Würzburg Radarı Nedir? Almanya'nın İkinci Dünya Savaşı Uçaksavar Ateş Kontrol Radarının Özellikleri

Würzburg radarı (FuMG 62), Telefunken'in 1940'ta devreye aldığı Alman uçaksavar radarıdır. 560 MHz'de çalışır, 29-40 km menzilli. Özellikleri ve Türkiye durumu.

Würzburg radarı (resmî adıyla FuMG 62, erken biçimiyle FuMG 39 T), Telefunken firmasının İkinci Dünya Savaşı öncesinde geliştirdiği ve 1940'tan itibaren Alman uçaksavar bataryalarına giren hareketli bir ateş kontrol radarıdır. Yaklaşık 50 santimetrelik dalga boyunda çalışır, 3 metrelik çanak anteniyle uçağın uzaklığını ve yönünü ölçer. Savaş boyunca binlerce adet yapıldığı tahmin edilir.

Aşağıdaki bölümler, 20 Kasım 2026'ya kadar erişilen ansiklopedik kaynaklara, müze ve arşiv sayfalarına, Müttefik teknik raporlarını aktaran uzman sitelere ve Fin hava kuvvetleri müzesinin açıklamalarına dayanır. Bir cihazı karşı tarafın nasıl aldatılabileceğine dair uygulama bilgisi bilerek verilmemiştir; elektronik karşı önlemler yalnızca tarihî olay olarak anlatılır.

Akşam karanlığında düz bir tarlada, iki tekerlekli römork üzerinde duran yuvarlak çanak antenli savaş dönemi radarının ve uzaktaki ışıldak huzmelerinin temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: Würzburg'ün menzil, güç ve üretim adedi gibi rakamları kaynaklara göre değişir. Metinde bu farklar açıkça belirtilmiştir; resmî bir fiyat belgesi ise açık kaynakta bulunamamıştır. Tek bir kaynakta geçen rakamlar "tek kaynak" diye işaretlenmiştir.

Würzburg Radarı Nedir?

Würzburg, uçaksavar toplarına hedef bilgisi vermek için tasarlanmış bir yer radarıdır. Hedef uçağın uzaklığını, yönünü ve yüksekliğini ölçer, bu değerleri ateş hesaplayıcısına aktarır. Anten olarak dönebilen bir parabolik çanak kullanır ve yaklaşık 560 MHz dolayında çalışır. Silah değildir, algılama ve ölçme cihazıdır.

Radar Telefunken tarafından geliştirildi ve 1940'ta ilk ordu birimlerine ulaştı. Almanca "Funkmessgerät" yani radyo ölçüm cihazı sözcüğünün kısaltması olan "FuMG" ile başlayan tanımları vardır; en bilinenleri FuMG 39 T ve FuMG 62'dir. Savaş yıllarında bir uçaksavar bataryasının neredeyse standart gözü hâline gelmiştir.

Cihazın adı bir Alman şehrinden gelir, fakat şehirle teknik bir ilgisi yoktur; Alman ordusu radarlara ve yardımcı cihazlara kod adı verirken coğrafi isimleri sık kullandı. İlk modeller ile büyük kardeşi Würzburg-Riese, aşağıdaki bölümlerde ayrı ayrı ele alınır.

Würzburg Radarı Ne İşe Yarar?

Asıl görevi, havadaki bir hedefin yerini top atışı için yeterince doğru bulmaktı. Radar uçağı takip eder, uzaklık ve açı bilgisini hesaplayıcıya verir; hesaplayıcı da topların nereye nişan alacağını üretir. Bulut ve karanlık, optik ölçüm cihazlarını işe yaramaz kılınca bu radar devreye girerdi.

İkinci kullanım alanı gece avcı uçaklarının yönetimiydi. Batı Avrupa'da kurulan "Himmelbett" savunma kuşağında radarlardan biri bombardıman uçağını, diğeri kendi gece avcısını izleyip ikisini buluşturacak verileri sağladı. Üçüncü olarak, ışıldakların uçağa doğru çevrilmesi için de kullanıldı.

Radarın geniş bir bölgeyi tarayan erken uyarı gözü olmadığını bilmek gerekir. Uzak mesafeden gelen uçağı ilk fark eden, daha uzun dalga boylu Freya türü radarlardı; Würzburg ise o hedefi devralıp hassas biçimde izlerdi. Bu işbölümü sonraki bölümlerde ayrıntılı anlatılır.

Würzburg Radarı Hangi Ülkenin?

Würzburg Almanya'ya aittir. Telefunken firması tarafından, Luftwaffe'nin ve Alman Kara Kuvvetleri'nin gereksinimleri için geliştirildi. Adı, Alman ordusunun radar cihazlarına coğrafi kod adlar verme geleneğinden gelir. Deniz Kuvvetleri de aynı radarın uyarlamalarını gemilerde kullandı. Kaynakların hiçbiri radarın başka bir ülkenin tasarımı olduğunu söylemez.

Radar teknolojisinin Almanya'daki iki ayrı kolu karıştırılabilir. Deniz Kuvvetleri'nin GEMA firması Freya ve Seetakt radarlarını yaptı; Telefunken ise Würzburg ailesini geliştirdi. Kaynaklardan biri, Riese sürümünün adlandırmasındaki "G" harfinin GEMA'yı gösterdiğini yazar. Yani ortaklık ve tasarım izleri iki firma arasında dolaşır, fakat ana radar Telefunken'indir.

Savaş sonrasında Würzburg'ün örnekleri başka ülkelerin laboratuvarlarına, müzelerine ve gözlemevlerine dağıldı. Ülke ülke kullanım listesi, bu sayfanın ilgili bölümünde ayrıca verilmiştir.

Würzburg Radarı Özellikleri Nelerdir?

Küçük Würzburg yaklaşık 560 MHz'de (50-54 cm dalga boyu) çalışır, 3 metrelik çanak antenle yaklaşık 29-30 km uzaktaki uçakları izler. Darbe süresi 2 mikrosaniye, tepe gücü kaynağa göre 7-11 kW arasındadır. Aşağıdaki tablo ortak değerleri ve kaynakların ayrıştığı noktaları gösterir. Ayrıntılı rakamlar sürümlere göre değişir.

ÖzellikDeğerNot
Dalga bandı560 MHz civarıBir kaynak 553-566 MHz aralığı verir; 50-54 cm dalga boyu
Darbe süresi2 mikrosaniyeKaynaklar aynı değeri yazar
Darbe tekrar hızıSaniyede 3.750 (küçük set)Riese'de 1.875; bir kaynağın bilgi kutusunda 1.875 yazar
Tepe gücü7-11 kWAynı kaynağın bilgi kutusunda 8 kW
Anten3 m parabolik çanakOrta yatay çizgiden katlanır; römorkla çekilir
Menzil (A modeli)Yaklaşık 29-30 kmD modelinde yaklaşık 40 km
Uzaklık ölçüm hassasiyetiYaklaşık 25 mBir kaynak ±15 m yazar
Açı hassasiyeti (D)Yaklaşık 0,2° yatay, 0,3° düşeyTek kaynak (ansiklopedik özet)
Ağırlık ve ekipYaklaşık 1.769 kg; dört kişiTek kaynak; hangi model olduğu belirsiz

Modeller arasındaki fark, ölçüm doğruluğunda ve ölçümün yapılış biçimindedir. Dört temel sürüm A'dan D'ye alfabetik olarak adlandırılır; bunlar aşağıda sırayla anlatılır.

