazıyor; bu bilgi ikincil kaynağa dayanır.

Chaparral'ı Kim Üretti?

Füzeyi Philco-Ford şirketinin Aeronutronic bölümü üretti. Kaynaklar şirketi farklı adlarla anar: Ford, Ford Aerospace, Loral Aerospace ve Lockheed Martin. Taşıyıcı aracı FMC şirketi yaptı; motor, termal görüntü ve diğer alt sistemler ise ayrı firmalardan geldi. Güncelleme sözleşmelerini sonradan başka şirketler yürüttü.

KuruluşGörevNot
Philco-Ford, Aeronutronic bölümüFüze (1967 deneme füzeleri)Aynı bölüm sonradan Ford adıyla anılıyor
FordM730 araç geliştirme; MIM-72C ve G sözleşmeleri (G için 1982)Bir kaynak aracı Ford'a, başka kaynak FMC'ye yazıyor
FMCM730 araç (1969'da ilk kabul)Araç veri tabanı
HerculesM121 dumansız motor (1980'den)Tasarım dökümü
Texas Instruments ve FordTermal görüş birimi (1978-1983, 1984'te sahada)Tasarım dökümü
Loral Aerospace / Lockheed MartinSonraki dönemde üretici olarak anılırFAS ve çeviri site
ProjectXYZMısır M48A3 ateş birimi değişikliği (2019)ABD Ordusu duyurusu
KratosTayvan füze bileşenleri (2016 sonu)Savunma haberi

Şirket birleşmeleri nedeniyle isim karmaşası yaşandığı için kaynakların bir kısmı Ford, bir kısmı Loral, bir kısmı Lockheed Martin yazıyor. Burada aktarılan şey kaynakların yazdığıdır; hangi yıl hangi ismin kullanıldığı ayrı doğrulanmadı.

Chaparral Hangi Çatışmalarda Kullanıldı?

Kaynaklarda anılan savaş kullanımı, İsrail'in Golan Yaylası'ndaki ve 1982 Lübnan'daki konuşlandırmasıyla sınırlıdır. ABD sistemi savaşta hiç ateşlemedi; 1991 Körfez Savaşı'na ise müfrezeler konuşlandırıldı. Anılan tek düşürme iddiası aynı kaynak zincirine dayanıyor ve bağımsız olarak iki kaynakla doğrulanamadı; bu yüzden metin çekinceli yazıldı.

İddia şöyle aktarılır: Bir İsrail Chaparral'ı, Golan'da İsrail kara birliklerine saldıran bir Suriye MiG-17'sini düşürdü. Bir derleme olayı Mayıs 1974'e, başka bir çeviri site 1973 savaşının son aşamasına yerleştiriyor. 1973 savaşı Ekim ayında bittiği için 1974 daha olası görünür ama kaynaklar bunu kesinleştirmiyor. Aynı iddia, sistemin dünya genelindeki "tek düşürmesi" olarak anılır; bunun da dayanağı Jane's'in 1992-93 tarihli kara tabanlı hava savunma yıllığına yapılan bir atıftır.

1982 Lübnan harekâtında İsrail'in Chaparral konuşlandırdığı yazılıyor. Bir çeviri site Suriye uçaklarının hedef alındığını söylüyor, ancak sonuç vermiyor. Bu ifade tek kaynakta geçer ve sonuçsuz bir atıf olarak okunmalıdır.

ABD tarafında FAS sayfası, ABD kuvvetlerinin Chaparral'ı muharebede hiç ateşlemediğini, müttefiklerin ise başarıyla kullandığını yazar. Körfez Savaşı'nda VII. Kolordu topçusuna bağlı dört sistemlik bir Chaparral müfrezesi bulunuyordu; bu müfrezenin bir angajmana girdiğine dair bir kayda ulaşılamadı.

Kaynak notu: Savaş iddiaları tarafların açıklamalarına ya da tek bir derleme kitaba dayanıyor. Bağımsız iki kaynakla teyit koşulu bu başlıktaki hiçbir düşürme için sağlanamadı; bu yüzden metinde "iddia" ve "aktarılıyor" dili kullanıldı.

Chaparral Hâlâ Kullanılıyor mu?

