THOR Nedir? ABD Hava Kuvvetleri'nin Yüksek Güçlü Mikrodalga Karşı-İHA Silahının Özellikleri

AFRL THOR, ABD Hava Kuvvetleri'nin yüksek güçlü mikrodalga karşı-İHA silahıdır. 20 fitlik konteynere sığar; menzil açıklanmadı. Türkiye'de yoktur.

THOR (Tactical High-power Operational Responder), ABD Hava Kuvvetleri Araştırma Laboratuvarı'nın (AFRL) hava üslerini dron sürülerine karşı korumak için geliştirdiği yüksek güçlü mikrodalga silahıdır. Lazer değildir; ışıkla yakmaz, radyo dalgası darbeleriyle küçük insansız hava araçlarının elektroniğini bozar. 20 fitlik bir nakliye konteynerine sığar. Menzili ve çıkış gücü açıklanmadı, seri üretime geçtiği duyurulmadı.

Aşağıdaki bölümler yalnızca AFRL belgelerine, ordu açıklamalarına ve savunma basınına dayanır. Üreticinin ya da laboratuvarın söylemediği her sayı "açıklanmadı" diye bırakıldı; test sonuçları laboratuvarın kendi beyanıdır ve bağımsız bir kuruluş tarafından doğrulanmış değildir.

Çatısında hareketli çanak anten bulunan konteyner boyutlu bir barınak ve alacakaranlık gökyüzünde yaklaşan dron sürüsü (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

THOR Nedir?

THOR, ABD Hava Kuvvetleri Araştırma Laboratuvarı'nın geliştirdiği, hava üslerini küçük dron sürülerinden korumak üzere tasarlanmış bir yüksek güçlü mikrodalga (HPM) silahıdır. Hedefleri füzeyle ya da mermiyle değil, radyo dalgası darbeleriyle etkisiz bırakır. Kamuya açık bilgilere göre prototip ve gösterim aşamasından ileri geçtiği duyurulmamıştır. Sistemin ardılı Mjölnir adıyla sanayiye devredildi.

AFRL kendi bilgi formunda sistemi "sürü karşıtı elektromanyetik silah" diye tanımlıyor ve ana işlevini birden çok hedefin aynı anda, patlayıcı kullanılmadan devre dışı bırakılması olarak anlatıyor. Kısaltmanın açılımı belgelerde "Tactical High Power Operational Responder" biçiminde, basında ise tireli "High-power" yazımıyla geçiyor; ikisi aynı sistemi anlatır.

Adı nedeniyle başka şeylerle karıştırılabilir. Sinema serisindeki Thor ile ilgisi yoktur; ismin Norse mitolojisindeki gök gürültüsü tanrısına göndermesi, ardıl sistemin Thor'un çekici anlamına gelen Mjölnir adını taşımasından da anlaşılıyor. Yayındaki Starstreak yazısında Vikipedi'ye dayanarak anılan, dört füzelik THOR/MMS kulesi de ayrı bir sistemdir. Bazı envanter listelerinde THOR lazer silahı gibi sınıflanabiliyor, oysa AFRL'nin kendi belgeleri bir mikrodalga kaynağı anlatır.

THOR'u çevreleyen resmî dil bilinçli olarak mütevazıdır: laboratuvar onu defalarca "erken bir gösterici" (early demonstrator) olarak adlandırdı. Yani ortada bir envanter silahı değil, teknolojinin işe yarayıp yaramadığını sınamak için kurulmuş bir örnek vardır. Ardılı Mjölnir ise sanayiye devredilen sürümdür; ayrıntısı zaman çizelgesi bölümünde yer alır.

THOR Ne İşe Yarar?

THOR, bir hava üssünün üzerine gelen çok sayıda küçük dronu aynı anda, mühimmat harcamadan devre dışı bırakmak için yapıldı. AFRL onu üs savunma aracı olarak tanımlar; etkisi sessiz ve anlıktır. Tasarımın çıkış noktası, hedefleri tek tek vuran silahların yetişemeyeceği kalabalık saldırı senaryosudur. Resmî hedef sınıfı küçük insansız hava araçlarıdır; füze ya da uçak savunması olarak duyurulmadı.

AFRL'nin gerekçesi şöyle: dronlar zararsız hobi araçları olmaktan çıkıp uzak mesafeden zarar vermek için kullanılan silahlara dönüşüyor ve hava üsleri bu tehdide karşı güvenli bir yöntem gerektiriyor. Mevcut çözümler arasında silahlar, ağlar ve lazerler sayılıyor; THOR bunlara göre etki mesafesini uzatmayı ve müdahale süresini kısaltmayı hedefliyor.

Sistem tek başına çalışabildiği gibi başka sensörlerle de bağlanabilir. Laboratuvarın 2020'de verdiği bilgiye göre THOR kendi algılama ve yönlendirme olanağıyla bağımsız karşı-İHA görevi yapabiliyor, ayrıca sahada kullanılan algılama ve komuta sistemlerine de eklenebiliyor. Hangi radar ya da kameranın kullanıldığı açıklanmadı.

The War Zone, mikrodalga silahların kuramsal olarak alçak uçan seyir füzelerine ve kara ya da deniz yüzeyi hedeflerine de uygulanabileceğini yazıyor. Bu, derginin kendi değerlendirmesidir; AFRL THOR için bu tür bir görev duyurmadı. Sistemin resmî hedef sınıfı küçük insansız hava araçlarıdır; ayrıntı "Neleri Etkisiz Hale Getirebilir" bölümünde.

THOR Hangi Ülkenin?

THOR Amerika Birleşik Devletleri'ne aittir. Sistemi, ABD Hava Kuvvetleri'ne bağlı AFRL'nin Yönlendirilmiş Enerji Müdürlüğü, New Mexico eyaletindeki Kirtland Hava Kuvvetleri Üssü'nde geliştirdi. Sanayi ortakları da ABD şirketleridir; yabancı bir ülkenin ortaklığı ya da lisansı açık kaynaklarda geçmiyor. Ordu da programa para ayırarak ortak çalıştı.

Programın kaynakları tek bir kurumdan gelmedi. ABD Ordusu 2021'in başında programa para ayırdığını duyurdu; amaç, ordunun kendi dolaylı ateşten korunma programına bir yüksek güçlü mikrodalga prototipi kazandırmaktı. Laboratuvar, ortak çalışmayı yürüten birim olarak Ordu Hızlı Kabiliyetler ve Kritik Teknolojiler Ofisi'ni (RCCTO) anıyor.

Üretim tarafında AFRL'nin kamuya açık bilgisi BAE Systems, Leidos ve Albuquerque merkezli mühendislik firması Verus Research'ün adlarını veriyor. Hangi firmanın hangi alt sistemi yaptığı resmî olarak paylaşılmadı. Basın, BAE Systems'i sistemin AFRL ile birlikte oluşturulmasında öne çıkarıyor; Leidos ve Verus'un tasarıma katkı verdiği yazılıyor.

THOR Özellikleri Nelerdir?

THOR, 20 fitlik bir nakliye konteynerine sığan, priz gücüyle çalışan, nanosaniyelik yüksek güçlü mikrodalga darbeleri üreten bir silahtır; C-130 uçağıyla taşınır ve yaklaşık üç saatte kurulur. Menzil, çıkış gücü, frekans ve ağırlık açıklanmadı. Aşağıdaki tablo bilinenleri ve boşlukları kaynak türüyle gösterir. Sistemin güç tüketimi de duyurulmadı.

ÖzellikBilinen bilgiKaynak türü
SınıfSürü karşıtı yüksek güçlü mikrodalga (HPM) silahıAFRL bilgi formu
Etki biçimiHedefin elektroniğini bozan, mermisiz ve patlayıcısız etkiAFRL, GAO tanımı
Atış hızıBoşalma süresi yaklaşık bir nanosaniye; 2023 gösteriminde "neredeyse sürekli" atışAFRL bilgi formu ve açıklamaları
Boyut20 fit (yaklaşık 6,1 m) uzunluğundaki nakliye konteynerine tamamen sığarAFRL bilgi formu
TaşımaC-130 kargo uçağıylaAFRL bilgi formu
KurulumÜç saat içinde; ordu açıklamasına göre iki kişiyleAFRL, ordu duyurusu
GüçYer elektriği ("priz"); tüketim rakamı açıklanmadıAFRL bilgi formu
YönlendirmeHızlı hareket eden gimbal; geniş hüzmeProgram yöneticisi açıklaması
ArayüzTek ekranlı, oyun benzeri, az eğitim gerektirenAFRL, Hava Kuvvetleri Dergisi
Etki menziliAçıklanmadı; "kısa menzil" olarak anılıyorAçık kaynakta yok
Çıkış gücü ve frekansAçıklanmadıAçık kaynakta yok
AğırlıkAçıklanmadıAçık kaynakta yok
Geliştirme maliyetiYaklaşık 15 milyon dolar (2019 formu), yaklaşık 18 milyon dolar (2022 ve sonrası form)AFRL bilgi formları
DurumPrototip; ardılı MjölnirAFRL

Veri notu: Maliyet, AFRL'nin iki farklı tarihli formunda 15 ve 18 milyon dolar olarak verilmiştir; aradaki fark için resmî bir açıklama yok. Bu tutarlar birim fiyat değil, teknolojinin geliştirme bedelidir. Tablodaki performans ifadeleri laboratuvar beyanıdır.

"Priz" sözcüğü gerçek bir duvar prizini değil, sahadaki bir yer elektriği bağlantısını anlatan mecazdır; gereken güç kapasitesi yayımlanmadı. Aynı şekilde "geniş hüzme" ifadesi, tek hedefe odaklanan lazerlerin tersine hava hacmindeki birden çok dronu kapsayan bir ışımayı anlatır, ancak hüzmenin açısı açıklanmadı.

THOR'un Avantajları Nelerdir?

THOR'un öne çıkan yanları mermisiz olması, birden çok hedefe aynı anda etki edebilmesi, atış başına düşük maliyet beklentisi ve hızlı kurulmasıdır. Bunların çoğu AFRL'nin kendi değerlendirmesine dayanır; bağımsız ölçüm yayımlanmadı, bu nedenle avantajlar sahadaki performanstan çok tasarım hedefini anlatır. Aşağıda her avantaj kaynağıyla birlikte ayrı ayrı ele alınıyor.

Mikrodalga darbesi fiziksel bir mermi taşımadığı için "şarjör derinliği" sorunu yoktur: füze ya da top mühimmatı biter, enerji silahının sınırı güç ve soğutma kapasitesidir. The War Zone, atış başına maliyetin füzelere göre çok düşük olacağını yazıyor; resmî bir rakam açıklanmadı.

İkinci avantaj enkaz meselesidir. Popular Science'ın aktardığına göre düşen cisim yalnızca devre dışı kalan dronun kendisidir; patlayıcı parçalar saçılmaz. Bu, üs içinde ya da çevresinde kullanım için önemli bir fark olabilir, fakat düşen dronun nereye ineceği yine de kontrol edilemez.

Üçüncüsü kullanım kolaylığıdır. AFRL, arayüzü tek bir oyun benzeri ekran olarak tasarladığını ve operatör eğitiminin kısa tutulduğunu söylüyor. Hava Kuvvetleri Dergisi'ne konuşan laboratuvar yöneticisi, bu tercihin PHASER sisteminin 2017-2018 saha denemelerinden çıkarılan derslerle yapıldığını anlattı.

Tek operatör masası ve okunabilir sembol içermeyen soyut radar ekranı bulunan loş bir kontrol kabini (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Son olarak lojistik üstünlük sayılabilecek iki özellik vardır: sistem tek bir konteynerde durur ve yer elektriğiyle çalışır. Bu, ayrı bir füze deposu ya da mühimmat ikmal zinciri kurmadan üsse yerleştirilebileceği anlamına gelebilir. Yine de yer elektriğinin nereden sağlanacağı bir konuşlandırma ayrıntısıdır ve açıklanmadı.

THOR'un Dezavantajları Nelerdir?

THOR'un en büyük sınırı henüz bir prototip olması ve menzilinin kısa, ayrıntılarının kapalı kalmasıdır. Popular Science, 2023 gösteriminden sonra sistemin sahada kullanılabilir silah olmaya hâlâ uzak olduğunu yazdı. Ek olarak konteyner mimarisi, araç üstünde hareket halinde kullanıma uygun görünmüyor. Ayrıntılar aşağıda kaynaklarıyla sıralanıyor.

Menzil sorunu en somut olanıdır. The War Zone, sistemin kısa mesafelerdeki çoklu hedefler için tasarlandığını belirtiyor. Mikrodalga enerjisi uzaklaştıkça zayıflar; bu genel bir fizik kuralıdır ve geniş bir koruma çemberi için ek sistemler ya da başka katmanlar gerekebilir. Gerçek değerler açıklanmadığından sınırın nerede başladığı kamuya açık biçimde bilinmiyor.

İkinci sorun, test bilgilerinin dar olmasıdır. 2023 gösteriminde kaç dronun ve hangi türlerin kullanıldığı, bütün hedeflerin düşüp düşmediği açıklanmadı. Laboratuvar 2021'deki saha değerlendirmesinde "yaklaşık yüzde 90" etkinlikten söz etti; bu ölçüt ve koşullar ayrıntılandırılmadı.

Teknoloji tarafında MIT Technology Review, THOR'un halen vakum tüpü kullandığını, bu yüzden bir nakliye konteyneri kadar yer kapladığını ve enerjiyi bir çanak antenle yönelttiğini yazıyor. Aynı yazı tüplerin sıcak, büyük ve bakım gerektiren parçalar olduğunu da ekliyor. Bu bilgi AFRL belgelerinde yer almıyor; yalnızca bu dergide geçiyor.

Son olarak, tek başına yeterli olmaması beklenir. The War Zone, yüksek güçlü mikrodalga sistemlerinin katmanlı savunmaya bağlanacağını ve her sorunu çözen bir silah olmadığını vurguluyor. Radar, top, karıştırıcı ve füze gibi diğer katmanlarla birlikte düşünülmesi gerekir; bu bölüm "Dron Sürüsünü Etkisiz Hale Getirebilir mi" ile aynı çerçevede okunmalıdır.

THOR Ne Zaman Üretildi?

THOR, yaklaşık 18 aylık bir geliştirmenin ardından 2019'da tanıtıldı; sürü karşıtı büyük ölçekli ilk gösterimi 5 Nisan 2023'te Kirtland'da yapıldı. Ardıl sistem Mjölnir için sözleşme Şubat 2022'de imzalandı. Açık kaynakta seri üretime geçtiğine dair bir kayıt bulunmuyor. Aşağıdaki tabloda dönüm noktaları kaynaklarıyla sıralanıyor.

TarihGelişmeKaynak
Mart 2019Dönemin Hava Kuvvetleri satın alma yetkilisi, sistemin o sırada görevle ilgili hedefleri vuramadığını söylediThe War Zone aktarımı (tek kaynak)
2019Kirtland'da tek bir dronun düşürüldüğü ilk gösteriHava Kuvvetleri Dergisi
Nisan 2020AFRL, THOR'un dört Raytheon yapımı sistemle birlikte yurt dışı değerlendirmeye katılacağını duyurduHava Kuvvetleri Dergisi
Aralık 2020Hava Kuvvetleri baş bilimcisi THOR'un Afrika'da gerçek ortamda denendiğini söyledi; bir hafta içinde geri çekildi, sistemin hâlâ Kirtland'da olduğu açıklandıThe War Zone, Breaking Defense (arama özeti)
11 Şubat 2021Ordu RCCTO yöneticisi Kirtland'da gösteriyi izledi, ordu programa katkı yaptığını duyurduAFRL, DSIAC
Aralık 2021Operasyonel değerlendirme sona yaklaşıyordu; sahada "yaklaşık yüzde 90" etkinlik beyanıAFRL aktarımı (GCN)
Şubat 2022Leidos ile 26 milyon dolarlık Mjölnir prototip sözleşmesiAFRL, Shephard
Mayıs-Haziran 2022Prototip bir yıllık yurt dışı operasyonel testten döndü; güvenilirlik "yüzde 94"Defense News (C4ISRNET)
5 Nisan 2023Chestnut Test Site'ta sürü saldırısı simülasyonu; AFRL tarihinde bu ölçekte ilk testAFRL, Hava Kuvvetleri Dergisi

Aralık 2020'deki karışıklık dikkatle okunmalıdır. Baş bilimcinin sözü geri çekildikten sonra Hava Kuvvetleri sözcüsü sistemin hâlâ Kirtland'da olduğunu, ön konuşlandırma yükseltmeleri yapıldığını ve 2021'de operasyonel saha değerlendirmesine gideceğini söyledi. Ardından AFRL, 2022'de "başarılı yurt dışı operasyonel test"ten söz etti; yani yurt dışı denemesi sonradan gerçekleşmiş görünüyor, ama ülke adı hiçbir resmî açıklamada verilmedi.

Shephard dergisi AFRL duyurusuna dayanarak testin Afrika'da açıklanmayan bir yerde yapıldığını yazıyor. AFRL'nin kendi metninde böyle bir ifade görmedim; bu nedenle bilgiyi tek kaynaklı sayıyorum ve ülke ya da üs adı yazmıyorum. Yurt dışında THOR'u kullanan personelin Hava Kuvvetleri güvenlik gücü mensupları olduğu Defense News'te geçiyor.

Ardıl program Mjölnir

AFRL, THOR'un teknolojisini sanayiye devrederek çok sayıda sistem üretebilecek bir şirketle çalışmak istedi ve 26 milyon dolarlık prototip işini Leidos'a verdi. Laboratuvar, yeni sistemin aynı teknolojiyi kullanacağını, ama menzil, güvenilirlik ve üretim olgunluğunda ilerleme sağlayacağını belirtti. Adı, THOR'un çekicinin (Mjölnir) adından alındı.

Teslim tarihi kaynaklarda farklı: AFRL'nin 2022 duyurusu prototipin 2023'te teslim edileceğini söylüyordu, Defense News'in Temmuz 2022 haberi ise "2024'ün başı" diyor. Aynı habere göre Mjölnir yükseltmeleri menzili artırmayı, gücü yaklaşık yüzde 50 yükseltmeyi ve kullanımı kolaylaştırmayı hedefliyordu. Kasım 2026 itibarıyla prototipin teslimini ya da test sonuçlarını doğrulayan bir kayıt bulamadım.

Türkiye'nin THOR'u Var mı?

Hayır. THOR, ABD Hava Kuvvetleri Araştırma Laboratuvarı'nın prototipidir ve Türkiye'ye satıldığına, devredildiğine ya da ortak üretildiğine dair açık kaynakta hiçbir kayıt yoktur. ABD dışında bu sistemi kullanan bir ülke de duyurulmadı. Ayrıca ABD dışında THOR'u kullanan herhangi bir ülke de duyurulmadı.

Türkiye'nin kendi yüksek güçlü elektromanyetik karşı-İHA sistemi ASELSAN'ın Ejderha ailesidir. Ayrıntıları ayrı yazısında yer alıyor; burada yalnızca kısa bir karşılaştırma gerekiyor. Ejderha da bir mikrodalga sınıfı yönlendirilmiş enerji silahıdır, römorkla çekilir ve ASELSAN'a göre mini ve mikro dronlara karşı kullanılır. THOR ise konteynerli bir ABD prototipidir; iki sistem arasında teknoloji aktarımı olduğuna dair kamuya açık bir bilgi bulunmuyor.

ASELSAN'ın 15 Kasım 2026'da duyurduğu 51 dronluk gösterim şirketin kendi açıklamasıdır; THOR'un 2023 gösteriminde ise dron sayısı hiç açıklanmadı. Bu nedenle iki sistemin başarı rakamlarını yan yana koymak anlamlı değildir. Türkiye ile ABD arasında bir mikrodalga karşı-İHA tedariki de açıklanmadı.

THOR mu Daha İyi, Iron Beam mi?

İkisi farklı görevler için tasarlandığından "hangisi daha iyi" sorusunun tek cevabı yoktur. THOR mikrodalga darbesiyle birden çok küçük dronu üs savunması çerçevesinde bozmayı, İsrail'in Iron Beam'i ise lazerle roket, havan ve dron gibi hedefleri tek tek yakmayı amaçlar. Ölçütler tabloda. Karşılaştırmanın dayandığı iki sistemin verileri farklı kalitededir.

ÖlçütTHORIron Beam
Enerji türüYüksek güçlü mikrodalga darbesiYüksek enerjili lazer ışını
Hedef sayısıGeniş hüzmeyle birden çok dron aynı andaHedefi sırayla, odaklanarak
Etkili mesafeAçıklanmadı; kısa menzil olarak anılıyorYaklaşık 10 km'ye kadar (üretici beyanı)
Hedef türleriKüçük insansız hava araçları (resmî)Roket, havan, topçu mermisi, İHA, seyir füzesi (üretici)
EtkiElektroniği bozar, hedef düşerYapıyı ısıtarak keser veya patlatır
Atış başına maliyetDüşük bekleniyor; rakam yokBirkaç dolar düzeyinde bildiriliyor; resmî rakam yok
OlgunlukPrototip, Mjölnir ardıl programıAralık 2025'te ilk birim teslim; operasyonel kullanım 2026'da tartışmalı
RolHava üssü içinde yakın korumaUlusal katmanlı savunmanın parçası

Iron Beam bilgileri yayındaki Iron Beam yazısındaki üretici ve basın açıklamalarına dayanır; THOR'da ise rakamların çoğu yoktur. Bu eksiklik, iki sistemi menzil ya da başarı oranıyla kıyaslamayı imkânsız kılar. Karşılaştırma ancak görev tanımı düzeyinde yapılabilir.

ABD Ordusu yetkilisinin 2021'deki cümlesi bu ayrımı iyi özetliyor: lazerler tek hedefi yok ederken mikrodalga silahları grupları ya da sürüleri durdurabiliyor ve ordu her ikisini de izliyor. Dolayısıyla ikisi aynı katmanda rekabet etmez, aynı savunma düzeninde birbirini tamamlar. Hangisinin üstün olduğu hedefin türüne, mesafeye ve koruma amacına bağlıdır.

THOR Dron Sürüsünü Etkisiz Hale Getirebilir mi?

AFRL, THOR'un 5 Nisan 2023'te simüle edilmiş bir sürü saldırısına karşı denendiğini ve başarılı olduğunu duyurdu. Ancak dron sayısı, türleri ve hepsinin düşüp düşmediği açıklanmadı. Bu nedenle sürü karşıtı yetenek laboratuvar beyanıdır ve ölçeği doğrulanmış bir rakama bağlanamaz. Bu nedenle sonuç ölçeksiz bir beyan olarak okunmalıdır.

Test, Kirtland'daki Chestnut Test Site'ta yapıldı. Program yöneticisi, ekibin sistemin üzerine "çok sayıda" dron uçurduğunu ve bu dronların THOR'un daha önce karşılaşmadığı türden olduğunu söyledi. Yönetici başarıyı geniş hüzmeye, yüksek tepe güce ve hızlı hareket eden gimbala bağladı; yardımcı yönetici ise sistemin "neredeyse sürekli" ateşlendiğini belirtti.

Açık bir test sahasında havada toplanmış çok sayıda küçük dron ve ön planda çanak antenli konteyner boyutlu bir barınak (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

AFRL sözcüsü, dron sayısını ve türünü vermeyi reddetti; testin "başarılı" sayılmasının her dronun düşürüldüğü anlamına gelip gelmediği sorusuna da yanıt vermedi (Hava Kuvvetleri Dergisi). Aynı dergi, 2019'daki gösterimin yalnızca tek bir dronu kapsadığını, 2023'ün bu nedenle kayda değer bir ilerleme olduğunu yazdı.

Bu çerçevede "sürü" sözcüğünün iki katmanı var. Birincisi, birden çok dronun aynı hava hacminde bulunması; THOR'un geniş hüzmesi buna göre tasarlandı. İkincisi, dronların birbirleriyle koordineli ve kendi kararını veren bir ağ oluşturması; 2023 testinin bu nitelikte bir sürüyü içerip içermediği açıklanmadı. Basındaki bazı başlıklar "yüzlerce dron" ifadesini kullanıyor; AFRL'nin belgelerinde böyle bir sayı yok.

THOR Hangi Bileşenlerden Oluşur?

THOR'un açıklanan bileşenleri nakliye konteyneri, yüksek güçlü mikrodalga kaynağı, gimbal üzerinde hareket eden anten, operatör arayüzü ve algılama ile yönlendirme bağlantılarıdır. Bileşenlerin üreticileri ve teknik ayrıntıları açıklanmadı; yalnızca MIT Technology Review kaynağın vakum tüpü olduğunu yazıyor. Parçaların tedarikçileri ve ayrı ayrı özellikleri paylaşılmadı.

BileşenBilinenlerKaynak türü
Konteyner20 fit; tüm sistemi barındırır, C-130 ile taşınırAFRL
Mikrodalga kaynağıVakum tüpü tabanlı olduğu bildiriliyor; çıkış gücü ve frekans açıklanmadıMIT Technology Review (tek kaynak)
AntenÇanak biçimli, hızlı hareket eden gimbalde; geniş hüzmeAFRL açıklaması, MIT
Kontrol merkeziTaşınabilir kontrol birimi; tek ekranlı, oyun benzeri arayüzHava Kuvvetleri fotoğraf altyazısı, AFRL
AlgılamaKendi algılama ve yönlendirme olanağı ya da mevcut sensörlere bağlanmaAFRL yöneticisi (2020)
GüçYer elektriği bağlantısıAFRL
İki eksenli bir gimbal üzerinde hareket eden çanak anten ve çevresinde camgöbeği parıltı bulunan teknik çizim (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Antenin "çanak" olduğu bilgisi yalnızca MIT Technology Review'da ve onunla örtüşen Vikipedi özetinde geçiyor; AFRL'nin resmî formları antenin türünü anmıyor. Gimbal ise laboratuvarın kendi açıklamasında yer alıyor ve hedeflerin hızla izlenmesini sağlayan eksen mekanizmasını anlatıyor.

Kontrol tarafında ayrıntı sınırlıdır. Şubat 2021 fotoğrafının altyazısı, ordu yetkililerinin THOR'un taşınabilir kontrol merkezine girdiğini söylüyor; yani operatör konteynerin içinde değil, ayrı bir birimde çalışıyor olabilir. Bunun kablolu mu kablosuz mu bağlandığı, kaç operatör gerektiği açıklanmadı.

THOR Fiyatı Nedir?

THOR'un birim fiyatı açıklanmadı; çünkü seri üretim yok. Bilinen tek tutar geliştirme bedelidir: AFRL'nin bilgi formlarında yaklaşık 15 milyon dolar (2019), sonraki formda yaklaşık 18 milyon dolar. Ardıl Mjölnir için Leidos ile 26 milyon dolarlık prototip sözleşmesi imzalandı. Satış fiyatı ya da ihracat bedeli bulunmuyor.

Bu rakamlar bir satış fiyatı olarak okunmamalı. Geliştirme bedeli, bir teknolojiyi ilk kez kurmanın ve sınamanın maliyetidir; her yeni birim bundan çok farklı bir tutara mal olabilir. Birim fiyatı hesaplamak için üretim adedi gerekir ve bu açıklanmadı.

Basında bazen "15 milyon dolarlık silah" diye geçen ifade de aslında geliştirme tutarıdır. Defense News, laboratuvarın THOR'u BAE Systems, Leidos ve Verus Research ile birlikte 15 milyon dolara geliştirdiğini yazıyor. Hava Kuvvetleri bu tutarın neden daha sonra 18 milyon dolara çıktığını anlatmadı.

Mjölnir'in 26 milyon dolarlık sözleşmesi tek bir prototipin tasarım ve imalat bedelidir; Leidos'un hangi parçayı kaç dolara yaptığı yayımlanmadı. Dolayısıyla ne THOR'un ne de ardılının bugünkü piyasa fiyatı bilinmektedir. Epirus Leonidas gibi şirket yöneticilerinin birim fiyat aralıkları verdiği rakip sistemlerin tersine, THOR için böyle bir beyan da bulunamadı.

THOR Kaç Yılında Üretildi?

THOR 2019 yılında tanıtıldı. Kaynaklar, yaklaşık 18 aylık bir geliştirme sürecinin ardından ilk prototipin aynı yıl Kirtland'da denemeye hazır hale geldiğini yazıyor. Tek prototipten söz ediliyor; seri üretime geçildiği açıklanmadı. Seri üretim yılı bulunmuyor; sistem hâlâ prototip ve gösterici olarak anılıyor.

2019 yılı geliştirmenin başlangıcı değil, ilk saha gösteriminin yılıdır. Programın tam başlangıç tarihi resmî olarak yayımlanmadı; 18 aylık süre geriye doğru sayılırsa geliştirme 2017'nin sonu ile 2018'in başı arasında başlamış olabilir, ancak bu bir çıkarımdır ve açık kaynakta teyit edilmedi. Kesin takvim için önceki "Ne Zaman Üretildi" bölümündeki tabloya bakılabilir.

2019'dan sonra sistem değişikliklere uğradı: 2020'de ön konuşlandırma yükseltmeleri yapıldı, 2021'de yurt dışı değerlendirmeye gitti, 2022'nin ortasında Kirtland'a döndü ve ardından Mjölnir yükseltmelerinin sınanması için temel testlerden geçirildi. Dolayısıyla bugün sahada olan THOR, 2019'daki düzenle aynı olmayabilir.

THOR'un Etki Menzili Ne Kadar?

THOR'un etki menzili açıklanmadı. AFRL yalnızca etkisinin kurşun ve ağlardan daha geniş bir mesafeye ulaştığını söylüyor; The War Zone ise sistemi kısa mesafelerdeki çoklu hedefler için tasarlanmış diye tanımlıyor. Resmî bir kilometre ya da metre değeri yoktur. Ardıl Mjölnir için de bir menzil rakamı yayımlanmadı; yalnızca artış hedefi belirtildi.

Kaynaklar bu konuda birbirinden farklı bir dil kullanıyor. Aralık 2021'de bir devlet teknolojisi sitesi THOR'un sürü saldırılarını "uzak mesafede" durdurabildiğini yazdı; The War Zone ise 2023'te "kısa menzil" diyor. Bunlar çelişkili görünse de aslında farklı şeyleri anlatır: ilki dronun uzaktan zarar verme kapasitesini, ikincisi silahın kendi etki alanını kasteder. Hiçbiri sayı vermiyor.

Mikrodalga hüzmesinin gücü uzaklıkla hızla azalır; bu genel bir fizik kuralıdır ve THOR'a özgü bir bilgi değildir. Geniş hüzme birden çok hedefi kapsar ama her hedefe düşen enerjiyi azaltır. Bu yüzden menzil ile aynı anda kapsanabilen hedef sayısı birbirine bağlı iki değişkendir ve ikisi de açıklanmadı.

Ardıl Mjölnir için laboratuvar menzil artışını hedef olarak ilan etti; Defense News'e göre güç artışı yaklaşık yüzde 50 olarak planlandı. Bu, THOR'un menzilinin yetersiz bulunduğu anlamına gelmez, ama iyileştirilecek bir alan olarak görüldüğünü gösterir. Sayısal kıyaslama için hiçbir kaynakta temel değer yok.

THOR Aynı Anda Kaç İHA'yı Etkisiz Hale Getirebilir?

THOR'un aynı anda etkisiz bırakabildiği dron sayısı açıklanmadı. Hava Kuvvetleri Dergisi, Hava Kuvvetleri'nin sistemi bir seferde on ikiden fazla hedefle denediğini yazıyor ve 2023'teki testte "çok sayıda" dron kullanıldığı söyleniyor. Daha somut bir rakam resmî kaynaklarda bulunmuyor. Bu belirsizlik, sistemin sürü karşıtı yeteneğini sayıya dökmeyi zorlaştırıyor.

On iki rakamı 2020 tarihli dergi haberinde geçiyor ve THOR'un erken dönem denemelerine işaret ediyor; hangi tarihte, hangi dron türüyle ve kaç tanesinin düştüğü belirtilmedi. 2023 testinde ise dron sayısı kamuya verilmedi. Bu iki bilgi birleştirilip "THOR en az on iki dronu düşürür" diye okunamaz; yalnızca "bu kadar hedefle deneme yapıldı" denebilir.

SoruAçıklananAçıklanmayan
Hedef sayısı"Çok sayıda" dron; daha önce on ikiden fazla hedefle deneme yapıldığı (dergi aktarımı)Gerçek sayı, düşenlerin oranı
Dron türüTHOR'un daha önce karşılaşmadığı türlerBoyut, hız, elektronik yapı
DizilimSürü saldırısı simülasyonuMesafe, yükseklik, formasyon
Atış hızı"Neredeyse sürekli" atışSaniyedeki darbe sayısı

Basındaki bazı başlıklar yüzlerce dronun saniyeler içinde etkisiz bırakılabileceğini iddia ediyor; AFRL'nin kendi formlarında böyle bir söz yok. Yayındaki Epirus Leonidas yazısındaki 49 dronluk gösterim ise başka bir sisteme ve şirket beyanına aittir; THOR için karşılaştırma yapılamaz.

THOR Hangi Ülkelerde Var?

Bilinen tek kullanıcı Amerika Birleşik Devletleri'dir. THOR prototipi Hava Kuvvetleri'nin AFRL'sinde bulunuyor; ordu ve ortak karşı-İHA ofisi onunla saha denemeleri yaptı. Başka bir ülkenin THOR sahibi olduğu, satın aldığı ya da ihracat izni verildiği açık kaynakta yer almıyor. Dolayısıyla ülke listesi tek satırdan oluşuyor.

ÜlkeDurumKaynak
ABDGeliştirici ve tek bilinen kullanıcı; prototip AFRL'de, saha değerlendirmeleri Hava Kuvvetleri ve ordu birimlerindeAFRL, DSIAC, Stripes
Yurt dışı test yeri2021-2022'de bir yıl boyunca kullanıldı; yer açıklanmadı (bir derginin aktardığına göre Afrika'da)Defense News, Shephard (tek kaynak)
Diğer ülkelerSatış, ihracat ya da ortak üretim duyurusu yokAçık kaynakta yok

Yurt dışı testin yeri hassas bir bilgidir ve AFRL bunu bilerek paylaşmıyor. Programın iki yöneticisi 2022'deki bilgilendirme toplantısında konuşlanma yerini söylemeyi reddetti. Bu nedenle bir üs adı ya da ülke adı yazılmadı.

THOR benzeri sınıfta başka ülkeler kendi sistemlerini geliştiriyor. Birleşik Krallık'ın radyo frekanslı silahı ile Türkiye'nin Ejderha'sı ayrı geliştirmelerdir; THOR'un bunlarla teknolojik bir bağı olduğuna dair kamuya açık bilgi yoktur. Bu ülkelerin sistemleri "THOR'un Rakipleri Nelerdir" bölümünde ele alınıyor.

THOR Hedefi Ne Kadar Sürede Etkisiz Hale Getirir?

THOR'un darbesi yaklaşık bir nanosaniyede boşalır; ancak hedefin tespitinden düşmesine kadar geçen toplam süre açıklanmadı. AFRL "anlık etki" ifadesini kullanıyor, 2023 gösteriminde ise sistemin neredeyse sürekli ateşlendiği söylendi. Hedef başına resmî bir saniye değeri yok. Operasyonel zincirin tamamını kapsayan resmî bir süre paylaşılmadı.

İki süre karıştırılmamalı. Nanosaniye, mikrodalga darbesinin kendisinin süresidir ve ışık hızına yakın bir etkiyi anlatır. Operasyonel süre ise radarın ya da kameranın hedefi bulmasını, anten gimbalinin döndürülmesini, ateşlemeyi ve dronun elektroniğinin gerçekten arızalanmasını kapsar. AFRL bu zincirin tamamı için bir değer vermedi.

Program yöneticisi, THOR'un diğer yöntemlere göre müdahale süresini azalttığını söyledi; kıyaslanan yöntemler silahlar, ağlar ve lazerlerdir. Süredeki kazancın kaynağı, hedefe odaklanmak yerine geniş bir hüzmeyle birden fazla dronu aynı anda kapsamaktır. Her dronun tek tek vurulması gerektiğinde toplam süre hedef sayısıyla artar; mikrodalga yaklaşımında bu artış daha yavaş olması beklenir.

Düşen dronun hemen yere inmesi ya da düşmeden önce bir süre uçması da hedefin türüne ve zarar gören devreye bağlıdır. Basın, THOR'un hedefleri "gökten düşürdüğünü" yazıyor; bunun kaç saniyede ve hangi koşulda olduğu açıklanmadı.

THOR Ağırlığı Ne Kadar?

THOR'un ağırlığı açıklanmadı. Bilinen yalnızca sistemin 20 fitlik bir nakliye konteynerine tamamen sığdığı ve C-130 kargo uçağıyla taşınabildiğidir. Ne konteynerin boş ne de sistem takılıyken ağırlığı hakkında AFRL, ordu ya da basın bir değer verdi. Boyut bilgisi ise nakliye konteyneriyle sınırlı.

Boyut tarafı daha net. Yirmi fit yaklaşık 6,1 metre uzunluktur; bu, standart bir konteyner uzunluğuna denk gelir. AFRL "tamamen yerleşir" diyerek anten dahil tüm bileşenlerin nakliye sırasında bu hacim içinde durduğunu söylüyor. Kurulu haldeki boyutlar, yani anten kaldırıldığında toplam yükseklik ve kapladığı alan açıklanmadı.

C-130 ile taşınabilirlik bir üst sınır koyar ama kesin bir ağırlık vermez; uçağın taşıma kapasitesi yük ve görev profiline göre değişir. Bu yüzden "C-130'a sığdığına göre en fazla şu kadar tondur" biçiminde bir hesap yapılmadı. Rakip sistemlerle ağırlık kıyaslaması da bu yüzden anlamsız kalıyor.

THOR Neleri Etkisiz Hale Getirebilir?

THOR'un resmî hedef sınıfı küçük insansız hava araçlarıdır. AFRL, sistemi dronların elektroniğini devre dışı bırakacak şekilde tanımlıyor ve 2023'te sürü simülasyonunda denedi. Seyir füzesi, uçak ya da kara hedefine karşı kullanıma dair resmî bir açıklama yoktur. Hedef türlerine dair ayrıntı kapsamlı biçimde paylaşılmadı.

Hedef türüne dair bilgi kısıtlı olsa da çerçeve nettir: AFRL, THOR'un "küçük İHA"ları (sUAS) anında devre dışı bıraktığını belirtiyor ve 2023 testinde kullanılan dronların sistemin daha önce karşılaşmadığı türlerden olduğunu söylüyor. Hangi markaların ya da boyutların denendiği paylaşılmadı. Dolayısıyla hobi sınıfı dronlardan, daha büyük taktik araçlara kadar uzanan bir yelpazede hangi hedefin etkilenip etkilenmeyeceği belirsizdir.

The War Zone, yüksek güçlü mikrodalga sistemlerinin kuramsal olarak alçak uçan seyir füzelerine ve yüzey hedeflerine de uygulanabileceğini yazıyor. Bu ifade genel bir sınıf yorumudur; THOR'un bu hedeflere karşı yeteneği ne gösterildi ne de iddia edildi. İnsan ve elektronik cihaz güvenliği de ayrı bir sorudur; AFRL belgelerinde bu konuda ayrıntı yok.

Elektronik etkinin hedefin yapısına bağlı olduğu da hatırlanmalı. Mikrodalga darbesi devreleri bozar ama dayanıklı ya da korumalı bir hedefte etkisi değişebilir; bu genel bir fizik gerçeğidir ve THOR'a özgü bir test sonucu değildir. Bu ayrıntılar kamuya açık değildir ve bu yazıda bilinçli olarak işlenmedi.

THOR Kullanıldığı Yerler

THOR'un bilinen kullanım yerleri Kirtland Hava Kuvvetleri Üssü'ndeki test sahaları, bir yıl süren açıklanmayan bir yurt dışı değerlendirme ve ordu ile ortak karşı-İHA ofisinin yürüttüğü saha tatbikatlarıdır. Muharebede kullanıldığına dair resmî bir açıklama bulunmuyor; açıklanan her kullanım test ya da değerlendirmedir. Hepsi eğitim, test ya da değerlendirme faaliyetidir.

Kirtland'da sistem iki ayrı alanda görüldü: 2021'in şubat ayında 52.000 akrelik (yaklaşık 21.000 hektar) üssün uzak bir kanyonunda ordu yetkililerine gösterildi, 2023'te ise Chestnut Test Site'ta sürü simülasyonuyla denendi. Her iki yer de AFRL'nin kendi test alanıdır.

Yurt dışı değerlendirme 2021'de başladı ve yaklaşık bir yıl sürdü; Defense News'e göre sistemi Hava Kuvvetleri güvenlik güçleri kullandı ve onların önerileri Mjölnir yükseltmelerine girdi. Yeri hiçbir resmî açıklamada belirtilmedi.

Stripes'ın Aralık 2022 haberine göre Ortak Karşı-İHA Ofisi ile ordunun RCCTO'su THOR'u son yıl içinde birkaç tatbikatta sahada denedi. Bu tatbikatların yeri, tarihi ve sonuçları paylaşılmadı. Dolayısıyla THOR'un hangi üste ya da hangi görevde konuşlu olduğu halen bilinmiyor.

THOR Hangi Enerji Türünü Kullanır?

THOR, radyo frekansı spektrumundaki yüksek güçlü mikrodalga enerjisini kullanır. Darbe halinde ve çok kısa sürede boşalan bu elektromanyetik enerji, hedefin elektronik devrelerini bozar. Çıkış gücü, frekans bandı ve darbe süresi açıklanmadı; gücü yer elektriğinden alır. Elektrik enerjisi yer bağlantısından, darbe ise sistem içinde üretilir.

Mikrodalga, elektromanyetik spektrumda radyo dalgalarının üst kısmında yer alır. AFRL, Mjölnir'i anlatırken "radyo frekanslı çekiç darbesi" ifadesini kullanıyor; yani mikrodalga ve radyo frekansı aynı enerji ailesine işaret ediyor. Işık kullanılmaz, ısı ışını da değildir.

Enerji yer elektriğinden alınır ve sistem içinde yüksek güçlü darbelere dönüştürülür. Bu dönüşüm için kullanılan kaynağın vakum tüpü olduğu bilgisi yalnızca MIT Technology Review'da geçiyor. Gücün ne kadarının elektrik, ne kadarının darbe enerjisi olduğu, yani verim, hiçbir açık kaynakta yok.

AFRL, etkinin "sessiz" ve "anlık" olduğunu vurguluyor; görünür bir ışın ya da gürültüden söz edilmiyor. Operatörün etkiyi hangi göstergeyle doğruladığı açıklanmadı.

THOR Hangi Alanı Koruyabilir?

THOR'un koruyabildiği alan açıklanmadı. Sistem hava üslerini korumak için tasarlandı ve geniş hüzmesi bir hava hacmini kapsar; ancak hüzmenin açısı ve etkili yarıçapı kamuya verilmedi. Bu yüzden kilometrekare cinsinden koruma alanı hesaplanamıyor. Gerçek koruma yarıçapı konuşlanma noktasına ve sensör ağına bağlı olacağından tek bir sayı verilemiyor.

AFRL, THOR'un görevini üs savunması olarak tanımlıyor. Hangi tesislerin kapsanacağı, kaç sistemin bir üsse yeteceği ve komşu savunma katmanlarıyla görev paylaşımının nasıl olacağı belirtilmedi.

Ordu açısından bakıldığında THOR ve benzerleri "dolaylı ateşten korunma" kapsamına giriyor; ordunun hedefi bir takıma (platoon) prototip sistem vermekti. Bu amaçla sistemin kapsama alanı büyük ölçüde konuşlanma noktasına ve yerel sensör ağına bağlıdır, tek bir sayıyla özetlenemez.

Bir hava üssünün üzerinde eş merkezli renkli kubbelerle gösterilen katmanlı savunma yapısı ve en içte parlayan mavi kubbe (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Koruma alanı, THOR'un tek başına cevap verebileceği bir soru da değildir. Bir üssü sürüden korumak için tespit sistemleri, başka silahlar ve işletme prosedürleri birlikte çalışmalıdır; THOR bunların yalnızca bir katmanıdır. Bu çok katmanlı mantık The War Zone'un değerlendirmesinde de vurgulanıyor.

THOR Nasıl Konuşlandırılır?

THOR bir nakliye konteynerine yerleştirilip C-130 uçağıyla taşınır ve üç saat içinde, ordu açıklamasına göre iki kişiyle kurulur. Yer elektriğine bağlanır, operatör taşınabilir bir kontrol birimine geçer. Yerleştirme noktası, güç kaynağı ve sensör eşleşmesi gibi ayrıntılar açıklanmadı. Ayrıntılı kurulum prosedürü paylaşılmadı.

Anlatım genel düzeydedir: sistem uçakla alana getirilir, konteyner indirilir ve açılır, anten hazır hale getirilir, güç bağlantısı yapılır, sensörlerle bağlantı kurulur. AFRL bu adımların hangi sırayla yapıldığını ya da hangi ekipmanın gerektiğini paylaşmadı; açık kaynaklarda yalnızca "üç saat" ve "iki kişi" bilgileri geçer.

Arka rampası açık askerî kargo uçağından platformla indirilen yirmi fitlik bir konteyner (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Laboratuvar, sistemin kurulumunu "hızlı" ve söküm süresini de benzer biçimde kısa tutmak üzere tasarladığını söylüyor. Amaç, bir sahaya konuşlanıp gerektiğinde başka bir yere taşınabilmektir. Bu özellik ordunun ilgisini çekti; 2021'deki ordu açıklamasında "askerî kargo uçağına yüklenebilir" ifadesi öne çıkıyor.

Yurt dışındaki kullanımda kurulumun hangi koşullarda ve ne sürede yapıldığına dair ayrıntı verilmedi. Konuşlanmış tesislerin konumları da güvenlik nedeniyle paylaşılmıyor ve bu yazıda yer almıyor.

THOR Nasıl Çalışır?

THOR önce bir hedefi algılar ya da dışarıdan yönlendirme alır, ardından gimbal üzerindeki anteniyle hedefe doğru yüksek güçlü mikrodalga darbeleri gönderir. Darbeler dronun elektronik devrelerini bozar ve araç kontrolünü kaybederek düşer. Bu zincirin her aşamasının teknik ayrıntısı açıklanmadı. Sistemin iç işleyişi ve parametreleri yayımlanmadı.

Genel akış şöyle anlatılıyor: sensörler hedefi tanımlar, gimbal anteni hedefe çevirir, sistem bir nanosaniye süren güçlü darbe boşaltır. Seçimin operatörde mi yoksa otomasyonda mı olduğu açıklanmadı. Mikrodalga hüzmesi çok geniş olduğu için aynı hava hacmindeki birden çok dron aynı darbeden etkilenebilir.

Tek bir çanak antenden havaalanı üzerine yayılan geniş mavi enerji konisi ve içinde düşen küçük dronlar (temsili görsel)
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Amerikan Genel Muhasebe Ofisi (GAO), yüksek güçlü mikrodalgayı devre kartları, güç sistemleri ve algılayıcılar gibi kritik bileşenleri bunaltarak çalışan bir etki olarak tanımlıyor. Popular Science bu tanımı THOR bağlamında aktarıyor. THOR'un hedef dronda hangi parçayı bozduğu, geçici mi kalıcı mı olduğu ve operatör dronları önce hangi sırayla seçtiği açıklanmadı.

THOR'un lazerlerden önemli farkı, hedef üzerinde odak noktasını tutturmak için beklememesidir; hüzme geniştir. Bu fark "Lazer Silahlarından Nasıl Farklıdır" bölümünde ayrıca işleniyor. Yazılım, filtreleme ve atış düzeni gibi iç işleyişe dair bilgi ise açıklanmadı.

THOR Yüksek Güçlü Mikrodalga (HPM) Silahı mı?

Evet. AFRL, THOR'u açıkça yüksek güçlü mikrodalga (HPM) kullanan bir karşı-elektronik silah olarak tanımlar. Lazer değildir; bazı listelerde yanlışlıkla lazer olarak etiketlendiği görülebilir. Laboratuvarın kendi belgeleri mikrodalga ve radyo frekansı ifadelerini birlikte kullanır. Frekans, güç ve darbe süresi gibi teknik değerler ise açıklanmadı.

AFRL bilgi formu sistemin "yüksek güçlü mikrodalgaları karşı elektronik etki için" kullandığını yazıyor. Mjölnir duyurusunda ise "yoğun radyo dalgası patlamaları" ve "radyo frekansı çekiç darbesi" ifadeleri geçiyor. Bu terimler birbirinin yerine kullanılır: mikrodalga, radyo frekansı spektrumunun yüksek frekans kısmıdır.

HPM silahları, elektromanyetik darbe (EMP) ile de karıştırılır. EMP geniş bir alana yayılan tek seferlik bir patlama etkisidir; THOR ise yönlendirilmiş ve tekrarlanabilir bir hüzme gönderir. Aynı ayrım yayındaki Ejderha yazısında da yapılmıştı. Bu nedenle THOR'un, çevredeki tüm cihazları bozan bir EMP silahı olduğu söylenemez.

Frekans, güç ve darbe süresi gibi teknik değerler açıklanmadığından THOR'un hangi alt sınıfa girdiği bilinmiyor. Yalnızca bunun bir mikrodalga silahı olduğu, vakum tüpü kullandığı (MIT'ye göre) ve çok sayıda hedefi aynı anda kapsadığı söylenebilir.

THOR Lazer Silahlarından Nasıl Farklıdır?

THOR ışık değil radyo dalgası kullanır ve tek hedefe odaklanmak yerine geniş bir hüzmeyle birden çok hedefi kapsar. Lazer hedefi ısıtarak keser; mikrodalga elektroniği bozar. İkisi de mermisizdir ama etki biçimleri, hedef sayısı ve hava koşuluna duyarlılıkları farklıdır. Bu farklar tabloda ve aşağıdaki açıklamalarda ele alınıyor.

ÖlçütTHOR (mikrodalga)Lazer sistemleri
EtkiElektronik devreleri bozarYapıyı ısıtır ve keser
Hedef sayısıGeniş hüzme; birden çok hedefGenelde tek hedefe odaklanma
Bekleme süresiAnlık darbe (nanosaniye)Hedefte kalarak ısıtma gerekir
Hedef izlemeGimballi anten, geniş hüzmeKesin nişan; kararlı odak noktası
MenzilAçıklanmadı; kısaSistemine göre kilometre düzeyi (Iron Beam için yaklaşık 10 km, üretici)
Hava koşuluTHOR için açık kaynakta veri yokBulut, sis ve toz verimi düşürür

Popular Science'ın aktarımına göre mikrodalga, lazerden farklı olarak hedefe odaklanmak için beklemez ve neredeyse anında etkir. Ordu yetkilisi Thurgood da aynı ayrımı 2021'de yaptı: lazerler tek hedefi yok ederken mikrodalga silahlar grupları durdurabiliyor. Bu, iki silahın birbirinin rakibi değil tamamlayıcısı olduğu fikrini destekler.

Lazer sistemlerinin tek hedefe yoğunlaşması aynı zamanda avantajıdır: hedef türleri geniştir, roket ve havan mermisini bile yakabilir. THOR için ise resmî hedef sınıfı yalnızca küçük insansız hava araçlarıdır. İki sınıfın karşılaştırması ASELSAN'ın GÖKBERK ve EJDERHA ayrımında ve Iron Beam yazısında da yapılıyor; THOR bu çerçevenin mikrodalga tarafındadır.

THOR Dron Sürülerine Karşı Neden Geliştirildi?

THOR, ucuz ve çok sayıdaki dronların hava üslerine yönelik tehdidi karşısında, tek hedefli silahların yetersiz kalması nedeniyle geliştirildi. Silahlar, ağlar ve lazerler hedefleri tek tek ele alırken, mikrodalga darbesinin birden çok hedefi aynı anda kapsaması en büyük gerekçeydi. Maliyet kaygısı da gerekçeler arasında anılıyor.

AFRL'nin 2019 formu, dronların zararsız hobi araçları olmaktan çıkıp uzak mesafeden büyük zarar verebilen silahlara dönüştüğünü ve üslerin güvenli bir savunma gerektirdiğini söylüyor. Laboratuvar yöneticisi Hava Kuvvetleri Dergisi'ne, THOR'un 2017-2018'deki PHASER deneyimlerinden ders alınarak tasarlandığını anlattı: kullanım kolaylığı, C-130 ile taşınabilirlik ve hızlı kurulum bu derslerin ürünüydü.

Ukrayna savaşı bağlamı da basında sıkça anıldı. Popular Science, Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü'nün (RUSI) Ukrayna'nın ayda yaklaşık 10.000 insansız hava aracı kaybettiğini bildirdiğini aktarıyor; bu, dron kullanımının ölçeğini ve karşı sistemlerin yetişme baskısını gösteren bir bağlam olarak sunuluyor. Rakam tek kaynaklıdır ve THOR'un tasarımını doğrudan etkilemiş olduğuna dair bir resmî açıklama yoktur; program daha eskidir.

Bir başka gerekçe maliyettir. Ucuz bir dronu pahalı bir füzeyle düşürmek ekonomik olarak sürdürülemez; mikrodalga silahın atış başına maliyetinin bunun çok altında olması beklenir. Bu beklenti basında dile getirilse de THOR için doğrulanmış bir birim maliyet açıklanmadı.

THOR'u Kim Geliştirdi?

THOR'u, ABD Hava Kuvvetleri Araştırma Laboratuvarı'nın Yönlendirilmiş Enerji Müdürlüğü Kirtland Hava Kuvvetleri Üssü'nde geliştirdi. Sanayi ortakları BAE Systems, Leidos ve Verus Research'tür. Ardıl Mjölnir'in yapımı Leidos'a verildi; ordunun ofisi de programa maddi katkı yaptı. Programın yöneticileri ve ortaklar zaman içinde değişti.

Program yönetiminde zaman içinde farklı isimler görev aldı. Resmî açıklamalarda THOR program yöneticisi olarak Adrian Lucero, yardımcı yöneticisi olarak Tylar Hanson, yüksek güçlü elektromanyetik bölümünün başında ise Ken Miller anılıyor. Yönlendirilmiş Enerji Müdürü Kelly Hammett 2020'de THOR'u "yönlendirilmiş enerji için oyun değiştirici" diye niteledi.

Sanayi tarafında BAE Systems'in rolü basında öne çıkıyor; Hava Kuvvetleri Dergisi, Albuquerque Journal'a dayanarak sistemi BAE'nin AFRL ile birlikte yarattığını, Leidos ve Verus'un tasarıma katkı verdiğini yazdı. Her firmanın katkısının ayrıntısı ve sözleşme tutarları açıklanmadı. Verus Research, New Mexico'da yerleşik bir mühendislik şirketidir.

Mjölnir ile birlikte Leidos, THOR teknolojisini üretime hazırlayan sanayi ortağı oldu. AFRL, teknolojiyi sanayiye aktarmayı çok sayıda sistemin üretilebilmesi için bir hazırlık olarak tanımlıyor. Leidos'un bu üretimi gerçekleştirip gerçekleştirmediği açık kaynakta doğrulanamadı.

THOR Taşınabilir Bir Sistem mi?

THOR taşınabilirdir ama el ya da araç üstünde değil, konteyner ve uçak mantığıyla taşınır. 20 fitlik bir konteynere yerleşir, C-130 uçağıyla bir bölgeye getirilir ve üç saatte kurulur. Araç üstünde seyir halinde atış yapabilecek bir sistem olarak tanıtılmadı. Bu ayrım aşağıda açıklanıyor.

Bu tanım "taşınabilir" kelimesinin iki anlamını ayırır. Bir uçakla kıtalar arası taşımak mümkündür; ancak bir kamyon kasasında ya da paletli bir araçta hareket halindeyken kullanmak sistemin mimarisine uygun görünmüyor. MIT Technology Review, THOR'un vakum tüpü ve çanak anten gerektirdiği için bir konteyner dolusu yer kapladığını yazıyor ve bunu yeni nesil katı hâl sistemlerle karşılaştırıyor.

Epirus'un Leonidas'ı ise şirkete göre römork, araç ve kapsül olmak üzere farklı boyutlarda üretiliyor; ayrıntılar Epirus Leonidas yazısında yer alıyor. Bu karşılaştırma THOR'un ağırlığını ya da kurulu boyutunu bilmediğimiz için yalnızca nitel düzeyde yapılabilir. Mjölnir'in daha taşınabilir olup olmayacağı açıklanmadı; AFRL onun "kullanılabilirlik" artışından söz etti.

THOR'un Rakipleri Nelerdir?

THOR'un yüksek güçlü mikrodalga alanındaki başlıca rakip ya da benzerleri Epirus Leonidas, Raytheon PHASER, Birleşik Krallık'ın radyo frekanslı silahı ve ASELSAN Ejderha'dır. Lazerli sistemler ise farklı bir sınıfa girer. Her biri farklı koşulda geliştirildiğinden doğrudan sıralama yapılamaz. Hangi sistemin üstün olduğu konusunda kesin bir sıralama yapılamaz.

SistemÜlke ve geliştiriciSınıfBilinen durum
LeonidasABD, EpirusKatı hâl yüksek güçlü mikrodalgaOrdu prototipleri; şirket beyanları
PHASERABD, RaytheonYüksek güçlü mikrodalga (joystick yönlendirmeli)2017-2018 saha denemeleri; 2020 değerlendirmesinde yer aldı
CHIMERAABD, AFRL programıOrta-uzun menzilli üs hava savunması hedefiAyrıntı açıklanmadı
RF silahıBirleşik Krallık, Thales UKRadyo frekanslı yönlendirilmiş enerjiSavunma Bakanlığı: 100'ü aşkın dron, tatbikat
EjderhaTürkiye, ASELSANYüksek güçlü elektromanyetikDüşük adetli seri üretim duyurusu

Epirus Leonidas

Leonidas, ABD'li Epirus şirketinin katı hâl yarı iletkenlerle çalışan sistemidir; THOR'dan farkı, vakum tüpü yerine çok sayıda küçük yükselteç modülü kullanmasıdır. Ordu programı ve şirket performans beyanları Epirus Leonidas yazısında ayrıntılı olarak ele alınıyor.

Raytheon PHASER

PHASER, Raytheon'un yaptığı joystick yönlendirmeli bir mikrodalga silahıdır. Hava Kuvvetleri Dergisi'ne göre AFRL, THOR'u PHASER'ın 2017-2018'deki deneme derslerine dayanarak ikinci kuşak prototip olarak tasarladı ve 2020'deki yurt dışı değerlendirmeye THOR'u PHASER ile birlikte katacağını duyurdu. Hava Kuvvetleri bu değerlendirme için sonradan PHASER'ı yurt dışına göndermeyip Kirtland'da araştırma aracı olarak tutma kararı aldığını söyledi (Breaking Defense, arama özeti).

Birleşik Krallık radyo frekanslı silahı

Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı, Thales UK'nin geliştirdiği radyo frekanslı silahın tatbikatlarda 100'den fazla dronu etkisiz bıraktığını açıkladı. Bu bakanlık beyanıdır ve bağımsız doğrulama yoktur. THOR ile doğrudan karşılaştırma için dron türü, mesafe ve koşul bilgisi eksiktir.

ASELSAN Ejderha

Ejderha, Türkiye'nin yüksek güçlü elektromanyetik karşı-İHA sistemidir ve ASELSAN'a göre römorkla çekilir. THOR'dan farklı olarak seri üretim aşamasına geçtiği duyuruldu; THOR ise hâlâ prototip olarak anılıyor. Aralarında teknolojik bir ilişki kamuya açık değildir. Ejderha'nın sürümleri ve 51 dronluk gösterimi Aselsan Ejderha yazısında ele alınıyor.

Kaynak notu: Bu listede performans rakamları bilinçli olarak karşılaştırılmadı. Her sistemin dron türü, mesafesi ve ölçüm koşulu farklıdır; üreticilerin ya da ordu açıklamalarının bağımsız doğrulaması yoktur.

İLGİLİ HABERLER