Würzburg A

İlk seri üretim modeldir ve 1940 baharında hizmete girmeye başladı. Operatör, ekrandaki yankının en güçlü olduğu anı elle yakalamaya çalışırdı, bu da açı doğruluğunu sınırlıyordu. Aynı kaynak, ışıldağın sıklıkla yardımcı olarak kullanıldığını ve Mayıs 1940'ta bir Würzburg'ün tek bir uçağın düşürülmesine, emirleri bir uçaksavar birimine aktararak katkı verdiğini yazar.

Würzburg B

İnce ayar için kızılötesi bir algılayıcı eklenen deneysel modeldir. Kullanılamaz bulundu ve üretimi durduruldu. Bu nedenle hizmet kayıtlarında B'nin hiç görülmemesi şaşırtıcı değildir.

Würzburg C

1941'de "lob anahtarlama" yöntemi eklendi. Reflektörün iki yanında iki dipol bulunur ve operatör iki yankıyı eşit boyda göstermeye çalışırdı. Doğruluk yaklaşık bir derece düzeyine indi. ABD'nin SCR-268 radarındaki yöntemin neredeyse aynısı olduğu belirtilir. Deniz Kuvvetleri bu sürümü FuMO 212 adıyla kullandı.

Würzburg D

1941-1942 arasında ortaya çıkan en yaygın sürümdür. Anten besleme dipolü dönerek koni biçiminde bir tarama oluşturur (konik tarama); dipolün dönüş hızı bir kaynakta 25 Hz olarak verilir. Menzil yaklaşık 40 km'ye çıktı ve eski sahadaki cihazların çoğu bu sürüme yükseltildi. Deniz Kuvvetleri'ndeki karşılığı FuMO 213'tür.

Würzburg Radarı'nın Avantajları Nelerdir?

En büyük üstünlüğü, kötü hava ve karanlıkta uçaksavar atışını mümkün kılmasıydı. Hareketli bir römorkta taşınır, kısa sürede kurulur ve nispeten az eğitimli personelle kullanılabilirdi. Birimler arası değiştirilebilir parçaları ve sağlam yapısı, bakımı kolaylaştırdı. Bu üstünlükler dönemin diğer kısa menzilli ölçüm yöntemlerine göre anlam taşır.

Müttefiklerin ele geçirdiği örnek üzerinde Haziran 1944 tarihli bir İngiliz notu, kullanımın kolay olduğunu, devre tasarımının verimli ve yer yer ustaca bulunduğunu, iki ay boyunca devre arızası görülmediğini ve ana birimlerin sağlamlığını belirtir. Bu not, uzman sitenin aktardığı biçimiyle bilinir; metnin tamamına ulaşılamamıştır.

Finlandiya örneği somut bir sonuç gösterir: Fin hava kuvvetleri müzesine göre Würzburg-Dora radarı, uçaksavar uyarı süresini 3-4 dakika uzattı ve topların menzillerinin sonuna kadar ateş açabilmesini sağladı. Bu değerler müzenin açıklamasıdır, bağımsız bir ölçüm değildir.

Üçüncü avantaj, Alman radar ailesinin içindeki esnekliğidir. Aynı elektronik, küçük çanakla uçaksavar bataryalarında, büyük çanakla Riese olarak gece avcı yönetiminde ve gemilerde kullanıldı. Bu yeniden kullanım, üretimi hızlandırdı.

Würzburg Radarı'nın Dezavantajları Nelerdir?

Würzburg'ün başlıca zayıflıkları kısa menzili, operatör becerisine bağımlılığı ve elektronik karıştırmaya açık olmasıdır. Yaklaşık 30-40 km'lik erişim uzak hedefler için yetersizdi. Sonuçlar, kullanan kişinin yeteneğine büyük oranda bağlıydı ve karşı tarafın yaptığı elektronik müdahaleler ciddi sorun çıkardı. Ayrıca kendi başına bir erken uyarı aracı olmadığı için başka radarlara bağımlıydı.

Bir İngiliz değerlendirme notuna göre dipolün dönüşü darbe hızına bağlanmamıştı. Bu yüzden yankının genliği sıfırdan en yüksek değere kadar değişiyor, ekranda yankı dolu bir leke gibi görünüyor ve hedef aramak zorlaşıyordu. Ayrıca A modelinde ışıldağa ihtiyaç duyulması, radarın tek başına yeterli olmadığını gösterir.

Cihaz ayrıca elektronik harbin hedefi oldu. Şubat 1942'deki Bruneval baskınından sonra Müttefikler cihazın özelliklerini öğrendi; 1943'ten sonra yapılan karıştırma ve şerit atma yöntemleri etkinliğini ciddi biçimde azalttı. Alman tarafı karşı önlemler geliştirdi, ancak bunlar menzili kısalttı. Ayrıntılar karıştırma bölümünde verilmiştir.

Würzburg Radarı Ne Zaman Geliştirildi?

Geliştirme 1935 yazında Telefunken'in kendi imkânlarıyla başlattığı denemelerle başladı, Luftwaffe'nin 1938 sonunda verdiği sözleşmeyle ciddiyet kazandı ve Temmuz 1939'da Rechlin'de Hitler'e gösterildi. İlk seri cihazlar 1940'ta orduya girdi. Bazı tarihler kaynaklara göre bir iki yıl oynar. Alfabetik sürümler ise 1940-1942 arasında birbirini izledi.

TarihOlayKaynak notu
1933 (bir kaynakta 1934)Telefunken laboratuvar yöneticisi Wilhelm Runge, deniz laboratuvarından Rudolf Kühnhold ile görüşür ve radyo konumlama fikrini önce gerçekçi bulmazKaynaklar yıl konusunda farklı
1935 baharıGEMA'nın başarısı Runge'yi ikna eder, Telefunken'de hızlandırılmış bir radar programı başlarAnsiklopedik özet
1935 yazı50 cm'lik verici dikey çevrilir; üstünden geçen bir Junkers Ju 52'den güçlü yankı alınırAynı özet
1936Darbeli çalışma, çift yönlü anten ve parabolik reflektör eklenen "Darmstadt" prototipi uçağı yaklaşık 5 km'de algılarBir kaynak yazı 1936, diğeri Şubat 1936 testini yazar; Darmstadt'ın dalga boyu iki kaynakta farklıdır
1938 sonuLuftwaffe, uçaksavarları desteklemek için Telefunken'e üretim sözleşmesi verirTek kaynak
Temmuz 1939FuMG 62 ve FuMG 39 T prototipi Rechlin'de Hitler'e gösterilirAnsiklopedik özet
Mayıs 1940A modelleri birliklere girmeye başlarAynı özet
1941Konik taramalı D modeli tanıtılırBir kaynak D'yi 1942 diye yazar
27-28 Şubat 1942Bruneval baskınında bir Würzburg A'nın parçaları İngiltere'ye götürülürBirden çok kaynakta tutarlı
24-25 Temmuz 1943Hamburg'a yapılan hava harekâtında ilk kez şerit atılırTutarlı

Tabloda görülen en tartışmalı konu, "Darmstadt" adının neyi gösterdiğidir. Bir kaynak bunu 1,8 m dalga boylu (yaklaşık 170 MHz) küçük güçlü bir deneme sistemi diye tanımlar; öteki, aynı adı 50 cm'lik prototip için kullanır. İkisinin de Würzburg'ün öncülü olduğu kabul edilir; farkın nedeni açık kaynakta belgelenmemiştir.

Türkiye'de Würzburg Radarı Kullanılıyor mu?

Hayır; açık kaynakta Türkiye'nin Würzburg aldığını veya kullandığını gösteren doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor. Üstelik cihaz 1940'lı yıllara ait bir teknolojidir ve bugün ilk hat hava savunmasında kullanıldığı bilinmez. Türkiye'nin güncel radar altyapısı bambaşka bir kuşağa aittir. Bu yüzden başlık altında yalnızca kanıtlanabilen bilgi yazılmıştır.

İkinci Dünya Savaşı boyunca Türkiye resmî olarak tarafsız kaldı. Hem Türkçe hem İngilizce arama yapıldığında, Türk silahlı kuvvetlerinin bu Alman radarını satın aldığına dair akademik makale, arşiv notu veya müze kaydı çıkmadı. Bu sonuç "kullanılmadı" anlamına gelmez, yalnızca elde kanıt bulunmadığını gösterir.

Okur Türkiye'de yer alan modern radarları merak ediyorsa, bu sözlükteki Eralp, Kürecik ve Serhat gibi radar maddeleri çok daha güncel bir tablo sunar. Würzburg ile Türkiye arasında belgelenmiş bir bağ kurulamadığı için bu başlık altında başka bir iddia yazılmamıştır.

Würzburg Radarı ile Chain Home Radarı Arasındaki Fark Nedir?

İkisi farklı görevler için yapılmıştı: Chain Home uzun dalga boylu sabit bir erken uyarı zinciriydi, Würzburg ise kısa dalga boylu hareketli bir ateş kontrol radarı. Biri yüzlerce kilometre öteden uçak sürülerinin yaklaştığını bildirirdi, öteki tek bir hedefi hassasça izlerdi. "Hangisi iyi" sorusu bu yüzden yanlış sorudur.

ÖlçütWürzburg (FuMG 62)Chain Home (İngiltere)
GörevUçaksavar ateş kontrolü, gece avcı yönetimiErken uyarı, uçak sürüsü tespiti
Çalışma bandıYaklaşık 560 MHz (50 cm)20-55 MHz arası; tipik 20-30 MHz (yaklaşık 12 m)
AntenDönen parabolik çanak, 3 mSabit çelik ve ahşap kuleler, geniş yayın alanı
Tespit uzaklığıYaklaşık 29-40 kmYaklaşık 160 km (bazı sayfalarda 190 km)
HassasiyetOnlarca metre, yaklaşık derece altı açıMenzilde yaklaşık 1 km tipik; açıda geniş
YapıHareketli, römorkla taşınırSabit tesis; savaşın başında 21 istasyon
ÜretimBinlerce, tahmini1945'e doğru 40'tan fazla istasyon

Chain Home, hazır ticari bileşenlerle kurulabildiği için uzun dalga boyunu kullandı ve sabit bir ağ olarak düşünüldü. Radar ölçümü, İngiltere'de Dowding sisteminin telefon bağlantılı merkezine akıyor, oradan avcı uçaklarına yön veriliyordu. Würzburg ise bu zincire karşılık gelmez; Chain Home'un Alman denkliği daha çok Freya ve sonradan Wassermann ile Mammut'tur.

Alçak uçan hedefler için İngilizler Chain Home Low (yaklaşık 200 MHz, 1,5 m dalga boyu) adlı ayrı bir radar kurdu. Bu radar, Würzburg'e dalga boyu bakımından daha yakındır, fakat hâlâ erken uyarı ve izleme işi görür, top ateşi yönetmez. Müttefiklerin top ateşini yöneten SCR-268 gibi radarlar ise görev bakımından Würzburg'e daha yakındır; bir ansiklopedik özet, SCR-268'in lob anahtarlama yönteminin Würzburg C ile neredeyse aynı olduğunu yazar.

Würzburg Radarı Uçakları Nasıl Tespit Ediyordu?

Radar kısa radyo darbeleri gönderir ve uçağın metal gövdesinden yansıyıp dönen çok zayıf yankıyı dinler. Darbenin gidiş-dönüş süresi uzaklığı verir, antenin baktığı yön ise açıyı. Würzburg her darbeyi 2 mikrosaniye sürdürür ve saniyede binlerce darbe gönderirdi; yankılar osiloskop ekranında dikey çıkıntılar olarak görünürdü.

Operatör ekrandaki çıkıntıyı bir işaretçiyle eşleştirirdi. İnce uzaklık ölçüm birimi EAG 62 işaretleyiciyi hedefin üstüne koyar, aynı anda operatör kulaklıktan da dinlerdi. Uzman bir sitenin aktardığına göre pervane dönüşünün yankıya yaptığı titreşim kulaklıkta duyulabilirdi; şerit bulutları bu özelliği taklit edemediği için gerçek uçağı ayırt etmeye yardım ederdi.

Loş bir ekipman kabininde yatay çizgi ve birkaç dikey çıkıntı gösteren küçük yuvarlak yeşil osiloskop ekranının, düğmelerin ve kulaklığın temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Açı ölçümü için Würzburg C ve D'de ayrı yöntemler vardı: C'de iki dipolün sağ ve sol yankısı eşitlenir, D'de ise dönen besleme dipolü yankının hangi yöne kaydığını gösterirdi. Yükseklik açısı ayrı bir operatörce okunurdu. Ayrıntılı iş bölümü "nasıl çalışırdı" bölümünde anlatılıyor.

Würzburg Radarı Hangi Bölümlerden Oluşuyordu?

Bir Würzburg istasyonu çanak anten ve dönen besleme dipolü, verici-alıcı kutusu, darbe üreteci, ara frekans bölümü, iki gösterge birimi, güç kaynağı ve bunları bağlayan kablolardan oluşurdu. Sistem römorklara bölünmüştü; hangi parçanın hangi araçta olduğu ayrıntıları kaynaklarda net değildir. Ana birimlerin kod adları ve görevleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.

BölümKodİşlevi
Anten ve dipolDA 62 (ızgara tipi dönen dipol)Konik taramayı sağlayan besleme elemanı; yöntem Telefunken'den Runge ve Stepp'e atfedilir
Verici-alıcı kutusuS 62Darbeyi üretir, yankıyı alır; dalga kılavuzu hatlarıyla anteni besler
Darbe üreteciIG 62Vericiye darbe zamanlamasını verir
Ara frekans modülüZFV 62Zayıf yankıyı güçlendirir
Ana göstergeANG 62Uzaklık, yatay ve düşey açıyı ekranda gösterir
İnce uzaklık birimiEAG 62Hedef yankısının üzerine işaretleyici koyar; operatör kulaklıkla da dinler
Güç kaynağıKarbon yığınlı regülatör, NA III220 V şebekeyi yaklaşık 180 V'a sabitler; ızgara gerilimini üretir
Dost-düşman tanımaFuG 25a "Erstling"İlk Würzburg tanıma sisteminin yerini alan ortak düzen

Düzen yedek parça açısından da elverişliydi. Bruneval'den ele geçen cihazı inceleyen Müttefikler, modüler yapının arıza arama ve onarımı kolaylaştırdığını gözlemledi. Almanya'da bulunan bir örnekte "üç römorkun" hâlâ bir arada durduğunu aktaran bir İngiliz sözlü tarih kaydı da vardır; bu bilgi tek kaynaktır ve doğrulanamamıştır.

Würzburg Radarının Maliyeti Ne Kadardı?

Resmî bir fiyat veya birim maliyet açık kaynakta yayımlanmış değildir. Reichsmark cinsinden bir tutar bulunamadı. Elimizdeki tek ölçüt göreli bir karşılaştırmadır: Daha sonra geliştirilen Mannheim radarının maliyeti yaklaşık olarak Würzburg D'nin üç katı diye yazılır. Bir kaynakta yalnızca başka bir radarla göreli kıyas bulunur.

Bu göreli bilgi, Würzburg'ün seri üretimde nispeten ucuz kaldığına dair bir ipucudur. Alman sanayisi toplam olarak 3.000-4.000 adet, bir kaynağa göre ise 4.000'in üstünde Würzburg üretti; rakam kaynaklarda farklıdır. Büyük Riese için tahmin en çok 1.500 adettir. Bir cihazın kaça mal olduğunu bu adetlerden çıkarmak mümkün değildir.

Veri notu: Fiyat bilinmediği için bu sayfada tahmini bir tutar verilmemiştir. Mannheim'in "üç kat" maliyeti, tek bir ansiklopedik listede geçen göreli ifadedir.

Radarın değerini anlamak için fiyattan çok üretim adetlerine ve görevdeki rolüne bakmak öğreticidir. Çok sayıda batarya, radarsız kalmak yerine bir Würzburg ile donatıldı; bu, cihazın çoğaltılabilir bir araç olarak planlandığını düşündürür, ancak bu bir yorumdur ve belgelenmiş bir bilgi değildir.

Würzburg Radarı Hangi Yıllarda Kullanıldı?

Almanya'da hizmet süresi 1940'tan Mayıs 1945'e kadar sürdü. Finlandiya'da 1943'te alınan cihazlar 1950'li yıllara kadar kullanıldı. Savaş sonrasında bazı Würzburg antenleri bilimsel çalışmalarda yeniden görev yaptı; Çekoslovakya'daki bir gözlemevinde kullanılan örnek 1994'e kadar Güneş'in radyo akısını ölçtü. Bu süre içinde cihazın görevleri ve sürümleri de değişti.

DönemKullanım
1940-1941A ve C modelleri Alman uçaksavar birliklerine dağıtılır
1941-1945D modeli yaygınlaşır; Riese gece avcı yönetiminde ve kıyı savunmasında çalışır
1943-1950'lerFinlandiya'daki altı Würzburg-Dora (Fin adıyla "Irja") hava savunmasında görev yapar
1945'ten sonraCambridge'de Güneş lekeleri, Hollanda'da gökbilim gözlemleri için anten olarak kullanılır
1956-1994Çekoslovakya'daki Ondřejov gözlemevinde Güneş radyo akısı ölçümü
1990 dolayıBir müzenin FuSE 62 D örneği bu tarihe kadar çalışır durumda tutulur
Küçük bir teknik müze binasının önündeki çimenlikte duran eski, paslanmış ızgara yapılı parabolik radar çanağının sabah ışığındaki temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Askerî kullanımın kısa sürmesi, teknolojinin hızlı ilerlemesinden kaynaklandı. Bir ansiklopedik özete göre Würzburg, 1939'dan sonraki üç dört yıl boyunca en iyi uçaksavar ateş kontrol radarı sayıldı; sonra 10 cm dalga boylu sistemler onun yerini aldı. Alman tarafında santimetre dalga boylu yeni radarlar ise çok az sayıda yapıldı. Bu geçişin ayrıntıları halefler bölümündedir.

Korunmuş örnekler de vardır: Berlin'deki Gatow askerî tarih müzesinde bir Würzburg-Riese, Finlandiya'da Tikkakoski ve Tuusula'da Würzburg-Dora örnekleri sergilenir.

Würzburg Radarı Ne Kadar Uzaklığı Tarayabiliyordu?

Küçük Würzburg A yaklaşık 29-30 km, D modeli yaklaşık 40 km uzaktaki uçakları izleyebiliyordu. Büyük Riese için bir kaynak yaklaşık 70 km, bir diğeri 80 km'ye kadar iki kademeli ölçek verir. Fin müzesi küçük sette 25-28 km'lik azami ölçüm uzaklığını yazar. Rakamlar nominal değerlerdir.

SürümMenzil bilgisiKaynak notu
Würzburg AYaklaşık 29-30 kmAnsiklopedik özet ve diğer sayfalar
Würzburg DYaklaşık 40 kmAynı özet; deniz sürümü FuMO 213 için 40-60 km yazılır
Würzburg-Dora (Finlandiya)25-28 kmFin Hava Kuvvetleri Müzesi
Würzburg-RieseYaklaşık 70 kmBir kaynakta 0-40 ve 40-80 km olarak iki ölçek
Himmelbett bölgesi (yarıçap)Yaklaşık 35 kmWürzburg erişimine göre ayarlanmış

Menzil bilgileri tek bir sayıya bağlanamaz; hedefin büyüklüğü, yüksekliği, hava koşulları ve cihazın o günkü durumu sonucu değiştirirdi. Buradaki değerler kaynakların verdiği tipik veya nominal rakamlardır. Hedefin ne kadar uzaktan görülebildiği ile ne kadar uzaktan izlenebildiği ayrı sorulardır; bu fark "kaç km ötesini görebiliyordu" bölümünde ele alınıyor.

Würzburg Radarı Aynı Anda Kaç Hedefi İzleyebiliyordu?

Bir Würzburg aynı anda yalnızca tek bir hedefi izlerdi. Bu sonuç, kaynakların doğrudan bir rakam vermemesi nedeniyle cihazın çalışma biçiminden çıkarılmıştır: operatör bir yankıya kilitlenir ve onun uzaklık ve açısını izlerdi. Birden çok uçağın aynı anda izlenmesi için birden çok radar gerekirdi.

Bu tasarım sınırı gece avcı yönetiminde de görülür. Kaynaklardan birine göre bir Himmelbett bölgesinde iki Würzburg çalışırdı: biri bombardıman uçağını, diğeri kendi avcı uçağını izlerdi. Bir başka uzman sitesi aynı işi iki Würzburg-Riese ve iki Freya ile anlatır. İki kaynağın farkı bölgeye ve zamana göre değişen donanımdan kaynaklanıyor olabilir; açık kaynaktan bunu ayırmak mümkün olmadı.

Kareli bir ızgaranın ortasında yan yana duran iki radar göstergesi simgesinin ve ızgarayı çaprazlayan iki eğri izin soyut şeması
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Himmelbett, her hedef için kendine ait bir "kutu" ve her kutu için ayrı bir radar çifti demekti; sistem bu yüzden aynı anda çok sayıda uçağın geçtiği bombardıman akınları karşısında zorlandı. Bu radarların aynı anda yönetebildiği hedef sayısına ilişkin başka bir rakam kaynaklarda yoktur.

Würzburg Radarı Hangi Ülkelerde Kullanıldı?

Doğrulanabilen asıl kullanıcı Almanya'dır; Finlandiya 1943'te altı Würzburg-Dora satın aldı. Japonya'ya bir örnek gönderildi ve kopyalandı, ancak seri hizmete girdiğine dair kanıt yoktur. Savaş sonrasında İngiltere, Hollanda ve Çekoslovakya gibi ülkeler antenleri bilimsel amaçla kullandı. Almanya dışındaki kayıtlar aşağıda ülke ülke anlatılmıştır.

ÜlkeKullanım biçimiGüvenilirlik notu
AlmanyaLuftwaffe, kara ordusu ve Kriegsmarine; üretici ülkeÇok kaynakta tutarlı
Finlandiya1943'te altı Würzburg-Dora; Helsinki ve Kotka bataryalarıFin Hava Kuvvetleri Müzesi sayfası
Japonya1944-1945'te denizaltıyla gönderilen FuMG 62 D örneğinin kopyasıUzman sitesi; kopya tek prototip gibi anlatılıyor
İngiltereBruneval'den alınan parçalar; sonradan Cambridge'de bilimsel kullanımBirden çok kaynak
Hollanda, Çekoslovakya1950'lerde gökbilim ve Güneş gözlemiAnsiklopedik kaynaklar, bilimsel makaleler

Almanya

Radar üç ordu kolunda kullanıldı. Hava Kuvvetleri ağır uçaksavar bataryalarında ve gece avcı yönetiminde, kara ordusu hareketli birliklerinde, Deniz Kuvvetleri ise gemilerde ve yüzer bataryalarda kullandı. Gemilerdeki karşılığı FuMO 211, 212 ve 213 numaralarını taşır; bunlar sırasıyla A, C ve D sürümlerine denk gelir.

Finlandiya

Finlandiya cihazı "Würzburg-Dora" diye aldı; Fin envanterinde "Irja" adını taşıdı. Müze sayfasına göre 1943'te alınan altı cihazdan dördü Helsinki'ye, ikisi Kotka'ya yerleştirildi. Freya türü erken uyarı radarının Fin adı "Raija", büyük Riese için kullanılan ad ise "Riitta"dır. Bir başka kaynak sayfasında rakam "62" gibi görünür; bu muhtemelen bir yazım hatasıdır ve müze ile uyumlu olan "altı" değeri kullanılmıştır.

Japonya

Almanya, 1944-1945 civarında Japon hava kuvvetlerine yardım için FuMG 62 D tipi bir örneği denizaltıyla gönderdi. Japonya'da yapılan kopyanın ince uzaklık ölçüm birimi EAG 62'nin, göstergesi ise ANG 62'nin sadeleştirilmiş kopyasıdır. Kopyanın sayısı veya hizmet süresi bu kaynakta verilmemiştir; fotoğraf savaş sonrasında bir Amerikan ekibinin ziyaretinde çekilmiştir.

Savaş sonrası kullanıcılar

Cavendish Laboratuvarı'nda Martin Ryle ve Derek Vonberg, 1945'ten itibaren RAE Farnborough'dan alınan iki Würzburg anteniyle Güneş lekelerini gözlemledi. Hollanda'da Kootwijk'te 1950'lerin başında kıyı Würzburg radarlarının antenleri Samanyolu'nun spiral kolları üzerine hidrojen hattı gözlemlerinde kullanıldı. Çekoslovakya'da Ondřejov'da yaklaşık 1956'dan itibaren iki FuSE 65 çanağı çalıştı.

Kaynak notu: İtalya, Macaristan, Romanya veya İspanya gibi ülkelerin envanterinde Würzburg bulunduğuna dair doğrulanmış bir kayıt bulunamadığı için bu ülkeler listeye alınmamıştır. Bir uzman, Müttefiklerin incelediği D modeli bir cihazın 1943 sonbaharında İtalya'da ele geçirilmiş olabileceğini varsayar; bu bir varsayımdır ve İtalya ordusunun kullanımı anlamına gelmez.

Würzburg Radarı Hangi Frekansta Çalışıyordu?

Würzburg yaklaşık 560 MHz'de, yani 50-54 santimetre dalga boyunda çalışıyordu. Bir kaynak 553-566 MHz'lik bir aralık verir. Bu bant, o dönemin erken uyarı radarlarının uzun metrelik dalga boylarına göre çok kısaydı ve küçük bir çanak anteni mümkün kıldı. Dalga boyu, anten boyutuyla birlikte ışın genişliğini belirleyen temel ölçüdür.

Dalga boyu ile anten boyu arasında doğrudan bir bağ vardır: Işın ne kadar dar olacaksa anten dalga boyuna göre o kadar büyük olmalıdır. 3 metrelik çanak, 50 santimetrelik dalga boyunda yaklaşık altı dalga boyu genişliğinde bir açıklık demektir ve operatörün kullanabileceği dar bir ışın üretir. Aynı çanak, Chain Home'un 12 metrelik dalga boyunda kullanılsaydı pratik olmazdı.

Karşılaştırma için: Freya yaklaşık 120-130 MHz'de, Chain Home ise 20-55 MHz arasında çalışıyordu. Dolayısıyla Würzburg daha yüksek bir frekansta, daha hassas ve daha kısa menzilli bir iş görüyordu. Cihazın birkaç farklı frekansa ayarlanabildiği, Bruneval'deki inceleme sonrasında Müttefikler tarafından anlaşıldı; sonraki gelişme karıştırma bölümünde anlatılıyor.

Würzburg Radarının Anteni Ne Kadar Büyüktü?

Küçük Würzburg'ün anteni yaklaşık 3 metre çapında bir parabolik çanaktı. Çanak, orta yatay çizgisinden katlanabilir, böylece tekerlekli römorkta taşınırdı. Würzburg-Riese'nin çanağı ise 7,4-7,5 metreydi ve bir kamyon römorkuna sığmadığı için sabit tesisler veya demiryolu vagonları kullanıldı. Cihazın hangi sürüm olduğu anten boyunu doğrudan etkiliyordu.

Çanağın ortasında kısa bir direk ve ucunda küçük bir dipol bulunurdu. D modelinde bu dipol saniyede yaklaşık 25 kez döner ve konik bir tarama yapar. Bir kaynağa göre çanak, Zeppelin firmasının yaptığı bir reflektördü. Cihazın tamamının ağırlığı için tek bir kaynakta yaklaşık 3.900 libre (1.769 kg) yazar; hangi modelin kastedildiği belirsizdir.

Yatay orta çizgisinden katlanabilen, iki tekerlekli römork üzerindeki yuvarlak gri parabolik çanağın ve ortasındaki kısa dipol direğinin temsili yakın plan görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Anten çapının neden önemli olduğuna gelince, çap büyüdükçe ışın daralır ve açı doğruluğu artar. Riese'nin 0,1-0,2 derecelik açı doğruluğu bu nedenle doğrudan top ateşi için yeterli sayılır; 3 metrelik çanaklı modellerde doğruluk C'de yaklaşık bir derece, D'de 0,2-0,3 derece düzeyindeydi. Ayrıntılar Riese bölümündedir.

Würzburg Radarı Neleri Tespit Edebiliyordu?

Würzburg, metal gövdeli uçakları, yani bombardıman ve avcı uçaklarını tespit edip izliyordu. Büyük sürümü Riese, V-2 roketlerinin fırlatma bölgesi yakınında da kullanıldı. Deniz sürümleri ise gemilerden uçak izlerdi. Küçük hedefler, alçak uçuşlar ve yerdeki araçlar radarın görev alanında değildi. Hedef türleri radarın dalga boyuyla ve çanak çapıyla sınırlıydı.

Alçak irtifada uçan hedefler, radyo dalgaları görüş hattı boyunca ilerlediği için ufkun altında kalabilir; bu, o dönemin tüm radarlarının ortak sınırıdır ve Chain Home için de ayrı bir radar (Chain Home Low) geliştirilmesine yol açmıştır. Ayrıca 1943'ten sonra bombardıman uçaklarından atılan şerit demetleri ekranda sahte yankı üretti; operatörün işi gerçek uçağı bunlardan ayırmaya çalışmaktı.

Bir ansiklopedik kaynak, Peenemünde yakınlarındaki Lubmin'de bir Würzburg-Riese'nin V-2 roketlerini "yönlendirdiğini" yazar. "Yönlendirme" sözcüğü tam olarak ne yapıldığını açıklamaz; radarın bu konuda izleme için kullanıldığı biçiminde anlaşılması daha temkinli bir okumadır. Cihazın uzay veya balistik füze radarı olarak tasarlanmadığı kesindir.

Würzburg Radarı Nerelerde Kullanıldı?

Würzburg'ün izleri Atlantik kıyısından Baltık'a ve Kuzey Avrupa'ya kadar uzanır. Fransa'da Bruneval, Almanya'da Peenemünde yakınındaki Lubmin, Batı Avrupa'daki gece avcı kuşağı, Finlandiya'nın Helsinki ve Kotka bataryaları ile Tirpitz gibi gemiler bilinen belli başlı konumlardır. Bu bölüm ülke sıralaması değil, bilinen saha ve olay listesidir.

Bruneval, Fransa'nın kuzeyinde, Le Havre'ın yaklaşık 19 km kuzeyindeki bir kıyı köyüdür. Burada 1942'de İngiliz paraşütçüler bir Würzburg A'nın parçalarını aldı; baskının ayrıntıları karıştırma bölümünde yer alır. Aynı sahada radar istasyonunu yaklaşık 30 asker koruyordu ve çevrede yaklaşık 100 kişilik bir birlik bulunuyordu.

Lubmin, Peenemünde roket test merkezine yakındır. Ağustos 1943'teki Hydra harekâtı bu merkeze saldırdı, ancak ansiklopedik özete göre yakındaki Würzburg-Riese bu saldırıdan etkilenmedi. Bu, radarın savaş ortamında bile kritik tesislerin yakınında kullanıldığını gösterir.

Gemilerde, Würzburg'ün deniz sürümleri uçaksavar ateş kontrolünde kullanıldı. Tirpitz'in üçüncü uçaksavar yönetim kulesine 1944 ilkbaharı veya yazında "büyük olasılıkla Würzburg-C ya da D" yerleştirildiği, "Udine, Ariadne, Niobe ve Arcona" yüzer bataryalarının da FuMO 212 veya 213 ile donatıldığı yazılıdır. Tirpitz'deki cihazın modeli "büyük olasılıkla" diye geçtiği için kesin değildir.

Savaştan sonra kalan örneklerden bazıları Gatow'daki müzeye ve Finlandiya'daki iki müzeye ulaştı.

Würzburg Radarı Silah Atar mıydı?

Hayır, Würzburg hiçbir mermi, füze veya enerji atmazdı. Yalnızca algılar ve ölçerdi. Uçak vurma işini radardan gelen veriyi kullanan uçaksavar topları yapardı; radar bu zincirde, topların nereye nişan alacağını hesaplayan cihaza bilgi veren bir göz görevi görürdü. Radar yalnızca bir algılayıcı olarak çalışırdı.

Radarın verdiği uzaklık ve açı bilgisi, Kommandogerät adı verilen mekanik ve elektrikli bir hesaplayıcıya girerdi. Bu cihaz uçağın hızını, yönünü ve mermi uçuş süresini işleyerek topların hangi noktaya ateş edeceğini bulurdu. Bu süreçte kullanılan en bilinen silahlar 88 mm FlaK 88, 37 mm FlaK 37 ve 40 mm FlaK 40 topları gibi sistemlerdi; bu sözlükteki ilgili maddeler top tarafını ayrıntılı anlatır.

Radarın yarattığı yanlış anlama, onun "uçak düşüren sistem" diye anılmasıdır. Fin müzesi cihazın topların ateşini daha doğru ve daha uzak mesafeden açmaya yardım ettiğini söyler; yani katkı, atış doğruluğunu ve uyarı süresini artırmaktır. Bu iddianın ölçümü bağımsız değildir, müze açıklamasıdır.

Würzburg Radarı Kaç Km Ötesini Görebiliyordu?

Görmek ile izlemek aynı şey değildir: Würzburg yaklaşık 30-40 km ötedeki uçağı hassasiyetle izlerdi, fakat uçağın kendisi bundan daha uzaktaysa radar onu hiç göstermezdi. Daha uzağı ancak Freya gibi radarlar yüz kilometrelerce öteden fark ederdi. Sayılar menzil bölümündeki tabloda verilmiştir. Bu iki kavram sıkça karıştırılır.

Radarın erişimini sınırlayan üç etken vardır. Birincisi verici gücüdür: yaklaşık 8 kW'lık darbeler uzak bir uçaktan çok zayıf yankı döndürür. İkincisi dalga boyudur; 50 cm'lik kısa dalgalar görüş hattı boyunca ilerler ve alçaktaki hedefler yeryüzü eğriliği ile engellerin ardında kalabilir. Üçüncüsü ekran ve operatördür: çok zayıf yankı gürültüden ayrılmazsa, hedef var olsa bile fark edilmez.

Himmelbett bölgelerinin başlangıçta yaklaşık 35 km yarıçaplı olması, radarın bu sınırına göre ayarlandığını gösterir. Güçlü radarlar gelince bölgeler 160 km genişliğe kadar büyüdü; ancak bu büyümede Würzburg değil, daha uzun menzilli radarlar belirleyiciydi.

Würzburg Radarı Nasıl Konuşlandırılırdı?

Küçük Würzburg, römork üzerinde bataryanın yakınına çekilir, çanak anten açılır ve cihaz düz bir zemine yerleştirilirdi. Büyük Riese ise sabit bir kule, beton platform veya demiryolu vagonu gerektirirdi. İkisi de kablolarla güç kaynağına ve hesaplayıcıya bağlanırdı. Burada ayrıntı verilmemiş, yalnızca genel düzen anlatılmıştır.

Radarın ateş yönetim cihazına kabloyla bağlanması gerektiği için, makul bir çıkarımla, ikisi birbirine yakın yerleştirilirdi; bunu doğrudan belirten bir kaynak yoktur. Uzak bir erken uyarı radarı hedefi bildirir, Würzburg de o yöne çevrilirdi. Fin örneğinde Freya'nın görevi bu ön bildirimdi.

Şubat 1942'deki Bruneval baskınından sonra Almanlar Würzburg istasyonlarının çevresine dikenli tel halkaları çekti; tarihçilere göre bu halkalar havadan istasyonları kolayca görünür kıldı. Büyük Riese sabit tesislere yerleşti; bir sürümü ise demiryolu vagonuna monte edildi. Cihazın taşınabilir olması, hızlı yer değiştirmesine imkân tanırdı, fakat kaynaklarda kurulum süresine dair bir rakam yoktur.

Veri notu: Kurulum süresi, ekip sayısının model bazında dağılımı ve römork sayısı açık kaynakta tek bir doğrulanmış kayda dayandırılamadı. Bu nedenle bu başlıkta rakam verilmemiştir.

Würzburg Radarı Nasıl Çalışırdı?

Çalışma düzeni dört aşamalıydı: Erken uyarı radarı hedefi bildirir, Würzburg o yöne çevrilir, operatörler hedefe kilitlenir ve uzaklık ile açı verileri hesaplayıcıya aktarılırdı. İş bölümü açıktı; birkaç kişi ayrı birimleri ve ayrı ölçümleri yönetirdi. Her aşamada ayrı bir ekip üyesi sorumluluk taşırdı.

Uzaklık operatörü ince uzaklık birimiyle hedef yankısının üstüne işaretleyici koyar ve aynı anda kulaklığı dinlerdi. Yatay yön çanağın döndürülmesiyle ayarlanır; yükseklik açısını ise ayrı bir operatör küçük bir ekrana bakarak ayarlardı. Hangi görevi kaç kişinin üstlendiği sürüme göre değişirdi ve ayrıntı kaynaklarda yoktur. Hesaplayıcı bu üç değeri aldığında, hedefin konumu ve hızı belli olurdu.

Güç kaynağı da ekibin işiydi. Radar, 220 voltluk şebekeyi karbon yığınlı bir regülatörle yaklaşık 180 volta sabitler; ön panelde kırmızı bir lamba devre yüküne göre gerilimin ayarlanması gerektiğini bildirirdi. Operatör gerilimi lamba sönene kadar artırır veya azaltırdı.

Çalışma sonuçları büyük oranda operatörün becerisine bağlıydı. İngiliz notu cihazın göreli olarak eğitimsiz personelle bile çalışabildiğini söylese de, A modelinde yankının elle yakalanması doğruluğu düşürürdü. D modelinde konik tarama bu işi otomatikleştirdi, ancak yine de insan müdahalesi gerekirdi.

Würzburg-Riese Nedir?

Würzburg-Riese (FuMG 65), "Dev Würzburg" anlamına gelen, aynı elektroniği 7,4-7,5 metrelik çok daha büyük bir çanakla birleştiren sürümdür. Menzili kaynağa göre 70-80 km'ye çıkar ve açı doğruluğu 0,1-0,2 derece düzeyindedir. Kamyon römorkuna sığmadığı için sabit tesislerde veya demiryolu vagonlarında çalıştı. Bu sürüm, aynı ailenin en büyük üyesidir.

Kıyı kumullarında beton bir sığınağın yanında, yüksek bir döner kaide üzerinde duran çok büyük ızgara yapılı parabolik çanağın bulutlu gökyüzü altındaki temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
ÖzellikWürzburg-RieseNot
Resmî adFuMG 65 (FuSE 65)Demiryolu sürümü FuMG 65 E; Freya anteni kullanan bir G sürümü de vardır
Anten7,4-7,5 m parabolik çanakKaynaklar 7,4 ve 7,5 yazar
Darbe tekrar hızıSaniyede 1.875Küçük sette 3.750
MenzilYaklaşık 70 km; 0-40 ve 40-80 km ölçekleriİki kaynak farklı yazar
Uzaklık doğruluğuUygun koşullarda 20-50 mUzman sitesi
Açı doğruluğuYaklaşık 0,1-0,2 dereceAnsiklopedik özet
Üretim adediEn çok yaklaşık 1.500Tahmin; kaynaklar kesin sayı vermez

Riese, Himmelbett kuşağında tek bir uçağı izlemek için kullanıldı; bir uçak için bir radar gerekliydi. Fin kayıtlarında Riese modeline "Riitta" adı verilir; Finlandiya'da kullanılıp kullanılmadığı bu kaynaklarda açık değildir. Aynı elektroniği taşıyan "Gigant" adlı çok daha büyük bir sürüm tasarlandı, verici gücü 160 kW olarak yazıldı, fakat seri üretime girmedi.

Riese'nin ışını, bir uzman sitesine göre, hedefi kendi kendine bulmak için çok dardı. Bu yüzden önce Freya benzeri bir radar hedefi bildirir, Riese de o yöne çevrilirdi. Berlin'deki Gatow müzesinde bir Riese korunmaktadır.

Würzburg Radarı Uçaksavar Bataryalarıyla Nasıl Birlikte Çalışırdı?

Radar hedefin uzaklığını ve açısını ölçer, bu bilgi hesaplayıcıya elektrikle aktarılırdı. Hesaplayıcı uçağın hızını ve rotasını işleyerek öne atış değerlerini üretir, toplar da bu değerlere göre yönlendirilirdi. Zincirin her halkası ayrı bir ekip tarafından yürütülür, doğruluk en zayıf halkanın düzeyine inerdi. Ayrıntılar aşağıdadır.

Gece karanlığında yukarı bakan çok namlulu ağır bir uçaksavar topunun, üç ayaklı bir ölçüm cihazının ve römork üzerindeki radar çanağının, aralarında kablolar uzanırken temsili görüntüsü
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

İlk dönemde bu bağlantı elektrikli değil, sözlü olabilirdi: Mayıs 1940'ta bir Würzburg'ün emirleri bir uçaksavar birimine aktararak tek bir uçağın düşürülmesine yardım ettiği yazılır. Sonraki yıllarda radar verisi doğrudan hesaplayıcıya iletildi ve kötü görüş koşullarında atış yapılabilmesi mümkün oldu; FlaK 37 ve FlaK 40 maddelerinde bu zincirin top tarafı anlatılır.

Finlandiya örneği, birlikte çalışmanın pratik sonucunu gösterir. Müzenin açıklamasına göre Freya türü "Raija" hedefi bulur, "Irja" o yöne çevrilir, ölçülen yön ve uzaklık toplara aktarılır ve bataryalar bulut veya karanlıkta bile ateş açabilirdi. Müze, uyarı süresinin 3-4 dakika arttığını yazar. Bu, bağımsız doğrulanmamış bir müze açıklamasıdır.

Radar, ışıldakların yönlendirilmesinde de kullanılırdı. Bir kaynak, Würzburg'ün uçaksavar optik ölçüm cihazlarını ve ışıldakları yönlendirmek için kullanıldığını yazar.

Würzburg Radarı Neden 'FuMG 62' Olarak da Anılır?

FuMG, Almanca "Funkmessgerät" (radyo ölçüm cihazı) sözcüğünün kısaltmasıdır ve Almanların radar için kullandığı terimdir. 62 ise Luftwaffe'nin radara verdiği numaradır; 39 T adı ise 1939'u ve Telefunken'i (T) çağrıştırır. İkisi aynı cihaza verilmiş farklı kayıt adlarıdır. Adlandırma, Almanya'da radar cihazlarının kurumlara göre farklı numaralanmasından kaynaklanır.

Kayıt adları kurumlara göre değişir. Hava Kuvvetleri FuMG 62, cihazın ilk adı FuMG 39 T, uçaksavar topçuları FuMG (Flak) 40 T/A, bazı Almanca kayıtlar ise FuSE 62 yazar. Deniz Kuvvetleri aynı sürümleri FuMO 211, 212 ve 213 diye adlandırdı. Harf eki ise sürümü verir: A, B, C veya D.

Fin kayıtları ek bir karışıklık yaratır: Finlandiya, cihazı "Würzburg-Dora" olarak aldı ve "m/39 Würzburg C Irja" olarak envantere geçirdi. Büyük Riese'nin FuMG 65'teki "G" harfi ise GEMA'ya işaret eder. Dolayısıyla "FuMG 62" adı daha çok Luftwaffe ve Telefunken tarafındaki küçük Würzburg'ü anlatır.

Würzburg Radarı Müttefiklerce Nasıl Karıştırıldı?

Müttefikler önce radarı yakından inceledi: Şubat 1942'de Bruneval baskınıyla bir Würzburg A'nın parçalarını aldı. Ardından Temmuz 1943'te Hamburg'a yapılan harekâtta ilk kez alüminyum şeritlerden oluşan "Window" bulutları atıldı. Sonra elektronik gürültü yayan "Carpet" vericileri kullanıldı. Almanlar da karşı önlemler geliştirdi. Tüm olaylar tarihli ve olgusal biçimde aktarılmıştır.

Bruneval baskını 27-28 Şubat 1942 gecesi yapıldı. Yaklaşık 120 kişilik İngiliz paraşütçü grubu, Binbaşı John Frost komutasında, radarın parçalarını söktü ve bir Alman radar teknisyenini esir aldı. RAF'ın radar teknisyeni Uçuş Çavuşu C. W. H. Cox'un söküm için yalnızca birkaç dakikası vardı; Askerî Madalya gerekçesi, yarım saat sürmesi beklenen bir işten söz eder. İnceleme, cihazın geniş bir frekans aralığında ayarlanabildiğini gösterdi; bu yüzden tek bir frekansı bastıran basit karıştırıcılar yetersiz kalacaktı.

Window'un icadı 1942 başında TRE'den Joan Curran'a atfedilir. Ancak İngilizler, Almanların kopyalayacağı endişesiyle bunu bir yıldan uzun süre kullanmadı. Hamburg'a yönelik 24/25 Temmuz 1943 gecesindeki ilk kullanımda 791 uçaktan 12'si kaybedildi (yaklaşık yüzde 1,5); kaynaklar, Window'un düşük kaybın önemli nedeni olduğunu yazar. Alman tarafında radar yönlendirmeli savunma bu gecede ciddi şekilde bozuldu. Almanların da kendi şerit sistemi "Düppel" vardı; ilk kullanımı 7/8 Ekim 1943'tedir.

Carpet vericileri, belirli bir frekans bandına gürültü yayan karıştırıcılardı. İlk uygulamada birçok verici, Würzburg bandına uçuş öncesinden önceden ayarlanırdı; 1944'ün ikinci yarısında ise uçak içinden hedef sinyale göre ayarlanan "nokta" karıştırma kullanıldı. Bir uzman sitesi, bu yöntemlerle bir bombardıman grubundaki uçaksavar kaybı oranlarında düşüş olduğunu yazar; sayıların güvenilirliğini ise yazar kendisi sorgular, bu yüzden burada rakam verilmemiştir.

Almanlar, Würzburg'e en az altı değişiklik yaptı: Taunus, Nürnberg ve Würzlaus gibi adlandırılan bu önlemler pervane titreşimi veya Doppler etkisi gibi gerçek hedeflerin özelliklerini kullanarak sahte yankıları ayırmaya çalışırdı. Uzman sitesi, bu değişikliklerin hepsinin menzili azalttığını yazar. Bruneval'den sonra Almanlar çalışma frekanslarını da daha geniş bir alana yaymaya başladı. Bu bölüm tarihî bilgi niteliğindedir; hiçbir yöntemin ayrıntısı veya uygulaması verilmemiştir.

Kaynak notu: Karıştırma önlemlerinin etkinliğine dair kayıp oranları, bir uzman sitesinin aktardığı ve yazarın güvenilirliğini sorguladığı değerlerdir; bağımsız doğrulama bulunmadığı için metne alınmamıştır.

Würzburg Radarını Kim Geliştirdi?

Radarın arkasındaki isim, Telefunken'in radyo araştırma laboratuvarı yöneticisi Wilhelm Runge'dir. Runge'ye 1930'ların ortasında mühendis Wilhelm Stepp ve danışman Hans Hollmann eşlik etti. Luftwaffe'nin 1938 sonunda verdiği sözleşmeyle Telefunken, ordu için ilk seri cihazları üretti. Reflektörü Zeppelin firması yaptı. Kişilerin görev dağılımı aşağıdaki tabloda toplanmıştır.

Runge önce Rudolf Kühnhold'un radyo konumlama fikrini gerçekçi bulmadı. Kühnhold, Deniz Kuvvetleri laboratuvarını yönetiyordu ve Tonographie firmasının sahipleriyle GEMA'yı kurdu; bu firma Freya ve Seetakt radarlarını geliştirdi. 1935 baharında GEMA'nın başarısı Runge'yi ikna etti ve Telefunken'de hızlandırılmış bir program başladı.

Wilhelm Stepp, dupleksörü tasarladı ve ilk deneme sistemine, memleketinin adıyla "Darmstadt" adını verdi. Hollmann, 1,8 metre dalga boylu bir darbe modülasyonu sistemi üzerinde danışmanlık yaptı. Konik tarama yönteminin Runge ve Stepp'e atfedilmesi ise bir uzman sitesinin bilgisidir; ansiklopedik bir özet bu konudan söz etmez.

Kişi veya kurumRolüKaynak notu
Wilhelm RungeTelefunken araştırma laboratuvarı yöneticisi; programın başıBirden çok kaynak
Wilhelm SteppDupleksör ve "Darmstadt" adı; konik tarama yöntemiKonik tarama bilgisi tek uzman sitesinde
Hans HollmannDarbe modülasyonu danışmanıAnsiklopedik özet
Rudolf Kühnhold, GEMARadyo konumlama fikrini öne süren deniz laboratuvarı; Freya ve SeetaktÇok kaynak
Zeppelin firması3 m çanak reflektörünün yapımıTek kaynak
Luftwaffe1938 sonu sözleşmesi; 50 cm'lik ateş kontrol sistemini finanse eden kurumAnsiklopedik özet

Savaştan sonra Runge Mayıs 1945'te Telefunken'e döndü, şirketin mühendislik bölümünü yeniden kurdu ve Ulm'daki Telefunken araştırma enstitüsünü 1963'te emekli olana kadar yönetti. 1955'te profesör unvanı aldı.

Würzburg Radarı'nın Halefleri Nelerdir?

Doğrudan halefler Mainz, Mannheim ve Ansbach radarlarıdır; hepsi aynı 50 cm bandında, daha doğru ölçüm hedefiyle tasarlandı. Santimetre dalga boylu Marbach ise az sayıda yapıldı. Hiçbiri Würzburg'ün yaygınlığına ulaşamadı. Savaşın son yıllarında üretilen bu cihazların çoğu hizmete girecek kadar yaygın olmadı.

RadarYıl ve özellikÜretim ve durum
FuMG 63 Mainz1941; 3 m dolu reflektör, 25-35 km menzilMannheim gelene kadar yalnızca 51 adet
FuMG 64 Mannheim3 m kafes reflektör, 25-35 km menzil; ±10-15 m doğrulukMaliyeti yaklaşık Würzburg D'nin üç katı olduğu için az konuşlandı
FuMG 75 Mannheim-Riese7 m reflektörBirkaç adet; uçaksavar füzesi izleme araştırmasında kullanıldı
FuMG 68 Ansbach1944; hareketli, 4,5 m katlanır reflektör, 53,6 cm dalga boyu, 8 kWAz sayıda; hiçbiri operasyonel hizmete girmedi
FuMG 76 Marbach9 cm'lik Berlin vericisi, Ansbach reflektörüYaklaşık üç adet tamamlandı

Mainz'in yerini alan Mannheim, Würzburg'ün yaptığını daha doğru yapıyordu, fakat pahalıydı. Mannheim-Riese ve Ansbach de aynı çizgideydi; Ansbach'ın tasarımı daha hareketli bir sistem olmasına rağmen savaşın sonuna kadar hizmete girmedi.

Asıl rakip teknoloji, 10 cm dalga boylu mikrodalga radarlardı. Bir ansiklopedik özet, Würzburg'ün 1939'dan sonraki üç dört yıl boyunca en iyi uçaksavar ateş kontrol radarı olduğunu, sonra bu sistemlerin yerini aldığını söyler. Marbach bu geçişi denemeye çalışan çok sınırlı bir Alman çabasıdır.

Savaştan sonra Würzburg'ün doğrudan bir halefi olduğunu belirten kaynak bulunamadı. Çanak antenle konik tarama düşüncesinin sonraki radar kuşaklarına ulaşması genel radar tarihi gözlemidir ve belirli bir cihaza bağlanamadı; bu sözlükteki daha yeni radar maddeleri güncel tabloyu gösterir.

İLGİLİ HABERLER