Khordad-3 Nedir? İran'ın Orta Menzilli Hava Savunma Sisteminin (Sevom Khordad) Özellikleri

Khordad-3 (Sevom Khordad), İran'ın 2014'te tanıttığı orta menzilli hava savunma sistemidir. Bildirilen menzil 50-75 km; Türkiye'de bulunmuyor.

Khordad-3, Farsça adıyla Sevom Khordad ("3. Hordad"), İran'ın Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri'nin kullandığı, kamyon şasisinde yol alan orta menzilli bir yer-hava füze sistemidir. Mayıs 2014'te tanıtılan sistem; faz dizili bir radar aracı, üçer füze taşıyan fırlatıcılar ve bir gözetleme radarıyla birlikte çalışır. Basında Ra'ad (Raad) ailesinin bir üyesi olarak anılır ve çoğu zaman Khordad-15 ile karıştırılır.

Bu yazı, 20 Kasım 2026'ya kadar yayımlanmış açık kaynakları toplayarak her rakamın yanına kimin söylediğini yazıyor. Sistemin neredeyse bütün teknik değerleri İran makamlarından ya da onları aktaran yayınlardan geliyor; bağımsız bir ölçüm ya da test raporu bulunmuyor. Çatışmalara ilişkin cümleler taraf beyanı olarak ve tarihleriyle verildi, doğrulanamayan her nokta açıkça işaretlendi.

Kuru çakıllı düzlükte üç dikey füze konteyneri taşıyan sekiz tekerlekli ağır kamyon ve yanında düz plakalı faz dizili radar taşıyan ikinci araç, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Veri notu: "Khordad-3", "3rd Khordad", "Third of Khordad", "3 Khordad" ve "3. Hordad" aynı sistemin yazım biçimleridir. Khordad-15 (15. Hordad) ise 2019'da tanıtılan ve farklı bir füze kullanan başka bir sistemdir; aradaki fark aşağıda ayrı başlıkta açıklanıyor.

Khordad-3 Nedir?

Khordad-3, İran'ın yerli olarak sunduğu, tekerlekli bir kamyon üzerinde taşınan ve uçak, seyir füzesi ile insansız hava araçlarına karşı kullanılan orta menzilli hava savunma sistemidir. Bir faz dizili radar, üçlü füze rampası taşıyan araçlar ve geniş alanı tarayan ayrı bir radar birlikte tek bir bataryayı oluşturur.

Ad, Farsça takvimdeki 3 Hordad gününe, yani 1982'de Horramşehr kentinin geri alındığı tarihe gönderme yapıyor; Vikipedi bu bilgiyi Janes'e dayandırıyor. Farsça "sevom" sözcüğü "üçüncü" demek olduğundan sistem Sevom Khordad diye de geçer.

Sistem tek başına bir füzeden ibaret sayılmamalı. Radar, komuta noktası, fırlatıcı araçlar ve füzeler bir bütün olarak çalışır; sözlükte "Khordad-3" denince bu bütünün adı kastedilir. Kullandığı füze ise Taer-2B olarak bildirilir ve ayrı bir başlıkta ele alınıyor.

Khordad-3 Ne İşe Yarar?

Alçak ve orta irtifada uçan savaş uçaklarını, bombardıman uçaklarını, insansız hava araçlarını ve seyir füzelerini uzaktan tespit edip füzeyle durdurmak için tasarlandı. Pratikteki rolü, İran'ın uzun menzilli sistemleriyle kısa menzilli toplar arasındaki orta katmanı doldurmaktır. Menzil ve irtifa değerleri İran'ın beyanıdır.

İran'ın 2014'teki ilk tanıtımında sistemin farklı uçak türlerini ve seyir füzelerini izleyebildiği söylendi; adı verilmeyen bir Muhafız komutanı (Fars Haber Ajansı aktarımı) sistemin Rus S-300 ile kıyaslanabilir olduğunu söyledi ve menzilin ilerleyen yıllarda 100, sonra 200 km'ye çıkarılacağını ekledi. Bu beyan, sistemin mevcut gücünden çok hedeflenen yönü anlatır.

Janes, sistemin performansının sık sık Rus Buk ailesiyle kıyaslandığını yazıyor. Buk, kara birliklerini ve kritik noktaları havadan gelen tehditlerden korumak için kullanılan orta menzilli bir sistem; ayrıntıları ayrı yazısında anlatılan Buk-M2E de aynı sınıfa girer. IRNA'nın Ocak 2024 tatbikat haberinde tatbikatın nükleer, ekonomik ve ticari merkezlerin korunmasını alıştırdığı yazılıyor ve Khordad-3 aynı haberde tatbikata katılan sistem olarak geçiyor. Yani sistem, hem birlik hem de sabit tesis savunması için sunuluyor.

Kıyı ovası üzerinde üç yatay irtifa bandına bölünmüş soyut katmanlı hava savunma çizimi, alt bantta kısa menzilli araç, orta bantta füze kamyonu, üst bantta uzak radar kulesi siluetleri, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Operasyonel olarak bu rolün sınırı belirgin: balistik füzelere karşı kullanım için İran'dan bir iddia gelmedi. Ayrıntı "Neleri Vurabilir?" başlığında.

Khordad-3 Hangi Ülkenin?

Khordad-3 İran'ındır. Sistemi İran Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri geliştirdi ve kullanıyor; IRNA, Ocak 2024'te sistemi Devrim Muhafızları'nın ürettiğini ve yerli füzelerle donatıldığını yazdı. Kullanıcı olarak doğrulanmış tek ülke de İran'dır. Başka bir ülkenin üretime ortak olduğuna dair bir açıklama ya da haber de yok.

Üretici kurum konusunda kaynaklar tam örtüşmüyor. Army Recognition sayfası geliştiriciyi Savunma ve Silahlı Kuvvetler Lojistik Bakanlığı, imalatçıyı ise Havacılık Sanayii Kuruluşu olarak veriyor; aynı sitenin Mayıs 2024 tarihli haberi ise sistemi Devrim Muhafızları'nın Radar Savunma Çalışmaları Merkezi'ne bağlıyor. Janes ve IRNA ise sistemi doğrudan Devrim Muhafızları'na atfediyor. En çok tekrar edilen ve resmî açıklamaya yakın olan bilgi, Muhafızların elinde olduğudur.

İran dışına satıldığına dair doğrulanmış bir sözleşme bulunmuyor; ayrıntı "Hangi Ülkelerde Var?" başlığında.

Khordad-3 Özellikleri Nelerdir?

Khordad-3; üç füzeli rampa taşıyan tekerlekli araçlara, faz dizili bir ateş kontrol radarına ve ayrı bir gözetleme radarına dayanan orta menzilli bir sistemdir. İran'ın bildirdiği menzil 50 ile 75 km arasında, irtifa ise 25-30 km civarındadır; daha uzun rakamlar başka kaynaklardan gelir.

ÖzellikBildirilen değerDayanak
SınıfYol hareketli, orta menzilli yer-hava füze sistemiİran beyanı; Janes, Army Recognition
Kullanıcıİran Devrim Muhafızları Hava-Uzay KuvvetleriIRNA (Ocak 2024), Janes
FüzeTaer-2B (araç başına 3 füze)Vikipedi, Army Recognition; resmî veri sayfası yok
Menzil50 km (Mayıs 2014); 50-75 km (Haziran 2019); Taer-2B için 105 km'ye kadar anılıyorFars aktarımı, Press TV, Army Recognition; değerler birbirinden farklı
Hedef irtifası25 km (2014), 25-30 km (2019)İran açıklamaları, Press TV
Eş zamanlı müdahale4 hedef, toplam 8 füzePress TV (Haziran 2019)
RadarX bandı, aktif faz dizili ateş kontrol radarıArmy Recognition, Vikipedi; üretici açıklamadı
Batarya düzeni1 radarlı fırlatıcı araç + 2 fırlatıcı araç = 9 füzeArmy Recognition, Vikipedi
Araç boyutuYaklaşık 8,9 x 2,5 x 2,5 mYalnızca Army Recognition
Yol hızıYaklaşık 65 km/sa; yaklaşık 500 km seyirYalnızca Army Recognition (Mayıs 2024)
Fiyat, füze hızı, füze ağırlığıAçıklanmadıAçık kaynakta yok

Tablodaki hiçbir satır bir üreticinin yayımladığı bir kataloğa dayanmıyor. Menzil için kullanılan rakamlar, radarın görme mesafesi, füzenin uçuş mesafesi ve hedefin gerçekten vurulabildiği mesafe birbirine karıştığı için dalgalanıyor; ayrıntı "Menzili Ne Kadar?" başlığında.

Khordad-3'ün Avantajları Nelerdir?

Başlıca güçlü yönü hareketliliği ve faz dizili radarıdır: araçlar yolda ilerleyebiliyor, radar birkaç hedefi aynı anda izleyebiliyor ve her fırlatıcı araç üç füze taşıyor. İran'ın bildirdiğine göre sistem yerli üretimdir ve yedek parça ile füze üretimi ülke içinde yapılabiliyorsa dışa bağımlılık azalır.

Sayılabilecek diğer avantajlar şunlar. Faz dizili anten, mekanik dönen bir antene göre hedefleri daha hızlı tarayabilir ve birden çok füzeyi aynı anda yönlendirebilir; Press TV, İran'ın verdiği rakam olarak aynı anda dört hedefe sekiz füze yönelttiğini yazdı. Aynı aileden Tabas ve 9 Dey gibi türevlerin bulunması, ortak şasi ve radar parçalarının kullanılabilmesi anlamına geliyor (Army Recognition sayfası bu ortaklığı yazıyor).

Üçüncü olarak, sistemin bir taburda dört bataryadan oluşması ve bir gözetleme radarına bağlanması, tek başına bir kamyondan fazlasını sunuyor. Bu avantajlar İran'ın beyanlarına ve birkaç analiz yazısına dayanıyor; bağımsız bir test bulunmadığından, "kâğıt üzerindeki" güç olarak okunmalı.

Khordad-3'ün Dezavantajları Nelerdir?

En belirgin sınır, orta menzil sınıfında kalmasıdır: bildirilen en yüksek rakamlar bile S-300 ya da Bavar-373 gibi uzun menzilli sistemlerin altında. Ayrıca her araçta yalnızca üç füze bulunuyor, yeniden yükleme stoku açıklanmadı ve performansı bağımsız olarak ölçülmedi. Bu sınırların çoğu bağımsız bir ölçüme değil, beyanlara dayanıyor.

Diğer noktalar da şöyle sıralanabilir. Rakamların neredeyse tamamı İran'dan geliyor; menzil, irtifa ve hedef sayısı için ortak bir doğrulama yok. Fiyat açıklanmadığı için, ucuz bir dron ile pahalı bir füzenin maliyet dengesi hesaplanamıyor. Radar tabanlı her sistem gibi arazi şekli ve hava koşulu, tespit ve takip mesafesini kısaltabilir.

Savaş sınavı da tartışmalı. 20 Haziran 2019'daki düşürme olayında ABD ile İran uçağın konumu konusunda anlaşamıyor; Şubat 2026'da İsrail ordusunun bir "SA-65" bataryasını vurduğunu duyurması ise Army Recognition tarafından Khordad-3 olarak yorumlandı, resmî teyit yok. İran'ın hava savunmasını "kırılgan ve iyi entegre edilmemiş" diye tarif eden analizler de var (FPRI, Ekim 2025, Breaking Defense'ten CNS değerlendirmesine atıfla); bu genel bir değerlendirmedir, bir tek sisteme ait kanıt sayılmaz. Detay "Kullanıldığı Yerler" ve "RQ-4 Global Hawk Olayı" başlıklarında.

Khordad-3 Ne Zaman Üretildi?

Sistem Mayıs 2014'te Tahran'daki Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri sergisinde tanıtıldı. Habere göre İranlı uzmanlar onu 18 ayda tasarlayıp üretti. Temelindeki Ra'ad platformu ise Eylül 2012'de bir geçit töreninde gösterilmişti; sonraki yıllarda yeni sürümleri ve türevleri ortaya çıktı. Tanıtım gününü kaynaklar 11 ya da 12 Mayıs olarak veriyor.

TarihGelişmeKaynak
21 Eylül 2012Ra'ad sistemi bir askerî geçit töreninde gösterildiVikipedi (Taer-2 maddesi, Mashregh atfıyla)
Aralık 2012"Velayet-91" tatbikatında Ra'ad adıyla bir füze denemesi bildirildiVikipedi; aynı füze olup olmadığı belirsiz
11-12 Mayıs 20143. Hordad tanıtıldı; Tabas ve diğer Ra'ad yapılandırmaları aynı dönemde gösterildiAirforce Technology (12 Mayıs 2014), Vikipedi
2016Ra'ad ailesinin birkaç yapılandırması Tahran'da bir törende göründüVikipedi (tek kaynak)
Şubat 2017Bir hava savunma tatbikatında sistem görüntülendiJanes (fotoğraf yazısı)
20 Haziran 2019İran, bir ABD Donanması insansız uçağını vurduğunu açıkladıJanes, Press TV, CENTCOM
21 Mayıs 2021Kısa menzilli türev 9 Dey tanıtıldıJanes (25 Mayıs 2021)
Ekim 2021, Ocak 2024"Velayet Göklerinin Savunucuları" tatbikatlarında kullanıldıCSIS, IRNA
28 Şubat 2026İsrail ordusu bir bataryayı vurduğunu duyurdu; sistemin adı resmî olarak verilmediYnet, Army Recognition yorumu

Veri notu: Tanıtım tarihini Vikipedi 11 Mayıs 2014 olarak veriyor, ama dayandırdığı Janes yazısı Temmuz 2014 tarihli ve balistik füzelerle ilgili; atıf bu tarihi doğrulamıyor. Airforce Technology haberi 12 Mayıs 2014 tarihlidir ve tanıtımın o günlerde yapıldığını gösteriyor.

Türkiye'nin Khordad-3'ü Var mı?

Hayır. Türkiye'nin Khordad-3 aldığına, denediğine ya da bu konuda görüşme yaptığına dair açık kaynakta resmî bir açıklama ya da güvenilir bir haber yok. Sistem yalnızca İran'da kullanılıyor ve İran şimdiye kadar sistem için bir ihracat sözleşmesi duyurmadı. Bu konuda ne bir görüşme ne de bir sevkiyat haberi var.

Türkiye'nin orta irtifa ve yüksek irtifa katmanında bilinen sistemleri ise başka yazılarda ele alınan HİSAR-O ile SİPER ailesi ve Temmuz 2019'da ilk parçaları teslim edilen Rus yapımı S-400'dür. Khordad-3'ün Türkiye'de görülmesi için ne bir sözleşme ne bir sevkiyat belgesi var.

Khordad-3 mü Daha İyi, Khordad-15 mi?

İki sistem aynı görevi paylaşmadığı için "hangisi daha iyi" diye sıralamak doğru olmaz. Khordad-3 daha eski ve daha kısa menzilli bir orta katman sistemidir; Khordad-15 ise 2019'da tanıtıldı ve İran daha uzun menzil bildirdi. Ölçüt seçilmeden verilen her hüküm yanıltıcıdır.

ÖlçütKhordad-3 (3. Hordad)Khordad-15 (15. Hordad)
TanıtımMayıs 20149 Haziran 2019 (Janes, CSIS)
Bağlı olduğu aileRa'ad ailesi, Taer-2B füzesiSayyad-3 füzesiyle anılıyor
Fırlatıcı görünümüAraç başına üç dikey füzeAraç başına dört konteyner (Janes)
Atış menzili beyanı50-75 km; Taer-2B için 105 km'ye kadar anılıyor75 km (Janes); başka kaynaklar 120-150 km
İrtifa beyanı25-30 km27 km
Eş zamanlı hedef4 hedef, 8 füze (Press TV)6 hedef (Savunma Bakanı Hatami)
Savaş sınavı2019 düşürme iddiası, konum tartışmalı2026 F-35 iddiası, ABD reddetti; ayrıntısı kendi yazısında

Karışıklığın bir nedeni adların benzerliği: ikisi de Farsça takvimdeki bir Hordad gününden geliyor. 3 Hordad, Horramşehr'in geri alınışı; 15 Hordad ise 1963 ayaklanması. İkinci neden, haberlerin sistem adını sık sık "Khordad" diye kısaltması ve olayları yanlış sisteme bağlaması.

Somut bir örnek: Haziran 2019'daki ABD insansız uçağı düşürmesini Janes, Breaking Defense ve Army Recognition 3. Hordad'a bağlıyor; yalnızca StrategyPage (Ekim 2021) olayı Khordad-15'e atfediyor. Khordad-15'in teknik ayrıntıları ve kendi savaş iddiaları ayrı yazısında ele alınıyor, bu sayfada tekrarlanmadı. Basit bir ayırt etme ipucu fırlatıcıdır: üç dikey konteynerli araç 3. Hordad'a, dört konteynerli fırlatıcı ise 15. Hordad'a işaret eder.

Khordad-3 F35 Vurabilir mi?

Bunu gösteren kanıt yok. İran, Khordad-3 için düşük görünürlüklü uçaklara karşı bir yetenek duyurmadı; Mart ve Nisan 2026'da öne sürülen F-35 iddiaları ise ya ABD tarafından reddedildi ya da başka bir uçağın (F-15E) düşmesine dönüştü. Sistemin adı hiçbir olayda resmen doğrulanmadı.

Kronolojiyle bakalım. IRGC, 19 Mart 2026'da bir F-35'i "ciddi biçimde hasarlı" bıraktığını açıkladı; CENTCOM 22 Mart'ta bu iddiayı reddetti (Anadolu Ajansı). Militarnyi'nin haberine göre IRGC'nin o dönemde gösterdiği görüntülerde Khordad-15 yer alıyordu, yani 3. Hordad değil (bu bilgi tek kaynaklı). 3 Nisan 2026'da ABD'nin bir F-15E'si düştü; İran önce bunun bir F-35 olduğunu söyledi, sonra enkaz F-15E olarak tanımlandı (The War Zone, 3 Nisan 2026).

The Week, 5 Nisan 2026 tarihli haberinde New York Times'a atıfla İran'ın 3. Hordad'ı kullanmış "olabileceğini" yazdı; bu cümle bir ihtimaldir ve haberin kaynağı doğrudan okunamadı. NBC News ise 30 Mayıs 2026'da ABD'li yetkililere dayanarak uçağın Çin yapımı omuzdan atılan bir füzeyle vurulmuş olabileceğini aktardı (The Aviationist, 31 Mayıs 2026). Yani kesin bir sistem adı yok.

Genel olarak, radarları görünür olmayacak biçimde küçültülmüş uçaklar her radara karşı daha kısa mesafede fark edilir; Khordad-3'ün X bandı radarının bu tür bir hedefe karşı ölçülmüş bir performansı ise yayımlanmadı. Bu yüzden "vurabilir" ya da "vuramaz" demek spekülasyon olur.

Khordad-3 Kaç Parçadan Oluşur?

Bir Khordad-3 bataryası üç tür araçtan kurulur: faz dizili radar taşıyan fırlatıcı araç, iki ek fırlatıcı araç ve komuta noktası. Taburda bunlara ortak bir gözetleme radarı eklenir. Army Recognition ve Vikipedi'ye göre bir tabur dört bataryadan oluşur. Resmî bir kadro şeması yayımlanmadı.

BileşenGöreviAdet (bildirilen)
Gözetleme radarı (Bashir)Geniş alanı tarar, hedef bilgisini bataryalara verirTabur başına 1
Komuta noktasıBataryalar arası veri akışı ve hedef paylaşımıTabur başına 1
Radarlı fırlatıcı araçAteş kontrol radarı ve 3 füze taşırBatarya başına 1
Fırlatıcı araç3 füze taşır, radarlı araçtan komut alırBatarya başına 2
Arka güvertesinde üç dikey füze konteyneri bulunan, kabin arkasında büyük düz faz dizili radar anteni taşıyan ağır askerî kamyon, ayakları indirilmiş, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Gözetleme radarı

Army Recognition ve Vikipedi, tabur seviyesinde "Bashir" adlı S bandı üç boyutlu faz dizili bir radardan söz ediyor ve tespit menzilini 350 km yazıyor. İkisi de aynı ikincil kaynaktan (Military-Today) beslendiği için bu rakam tek kaynaklı sayılmalı. Radarın ayrıntıları resmî olarak yayımlanmadı.

Radarlı fırlatıcı araç

Ön tarafa yerleştirilmiş faz dizili radarı ve arka güvertede üç füzeyi taşıyan araçtır. Army Recognition, iki hidrolik dengeleme ayağından ve 8,9 metrelik uzunluktan söz ediyor. Aynı sayfa şasinin bir Belarus aracına benzediğini, ardından önemli farklar bulunduğunu yazıyor; yani şasi menşei açıklanmadı.

Fırlatıcı ve komuta araçları

İki ek fırlatıcı araç yalnızca füze taşır ve radarlı araca bağlı çalışır. Komuta noktasının, radar karıştırması altında da çalışabilen veri bağlantılarına sahip olduğu Army Recognition ve Vikipedi tarafından yazılıyor; bu bir İran beyanıdır, bağımsız doğrulama yok.

Khordad-3 Fiyatı Nedir?

Khordad-3'ün fiyatı açıklanmadı. Ne bir batarya ne bir füze için resmî bir maliyet, ne de bir ihracat sözleşmesi tutarı yayımlandı. Açık kaynakta bu sisteme ait bir bütçe kalemi ya da tedarik bedeli yok; bu yüzden bu sayfada bir rakam verilmiyor.

Sistem yalnızca Devrim Muhafızları'nın envanterinde görünüyor; kamuoyuna yansıyan bir ihale, sözleşme ya da ödeme belgesi yok. Rus Buk-M2E gibi dış görünüşü benzetilen sistemlerin fiyatları da bu sistemin fiyatı yerine geçmez; benzerlik bir maliyet eşdeğerliği anlamına gelmez. Bu yüzden fiyat tahmini yapılmadı.

Khordad-3 Kaç Yılında Üretildi?

Tek bir yıl vermek zor. Sistem 2014'te tanıtıldı; temelindeki Ra'ad platformu 2012'de gösterildi; Vikipedi'nin atıf verdiği bir derleme ise hizmete girişi 2016 olarak yazıyor. "Üretildi" sözcüğünün neyi kastettiğine göre 2012, 2014 ya da 2016 doğru olabilir. Seri üretimin başlangıcı ise açıklanmadı.

Yıllara tek tek bakalım. 2012: ilk Ra'ad aracı ve Taer-2 füzesi bir geçit töreninde kamuya gösterildi. 2014: 3. Hordad yapılandırması, yani faz dizili radarlı sürüm tanıtıldı; haberlere göre geliştirme 18 ay sürdü. 2016: Vikipedi'nin Military-Today'e dayandırdığı hizmet yılı; resmî bir duyuru değil. Seri üretimin başladığına dair net bir tarih ya da üretim adedi hiçbir kaynakta yer almıyor.

Olayların tarih sırası, "Ne Zaman Üretildi?" başlığındaki zaman çizelgesinde duruyor. Sistemin güncel sürümlerinin 2014'tekiyle aynı olup olmadığı da belirsiz; Army Recognition, motor, arayıcı ve radar iyileştirmeleri yapıldığını yazıyor ama ayrıntı vermiyor.

Khordad-3 Menzili Ne Kadar?

İran'ın bildirdiği menzil, ilk tanıtımda 50 km, 2019'da 50-75 km idi. Taer-2B füzesi için 105 km'ye kadar bir değer de anılıyor, daha uzun füzeyle 200 km iddiası ise yalnızca ikincil kaynaklarda geçiyor. Rakamlar birbirinden uzaklaşıyor çünkü farklı ölçüleri anlatıyor. Tablo her rakamın kimden geldiğini gösteriyor.

DeğerKim söylüyorNe ölçüsü
50 kmMuhafız komutanı, Fars aktarımı (12 Mayıs 2014)Tanıtım menzili; 100 ve 200 km "gelecek hedef"
50-75 kmPress TV (20 Haziran 2019)Operasyonel menzil
50-75 kmArmy Recognition (Şubat 2026)Değerlendirilen füzeler Sayyad-2 ya da Taer-2B
105 kmArmy Recognition, VikipediTaer-2B füzesi, aerodinamik hedef
50-150 kmWashington Enstitüsü 2023 tablosuYalnızca arama özetinde görüldü
200 kmArmy Recognition (2024), Defence Security Asia"Taer-3" iddiası; resmî teyit yok
Yaklaşık 70 kmJanes'in aktardığı CENTCOM haritası2019 olayında atış noktasıyla uçak arası

Son satır, bağımsız bir kaynağın ölçüye yakın tek verisidir: 2019 olayında ABD haritası, atış noktasını yaklaşık 70 km uzakta gösteriyor. Bu mesafe, İran'ın bildirdiği üst sınıra uyuyor ama bir rekor ya da sınır değil, tek bir atışın uzaklığı. Bir derleme (GlobalSecurity), 2012'deki ilk Ra'ad için söylenen 50 km'nin, benzer yaştaki Buk-M2 ile HQ-16'nın 40-45 km'sine bakınca yüksek göründüğünü belirtiyor; bu bir yorumdur.

Bir de ölçü karışıklığı var: radarın hedefi görme mesafesi, füzenin uçabileceği mesafe ve gerçekten vurabildiği mesafe aynı şey değil. Army Recognition radar için 200 km üstünü yazıyor; bu bir algılama değeri olup füze menziliyle toplanmamalı. Ana değer olarak 50-75 km alınabilir; üst rakamlar "iddia edildi" etiketiyle okunmalı.

Khordad-3 Bataryasında Kaç Füze Var?

Her fırlatıcı araçta üç füze bulunuyor. Bir batarya bir radarlı araç ile iki fırlatıcı araçtan kurulduğu için dokuz füze hazır durumda taşınır (Army Recognition, Vikipedi). Dört bataryalık bir taburda bu sayı 36'ya çıkar; bu toplam, Army Recognition'ın verdiği ve hesaplamayla örtüşen bir rakamdır.

Fırlatıcıdaki füze sayısını Army Recognition başka bir bölümde "3 ya da 4" yazıyor; ancak aynı kaynağın Şubat 2026 haberi, görüntüde "dikey dizilmiş üç silindirik konteyner" gördüğünü söylüyor. Bu yüzden bu yazıda üç esas alındı. Yedek füze yükleme sayısı, ikmal aracı adedi ve depo stoku hiçbir yerde açıklanmadı.

Vikipedi'nin Ra'ad maddesi, bir taburu dört radarlı araç ve sekiz fırlatıcı araç olarak tarif ediyor; bu da aynı düzenin başka bir anlatımıdır (dört kere bir radarlı artı iki fırlatıcı). Eş zamanlı atış sınırı da farklı yazılıyor: Press TV dört hedefe sekiz füze, Vikipedi hedef başına iki füze diyor; ikisi uyumlu.

Khordad-3 Hangi Ülkelerde Var?

Doğrulanmış tek kullanıcı İran'dır. Suriye'de bulunduğu yönünde dolaşan iddialar teyit edilmedi, başka bir ülkenin satın aldığı da duyurulmadı. Army Recognition sistemi Mayıs 2024 haberinde "Suriye Hava Savunma Kuvvetleri"nin de kullandığını yazıyor ama ne tarih ne kaynak veriyor. Sistem için bir ihracat sözleşmesi ya da teslimat haberi de yok.