Kısmen. ABD Ordusu sistemi 1997-1998'de tamamen emekliye ayırdı. Mısır, Fas ve Tunus güncel derlemelerde kullanıcı olarak listelenir. Tayvan ordusunun sistemleri için 2025 emeklilik yılı olarak anıldı ve gemilerde kullanım sürüyor. Güncel envanter ise resmî bir belgeyle doğrulanamadı; aşağıda ülke ülke durum anlatılıyor.

Mısır tarafında 2019-2020'de ABD yabancı askerî satış kanalıyla bir yenileme yapılması, sistemin hâlâ işe yarar görüldüğünü gösterir. Aynı şekilde Tayvan, 2016 sonunda füze bileşenleri için 23 milyon dolarlık sözleşme verdi; teslimat 2019 sonunda tamamlanacaktı. ABD yapımı yeni G füzelerinin üretimi kaynaklarda 1991 olarak geçer; sonrasında yeni üretim bildirilmiyor, dolayısıyla kullanıcılar büyük olasılıkla eski stokla çalışıyor.

Tayvan için tarihler çelişir. Bir haber ordunun 2025'te son birimlerini emekli edeceğini ve deniz piyadesinin sistemi 2021'de bıraktığını yazıyor; başka bir haber, TC-2'nin kara sürümünün 2023'te orduya teslim edilip Chaparral'ın yerini aldığını anlatıyor. Sistemin 1987'de hizmete girdiği, ömrünün sonuna yaklaştığı Nisan 2024 tarihli bir haberde geçer.

İsrail'in 2003'e kadar, Portekiz'in ise 2018'e kadar sistemi bıraktığı yazılıyor; Şili'nin envanteri 2024'e kadar çıkarıldı. Bu bilgiler ikinci el derlemelerden gelir. Ülke ülke durum 16. başlıktaki tabloda toplandı.

Chaparral'ın Halefleri Nelerdir?

Chaparral'ın tek bir doğrudan halefi yoktur; her kullanıcı farklı bir yol seçti. ABD'de Stinger füzesi taşıyan Avenger sistemi onun yerini aldı. Tayvan yerli TC-2 füzesinin kara sürümüne, Portekiz ise Thales'in RapidRanger sistemine yöneldi. Mısır'da ise sistemler yenilendi, yerine yeni bir sistem duyurulmadı.

Düz bir çöl sahasında duran, kulesinde sekiz füze tüpü ve kamera kapsülü bulunan kum rengi tekerlekli askerî kamyon (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
ÜlkeHalefDurum ve not
ABDAvenger (Stinger füzeli)1990'larda Chaparral'ın yerini aldı; ayrıntı Avenger yazısında
TayvanTC-2 (Land Sword II / Kara Kılıcı II) kara sürümüYaklaşık 15 km menzil; Mayıs 2023 teslimi bir haberde, 2025 emeklilik başka haberde
PortekizThales RapidRangerTercih edilen çözüm; Ağustos 2025 haberine göre nihai sözleşme imzalanmamış
MısırBelirtilmedi2019-2020'de mevcut sistemler yenilendi

Portekiz ihalesine katılan firmalar arasında Diehl Defence, ASELSAN, Roketsan, PIT-Radwar, MBDA Fransa ve Thales vardı; yani Türk savunma sanayisinin iki kuruluşu teklif verenler arasındaydı. 2017'deki ilk planda iki radar, sekiz fırlatıcı, sekiz taşınabilir terminal ve sekiz taktik kamyon öngörülüyordu ve bütçe yaklaşık 32 milyon avroydu. Bütçe kısıtları ve gecikmeler kapsamı daraltmış, son durumda üç fırlatıcı (bir tanesi seçenek), bir radar ve iki terminal gündeme gelmişti. Bu bilgiler tek bir savunma haberinden alındı.

Tayvan için ayrıca bir haber, Avenger'ın TC-2 ile birlikte saha hava savunmasını üstleneceğini yazıyor; bu bilgi arama özetinde görüldü, doğrudan okunamadı ve tek kaynaklıdır. Avenger'ın ayrıntıları kendi yazısında bulunuyor.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız