M163 Vulcan Air Defense System, kısaca M163 VADS, ABD Ordusu'nun 1960'ların sonunda hizmete aldığı, M113 zırhlı taşıyıcısının gövdesine tek kişilik bir taret ve altı namlulu 20 mm'lik döner top yerleştirilmiş kendi yürür bir uçaksavardır. Füze atmaz. Hedefi nişancı gözle bulur, aracın küçük radarı yalnızca uzaklığı ölçer. Yıllarca ABD zırhlı tümenlerinin alçak irtifa koruması olarak görev yaptı, Amerikan envanterinden 1994'te çıktı ve bazı ülkelerde bugün de kullanılıyor.
Anlatım, ABD Ordusu el kitaplarına atıf yapan ansiklopedik derlemelere, GlobalSecurity'ye, ABD Ordusu'nun yayımladığı bir haber notuna ve İsrail ile Tayland'daki yenileme çalışmalarını aktaran 2015-2026 arası haberlere dayanıyor. 20 Kasım 2026'ya kadar ulaşılabilen kaynaklar okundu. Yalnızca tek yerde geçen ya da kaynakların birbirini tutmadığı bilgiler yanlarında işaretlendi; açık kaynakta bulunmayan değerler için "açıklanmadı" yazıldı.

Veri notu: M163 için güncel ve tek bir resmî teknik föy kamuya açık değil. Mermi kapasitesi, ağırlık, üretim adedi ve etkili menzil kaynaktan kaynağa değişiyor; farklar ilgili bölümlerde gösterildi. Kullanıcı ülke sayıları Vikipedi'nin IISS ve SIPRI atıflı listelerinden alındı, bağımsız olarak doğrulanamadı.
M163 Vulcan Nedir?
M163 Vulcan, ABD Ordusu kayıtlarındaki adıyla "Gun, Air Defense Artillery, Self-Propelled, 20-mm, M163", değiştirilmiş bir M113A1 gövdesi olan M741 taşıyıcısının üstüne oturtulmuş, M168 adlı altı namlulu bir topu bulunan kısa menzilli uçaksavardır. Alçaktan uçan uçak ve helikopterleri hedefler, bulut ve gece koşullarında sınırlıdır.
Adı "Vulcan Air Defense System" ifadesinin kısaltması olan VADS, aracın tamamını, yani topu, tareti, nişangâhı ve radarı birlikte anlatır. M168, havacılıkta kullanılan M61A1 topunun kara uyarlamasıdır (ayrıntısı "M61 Vulcan Topu Nedir?" bölümünde). Vikipedi, aracın M42 Duster'ın yerini alarak ABD'nin standart hafif zırhlı uçaksavar topu olduğunu yazıyor.
Araç, MIM-72 Chaparral füzesiyle tamamlayıcı çalışacak biçimde düşünüldü. Top kısa mesafede ve çok hızlı ateş verir, füze ise daha uzaktaki hedefe yönelir. Vikipedi'ye göre M163 yalnızca iyi havada görev yapabilir; gece için nişangâha AN/PVS serisi gece görüş cihazı takılabiliyor.
M163 Vulcan Ne İşe Yarar?
M163'ün asıl görevi, ilerleyen veya mevzilenen kara birliklerini alçak irtifada gelen uçak ve helikopterlerden korumaktı. Tasarımdaki hedef, hasım uçağın silahını ya da bombasını kullanacağı kısa pencerede yüksek hacimli ateşle onu caydırmak ya da düşürmekti. Pratikte araç yerdeki hedeflere karşı da sık kullanıldı.
GlobalSecurity, sistemin Chaparral ile birlikte tümen hava savunma taburlarına 1970'lerin başında verildiğini ve gerçek bir nesil değişimi gelene dek geçici çözüm sayıldığını anlatıyor. Hazır parçalarla kurulduğu için geliştirme süresi kısa tutuldu.