ÜlkeDurumDayanak
İranHizmette, doğrulanmışResmî tanıtım, tatbikat haberleri, İsrail ordusu açıklaması (2026)
SuriyeDoğrulanmadıArmy Recognition kaynak vermeden yazıyor; 2018'de bir bataryanın Suriye'de vurulduğu iddiası tek kaynaklı
Diğer ülkelerKanıt yokİhracat sözleşmesi ya da teslimat haberi yok

2018 iddiası şu: GlobalSecurity derlemesi, Kudüs Gücü'nün 3. Hordad'ı Suriye'ye getirdiğini ve Nisan 2018'de İsrail saldırısında vurulduğunu yazıyor (arama özetinde Ynet analizine atfediliyor; dayanak tek kaynak). Aynı olayı Wall Street Journal (Times of Israel aktarımıyla, 18 Nisan 2018) farklı anlatıyor: hedef, İran'ın Rus yapımı Tor sistemi olarak yazılıyor. İki anlatım örtüşmediği için bu iddia olgu olarak alınmadı.

Khordad-3 Maksimum Hızı Ne Kadar?

Füzenin azami hızı resmî olarak açıklanmadı. Taer-2B için Mach değeri veren ve açık bir kaynağa dayanan bir veri bulunmuyor. Elde olan, sistemin vurabileceği hedef hızıyla ilgili bir değer ve aracın yol hızıdır; ikisi birbirinden ayrı tutulmalı. Yanıt bu nedenle belirsiz kalıyor.

Army Recognition, sistemin saniyede 800 metreye (yaklaşık 2.900 km/sa) kadar hızla uçan hedefe müdahale edebildiğini yazıyor; bu füze hızı değil hedef sınırıdır ve tek kaynaktan geliyor. Aracın yol hızı için aynı site yaklaşık 65 km/sa ve 500 km seyir veriyor. Her iki değer de üretici katalogu olmadığı için yaklaşık okunmalı.

Vikipedi'nin Taer-2 maddesi füzenin uzunluk, çap, ağırlık ve hızını boş bırakıyor. Dolayısıyla "kaç Mach" sorusunun açık kaynaktaki dürüst cevabı "bilinmiyor"dur.

Khordad-3 Ağırlığı Ne Kadar?

Ne sistemin ne füzenin ağırlığı açıklandı. Elde yalnızca radarlı fırlatıcı aracın boyutları var: Army Recognition yaklaşık 8,9 m uzunluk, 2,5 m genişlik ve 2,5 m yükseklik veriyor. Bu da tek kaynaklı bir değerdir ve aracın dolu ağırlığı bu sayıdan çıkarılamaz.

Füzenin boyunu, çapını ve başlık ağırlığını veren resmî bir paylaşım yok. Vikipedi'nin Taer-2 maddesi bu alanları boş bırakıyor; başlığın parçacıklı yüksek patlayıcılı olduğunu ve yakınlık tapası kullandığını yalnızca arşivlenmiş bir derlemeye (Deagel) dayanarak yazıyor. Bu ayrıntılar doğrulanmış sayılmadı.

Araç şasisi için de aynı belirsizlik geçerli: kaynaklar şasiyi farklı araçlara benzetiyor, menşei açıklanmadı. Boyuttan yola çıkıp bir ağırlık sınıfı tahmin etmek mümkündür ama bu yazı tahmin yazmıyor.

Khordad-3 Neleri Vurabilir?

İran'ın tarifine göre hedef listesi savaş uçakları, bombardıman uçakları, seyir füzeleri ve insansız hava araçlarından oluşuyor. Army Recognition keşif uçaklarını ve havadan erken uyarı platformlarını da sayıyor. Balistik füzelere karşı kullanım iddiası yok; küçük dron sürülerine karşı ise kısa menzilli türev 9 Dey öne çıkarılıyor.

Sınırlar şöyle: Army Recognition, aerodinamik hedeflere 2-105 km, seyir füzelerine ise 2-15 km arası bir müdahale aralığı veriyor; irtifa 40 metreden 27 km'ye kadar yazılıyor. Seyir füzeleri alçak uçtuğu ve radar ufkunun altında kalabildiği için müdahale mesafesinin kısa olması beklenen bir durumdur (genel bilgi). Rakamların tamamı tek kaynaklıdır.

İran'ın 21 Mayıs 2021'de tanıttığı 9 Dey, aynı radarlı fırlatıcı aracın kısa menzilli türevidir ve seyir füzelerine, insansız hava araçlarına, helikopterlere ve hava atımlı mühimmata karşı tanıtıldı (Janes). Breaking Defense ve GlobalSecurity bu türev için 20 km menzil ve 10 km irtifa değerini yazıyor. Bu da 3. Hordad'ın kendisinin değil, ona eklenen bir tamamlayıcı katmanın görevidir.

Khordad-3 Kullanıldığı Yerler

Kamuya açık kayıtlarda sistem üç ortamda görülüyor: İran'daki hava savunma tatbikatları, uluslararası savunma fuarlarındaki maket sunumları ve savaş dönemindeki iddialar. Yurt dışında kullanıldığı doğrulanmış bir örnek yok. Konuşlanma yerleri güvenlik ve doğrulanamama nedeniyle bu sayfada tek tek yazılmıyor. Olayların ayrıntısı alt başlıklarda.

Tatbikatlar ve gösteriler

Janes, Şubat 2017'de bir hava savunma tatbikatında sistemin görüntülendiğini yazıyor. CSIS, 12-13 Ekim 2021'de "Velayet Göklerinin Savunucuları 1400" tatbikatında 3. Hordad, Mersad, Talaş, 15. Hordad, Mecid ve Dezfül sistemlerinden füze atıldığını, İran devlet medyasının atışları başarılı gösterdiğini aktarıyor; CSIS bunu bağımsız olarak doğrulamıyor.

IRNA 19 Ocak 2024'te, "Velayet Göklerinin Savunucuları 1402" tatbikatında Khordad-3'ün orta irtifadaki hedefleri vurduğunu bildirdi; tatbikat sözcüsü gerçek harp koşullarında 360 derece savunmanın alıştırıldığını söyledi. Press TV'nin Ocak 2025 tarihli "Eqtedar 1403" tatbikat haberinde de 3. Hordad ile Tabas'ın bulunduğu aktarılıyor (arama sonucu özetinden okunabildi, haberin kendisi açılamadı).

Fuarlar ve deniz sürümü

Breaking Defense, sistemin bir maketinin Katar'daki DIMDEX 2024 fuarında gösterildiğini yazıyor; Defence Security Asia ise Kuala Lumpur'daki DSA ve NATSEC 2024 fuarında İran heyetinin bir maket sunduğunu aktarıyor. Haziran 2020'de İran, sistemin deniz sürümüne ait fotoğraflar yayımladı: Army Recognition, bir geminin güvertesinde rampa gösterildiğini, Defense Mirror ise Taer-2 ve Sayyad-2 füzelerinden söz ettiğini yazıyor (arama özetinden, tek kaynaklı).

Savaş dönemi

Haziran 2019'daki ABD insansız uçağının düşürülmesi ve Şubat 2026'da İsrail ordusunun vurduğunu duyurduğu batarya, bu başlığın dışında kendi ayrı bölümlerinde anlatılıyor. Vikipedi, Haziran 2025 savaşında İsrail'in bir 3. Hordad'a saldırı görüntüsü yayımladığını yazıyor; ancak kaynağı bir sosyal medya paylaşımı olduğu için olgu olarak alınmadı.

Khordad-3 Ne Tip Füze Atıyor?

Resmî olarak bildirilen füze Taer-2B'dir. Bazı derlemeler aynı fırlatıcıdan Sayyad-2, Sayyad-3 ve "Taer-3" gibi daha uzun menzilli füzelerin de kullanılabileceğini yazıyor; bunlar İran'ın doğruladığı bilgiler değil, ikincil kaynakların yorumudur. Army Recognition füzelerin katı yakıtlı olduğunu yazıyor. Resmî bir veri sayfası da yayımlanmadı.

FüzeBildirilen menzilBildirilen tavanDurum
Taer-250 km27 kmArmy Recognition; ilk Ra'ad füzesi
Taer-2A75 km27 kmTabas ile ilişkilendiriliyor
Taer-2BYaklaşık 105 km27 km3. Hordad'ın füzesi (Vikipedi, Army Recognition)
Sayyad-275 km27 kmArmy Recognition ve Vikipedi ikincil füze diye yazıyor
Sayyad-3150 km30 kmYalnızca Army Recognition tablosunda; Khordad-15 ile karışıyor
Taer-3200 km30 kmYalnızca ikincil kaynaklar; resmî teyit yok

Taer-2B

Vikipedi'ye göre füze, 3. Hordad yapılandırmasında kullanılan sürümdür. Vikipedi'nin Taer-2 maddesi (Deagel arşivine dayanıyor) füzenin katı yakıtlı olduğunu, aktif radar güdümlü olduğunu ve parçacıklı yüksek patlayıcılı bir başlık taşıdığını yazıyor; ağırlık, boy ve hız verilmiyor. Army Recognition ise güdümü ataletsel orta safha, radar komut güncellemesi ve son safha radar yönlendirmesi diye anlatıyor. İki tarif birbirini dışlamıyor ama resmî veri sayfası yok.

Sayyad-2 ve Taer-3 iddiası

Sayyad-2'yi Army Recognition ve Vikipedi bir ikincil füze olarak anıyor; Sayyad-3'ün aynı fırlatıcıda kullanıldığını yalnızca Army Recognition yazıyor ve bu füze genel olarak Khordad-15 ile anılır. Taer-3, 200 km'lik iddia ile birlikte dolaşan bir ad; Army Recognition'ın 2024 haberi ise Taer-3'ten hiç söz etmiyor. Bu yüzden bu yazıda Taer-2B dışındaki füzeler "kullanılabileceği iddia edilen" olarak sayılıyor.

Khordad-3 Kaç Km'lik Alanı Korur?

Resmî bir koruma yarıçapı açıklanmadı. Bildirilen atış menzillerinden basit bir daire çizilirse bir batarya için 50 km yarıçapta yaklaşık 7.900 km², 75 km'de yaklaşık 17.700 km², 105 km'de yaklaşık 34.600 km² çıkar. Gerçek koruma alanı bunların altında kalır. Daire hesabı yalnızca bir fikir verir.

Yarıçap varsayımıDaire alanıDayanak
50 kmYaklaşık 7.900 km²2014 tanıtım rakamı
75 kmYaklaşık 17.700 km²2019 üst değer (Press TV)
105 kmYaklaşık 34.600 km²Taer-2B için anılan değer
Dağlık kıyı bölgesinin kabartma haritasında küçük bir anten simgesi çevresinde üç eş merkezli yarı saydam halka, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Karşılaştırma için, İstanbul ilinin yüzölçümü yaklaşık 5.400 km² civarındadır; yani en küçük daire bile geniş bir kenti içine alır. Ancak hesap, düz arazide ve hedefin yüksekte uçtuğu bir durumu varsayıyor. Dağlık yerlerde radar görüş hattı kısalır, alçaktan uçan hedefler ufkun altında kalır ve füzenin hedefe ulaşma süresi uzadıkça müdahale ihtimali azalır. Ayrıca tek bir batarya dokuz füzeyle sınırlıdır; bir yerleşimi gerçekten korumak için birden çok batarya ve farklı katmanlardan sistemler gerekir.

Khordad-3 Kurulumu Nasıl Olur?

Sistem tek bir noktaya kurulmaz, tekerlekli araçlarla birbirinden ayrık yerlere dağıtılır. Gözetleme radarı tabur için geniş alanı tarar; her batarya bir radarlı araç ve iki fırlatıcı araçtan oluşur. Army Recognition'a göre hazırlık süresi üç dakikanın altındadır, The Week ise "beş dakikadan kısa" yazıyor.

Çöl düzlüğünde birbirinden uzak duran dört büyük kamyon ve aralarında ince noktalı bağlantı çizgileri, kenarda uzun bir anten direği, havadan temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Genel düzen şöyle anlatılıyor. Army Recognition radarlı araçta iki hidrolik dengeleme ayağı bulunduğunu yazıyor; ateş öncesinde bunların kullanılması beklenir. Radarlı araç iki fırlatıcı araçla birlikte çalışır ve komuta noktası bataryaları birbirine bağlar. Hazırlık sırasının adımları kaynaklarda ayrıntılandırılmıyor. Sistemin yol hızı yaklaşık 65 km/sa olarak yazılıyor; bu, mevziyi kısa sürede değiştirebilmeye olanak veren bir özelliktir.

Bu bir talimat değil, genel bir tariftir: konuşlanma yerleri, mevzi aralıkları ve gizleme yöntemleri bu sayfada anlatılmıyor ve açık kaynakta da ayrıntılı biçimde yer almıyor. Tek tek bataryaların nerede durduğu gibi bilgiler zaten doğrulanamayan ve hassas konulardır.

Khordad-3 Nasıl Çalışır?

Gözetleme radarı hedefi bulur, komuta noktası onu bir bataryaya atar, radarlı araç hedefi izler ve füzeyi yönlendirir. Füze fırlatıldıktan sonra yolunu ataletsel olarak sürdürür, radardan gelen güncellemelerle düzeltilir ve son safhada radar yönlendirmesi devreye girer. Bu akış Army Recognition'ın tarifine dayanıyor; son safhada füzenin kendi arayıcısının mı yoksa araçtan gelen bir ışığın mı kullanıldığı belirtilmiyor.

Adım adım: (1) Bashir adlı gözetleme radarı geniş bir alanı tarar ve hedefleri listeler. (2) Komuta noktası hedefleri bataryalar arasında paylaştırır. (3) Radarlı araçtaki faz dizili radar seçilen hedefleri izler; Press TV'ye göre aynı anda dört hedefe sekiz füze yöneltilebilir. (4) Füze rampadan çıkar. (5) Orta safhada ataletsel seyir ve komut güncellemeleri, son safhada radar yönlendirmesi devreye girer.

Faz dizili anten, mekanik dönen bir radardan farklı olarak ışını elektronik olarak çevirebilir; bu, birkaç hedefin hızla taranmasını ve füzelerin eş zamanlı yönlendirilmesini kolaylaştırır. Radar karıştırmasına karşı dayanıklı veri bağlantıları ise Army Recognition ve Vikipedi'nin yazdığı, bağımsız doğrulaması bulunmayan bir iddiadır. Janes sistemin performansını Buk ailesiyle kıyaslıyor; İran'ın tasarım ayrıntıları paylaşılmadığı için bu benzerlik bir yorum olarak kalıyor.

Khordad-3 ile Ra'ad Sistemi Arasındaki İlişki Nedir?

Ra'ad ("gök gürültüsü"), 2012'de gösterilen ilk platformun ve ondan türeyen ailenin adıdır; Khordad-3 bu ailenin faz dizili radarlı, daha gelişmiş yapılandırması olarak kabul edilir. İki ad sık sık birbirinin yerine kullanılır ama aynı şey değildir. Hangi adın neyi kapsadığı kaynağa göre değişiyor.

Vikipedi'ye göre Mayıs 2014'te Ra'ad ailesinin dört yapılandırması gösterildi: 3. Hordad, Tabas, Alem'ül Hüda ve Ra'ad-2. Army Recognition ise Ra'ad'ı Khordad-3'ün "erken bir ilişkili yapılandırması" diye anıyor. Vikipedi'nin 3. Hordad maddesi, sistemin "yükseltilmiş bir Ra'ad olduğuna inanıldığını" yazıyor ve bunu Janes'e bağlıyor; Press TV de 2019 haberinde 3. Hordad füzesinin Ra'ad ailesine ait bir füze sürümü olduğunu aktarıyor (arama özeti).

ÜyeFüzeAyırt edici özellikBildirilen menzil
Ra'ad (ilk model)Taer-2Üç füzeli rampa50 km, 20 km irtifa (GlobalSecurity); Vikipedi 105 km yazıyor
3. HordadTaer-2BFaz dizili radar50-75 km; 105 km'ye kadar anılıyor
TabasTaer-2AFarklı, mekanik tipte radar75 km
Alem'ül HüdaTaer-2Elektro-optik takipYaklaşık 80 km (kaynaklar hangi üyeye ait olduğunda ayrışıyor)
9 Dey (2021)Kısa menzilli füzelerAynı radarlı araç düzeni (Janes)20 km menzil, 10 km irtifa (Breaking Defense, GlobalSecurity)

Kaynaklar arasındaki çelişki açık: Ra'ad'ın menzili bir yerde 50, bir yerde 105 km yazıyor. Bu da büyük olasılıkla aynı adın farklı sürümler için kullanılmasından kaynaklanıyor. Ayrıca Aralık 2012'deki Donanma denemesinde kullanılan füzenin Taer-2 ile aynı olup olmadığını Vikipedi belirsiz bırakıyor.

Khordad-3 ve RQ-4 Global Hawk Olayı Nedir?

İran Devrim Muhafızları, 20 Haziran 2019'da (GMT ile 19 Haziran 23.35; İran saatiyle 20 Haziran sabaha karşı) bir ABD Donanması RQ-4A Global Hawk insansız uçağını Khordad-3 ile düşürdüğünü açıkladı. ABD uçağın düşürüldüğünü kabul etti, ancak uluslararası hava sahasında olduğunu söyledi; İran ise kendi hava sahasında vurulduğunu savundu.

Kıyı ovasında bir kamyon üzerindeki rampadan gece gökyüzüne yükselen füze ve alev izi, arkada sakin deniz, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
Konuİran'ın anlatımıABD'nin anlatımı
KonumHürmüzgan kıyısında, İran hava sahasında; Dışişleri Bakanı Zarif koordinat paylaştı (Janes)Umman Körfezi'nde uluslararası hava sahasında; İran'a en yakın kara noktasına yaklaşık 34 km (The Aviationist)
Sistem3. Hordad; IRGC gece atışı görüntüsü yayımladı (Press TV, Janes)"Bir İran yer-hava füze sistemi"; ad verilmedi (CENTCOM)
UçakGlobal Hawk (IRGC)RQ-4A BAMS-D (Janes, The Aviationist); bazı haberler MQ-4C Triton yazdı
Atış noktasıAçıklanmadıİran kıyısında, uçağa yaklaşık 70 km (CENTCOM haritası, Janes)

Janes olayın ardından, vurulma bölgesinin menzilindeki sabit bir SAM bataryası bulunmadığını, bunun da 3. Hordad gibi hareketli bir sistemin kullanıldığı iddiasını desteklediğini yazdı. CENTCOM ise İran'ın uçağın iç hava sahasında olduğu yönündeki açıklamalarının yanlış olduğunu söyledi ve atış noktasını kıyıda gösteren bir harita yayımladı. Bu nedenle bir İran füze sisteminin uçağı vurduğu iki tarafça da kabul ediliyor; sistemin adının 3. Hordad olması ise İran'ın ve Janes'in yorumuna dayanıyor, ABD sistem adını doğrulamadı.

Janes, CENTCOM'un yayımladığı ve uçaktan alınmış gibi duran bir görüntüde irtifanın yaklaşık 6,8 km (22.209 fit) göründüğünü de yazıyor; bu irtifa, bildirilen 25-30 km tavanın altında kalıyor; yani hedef İran'ın beyan ettiği irtifa sınırlarının içindeydi. Olayın bir yan etkisi de ad karışıklığı oldu: bazı yayınlar düşürmeyi Khordad-15'e bağlıyor; karşılaştırma başlığı bu konuya değiniyor.

Khordad-3 Hangi Radarla Birlikte Çalışır?

Kendi ateş kontrol radarı faz dizili ve X bandında olarak bildiriliyor; tabur seviyesinde ise Bashir adlı S bandı gözetleme radarı kullanılıyor. İran'ın ulusal hava savunma ağına hangi radarlar üzerinden bağlandığı açıklanmadı. Radar tipleri ve menzilleri aşağıda kaynaklarıyla birlikte sıralandı.

Çıplak bir sırtta römork üzerinde duran uzun direkli geniş gözetleme radarı anteni ve yanında bir destek kamyonu, şafak vakti, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Radarların ayrıntıları şöyle bildiriliyor. Ateş kontrol radarı: X bandı, aktif faz dizili; Army Recognition ve Vikipedi 100 hedefi tespit edip dördüne müdahale edebildiğini yazıyor, The Week bu rakamlar için "bildirildiğine göre" ifadesini kullanıyor. Vikipedi'nin Ra'ad maddesi anten eleman sayısını 1.700 olarak veriyor; bu, bir Farsça habere dayanan ve doğrudan doğrulanamayan tek kaynaklı bir sayıdır. Army Recognition radar tespit menzilini "200 km'nin üzerinde" diye yazıyor; bu bir algılama değeridir, atış menzili değil.

Gözetleme radarı Bashir ise S bandında üç boyutlu faz dizili olarak tarif ediliyor ve 350 km tespit menzili anılıyor (Army Recognition, Vikipedi, Defence Security Asia; üçü de aynı ikincil kaynaktan türemiş olabilir). Tabas'ta farklı bir radar kullanıldığı için, "hangi radar" sorusunun cevabı aile içinde değişiyor. Janes, 9 Dey türevinin aynı tür radarlı araç düzenini taşıdığını yazıyor.

Ulusal ağ bakımından IRNA, Ocak 2024 tatbikatında Ordu Hava Savunması, IRGC Hava-Uzay Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri ve Donanmanın Hatem'ül Enbiya Ortak Hava Savunma Üssü komutasında birlikte çalıştığını aktardı. Bu bir komuta düzenidir; radar bağlantılarının ayrıntısı kamuya açık değil.

Khordad-3'ü Kim Üretiyor?

Üretici, İran Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri'dir; IRNA sistemi Muhafızların ürettiğini yazıyor. Özel bir firmanın adı açık kaynakta geçmiyor. Bağlamı Army Recognition şöyle kuruyor: S-300 teslim edilmeyince sistem, Radar Savunma Çalışmaları Merkezi tarafından geliştirildi (tek kaynak). Geliştirme süreci ve ortakları hakkında resmî ayrıntı yayımlanmadı.

Airforce Technology'nin 12 Mayıs 2014 tarihli haberine göre İranlı uzmanlar sistemi 18 ayda tasarlayıp üretti; aynı haber, İran'ın 2007'de Moskova ile beş S-300PMU-1 taburu için 800 milyon dolarlık sözleşme imzaladığını ve sözleşmenin Eylül 2010'daki BM Güvenlik Konseyi silah ambargosundan sonra Rusya tarafından iptal edildiğini hatırlatıyor. Haberdeki bu çerçeve, 3. Hordad'ın neden "S-300'e alternatif" diye anıldığını açıklıyor; ancak sistemin bir S-300 kopyası olduğu iddiası kanıtlanmış değil. GlobalSecurity derlemesi "görünüşte bir kopya" diyor, oysa Janes ve Army Recognition sistemi Buk ailesine benzetiyor.

Üretim hızı, üretilen batarya sayısı ve ikmal zinciri hakkında hiçbir resmî veri yok. Kurumlar arasındaki iş bölümü de belirsiz; çelişen anlatımlar "Hangi Ülkenin?" başlığında verildi.

Khordad-3 ile Tabas Arasındaki Fark Nedir?

İkisi de Ra'ad ailesine ait, aynı dönemde tanıtılmış orta menzilli sistemlerdir. Başlıca fark radardır: 3. Hordad faz dizili bir radar kullanırken Tabas'ın radarı mekanik tipte ve daha basittir. Füze de farklıdır; Tabas Taer-2A, 3. Hordad ise Taer-2B kullanır. İkisini ayıran ayrıntılar aşağıdaki tabloda sıralandı.

Ölçüt3. HordadTabas
FüzeTaer-2BTaer-2A
RadarFaz dizili, X bandıMekanik tip; kaynaklar farklı yazıyor (beyaz kubbeli, yansıtıcılı, Sovyet 9S35 benzeri)
Menzil beyanı50-75 km; 105 km'ye kadar anılıyor75 km; tavan 25-27 km
Hedef izlemeÇoklu hedefDaha basit radar (Vikipedi, Military-Today); hedef sayısı açıklanmadı
GörünümDüz plakalı radar, üç füzeBuk-M1'e benzetiliyor (Vikipedi, Military-Today)

Tabas'ın radarı için kaynaklar birbirini tutmuyor: Vikipedi'nin Ra'ad maddesi "beyaz kubbeli radar" diyor, Army Recognition yansıtıcı tipte bir radar yazıyor, GlobalSecurity ise Sovyet 9S35 radarını anıyor. Bu yüzden radarın tam tipi belirsiz, ancak her üç anlatımın ortak noktası, 3. Hordad'dan farklı ve faz dizili olmayan bir radar olması.

Vikipedi, adın 1980'de Tabas çevresinde yaşanan ABD rehine kurtarma girişimine (Eagle Claw) gönderme yaptığını yazıyor; dayanağı tek kaynak (Military-Today) olduğu için doğrulanmış kabul edilmedi. Tabas da 2025 başındaki Eqtedar 1403 tatbikatı haberinde 3. Hordad ile birlikte anılıyor.

Khordad-3'ün Rakipleri Nelerdir?

Doğrudan rakip olarak aynı sınıftaki orta menzilli sistemler sayılabilir: Rus Buk-M2E, Çin yapımı HQ-16 ve Türkiye'nin HİSAR-O ailesi. Bunlar birbirinin yerine konmaz; menzil, hedef türü ve ordudaki rolleri farklıdır. "Rakip" kavramı da burada ancak aynı katmanda yer alan sistemler için kullanılabilir.

Buk-M2E ve HQ-16

Buk-M2E için üretici verisi uçaklara karşı 3-45 km menzil bildiriyor; HQ-16'nın ilk modeli için yaklaşık 40 km anılıyor. İkisi için de ayrıntı kendi yazılarında var. Khordad-3'ün 50-75 km'lik bildirimi bu aralığın biraz üstünde kalıyor ama bağımsız bir ölçüm olmadığı için bir üstünlük sayılamaz.

İran'ın diğer sistemleri

Khordad-15 ve Bavar-373 İran'ın daha uzun menzil bildirdiği sistemlerdir; Bavar-373 için 200-300 km iddiası var. Bunlar rakip değil, aynı hava savunma ağının farklı katmanlarıdır: Khordad-3 alt-orta kattadır.

Türkiye'nin sistemleri

HİSAR-O ailesi için ASELSAN verisi kızılötesi arayıcılı füzede 25 km üzeri, radyo frekanslı arayıcılı füzede 40 km üzeri önleme menzili veriyor. SİPER ailesi ise daha yüksek bir katmanda yer alıyor: üretici kataloğunda Blok-1 için 100 km üzeri, Blok-2 için 150 km üzeri. Bu sistemlerin görev tanımları farklı olduğundan Khordad-3 ile birebir kıyaslanmaz.

SistemBildirilen menzilKatmanDayanak
Khordad-350-75 km (105 km'ye kadar anılıyor)Orta menzilİran beyanı, bağımsız doğrulama yok
Buk-M2E3-45 km (uçaklara karşı)Orta menzilÜretici ihracat verisi
HQ-16Yaklaşık 40 km (ilk model)Orta menzilSavunma basını
HİSAR-O25 km üzeri / 40 km üzeri (arayıcıya göre)Orta irtifaASELSAN verisi
Bavar-373200-300 km iddiasıUzun menzilİran beyanı

Bu tablo yalnızca ölçütleri yan yana koyar. Menzil, hedef türü, maliyet ve katman rolü ayrı ayrı değerlendirilmeli; hiçbir satır "daha iyi" demek anlamına gelmez.

İLGİLİ HABERLER