9K34 Strela-3, Sovyetler Birliği'nde Kolomna'daki KBM tasarım bürosunun geliştirdiği, omuzdan ateşlenen ve soğutmalı kızılötesi arayıcıyla hedefini bulan bir hava savunma füzesidir. NATO kayıtlarında SA-14 Gremlin adıyla geçen sistem, 1974'ün başında Sovyet ordusuna kabul edildi ve Strela-2 ile Igla arasındaki geçiş kuşağını oluşturur. Strela-2'den ayrılan yanı, uygun koşullarda hedefi yalnızca kuyruğundan değil, sınırlı bir açıyla önden de yakalayabilmesidir.
Metin, 20 Kasım 2026'ya kadar ulaşılan ansiklopedik derlemelere, savunma basınına, havacılık kaza kayıtlarına ve resmî açıklamalara dayanır. Strela-3 için üreticinin yayımladığı bir teknik tablo açık kaynakta yok; rakamlar kaynaktan kaynağa değiştiği için çelişenler yan yana verilmiş, tek yerde geçenler "tek kaynak" diye işaretlenmiştir. Silahlı grupların kullanımı yalnızca belgelenmiş düzeyde anlatılır; sistemin nasıl yanıltılacağı ya da etkisiz bırakılacağı konusunda hiçbir ayrıntı yazılmamıştır.
Veri notu: Strela-3'ün olay kayıtlarında füze türü sık sık karışıyor. Aynı helikopter ya da uçak kaybı bir kaynakta SA-14, başkasında SA-7 ya da Igla diye yazılabiliyor. Bu yüzden her olayın yanında hangi kaynağın hangi füzeyi andığı belirtildi; füze türü tartışmalı olan hiçbir olay "Strela-3 vurdu" diye kesin anlatılmadı.

Strela-3 Nedir?
Strela-3, tek bir askerin taşıyıp omzundan ateşleyebildiği ve hedefin yaydığı kızılötesi ısıyı izleyerek giden, yüzeyden havaya füze sistemidir. Rusça "ok" anlamındaki adı taşır; Sovyet sınıflamasında sistemin indeksi 9K34, füzenin indeksi 9M36'dır. NATO bu sistemi SA-14 Gremlin diye kaydetti. Soğutmalı arayıcısıyla Strela-2'den ayrılır.
Sınıfı MANPADS, yani insan tarafından taşınabilen hava savunma sistemleridir. Strela-3, kızılötesi omuz füzelerinin ikinci kuşağına yerleştirilir: ansiklopedik kuşak ayrımında birinci kuşak soğutmasız arayıcılarla yalnızca uçağın arkasını görürken, ikinci kuşak soğutulmuş dedektörle daha zayıf ısı kaynaklarını da seçebilir. Bu sınıflama resmî bir NATO ölçütü değil, derleyen yazarların grupladığı bir çerçevedir.
Füze, Strela-2'nin gövdesinden büyük oranda türedi. Ansiklopedi kayıtlarına göre geliştirme bu yüzden hızlı ilerledi; asıl yenilik yepyeni bir arayıcıdır. Aileyi baştan anlatan Strela-2 yazısı sitede ayrıca duruyor, bu yazıda ayrıntılar yalnızca Strela-3'e özgü olduğu ölçüde tekrar edilir.
Strela-3 Ne İşe Yarar?
Strela-3, yer birliklerinin başının üzerindeki alçak hava sahasını tek kişilik bir ekiple kapatmak için yapılmıştır. Hedefleri helikopterler, yer saldırısı yapan uçaklar ve alçaktan geçen nakliye uçaklarıdır. Strela-2'den farkı, elverişli koşullarda hedefi kuyruktan başka, sınırlı bir önden açıyla da yakalayabilmesidir. Sistem tek kişilik ekiple çalışır.
Ansiklopedik kayıtlar, sistemin Rus Kara Kuvvetleri ile hava indirme birliklerinde kullanıldığını yazıyor; bu bilgi ikincil bir derlemeden geliyor ve Rus Savunma Bakanlığı'nın güncel envanter belgesiyle doğrulanmadı. Füzenin görevi, ağır hava savunma bataryalarının eşlik edemediği ön hat birliklerine, kendi başına çalışan en alt koruma basamağını eklemektir.
Tek kaynaklı bir teknik derlemeye göre füzenin bir deniz sürümü de var; NATO ona SA-N-8 adını verdi ve gemilerde dörtlü bir fırlatıcıdan kullanıldığı yazılıyor. Hangi gemi sınıflarında bulunduğu açık kaynakta doğrulanamadı. Rusya'nın Gibka adlı gemi düzeneği ise Strela-3'ün değil, Igla ailesinin deniz uyarlamasıdır; bu ayrım 30. başlıkta işlenir.
Strela-3 Hangi Ülkenin?
Strela-3 bir Sovyet ürünüdür; bugünkü karşılığı Rusya Federasyonu'dur. Tasarımı Moskova'nın güneydoğusundaki Kolomna kentinde bulunan KBM (Makine Mühendisliği Konstrüksiyon Bürosu) üstlendi. Aynı büro, Strela-2'yi ve ardından gelen Igla ailesini de geliştirdi. Üretim bilgisi KBM adına yazılıdır; ulusal kimlik ayrıntıları aşağıda anlatılıyor.
Ulusal kimlik meselesi biraz karışıktır, çünkü Sovyet savunma sanayisi birçok cumhuriyetteki kuruluşa dağılmıştı. Tek bir teknik derleme, soğutmalı arayıcı başlığının Kiev'deki "Arsenal" tasarım bürosunda geliştirildiğini yazıyor; baş tasarımcı olarak I. K. Polosin anılıyor. Bu ayrıntı yalnızca o kaynakta geçtiği için tek kaynak sayılmalıdır.
Füzenin bugünkü kullanıcı listeleri hem Rusya'yı hem Ukrayna'yı içerir; yani aynı Sovyet mirası iki farklı ordunun elindedir. Dünyada kaç ülkenin envanterinde olduğu 16. başlıkta, üretimin kim tarafından yapıldığı 28. başlıkta ele alınıyor.
Strela-3 Özellikleri Nelerdir?
Strela-3, pasif kızılötesi arayıcılı, katı yakıtlı motorla giden bir füzedir; arayıcısı azotla soğutulur ve tarama düzeni frekans modülasyonlu çalışır. Aşağıdaki tablo niteliksel kimliği özetler; menzil, hız, ağırlık ve irtifa değerlerinin kaynak çelişkileri kendi başlıklarında ayrı ayrı gösterilmiştir. Hedefe sınırlı da olsa önden bakabilmesi, ikinci kuşak sayılmasının nedenidir.
| Özellik | Değer | Not |
|---|---|---|
| Sınıf | Omuzdan atılan hava savunma füzesi (MANPADS) | Tek kişiyle kullanılır |
| Kuşak | İkinci kuşak kızılötesi | Ansiklopedik sınıflama; resmî NATO ölçütü değil |
| Arayıcı | Soğutmalı kurşun sülfür (PbS) dedektör | Duyarlılık sınırı yaklaşık 4 mikron; 27. başlığa bakın |
| Tarama | Frekans modülasyonlu, koni biçimli tarama | Strela-2'deki genlik modülasyonlu dönen ızgaranın yerine geçti |
| Soğutma | Fırlatıcıya bağlanan basınçlı azot şişesi | Birden fazla derlemede aynı biçimde geçiyor |
| Hedef açısı | Ağırlıklı arkadan, elverişli koşullarda sınırlı önden | Jet uçaklar için koşullu |
| Harp başlığı | Parçalı patlayıcı, ikinci küçük yakıcı yük | Kütle değerleri 11. başlıkta |
| Tapa | Temas sensörlü tapa, kendi kendini imha mekanizması | Tek teknik derlemeye dayanıyor |
| Radar yayını | Yok | Pasif sistem; ateş sonrası yönlendirme gerekmez |
Tapa ve imha ayrıntıları yalnızca bir teknik derlemede yer alıyor; üretici ya da Rus ordusu belgesiyle doğrulanmadı. Sayısal performans için ilgili başlıklara bakılabilir: menzil 14., hız 17., ağırlık 18., irtifa 22. başlıkta.
Strela-3'ün Avantajları Nelerdir?
Strela-3'ün başlıca avantajı, soğutmalı arayıcısı sayesinde Strela-2'den daha duyarlı olması ve hedefe sınırlı da olsa önden bakabilmesidir. Bunun yanında hafif, tek kişilik, radar yayını yapmayan ve ateşten sonra yönlendirme istemeyen bir sistemdir; bu özellikler onu çok sayıda ordu için erişilebilir kıldı.
Avantajlar, kaynakların yazdığı kadarıyla şu başlıklarda toplanır. Frekans modülasyonlu tarama, eski genlik modülasyonlu düzenlere göre ısı tuzaklarına ve yapay parazite karşı daha az hassas diye anlatılıyor; ancak bu üstünlük göreli ve üçüncü kuşak çift bantlı arayıcıların gerisinde kalan bir düzeydir. Soğutmalı dedektör zayıf ısı kaynaklarını da seçebildiği için yavaş helikopterlere ve alçak irtifada uçan hedeflere karşı etki, Strela-2'ye göre belirgin biçimde arttı; bu cümle ansiklopedide "kaynak gerekli" etiketiyle duruyor.
Gövde, tutamak ve tüp düzeni Strela-2'ye çok benzediği için hem üretim hem eğitim açısından kolaylık sağladı; teknik bir derleme, sistemle birlikte kontrol seti, simülatör ve eğitim donanımı da sayıyor (11. başlıkta). Pasif çalışma, ateş sırasında radar sinyali yaymadığı için tespit edilme riskini de azaltır.
Strela-3'ün Dezavantajları Nelerdir?
Strela-3'ün temel sınırları, kısa menzili, düşük tavanı, hava ve arka plan koşullarına bağımlılığı ve kendi başına bir koruma alanı oluşturamamasıdır. Soğutma düzeneği gövdeyi ağırlaştırdı; bir ansiklopedi kaydına göre bu ağırlık artışı füzenin seyir performansını Strela-2'ye kıyasla biraz düşürdü (tek kaynak, "kaynak gerekli" etiketli).
Bu sınıfta bir atış, hedefi gözle görmeyi ve yeterli ısı izi olan bir hava aracını gerektirir. Bulutlu ya da düşük görüş koşullarında ve yoğun ısı kaynaklarının bulunduğu arka planlarda zorlanma, kızılötesi güdümlü her füzenin ortak sınırıdır; ayrıntıya bu yazıda girilmez. Ayrıca füze, çok hızlı jet uçaklara karşı sınırlı kalır: hedef hızı sınırları 17. başlıkta, uygun açı koşulları 19. başlıkta anlatılıyor.
Stok yaşı da bir sorundur. Sistem elli yıla yaklaşan bir tasarımdır; ansiklopedik MANPADS derlemeleri, eski kuşak füzelerin depolama süresince bozulduğunu yazıyor. Strela-3 için hizmet dışı kalan oranı açıklayan bir kaynak bulunamadı. Silahlı gruplara yayılma riski ise uluslararası denetim girişimlerinin konusudur. Bu bilgilerin tamamı genel düzeydedir; zayıf noktaları kullanma yöntemi yazılmamıştır.
Strela-3 Ne Zaman Üretildi?
Sistem Ocak 1974'te Sovyet ordusuna kabul edildi; tek bir teknik derlemeye göre ortak denemeler 1972-1973 arasında yapıldı. Bazı derlemeler hizmete giriş yılını 1975 olarak verir. Seri üretimin başladığı tarihe dair resmî bir belge açık kaynakta bulunmuyor; üretim hattı kabul sonrasında kuruldu.
| Tarih | Gelişme | Kaynak durumu |
|---|---|---|
| 1972'den itibaren | Kolomna'da Igla programı başladı; Igla, Strela ailesinin iyileştirmesi değil sıfırdan bir proje diye anlatılıyor | Vikipedi Igla sayfası |
| Kasım 1972 - Mayıs 1973 | Ortak denemelerin Donguz poligonunda yapıldığı yazılıyor | Tek teknik derleme |
| Ocak 1974 | Sistem Sovyet ordusuna kabul edildi; bir derleme 18 Ocak 1974 tarihli karardan söz ediyor | İki derleme, biri karar tarihini veriyor |
| 1975 | Başka bir derlemede hizmete giriş yılı | Kaynaklar farklı yazıyor |
| 1978 | Igla programı ikiye bölündü; sadeleştirilmiş Igla-1 için Strela-3'ün arayıcısı temel alındı | Vikipedi Igla sayfası |
| 11 Mart 1981 | Igla-1 (9K310) Sovyet ordusuna kabul edildi | Vikipedi Igla sayfası |

Denemelerin yeri ve tarihi yalnızca bir teknik derlemede geçtiği için tek kaynak olarak okunmalı. Kabul kararının günü ve ayı da yalnızca aynı derlemede bulunuyor; iki ansiklopedik sayfa yalnızca "Ocak 1974" diyor. Üretimin hangi fabrikada yapıldığı açık kaynakta net değildir.
Türkiye'nin Strela-3'ü Var mı?
Türkiye'nin envanterinde Strela-3 bulunduğuna dair doğrulanmış açık kaynak yok. İncelenen üç kullanıcı listesinin hiçbirinde Türkiye geçmiyor; bu yüzden yanıt "doğrulanamadı" olarak bırakılmıştır. Türkiye'nin omuzdan atılan füze geçmişi Amerikan kökenli Redeye ve Stinger ile, yerli Sungur ile anılıyor. Aşağıda bu belirsizliğin dayanakları sıralanıyor.
Vikipedi'nin Strela-3 sayfası, Haziran 2019'da Pençe harekâtı sırasında Irak'ın kuzeyindeki Hakurk bölgesinde bir SA-14 bulunduğunu ve bunu PKK'ya bağladığını yazıyor. Aynı sayfa bu satırı "kaynak gerekli" diye işaretliyor ve tek dayanağı bir sosyal medya bağlantısı. Daily Sabah'ın 27 Aralık 2019 tarihli bir haberi ise Rus yapımı omuz füzelerinin PKK barınaklarında bulunduğunu yazıyor; arama özetine göre haberdeki uzman yorumu SA-18 (Igla) üzerine ve haberde SA-14 bulunduğu yazmıyor. Bu haber metninin kendisine doğrudan erişilemedi, yalnızca arama özetinden okundu.
Türkiye'nin kendi sistemleri için Stinger ve Sungur hakkında ayrı yazılar sitede yer alıyor; lisanslı Stinger üretimi ve Roketsan bağlantısı Stinger yazısında kaynaklarıyla verilmiştir.
Kaynak notu: Olumsuz bir iddia (örgütün elinde bir sistem bulunması) için iki güvenilir kaynak aranır. Strela-3 için bu koşul sağlanmadığından, PKK satırı yalnızca "iddia var, doğrulanamadı" diye anılmıştır.
Strela-3 mü Daha İyi, Stinger mi?
İki sistem arasında kesin bir hüküm vermek mümkün değil; çünkü Strela-3 1974'te, Stinger ise 1981'de hizmete giren, farklı ülkelerin ve farklı kuşakların füzeleridir. Menzil ve tavan değerleri yakındır; Stinger'in sonraki sürümlerindeki çift bantlı arayıcı ve yeniden programlanabilir işlemci ise ikisini ayrı teknoloji düzeylerine koyar.
| Ölçüt | Strela-3 (9K34) | Stinger (FIM-92) |
|---|---|---|
| Hizmete giriş | Ocak 1974 | 1981 (ilk üretim 1978) |
| Füze kütlesi | 10,3 kg | 10,1 kg |
| Sistem kütlesi | 16 kg | yaklaşık 15,7 kg |
| En fazla menzil | 4,5 km (bir kaynakta 4,1 km) | yaklaşık 4,8 km |
| Azami irtifa | 3,0 km (bir kaynakta 2,3 km) | 3,8 km |
| Arayıcı | Azotla soğutmalı PbS, FM tarama | İlk sürümde yalnızca kızılötesi; POST ve RMP'de kızılötesi + mor ötesi |
| Hız | 470 m/s (bir kaynakta 410 m/s) | Aynı sayfada hem Mach 2,2 hem Mach 2,54 |
| Bağımsız vurma oranı | Açıklanmadı | Resmî değer açıklanmadı; mücahit verisi güvenilmez diye notlanmış |
Ölçütleri tek tek okumak yararlıdır. Hizmet tarihi aynı yaşta değil, menzil ve tavan birbirine yakın, arayıcı teknolojisi ise Stinger'in lehine daha geniş bir gelişme çizgisine sahip. Öte yandan Strela-3 çok sayıda eski stokta bulunduğundan, pratikte hangi ordunun neye eriştiği daha belirleyici olur. Bu yüzden iki sistem "hangisi iyi" yerine, farklı dönemlerin eşdeğer rolleri olarak okunmalı. Stinger'in ayrıntıları Stinger yazısında, kuşak karşılaştırması MANPADS yazısında bulunuyor.
Strela-3 Dron Vurabilir mi?
Açık kaynakta Strela-3'ün insansız hava aracı düşürdüğüne dair doğrulanmış bir kayıt bulunamadı. Kızılötesi arayıcı sıcak motorlu hedefleri izleyebildiği için ilke olarak ısı yayan bir hedefe kilitlenmesi mümkündür; ancak küçük, elektrikli, düşük ısı izli dronlar bu sınıf füzelerin tasarım hedefi dışındadır.
Sistem helikopter ve uçak türü hedefler için tasarlandı; 1970'lerde dron tehdidi bugünkü anlamıyla yoktu. Ukrayna savaşındaki dron düşürme haberlerinde sıkça geçen omuz füzeleri ise Stinger ya da Igla ailesidir; sitedeki Igla-S yazısında Shahed tipi dronla ilgili kaynaklı bir bölüm yer alıyor. Strela-3'ün Ukrayna savaşındaki fiilî kullanımı için güvenilir bir açık kaynak bulunamadı.
Ayrıca atıcının hedefi görmesi ve füzenin arayıcısının yeterli ısı sinyalini alması gerekir. Gece bile bir dronun sıcak motoru yoksa bu yöntem etkisiz kalabilir. Dron savunması bu yüzden genellikle başka katmanlara bırakılır; açık kaynaklarda Strela-3, bu işe ayrılmış bir sistem olarak anılmıyor.
Strela-3 Hangi Bileşenlerden Oluşur?
Strela-3 sistemi dört ana gruptan oluşur: 9M36 füzesi, füzenin içinde durduğu atış tüpü ve tutamak, enerji ile soğutma sağlayan pil ve azot düzeneği, bir de eğitim ve kontrol donanımı. Aşağıdaki liste, kaynakların yazdığı kadarıyla sade tutulmuştur. Bu dört grubun adları ayrı başlıklarda tek tek verilmiştir.
9M36 füzesi
Füze 72 mm çaplıdır ve "ördek" düzeninde, yani önde küçük kontrol yüzeyleriyle tasarlanmıştır; bu bilgi tek bir teknik derlemede geçiyor. Aynı derleme, 9M36'nın Strela-2M'nin füzesine neredeyse eş olduğunu yazıyor. Army Recognition sayfası 9M36-1 adını kullanıyor. Füzeyi hızlandıran bir fırlatma motoru ile tek odacıklı, iki kademeli çalışan katı yakıtlı bir ana motor bulunduğu da aynı teknik kaynakta yazılı.
Atış tüpü ve tutamak
Füze, cam elyaf bir tüpte taşınır. İki kaynak adlandırmada ayrışır: teknik derleme 9P59 kodunu tüpe, 9P58M kodunu tetik düzeneğine verirken Army Recognition 9P59'u tutamak diye anıyor. Kaynakların bu adlandırma farkı doğrulanamadı. Tutamak, tüp ve füzenin arka gövdesi Strela-2'ye çok benzer görünür.
Pil ve azot düzeneği
Army Recognition, Strela-2'deki silindirik pilin yerini top biçimli bir 9P51 ısı pili ve gaz haznesinin aldığını yazıyor. Dedektörü soğutan basınçlı azot şişesi fırlatıcıya bağlanır. Pilin ne kadar süre çalıştığı ve şişenin kapasitesi açık kaynakta yok.
Eğitim ve destek donanımı
Teknik derleme, bir kontrol seti (9F387), bir simülatör (9F620M), bir eğitim seti (9F629) ve bir fırlatma kontrol seti (9F631) sayıyor. Ayrıca komutanın kullandığı 9S13 adlı pasif yön bulucu, bir dost-düşman tanıma cihazı ve komutanla atıcılar arasında kısa mesafe haberleşme telsizi anılıyor. Bu donanımın tamamı tek kaynaklıdır ve Rus ordusunun belgesiyle doğrulanmamıştır.

| Bileşen | Adı | Kaynak notu |
|---|---|---|
| Füze | 9M36 (bazı sayfalarda 9M36-1) | İki kaynakta aynı adla geçiyor |
| Atış tüpü | 9P59 | Teknik derlemede tüp, Army Recognition'da tutamak |
| Tetik düzeneği | 9P58M | Yalnızca teknik derleme |
| Pil / gaz haznesi | 9P51 | Yalnızca Army Recognition |
| Yön bulucu | 9S13 | Yalnızca teknik derleme |
| Eğitim ve kontrol | 9F387, 9F620M, 9F629, 9F631 | Yalnızca teknik derleme |
Strela-3 Fiyatı Nedir?
Strela-3'ün birim fiyatı açıklanmadı. Üretici, Rus Savunma Bakanlığı ya da ihracat kuruluşu bir tutar yayımlamadı; incelenen kullanıcı listelerinde ve teknik kaynaklarda da tek bir rakam yok. Bu yüzden bu yazıda tahmini fiyat verilmiyor. Hibe ve devir yoluyla el değiştiren stokların değeri de hiçbir yerde açıklanmıyor.
Eski sistemlerin değeri çoğu kez devir ya da hibe yoluyla gerçekleştiği için piyasa fiyatı da yanıltıcı olur. Almanya'nın Ukrayna'ya gönderdiği eski Doğu Almanya stoğundaki omuz füzeleri gibi örneklerde, resmî belgeler adet bildirir ama birim bedel bildirmez. Kaynak sayfalarında Strela-3'e ait bir sözleşme tutarı bulunamadı.
Strela-3 Kaç Yılında Üretildi?
Strela-3 füzelerinin üretimi, Ocak 1974'teki hizmete kabulün ardından başladı. Üretimin bitiş yılı, toplam füze sayısı ve yıllık üretim hızı açık kaynakta yok; bu üç bilgi de "kamuya açık bilgi sınırlıdır" diye bırakılmıştır. Lisanslı üretim iddiaları da yalnızca tek kaynaklarda geçiyor.
Hizmet süresini tarih olarak yazmak mümkün: Vikipedi sayfası 1974'ten bugüne diyor ve sistemin "otuzdan fazla ülkeye" ihraç edildiğini söylüyor. Bu cümle ansiklopedide kaynak etiketsiz duruyor, ancak ülke sayısını doğrulayan bağımsız bir sayım bulunmadı. Army Recognition sayfası 32 ülkelik bir liste veriyor; iki liste birbirinden farklı ve 16. başlıkta karşılaştırılıyor.
Lisanslı üretim iddiaları kaynaklarda dağınıktır. Teknik derleme Polonya'da lisansla üretimden söz ediyor; Vikipedi ise Bulgaristan'ı lisanslı üretici olarak anıyor. Polonya'nın belgelenmiş lisansı Strela-2M içindir ve oradan Piorun'a uzanan geliştirme çizgisi savunma basınında anlatılıyor; Strela-3 için aynı belgeyi bulamadım. Bu yüzden iki lisans satırı da tek kaynak, doğrulanamadı olarak okunmalı.
Strela-3 Menzili Ne Kadar?
Kaynakların çoğu Strela-3'ün azami eğik menzilini yaklaşık 4,5 km olarak veriyor. Army Recognition'ın özellik tablosunda ise 4,1 km yazıyor ve aynı sayfa kendi içinde çelişiyor. Bir teknik derleme alt sınır olarak 500 m'den söz ediyor. Üreticinin açıkladığı tek bir resmî değer bulunmuyor.
| Kaynak | Azami menzil | Alt sınır |
|---|---|---|
| Vikipedi (Strela-3 sayfası) | 4.500 m | Verilmiyor |
| Army Recognition (işlem bölümü) | 4.500 m | Verilmiyor |
| Army Recognition (özellik tablosu) | 4.100 m | Verilmiyor |
| Teknik derleme (missilery.info) | 4.500 m | 500 m |
"Eğik menzil", füzenin hedefe uçuş doğrusu boyunca alabileceği uzaklıktır; yatay mesafe ya da koruma yarıçapı değildir. Yani 4,5 km, atıcının etrafında çizilmiş bir koruma çemberi anlamına gelmez. Hedefin geliş açısı, hızı ve ısı izi bu üst sınırı değiştirir. Aynı değerler Strela-2M için 4,2 km olarak yazıldığından, menzildeki artış küçüktür; daha belirgin fark arayıcıda ve açı yeteneğindedir (25. başlık).
Strela-3 Bir Atıcı Kaç Füze Taşır?
Strela-3'te bir atış tüpünde tek füze bulunur; atıcı aynı anda tek atış hazırlar. Teknik derleme tüpün beş atışa kadar yeniden kullanılabileceğini yazıyor, ancak bir askerin üzerinde kaç yedek füze taşıdığı ya da ekip başına düşen yedek miktarı açık kaynakta bulunmuyor.
Army Recognition sayfası "fırlatıcı başına bir 9M36-1 füzesi" yazıyor ve daha büyük bir yük belirtmiyor. Teknik derleme ise komutan için ayrı bir telsiz ve atıcılar için alıcı telsiz sayarak, ekibin birden fazla atıcıdan oluşabileceğini düşündürüyor. Ekip büyüklüğü ve görev dağılımı Rus doktrin belgelerinde yazılıdır, ancak bunlara açık kaynaktan erişilemedi; bu yüzden sayı yazılmadı.
Bu sınıfın fırlatıcı olarak adlandırılan bölümü, füzenin saklandığı tüp ile tetik düzeneğidir; ayrı bir rampa, araç ya da radar gerekmez. Deniz sürümü için dörtlü bir fırlatıcı anılıyor (2. başlık); karada araç üstü bir düzenek ise kaynaklarda yok. Strela-1 ve Strela-10 gibi araç sistemleri ayrı füze ailelerinin ürünüdür.
Strela-3 Hangi Ülkelerde Var?
Strela-3 için tek ve güvenilir bir kullanıcı listesi yok. Vikipedi on beşe yakın güncel devlet kullanıcısı sayıyor, Army Recognition 32 ülke yazıyor ve iki liste örtüşmüyor. Ukrayna ve Rusya her iki kaynakta da kullanıcı olarak anılıyor; kalan ülkelerin envanterdeki fiilî miktarı açık kaynakta yok.
| Durum | Ülkeler ve gruplar (Vikipedi) | Not |
|---|---|---|
| Güncel devlet kullanıcısı | Angola, Azerbaycan, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Küba, Gürcistan, İran, Ürdün, Nikaragua, Kuzey Kore, Peru, Rusya (Kara Kuvvetleri ve hava indirme birlikleri), Suriye, Türkmenistan, Ukrayna | İkincil derleme; envanter adedi yok |
| Eski devlet kullanıcısı | Ermenistan, Belarus, Bulgaristan, Çekoslovakya ve Çekya, Yugoslavya, Finlandiya, Almanya (eski Doğu Almanya stoğu, eğitim amaçlı), Macaristan, Hindistan, Irak, Kazakistan, Kırgızistan, Moldova, Polonya, Güney Afrika, Tacikistan, BAE, Özbekistan, Vietnam | Doğu Almanya için "hizmette hiç kullanılmadı" notu var |
| Devlet dışı, güncel | Hizbullah, Husiler, IŞİD | Listeleme düzeyinde; belirli bir olayla doğrulanmadı |
| Devlet dışı, eski | FMLN (El Salvador), Jamiat-e İslami, LTTE, RUF, UNITA; PKK satırı zayıf kaynaklı | UNITA'nın füzeleri 1987 sonunda MPLA ve Küba birliklerinden ele geçirdiği yazılıyor |

Army Recognition'ın 32 ülkelik listesinde Vikipedi'de olmayan El Salvador, Sırbistan ve Slovakya bulunuyor; buna karşılık Bosna-Hersek, Hırvatistan ve İran o listede yer almıyor. Eski bir teknik derleme ise Libya'yı da sayıyor, bu satır başka hiçbir yerde görülmedi. Dolayısıyla Suriye, Irak, Libya ve Hizbullah kullanımı konusunda şu söylenebilir: Suriye ve Hizbullah Vikipedi'nin güncel listelerinde var, Irak eski kullanıcı olarak geçiyor, Libya yalnızca eski bir derlemede görülüyor. Small Arms Survey'in Suriye muhalefetindeki omuz füzelerini sıralayan araştırma notlarında SA-14'ün de listelendiği bir arama özetinde okundu; tablolar doğrudan açılamadığı için kesin sayı verilmedi.
Strela-3 Füzesinin Maksimum Hızı Ne Kadar?
Strela-3 füzesinin azami hızı için en sık geçen değer 470 m/s, yani yaklaşık Mach 1,4'tür. Army Recognition ortalama azami hızı 410 m/s olarak veriyor; teknik derlemenin tablosunda ise 400 m/s yazıyor, metninde ise füzenin 470 m/s'ye hızlandığı geçiyor. Hangisinin üreticiye ait olduğu bilinmiyor.
| Kaynak | Füze hızı | Hedef hızı sınırı |
|---|---|---|
| Vikipedi | 470 m/s | 310 / 260 m/s |
| Teknik derleme (metin) | 470 m/s'ye kadar hızlanıyor | Karşıdan gelen hedef 260 m/s, uzaklaşan hedef 310 m/s |
| Teknik derleme (tablo) | 400 m/s | Aynı |
| Army Recognition | Ortalama azami hız yaklaşık 410 m/s | Verilmiyor |
Hedef hızı çiftinin hangi yöne ait olduğu da kaynaklarda ters yazılıyor. Vikipedi 310 ile 260'ı "yaklaşan ve uzaklaşan" sırasıyla veriyor, teknik derleme ise 260'ı karşıdan gelene, 310'u uzaklaşana veriyor. Uzaklaşan hedefe yetişmek füzenin hızına bağlı olduğundan ikinci okuma mantıklı görünse de bu yorum doğrulanmış değil.
Bir ansiklopedi cümlesine göre Strela-3, soğutma düzeneğinin ağırlığı yüzünden Strela-2'den biraz düşük seyir performansına sahiptir; aynı sayfanın tablosunda ise Strela-3'ün hızı Strela-2M'den (430 m/s) yüksek gösteriliyor. İkisi birlikte doğru olamaz; açıklama yapılmadığı için çelişki olduğu gibi bırakılmıştır.
Strela-3 Füzesinin ve Fırlatıcının Ağırlığı Ne Kadar?
Strela-3 füzesi yaklaşık 10,3 kg, atışa hazır sistemin toplamı ise yaklaşık 16 kg gelir. Bu iki değer üç ayrı kaynakta aynı yazıyor. Füze boyu için 1,47 m ile 1,427 m arasında fark var. Atış tüpü ve tetik düzeneğinin kütlesi 2,95 kg olarak tek bir derlemede geçiyor.
| Değer | Rakam | Kaynak notu |
|---|---|---|
| Füze kütlesi | 10,3 kg | Vikipedi, Army Recognition, teknik derleme |
| Hazır sistem kütlesi | 16 kg | Aynı üç kaynak; Army Recognition tutamak ve pilin dâhil olup olmadığını belirtmiyor |
| Atış tüpü ve tetik düzeneği | 2,95 kg | Yalnızca teknik derleme |
| Füze boyu | 1,47 m | Vikipedi, Army Recognition |
| Füze boyu (alternatif) | 1,427 m | Teknik derleme; başka bir veri tabanı 1,42 m yazıyor |
| Çap | 72 mm | Yalnızca teknik derleme |
| Harp başlığı toplam kütlesi | 1,17 kg | Vikipedi, Army Recognition, teknik derleme |
| Başlıktaki patlayıcı | 0,39 kg HMX | Yalnızca Vikipedi tablosu |
| İkinci yük | 20 g | Kalan yakıtı tutuşturmak için; Vikipedi tablosu |
Strela-3, Strela-2'den yaklaşık bir kilo ağırdır; bu fark atıcının sırtında hissedilen düzeydedir ama sistemi taşınamaz kılmaz. Karşılaştırmanın değerleri 25. başlıktaki tabloda birlikte görülebilir. Başlığın 1,17 kg'lık toplam kütlesi ile 0,39 kg'lık HMX patlayıcı kütlesi aynı şeyin iki ölçümü değildir; ilki bütün başlığı, ikincisi yalnızca patlayıcı dolguyu anlatır.
Strela-3 Neleri Vurabilir?
Strela-3 alçak irtifada uçan helikopterleri, taktik savaş uçaklarını, yer saldırısı uçaklarını ve nakliye uçaklarını hedef alabilir. Çok hızlı jet uçaklar için etki sınırlıdır; uygun koşullarda hedefi kuyruğun yanı sıra önden de yakalayabildiği yazılıyor. Seyir füzesi, balistik füze ya da küçük dronlar için doğrulanmış bir kayıt yok.
Army Recognition hedef türünü "taktik uçaklar ve helikopterler" diye veriyor. Teknik derleme, denemelerde jet ve turbo pervaneli uçakların karşıdan gelirken 2.500 m'ye ve 30-3.000 m irtifa bandına kadar vurulabildiğini yazıyor; bu bilgi tek kaynaklıdır. Vikipedi ise jet uçaklara karşı 1.800 m, yavaş hedeflere karşı 3.000 m'lik iki ayrı değer veriyor (irtifa tablosu 22. başlıkta).
Hedef hızı sınırı 17. başlıkta, dronlarla ilgili durum 10. başlıkta anlatılıyor. Bir kızılötesi omuz füzesinin öldürme olasılığı, hedefin türüne, geliş açısına, hızına ve karşı önlem donanımına bağlı olarak çok değişir. Teknik derleme tek atışta öldürme olasılığı için 0,31-0,33 aralığını veriyor; bu değer tek bir derlemede geçiyor ve bağımsız olarak doğrulanmadı.
Strela-3 Kullanıldığı Yerler
Strela-3, karadaki hareketli birliklerin, hava indirme kuvvetlerinin ve bazı kaynaklara göre gemilerin alçak irtifa savunmasında kullanılır. Silahlı gruplar da bu füzeyi çeşitli çatışmalarda kullandı; ancak kayıtlar sık sık füze türünü karıştırıyor. Belgelenmiş olayların tarihli listesi 29. başlıktaki tabloda, kaynak güvenilirliğiyle birlikte toplanmıştır.
Kullanım yerlerini üç gruba ayırmak mümkün. Birincisi düzenli ordular: Rus Kara Kuvvetleri ve hava indirme birlikleri bunlar arasında sayılıyor. İkincisi Sovyet silah ihracatından ya da mirasından kalan ordu stokları; Azerbaycan, Gürcistan, Küba ve Peru gibi ülkeler kullanıcı listelerinde bu gruptan sayılabilir. Üçüncüsü devlet dışı gruplar; UNITA örneğinde olduğu gibi bu gruplara ulaşma yollarından biri ele geçirmedir.
Coğrafi dağılım geniştir: Güney Afrika Sınır Savaşı ve Angola iç savaşı, İran-Irak Savaşı, El Salvador iç savaşı, Abhazya, Yugoslavya savaşları, Irak ve Afganistan'daki çatışmalar kaynaklarda sıralanıyor. Bu savaş listesi ansiklopedik bir derlemedir; her biri için Strela-3 kullanımı ayrı ayrı doğrulanmış değildir. Fiilî olaylar tabloda kaynak güvenilirliğiyle birlikte verilmiştir.
Strela-3 Hangi Güdüm Sistemini Kullanıyor?
Strela-3 pasif kızılötesi güdüm kullanır: füzenin burnundaki arayıcı hedefin yaydığı ısıyı izler, ateşten sonra atıcıdan ya da bir radardan komut beklemez. Güdüm yasası kaynaklarda adlandırılmıyor; bir ansiklopedi yalnızca Strela-2'ye göre "iyileştirilmiş izleme hızı" diyor. Bu başlık güdümün ilkesini anlatır, arayıcının fiziği 27. başlıktadır.
Pasif çalışma, füzenin ateş sırasında bir sinyal yaymaması demektir. Bu hem tespit edilme riskini düşürür hem de ateşle-unut (fire-and-forget) anlayışını mümkün kılar: atıcı hedefi bulup kilitler, füzeyi gönderir ve sonrasında başka işe yönelebilir. Düzeneğin sınırı, hedefin yeterli ısı salması ve arka planın hedefi belirgin biçimde ayırt etmeye izin vermesidir.
Dost-düşman tanıma konusunda kaynaklar ayrışıyor. Teknik derleme Strela-3 setine bir tanıma cihazı koyuyor; Vikipedi'nin Igla sayfası ise isteğe bağlı bir tanıma cihazını Igla'nın Strela-3'e göre yeniliklerinden biri sayıyor. İki bilgi çelişir ve hangisinin doğru olduğu doğrulanamadı.
Strela-3 Kaç Metre İrtifaya Kadar Etkilidir?
Strela-3'ün etkili irtifa bandı kaynaklara göre yaklaşık 30 ile 3.000 metre arasındadır. Vikipedi jet uçaklar için 1.800 m, yavaş hedefler için 3.000 m değerini ayrı veriyor. Army Recognition'ın özellik tablosu ise 30-2.300 m yazıyor ve aynı sayfa kendi içinde çelişiyor.
| Kaynak | İrtifa bandı | Açıklama |
|---|---|---|
| Vikipedi (grafik) | 30-3.000 m | Genel tavan |
| Vikipedi (metin) | Jetler için 1.800 m, yavaş hedefler için 3.000 m | İki ayrı tavan |
| Teknik derleme | 15-3.000 m | Alt sınır diğerlerinden düşük |
| Army Recognition (işlem bölümü) | 3.000 m | Tavan |
| Army Recognition (özellik tablosu) | 30-2.300 m | Strela-2M değerine çok yakın |

Tablodaki sıra ilginç: Army Recognition'ın 2.300 m değeri, Strela-2M'nin tavanıyla aynıdır; bu yüzden bir yanlış kopyalama olasılığı vardır, ancak kanıtı yok. Gerçekçi bir okuma, 3 km'nin üst sınır olduğu ve bunun hedefin türüne, hızına ve geliş açısına göre azaldığıdır. Bu bantta daha yüksek uçan hedefler Strela-3'ün değil, üst katmandaki sistemlerin konusudur.
Strela-3 Nasıl Fırlatılır?
Strela-3, atıcının tüpü omzuna alıp hedefi gözle bulması, arayıcının hedefi tanıması ve tetiğin çekilmesiyle ateşlenir. Hazırlık süresi Army Recognition'a göre 5 ile 10 saniye, teknik derlemeye göre yaklaşık 10 saniyedir. Bu bölüm talimat değil, ansiklopedik bir anlatımdır. Aşağıda yalnızca kaynaklarda yazılan genel akış anlatılıyor.
Atıştan önce soğutma gazının dedektöre ulaşması ve pilin devreye girmesi gerekir; bunun nasıl ve ne kadar sürede yapıldığı açık kaynakta ayrıntılı değil. Teknik derleme, füzenin tüpten saniyede yaklaşık 28 metre hızla çıktığını ve ana motorun yaklaşık 5,5 metre uzakta ateşlendiğini yazıyor; böyle bir düzenin mantığı, ana motorun atıcıdan uzakta çalışmasıdır. Tüpün beş atışa kadar yeniden kullanılabileceği de aynı kaynakta geçer. Bu değerler tek kaynaklıdır.
Strela-3 için resmî bir kullanım kılavuzu yayımlanmadığından atış düzeninin ayrıntıları açık kaynakta yok ve yazılmadı. Ateşten sonra füzenin kendi kendini imha süresi 14-17 saniye olarak veriliyor (tek kaynak).
Strela-3 Nasıl Çalışır?
Strela-3, hedefin sıcak bölgelerinden gelen kızılötesi ışımayı soğutulmuş bir dedektörle algılar, bu sinyalden hedefin yönünü çıkarır ve füzenin kontrol yüzeylerini buna göre oynatır. Hedefe yaklaşınca temas tapası harp başlığını patlatır; hedefi bulamayan füze ise belirli bir süre sonra kendi kendini imha eder.
Uçuş sırası kaynaklardan şöyle derlenebilir. Atıcı hedefi bulur, arayıcı hedefin ısısını tanır ve atış gerçekleşir. Küçük bir fırlatma motoru füzeyi tüpten çıkarır, ardından ana motor ateşlenir ve füze yaklaşık 470 m/s hıza çıkar. Önde bulunan küçük yüzeyler füzeyi hedefe yönlendirir. Teknik derleme tapanın, temas sensörü olarak bir manyetik indüksiyon üreteci ve çift etkili bir elektrik kapsülü kullandığını yazıyor; tek kaynaktır.
Harp başlığı parçalı patlayıcı türündedir; Vikipedi başlıkta ayrıca kalan roket yakıtını tutuşturan küçük bir ikinci yük bulunduğunu yazıyor. Füze hedefi ıskalarsa 14-17 saniye sonra imha olur (tek kaynak). Bu başlıkta yalnızca çalışma ilkesi anlatılmıştır; savunma önlemlerine ilişkin hiçbir ayrıntı yer almaz.
Strela-3 ile Strela-2 Arasındaki Fark Nedir?
Strela-3'ü Strela-2'den ayıran başlıca fark soğutmalı kızılötesi arayıcıdır; bu arayıcı daha zayıf ısı kaynaklarını görür, tarama düzeni de değişmiştir. Ayrıca füze biraz daha uzun, ağır ve uzun menzillidir; uygun koşullarda sınırlı önden angajman imkânı da vardır. Gövde ve tutamak düzeni ise büyük oranda ortaktır.
| Konu | Strela-2M | Strela-3 |
|---|---|---|
| Arayıcı soğutması | Yok | Azot şişesiyle soğutmalı |
| Tarama | Genlik modülasyonlu, dönen ızgara | Frekans modülasyonlu, koni biçimli |
| Dedektör duyarlılığı | Yaklaşık 2,8 mikrona kadar (Strela-2 değeri) | Yaklaşık 4 mikron ve biraz üstü |
| Füze / sistem kütlesi | 9,8 kg / 15 kg | 10,3 kg / 16 kg |
| Boy | 1,44 m | 1,47 m |
| Azami menzil | 4,2 km | 4,5 km |
| Hız | 430 m/s | 470 m/s |
| İrtifa | 50-2.300 m | 30-3.000 m |
| Hizmete giriş | 1968 (bu tabloda); başka sayfalar 1970 yazıyor | Ocak 1974 |
Tablo, Vikipedi'nin Strela-3 sayfasındaki karşılaştırma grafiğinden alınmıştır. Strela-2M'nin hizmete giriş yılı kaynaklarda 1968, 1970, 1971 ve 1972 olarak değişiyor; sitedeki Strela-2 yazısı bu belirsizliği ayrıca anlatıyor. İki sistemin ayrıntılı kıyası burada tekrar edilmedi.
Strela-3 ile SA-14 Gremlin Adı Arasındaki İlişki Nedir?
Strela-3 ile SA-14 Gremlin aynı sistemin iki adıdır. "Strela-3" Rus adı, 9K34 Sovyet indeks kodu, "SA-14" NATO'nun yüzeyden havaya füze sırası, "Gremlin" ise NATO'nun kod adıdır. Kullanıcı listelerinde bu iki ad ayrı sistem gibi görünse de tek bir füzeyi anlatır.
| Ad | Anlamı | Not |
|---|---|---|
| Strela-3 | Rusça "ok"; sistemin halk arasındaki adı | Strela-2'nin devamı |
| 9K34 | Sovyet sistem (kompleks) indeksi | Bir MANPADS derlemesinde 9K36 diye geçiyor; büyük olasılıkla yazım hatası |
| 9M36 / 9M36-1 | Füzenin kendi indeksi | Army Recognition ve teknik derleme 9M36-1'i de anıyor |
| SA-14 Gremlin | NATO kodu | Kod adı Batı'da kullanılır |
| SA-N-8 | Deniz sürümü için NATO kodu | Tek kaynaklı; gemi sınıfı doğrulanamadı |
İsim karışıklığı özellikle olay kayıtlarında zararlıdır. Sea Harrier olayında kaynaklardan biri SA-14, biri SA-16 (Igla-1), biri SA-7 diyor; hangi füzenin kullanıldığı bu kayıtlarla açıklığa kavuşmuyor. Strela adını taşıyan başka sistemler de var ve ayrıdır: 9K31 Strela-1 (SA-9) ve 9K35 Strela-10 (SA-13) tekerlekli ya da paletli araç sistemleridir, omuz füzesi değildir. Sitede bu iki sistem için ayrı yazılar yer alıyor.
Strela-3'ün Soğutmalı Kızılötesi Arayıcısı Nasıl Çalışır?
Soğutmalı arayıcı, füzenin burnundaki kurşun sülfür dedektörünü basınçlı azot gazıyla çok düşük bir sıcaklığa getirerek duyarlılığını artırır. Böylece dedektör yaklaşık 4 mikron dalga boyuna kadar ışık görür ve zayıf ısı kaynaklarını da seçebilir. Tarama frekans modülasyonlu, koni biçimli bir düzende yapılır.
Soğutmanın amacı, dedektörün kendi ısısından doğan gürültüyü azaltmaktır. Soğuk dedektör daha zayıf bir sinyali de ayırt eder; bu, Strela-2'nin yaklaşık 2,8 mikronluk sınırından yaklaşık 4 mikrona uzanan duyarlılığın ardındaki mantıktır. Vikipedi'nin grafiği duyarlılık bandını 2-4,3 mikron olarak veriyor. Teknik derleme dedektörün eksi 200 derece dolayına soğutulduğunu ve duyarlılığın Strela-2M'ye göre yüz kat arttığını yazıyor; iki ifade de tek kaynaklıdır ve bağımsız ölçümle doğrulanmadı.

Frekans modülasyonlu tarama, dönen ızgaralı genlik modülasyonlu sisteme göre farklı bir sinyal işleme düzenidir. Ansiklopedik anlatıma göre bu yöntem yapay ısı kaynaklarına ve parazite karşı daha az hassastır, ancak bu özellik kuşaklar arasındaki göreli bir fark olarak anlatılıyor. Igla-1'in sadeleştirilmiş arayıcısı bu arayıcıya dayanır (7. ve 30. başlık). Arayıcıyı nasıl yanıltmak mümkün olduğu bu yazıda anlatılmaz.
Strela-3'ü Kim Üretti?
Strela-3'ü tasarlayan ve üreten kuruluş, Sovyetler Birliği'nin Kolomna kentindeki Makine Mühendisliği Konstrüksiyon Bürosu'dur (KBM). Seri üretimin hangi fabrikalarda yapıldığı açık kaynakta yazmıyor; bu bilgi "kamuya açık bilgi sınırlıdır" olarak bırakılmıştır. Aynı büro, Strela-2'yi de geliştirmişti. Üretici kuruluşun bugünkü faaliyeti ise ayrı bir soru olarak aşağıda ele alınıyor.
Teknik derlemeye göre soğutmalı arayıcı başlığını Kiev'deki "Arsenal" tasarım bürosu geliştirmiş, baş tasarımcı I. K. Polosin olmuş. Aynı kaynak, sistemin geliştirilmesinde yer alan on kadar kişiyi Devlet Ödülü sahibi diye sayıyor. Bu bilgiler tek kaynaklıdır ve Rus ya da Ukrayna arşivleriyle doğrulanmamıştır.
Bugünkü durum belirsizdir. KBM, savunma basınındaki anlatımlara göre Igla-S ve Verba gibi yeni sistemleri üretiyor (Igla-S yazısına bakılabilir). Strela-3'ün üretiminin sürüp sürmediği ya da stokların yenilenip yenilenmediği açık kaynakta yok. Lisanslı üretim iddiaları 13. başlıkta, kullanıcı ülkeler 16. başlıkta işlenmiştir.
Strela-3 Hangi Çatışmalarda Görüldü?
Strela-3'e bağlanan olaylar Abhazya'dan Bosna'ya, Irak'tan Afganistan'a uzanır; ancak çoğunda füzenin türü ve kullananın kimliği kaynaklar arasında tartışmalıdır. Aşağıdaki tablo her olayı tarihi, iddianın kaynağı ve füze türü konusundaki belirsizlikle birlikte verir. Hiçbir olay kesin bir "Strela-3 vurdu" cümlesiyle anlatılmamıştır.
| Tarih | Olay | Füze türü ve güvenilirlik |
|---|---|---|
| Kasım 1987 sonu | UNITA'nın Angola'da SA-14 ele geçirdiği yazılıyor | İkincil ansiklopedi listesi; olayın kendisi doğrulanamadı |
| 14 Aralık 1992 | Abhazya'da Lata köyü çevresinde bir Rus Mi-8 helikopteri düşürüldü | Vikipedi Strela-3 sayfası SA-14 diyor ve Gürcü ordusunu sorumlu gösteriyor; diğer kaynaklar silahı adlandırmıyor, Abhaz kaynakları Gürcü güçlerini suçluyor; bağımsız soruşturma bulunamadı |
| 4 Temmuz 1993 | Abhazya'da Nizhnaya Eshera üzerinde bir Gürcü Su-25'i düşürüldü | Yalnızca Vikipedi; tek kaynak |
| 16 Nisan 1994 | Goražde çevresinde bir İngiliz Sea Harrier düşürüldü, pilot kurtuldu | Vikipedi Strela-3 sayfası SA-14 diyor, Goražde sayfası Igla diyor, bir havacılık kronolojisi Strela-2 yazıyor; kaynaklar farklı |
| 22 Kasım 2003 | Bağdat'ta bir DHL kargo uçağı kalkıştan sonra vuruldu, mürettebat kurtuldu | Flight International ve Vikipedi SA-14 yazıyor, Aviation Safety Network Strela-2 (SA-7) yazıyor |
| 6 Mayıs 2006 | Basra'da bir İngiliz Lynx helikopteri düşürüldü, beş kişi öldü | İngiliz hükümetinin açıklaması omuz füzesi diyor; erişilen özetlerde füze modeli yazmıyor; basında SA-14 diye yazıldı |
Abhazya'daki Mi-8 olayı hassas bir konudur. Kaynaklar ölü sayısında ayrışıyor: Vikipedi'nin Strela-3 sayfası üç mürettebat ve 58 yolcu yazıyor, Abhaz kaynakları yaklaşık 80-85 kişiden, çoğu kadın ve çocuk olmak üzere söz ediyor. Olayın tarihi 14 Aralık 1992 olarak tutarlı. Sorumluluğun kime ait olduğu konusunda yalnızca taraflı kaynaklara ulaşılabildi.
Vikipedi'nin Strela-3 sayfasında iki iddia daha yer alıyor; ikisi de doğrulanamadı. İlkine göre 11 Ekim 1998'de Zimbabwe Hava Kuvvetleri'ne ait bir Il-76 Kongo'da isyancılarca vurulmuş, 40 kişi ölmüştür. Tarihe en yakın olay, 10 Ekim 1998'de Kindu'da isyancıların üstlendiği bir Congo Airlines Boeing 727 düşürülmesi ve 41 kişinin ölmesidir; kaynaklar füzeden söz ediyor ama modelini adlandırmıyor. İkincisi, 2000'de Afganistan'da Kuzey İttifakı'nın SA-14 ile sekiz Taliban savaş uçağı düşürdüğü iddiasıdır; bağımsız bir kaynak bu sayıyı ve füze türünü doğrulamıyor.
Vikipedi'nin Igla sayfası, 1991 Körfez Savaşı'nda bir Tornado'nun Irak'ın omuz füzesiyle vurulduğunu ve bunun "Igla-1E ya da Strela-3 olabileceğini" yazıyor; bu bir olasılık ifadesidir, kesin bir atıf değildir. Ukrayna savaşında Strela-3'ün kullanımı için de güvenilir bir açık kaynak bulunamadı; savaşın ilk aylarında Ukrayna'nın kendi eski SA-7 ve SA-14 stoklarını kullandığını söyleyen yazılar ikincil kalıyor.
Strela-3'ün Halefleri Nelerdir?
Strela-3'ün devamı Igla ailesidir: Igla-1 (SA-16), Igla (SA-18), Igla-S (SA-24) ve sonrasında Verba. Vikipedi, Igla'nın Strela ailesinin iyileştirmesi değil, sıfırdan başlayan bir proje olduğunu yazıyor; yine de ilk Igla-1'in arayıcısı Strela-3'ünkine dayanır. Rusya bu hattı bugün Igla-S ve Verba ile sürdürüyor.
| Sistem | NATO kodu | Strela-3 ile ilişkisi |
|---|---|---|
| Igla-1 (9K310) | SA-16 | 11 Mart 1981'de kabul edildi; basitleştirilmiş arayıcı Strela-3'e dayanıyor |
| Igla (9K38) | SA-18 | Strela-3'ün halefi diye anılıyor; arayıcısı kızılötesi ve mor ötesi bantta çalışıyor |
| Igla-S (9K338) | SA-24 | Igla hattının en yeni üyesi; Igla-S yazısında ayrıntılı |
| Verba (9K333) | SA-29 | Igla ailesinden ayrı kabul edilen, çok kanallı arayıcılı sistem |
| Gibka | SA-N-10 | Igla füzeleri için deniz düzeneği; Strela-3'ün devamı değil |

Igla-1'in geliştirmesinde seçilen yol, Strela-3'ün arayıcısını sadeleştirerek füzeyi hızla hizmete sokmaktı; bu çözüm programı ikiye bölen 1978 kararıyla ortaya çıktı. Vikipedi'ye göre Igla-1, Strela-3'e göre isteğe bağlı tanıma cihazı, otomatik öngörü, biraz daha büyük ve düşük sürtünmeli bir füze, gecikmeli çarpma tapası ve bir uçuş sonu manevrası gibi yenilikler getirdi. Bu bilginin kaynağı tek bir ansiklopedi sayfasıdır.
Strela-3'ün kendisi tamamen devre dışı kalmadı. Vikipedi, Rusya ve Ukrayna dâhil birçok ülkenin envanterinde sistemin hâlâ yer aldığını yazıyor; ne kadarının çalışır durumda olduğu bilinmiyor. Ayrıntılı Igla ailesi karşılaştırması ve Verba ile ilişkisi Igla-S yazısında, Strela soyunun başlangıcı Strela-2 yazısında anlatılıyor.