ABD ve İsrail hizmetinde silah çoğunlukla asıl amacıyla ateş etmedi. Vikipedi, 1980'lerin sonu ve 1990'ların başında ABD'de ağırlıkla kara destek silahı olarak kullanıldığını, İsrail'in de şehir muharebesinde ateş desteği için işe koştuğunu belirtiyor. Bu iki rol, ilerleyen bölümlerde "Hangi Çatışmalarda Kullanıldı?" başlığında örneklerle anlatılıyor.
M163 Vulcan Hangi Ülkenin?
M163 Amerika Birleşik Devletleri'nin ürünüdür. Tasarım ABD Ordusu Silah Komutanlığı'nın Rock Island Arsenal'deki ekibi ile General Electric arasında 1964'te başladı. Top GE'nin ABD Hava Kuvvetleri için geliştirdiği M61 ailesine, gövde ise FMC'nin M113 zırhlı personel taşıyıcısına dayanır.
Programın doğuş nedeni GlobalSecurity'ye göre iki olayın dersleridir: 1967 Arap-İsrail Savaşı'nda hava üstünlüğünün kara harekâtına etkisi ve Kuzey Vietnam üzerinde ABD uçaklarının yoğun hava savunmasıyla karşılaşması. ABD kara ordusu, tümenlerin kendi hava savunma birliğine ihtiyaç duyduğu sonucuna vardı; Chaparral füzesi ve Vulcan topu bu ihtiyaçta geçici çözüm olarak seçildi.
Sistemin yabancı uyarlamaları da var. İsrail, M163'ü "Hovet" adıyla kullandı ve üstüne Stinger füze bloğu ekleyip yeniden donatarak "Machbet" yaptı. Hangi şirketlerin neyi ürettiği "Kim Üretti?" bölümündedir.
M163 Vulcan Özellikleri Nelerdir?
M163, yaklaşık 11-12,5 ton ağırlığında, dört kişilik mürettebatlı, 20 mm M168 topuyla donatılmış paletli bir araçtır. Dakikada 3.000 veya 1.000 atış yapar, etkili uçaksavar menzili yaklaşık 1.200 metredir, azami yol hızı saatte yaklaşık 64 km'dir. Radarı arama değil, yalnızca mesafe ölçümü içindir.
| Özellik | Değer | Kaynak notu |
|---|---|---|
| Silah | 20 mm M168 altı namlulu döner top (20x102 mm) | M61A1'in kara türevi |
| Atış hızı | 3.000 atış/dk (10, 30, 60 veya 100'lük seri) ya da 1.000 atış/dk (sürekli) | Vikipedi, GlobalSecurity |
| Etkili uçaksavar menzili | Yaklaşık 1.200 m (PIVADS ve özel mermiyle 2.500-2.600 m) | Vikipedi, Weaponsystems.net |
| Yükselme açısı | -5° ile +80° | Vikipedi |
| Mürettebat | 4 (komutan, nişancı, besleyici, sürücü) | Vikipedi; taretin tek kişilik olduğu da yazılıyor |
| Ağırlık | M163 yaklaşık 11,2 t; M163A1 yaklaşık 12,3 t; M163A2 yaklaşık 12,5 t | Vikipedi (muharebe ağırlığı) |
| Boyutlar | Uzunluk 4,86 m, genişlik 2,85 m, yükseklik 2,9 m | Vikipedi |
| Zırh | Haddelenmiş alüminyum, 29-45 mm | Vikipedi |
| Motor | General Motors 6V53, 6 silindirli iki zamanlı dizel, 212 hp | Vikipedi, Weaponsystems.net |
| Hız ve yakıt menzili | Yolda yaklaşık 64 km/sa; 443-480 km | Vikipedi (sürüme göre değişir) |
| Radar ve nişangâh | AN/VPS-2 yalnızca mesafe ölçen radar; M61 optik lead hesaplı nişangâh | Vikipedi, GlobalSecurity |
Mermi kapasitesi için kaynaklar farklı sayılar veriyor. Vikipedi M163'te 2.000, M163A1/A2'de 2.230 atış yazıyor; GlobalSecurity 2.000 atışı (1.000'i doğrudan ateşe hazır) anlatıyor; Weaponsystems.net genellikle 1.900 atış taşındığını söylüyor. Bu ayrıntı "Dakikada Kaç Mermi Atar?" bölümünde yeniden ele alınıyor.
M163 Vulcan'ın Avantajları Nelerdir?
M163'ün başlıca üstünlükleri çok yüksek atış yoğunluğu, yatık mermi yolu, M113 ailesiyle ortak lojistik ve görece düşük maliyetli hazır parçalarla kurulmuş olmasıdır. Bu özellikler aracı, tümen düzeyinde bol sayıda bulundurulabilen ve kara desteğine de uygun bir silah yaptı.
Vietnam'daki 1968-1969 değerlendirmesine ilişkin GlobalSecurity metni, Vulcan'ın Duster'a ve dörtlü 12,7 mm uçaksavara göre cephane ikmali dışındaki tüm başlıklarda üstün bulunduğunu aktarıyor. Destek alan birlikler aracı hareketliliği, yatık mermi yolu ve ateş gücü nedeniyle övdü; sistem ACAV adı verilen zırhlı süvari taşıyıcılarıyla aynı şasiyi kullandığı için onlarla uyum içinde çalıştı.
Havadan taşınabilmesi ve yüzebilmesi de önemli bir artıdır. GlobalSecurity yüzme hızını saatte yaklaşık 3,6 mil (yaklaşık 5,8 km) olarak veriyor; Weaponsystems.net bunun gövde yanlarındaki yüzdürme kanatlarıyla sağlandığını yazıyor. Son olarak platform yükseltmeye açık çıktı: PIVADS, İsrail'in Machbet'i ve Tayland'ın termal görüntüleyicili sürümü bunu gösteriyor.
M163 Vulcan'ın Dezavantajları Nelerdir?
M163'ün en büyük sorunları kısa menzili, yalnızca mesafe ölçen radarı, sadece iyi havada çalışabilmesi ve nişancının açıkta durmasıdır. 20 mm mermi uzaklaştıkça etkisini yitirir; modern, hızlı ve uzaktan füze atan hedefler karşısında silah yetersiz kaldığı için ABD tarafından kademeli olarak bırakıldı.
ABD Ordusu'nun kendi değerlendirmesi, GlobalSecurity aracılığıyla, hedefin havada asılı durması ya da doğrudan silaha doğru ve manevrasız uçması durumunda 1.000 metre içinde etkili olabileceğini söylüyor. Aynı kaynak, Vulcan'ın diğer ülkelerin uçaksavar toplarıyla kıyaslandığında etkililikte alt sıralara yerleştirildiğini ve 1980'lerde Sovyet saldırı helikopterlerinin uzak mesafeden atabildiği tanksavar füzeleri karşısında yetersiz sayıldığını belirtiyor.
Mühimmat da bir kısıttır. Vietnam değerlendirmesi, küçük mühimmat yükü ile yüksek atış hızının sürekli ikmal sorunu yarattığını yazıyor; GlobalSecurity yeniden doldurma süresini yaklaşık beş dakika olarak anlatıyor. Alüminyum gövde hafif silah ateşine ve top parçalarına karşı koruma sağlar ancak taret açıktır. Araç M1 Abrams ve M2 Bradley ile aynı hızda ilerleyemediği için hareketli zırhlı birliklere eşlik etmekte zorlandı.
M163 Vulcan Ne Zaman Üretildi?
M163'ün tasarımı 1964'te başladı, ilk araçlar 1968'de ABD Ordusu'na teslim edildi. Üretim, Vikipedi'ye göre 1965-1970, 1975-1979 ve 1982 dönemlerinde sürdü. Aşağıdaki tablo, sistemin silahtan emekliliğe uzanan dönüm noktalarını kaynaklarıyla birlikte topluyor.
| Yıl | Gelişme | Kaynak notu |
|---|---|---|
| 1946 | GE, ABD Ordusu'ndan altı namlulu "Project Vulcan" top sözleşmesini aldı | Vikipedi (M61) |
| 1959 | M61A1 ilk kez bir ABD jetinde (F-104C) kullanıma girdi | Vikipedi (M61) |
| 1964 | Ordu, çekili M167 ve kendi yürür M163'ü geliştirmeye başladı | Vikipedi (M167), GlobalSecurity |
| 1965-1967 | M167, M45 Quadmount'un yerine kabul edildi; ilk seri M167'ler teslim edildi | Vikipedi (M167) |
| 1968 | M163 teslimatları başladı | Vikipedi; GlobalSecurity 1967'yi "hizmete giriş" yılı yazıyor |
| 26 Kasım 1968 - 20 Nisan 1969 | Vietnam'da ordu değerlendirmesi | GlobalSecurity |
| 1975-1976 | Güvenilirlik programı; M163A1 adı kesinleşti | Vikipedi, GlobalSecurity |
| 1984 | PIVADS (M163A2) ve yeni dijital nişan düzeneği | Vikipedi |
| Ağustos 1985 | Halef olarak planlanan M247 Sergeant York iptal edildi | Vikipedi |
| 1994 | ABD'deki son VADS birimi araçlarını teslim etti | Vikipedi |
| 2006 | İsrail'de sistem emekliye ayrıldı | Vikipedi, Defense News |
| 2024 | İsrail, silahın dron karşıtı yeniden kullanımını incelemeye başladı | Defense News, Vikipedi |
Türkiye'nin M163 Vulcan'ı Var mı?
Hayır; incelenen kaynaklarda Türkiye M163 kullanıcısı olarak geçmiyor. Vikipedi'nin The Military Balance ve SIPRI atıflı kullanıcı listesinde Şili, Ekvador, Ürdün, Fas, Suudi Arabistan ve Tayland sürmekte olan, ABD, Portekiz, İsrail, Sudan ve Yemen eski kullanıcılar olarak yer alıyor; Türkiye ikisinde de yok.
Bu bir olumsuz iddia olduğu için sınırları belirtmek gerekir: Türk Kara Kuvvetleri envanterinin tam dökümü kamuya açık değildir ve yukarıdaki listeler bağımsız olarak doğrulanamadı. Yalnızca "incelenen kaynaklarda Türkiye bir M163 operatörü olarak görünmüyor" denebilir, kesin bir "hiç olmadı" hükmü verilemez.
Türkiye'nin alçak irtifa top sınıfındaki eski ve yeni sistemleri ayrı sözlük yazılarında anlatılıyor. Eski M42A1 Duster'ların yerini ASELSAN'ın çift namlulu 35 mm'lik KORKUT sistemi aldı. Vikipedi'nin M163 sayfasındaki "bkz." bölümü de KORKUT'u benzer bir top sistemi olarak anıyor; bu bir envanter bağı değildir. 20 mm M61 ailesinin Türkiye'deki bilinen kullanımı gemilerdeki Phalanx üzerindendir, ayrıntısı Phalanx yazısında bulunur.
M163 Vulcan mı Daha İyi, ZSU-23-4 mü?
Tek bir üstünlük sıralaması yok. ZSU-23-4 Shilka kendi arama ve takip radarını taşıyan, dört namlulu 23 mm'lik bir sistemdir; M163 ise yalnızca mesafe ölçen radara dayanır ve daha hafiftir. Ölçüt menzil, radar, ağırlık ve görev ise sonuç değişir.
| Ölçüt | M163 VADS (ABD) | ZSU-23-4 Shilka (SSCB) |
|---|---|---|
| Top | Bir adet 20 mm altı namlulu M168 | Dört adet 23 mm 2A7 (AZP-23 kundağı) |
| Atış hızı | 3.000 veya 1.000 atış/dk (tek top) | 3.400-4.000 atış/dk (dört namlu toplamı) |
| Radar | Yalnızca mesafe ölçer | RPK-2 "Tobol", arama ve takip |
| Etkili uçaksavar menzili | Yaklaşık 1,2 km | Yaklaşık 2,5 km (FAS 3 km yazıyor) |
| Ağırlık | Yaklaşık 11-12,5 t | 19-21 t |
| Mermi hazırlığı | Yaklaşık 1.000-1.200 hazır, toplam 1.900-2.230 | Yaklaşık 2.000 |
Karşılaştırma iki aracın aynı görevi farklı mühendislik yoluyla çözdüğünü gösteriyor. ZSU-23-4'te radar hedefi kendisi bulup izler, mürettebat hedefi gözle aramak zorunda kalmaz. M163'te ise hedef dışarıdan uyarılır ve nişancı gözle bağlar; araç bu eksikliği hafiflik ve ortak lojistikle dengeler. ZSU-23-4 rakamları sözlükteki Shilka yazısından alındı.
Bu yüzden iki araç doğrudan birbirinin rakibi gibi düşünülmemeli. GlobalSecurity, ABD ordusunun 1972-1976 arasındaki çalışmalarının hepsinde yeni bir topun gerektiğini saptadığını yazıyor; Vikipedi ise Sergeant York'u ZSU-23-4 ve Gepard'a benzer bir rolle tasarlanan, M163'ün yerini alacak radar yönlendirmeli sistem olarak anlatıyor (program 1985'te iptal edildi). Yani ABD Ordusu'nun kendisi, radarsız M163'ün sınırlarını kabul etmişti. Hangisinin iyi olduğu, hangi hedefe, hangi menzilde ve hangi lojistikle kıyaslandığına bağlıdır.
M163 Vulcan Dron Vurabilir mi?
Kâğıt üzerinde evet: 20 mm'lik hızlı top küçük, alçak uçan bir hedefe ateş edebilir ve bu fikir bugün yeniden deneniyor. Ancak etkili menzil kısa, aracın kendi arama radarı yok ve sistemin dron karşısındaki gerçek başarı oranına dair bağımsız bir veri açık kaynakta bulunmuyor.

En somut gelişme İsrail'de yaşandı. Defense News, Mayıs 2024'te İsrail'in M61 Vulcan topunu dronlara karşı incelediğini ve silahın kuzey sınırındaki zırhlı taşıyıcıların üstüne konabileceğini yazdı. Bir İsrail Savunma Kuvvetleri sözcüsü o tarihte kuvvetin "şu an Vulcan topuna sahip olmadığını", bunun ve başka çözümlerin savunma sanayisinde denendiğini söyledi. Aynı haber, sistemin ağırlıkla yer güçlerinin dron tespitine dayandığını belirtiyor.
Sonraki haberler daha ileri bir tablo çiziyor. JNS, Makor Rishon gazetesine dayanarak üç sistemin hizmete girdiğini, beş sistemin daha eklenmesinin beklendiğini ve toplamda sekiz araca ulaşılacağını yazdı; yenileme işini Tamar şirketinin yürüttüğü aktarılıyor. Aynı haberde "her mermi yaklaşık 70 gram patlayıcı taşır" deniyor; bu rakam bu sayfadaki mühimmat verileriyle (7,5-10,7 gram) uyuşmadığı için kullanılmadı. Tayland araçlarının 2015'ten itibaren IMI Systems tarafından yenilendiği bildirildi (resmî duyuru bulunamadı); paket lazer telemetre, uncooled termal görüntüleyici ve uzaktan kumandayı içeriyor (Thai Military and Asian Region dergisi, ikincil aktarım).
Kaynak notu: Bu sayfalar üretici veya ordu iddialarını yansıtır. M163'ün dron düşürdüğüne ilişkin bağımsız doğrulanmış bir sayı bulunamadı. Yenilemeler, aracın dronlara karşı hâlâ işe yarayabileceği varsayımına dayanıyor; kanıtlanmış başarı olarak okunmamalı.
M163 Vulcan Kaç Parçadan Oluşur?
M163 tek bir parça değil, birbirine bağlı beş ana grupla anlatılır: M168 topu, onu çeviren taret, mesafe radarı ile optik nişangâh, mühimmat besleme düzeneği ve M741 taşıyıcısı. Parça sayısına dair resmî bir toplam yayımlanmadı. Aşağıdaki tablo ana alt sistemleri sıralıyor.
| Alt sistem | Görevi | Not |
|---|---|---|
| M168 topu | Altı namlulu 20 mm döner ateşleyici | Elektrikle ateşlenir; akü araçtan ya da yardımcı güç ünitesinden şarj olur |
| Taret (XM157 olarak anılan) | Topu yön ve yükseklikte çevirir | Tek kişilik, güç destekli; GlobalSecurity yatayda sınırsız dönüş, saniyede 75°'ye varan hız yazıyor |
| Besleme düzeneği | Mermi tamburundan topa mermi taşır | Bağlantısız (linkless); tambur yaklaşık 1.100-1.200 mermi alır |
| AN/VPS-2 radarı | Hedefe uzaklığı ölçer | Alan taraması yapamaz |
| Optik nişangâh | Hedefin hızına göre önden vurma payını hesaplar | M61 serisi; gece görüş cihazı sağa takılabilir |
| M741 taşıyıcısı | Paletli gövde, motor, mürettebat bölümü | M113A1 türevi; tahrik ve süspansiyon kilitleme sistemi |
| Mühimmat deposu | Tambur dışındaki yedek mermi | 800 ile 1.030 arası (sürüme göre) |
PIVADS (M163A2) sürümünde dijital mikroişlemci, director nişangâhı ve geri tepmesi daha az bir azimut tahrik düzeneği eklendi (Lockheed Electronics Company geliştirmesi). Ayrıca 1988'de dördüncü mürettebat üyesine bir Stinger fırlatıcı ve iki füze verildi; bu, tablodaki parçalardan bağımsız bir takviyedir.
M163 Vulcan Fiyatı Nedir?
Resmî ve doğrulanabilir bir M163 birim fiyatı açık kaynaklarda bulunmadı. Tek rakam, Weaponsystems.net'in 1974 için yaklaşık 87.000 ve 1975 için yaklaşık 113.000 dolar yazdığı biçiminde arama özetinden okunan bir tarihî birim maliyetidir; sayfa içeriğinde doğrudan görülemediği ve bağımsız teyidi olmadığı için "tek kaynak, doğrulanmadı" sayılmalı.
Bu rakamlar bugünkü bir alım bedelini yansıtmaz; sistem üretimden 1982'de kalktı ve yeni satış yok. İkinci el devirler genellikle ABD yardım programları ya da ikinci el satış yoluyla yapıldı; Vikipedi Suudi Arabistan'a 1978-1979'da 60 aracın ABD'den verildiğini, Şili'ye 1999-2000'de 44 aracın aktarıldığını yazıyor, ancak bu devirler için tutar belirtmiyor.
Yenileme maliyetleri de belirsiz. Tayland'daki IMI Systems modernizasyonu için sözleşme bedeli bulunamadı. ABD tarafında yalnızca bir güvenilirlik programının, DTIC kaydına göre, yüklenici ekiplerce 76 haftada ve yaklaşık 7,5 milyon dolarla tamamlanması öngörülmüştü; bu bir geliştirme bütçesidir ve tek araç fiyatı olarak okunamaz.
M163 Vulcan Kaç Yılında Üretildi?
M163 üretimi, Vikipedi'nin yazdığı biçimiyle üç dönemde yapıldı: 1965-1970, 1975-1979 ve 1982. Toplam adet için kaynaklar çelişiyor; Vikipedi 654, Weaponsystems.net ise 1968-1982 arasında 671 araç yazıyor. Fark üretim kaydındaki yeniden sınıflandırmalardan veya sonradan dönüştürülen araçlardan gelebilir ama bu doğrulanamadı.
Yeni gövde tarafında 1982'de üretilen araçlar geliştirilmiş M741A1 taşıyıcısını kullandı; hizmetteki M741'ler de 1985'e kadar bu standarda dönüştürüldü. Bu dönüşümler "yeni üretim" saymayı güçleştirdiği için toplam adet kaynaktan kaynağa oynuyor.
Üretim sonrası yenileme de ayrı bir zaman çizgisi taşır: M163A1 güvenilirlik kitleri 1970'lerin ortasında saha araçlarına uygulandı, PIVADS dönüşümleri 1984'ten itibaren yapıldı. Yani bir M163'ün "üretim yılı" ile "bugünkü donanım düzeyi" aynı değildir. Programın tarihçesi "Ne Zaman Üretildi?" bölümündeki tabloda; kimin ürettiği "Kim Üretti?" başlığında anlatılıyor.
M163 Vulcan Menzili Ne Kadar?
M163'ün etkili uçaksavar menzili yaklaşık 1.200 metredir. Standart patlayıcı mermi yaklaşık 1.800 metrede kendini imha eder, bu yüzden hava hedeflerine yönelik pratik sınır da odur. Yerdeki hedeflere karşı etkili menzil 3.000-4.500 metre arasında verilir; PIVADS ve özel mermiyle hava menzili 2.500-2.600 metreye çıkar.
| Durum | Değer | Kaynak notu |
|---|---|---|
| Etkili hava menzili (standart) | Yaklaşık 1.200 m | Vikipedi, Weaponsystems.net |
| Kendini imha mesafesi (HEI-T-SD) | Yaklaşık 1.800 m | Vikipedi |
| Hedefin asılı veya manevrasız olduğu varsayımı | 1.000 m içinde etkili | GlobalSecurity (ABD Ordusu değerlendirmesi) |
| PIVADS + APDS mermi | 2.500-2.600 m | Vikipedi (2.500), GlobalSecurity ve Weaponsystems.net (2.600) |
| Yer hedefi, patlayıcı mermi | 3.000 m (Weaponsystems.net) ila 4.500 m (Vikipedi, M56) | Kaynaklar farklı |
| Radar ölçüm menzili | Yaklaşık 5 km | Weaponsystems.net, tek kaynak |
| Yakıt menzili | 443-480 km | Vikipedi, sürüme göre |
APDS mermisinin sahada ne kadar kullanıldığı belirsizdir. PIVADS birimlerinin bu mermiyi atabildiği yazılıyor, fakat Vikipedi tartışma sayfasında hizmete fiilen verilip verilmediği tartışmalı; 2.600 metre bu yüzden bir yetenek sınırı olarak okunmalı, belgelenmiş saha performansı olarak değil. Korunan alan hesabı "Kaç Km'lik Alanı Korur?" bölümünde.
M163 Vulcan Dakikada Kaç Mermi Atar?
M163 iki hızda ateş eder: hava hedefleri için dakikada 3.000, sürekli ateş için dakikada 1.000 mermi. Yüksek hızda atış, nişancı tarafından önceden 10, 30, 60 veya 100 mermilik seri olarak seçilir. Havacılıktaki M61A1 ise tipik olarak dakikada 6.000 atış yapar.

Saniyeye çevrildiğinde 3.000 atış/dk yaklaşık 50 mermi/sn eder (bu bir hesaplamadır). On mermilik seri saniyenin beşte biri, 30'luk seri 0,6 saniye, 100'lük seri yaklaşık 2 saniye sürer. Vietnam değerlendirmesine ilişkin metin, 10 ve 30'luk serilerin en etkili yöntem olarak bulunduğunu, çünkü hedef kapsama alanını sağlarken saçılmayı azalttığını ve mühimmat tasarrufu sağladığını belirtiyor.
Toplam yük sınırlıdır. Tamburdaki yaklaşık 1.100-1.200 mermi, yüksek hızda yalnızca yaklaşık 22-24 saniyelik sürekli ateşe yeter; 2.000 mermilik toplam yük yaklaşık 40 saniyeye (düşük hızda 120 saniyeye) denk gelir. Bunlar teorik hesaplardır, gerçek kullanımda seriler kısa tutulur. Bazı kaynaklar farklı değerler veriyor: ABD Ordusu'nun 2013 tarihli bir haber notu Vulcan'ı "dakikada 7.200 mermi" atan silah olarak anlatıyor, bu rakam M61'in genel nitelemesidir ve M163'ün seçilebilir hızlarıyla örtüşmez.
M163 Vulcan Hangi Ülkelerde Var?
Vikipedi'nin The Military Balance ve SIPRI atıflı listesine göre M163 bugün Şili, Ekvador, Ürdün, Fas, Suudi Arabistan ve Tayland envanterinde görünüyor. ABD 1994'te, İsrail 2006'da kullanımdan çıkardı. Bu liste bağımsız olarak doğrulanamadı; rakamlar kaynak ve yıla göre değişiyor.
Hizmette görünen ülkeler
| Ülke | Adet | Not |
|---|---|---|
| Şili | 44 | ABD'den 1999-2000'de alındı |
| Ekvador | 44 (2024 itibarıyla) | IISS atfıyla |
| Ürdün | 100 (satın alınan) | Bir başka derleme 120 yazıyor; ABD Ordusu haberi 2013'te Ürdün'ün Vulcan atışını anlattı |
| Fas | 110 alınan, yaklaşık 60 hizmette | Kaynaklar farklı yazıyor |
| Suudi Arabistan | 90 (60'ı 1978-1979'da ABD'den) | Çekili M167 de ayrı olarak kullanılıyor |
| Tayland | 24 (2024 itibarıyla) | IMI Systems ile yenilendi |
Emekli olan ya da durumu belirsiz kullanıcılar
ABD aracı 1968-1994 arasında kullandı. Portekiz, 1986'da 36 araç sipariş etti ancak Vikipedi bunların hiç kullanılmadığını, büyük olasılıkla M113A2 için yedek parça sağlamak amacıyla alındığını yazıyor. Sudan 1981'de 8, Yemen 1979'da 34 araç aldı. İsrail araçları 2006'da emekli etti; 2024'ten beri yeniden hizmete sokma çalışmaları sürüyor. Vikipedi'de ayrıca bir Arapça haber sitesine dayanan ve bir Yemen çatışmasında Husilerin en az bir araç ele geçirdiğini söyleyen satır var; bu tek ve doğrulanamayan bir kayıttır.
Listeleri okurken bir karışıklığa dikkat gerekir: Mısır, Güney Kore, Japonya, Botsvana, Honduras ve Uruguay gibi ülkeler Vikipedi'de çekili M167 ile anılıyor, kendi yürür M163 ile değil.
M163 Vulcan Mermisinin Hızı Ne Kadar?
M163'ün standart patlayıcı mermileri namludan yaklaşık 1.030 m/sn hızla çıkar. Bu, ses hızının yaklaşık üç katıdır. Çok amaçlı M940 mermisi 1.050 m/sn, depleted uranyumlu APDS mermisi ise 1.120 m/sn hızla ilerler. Hız, hedef önündeki varış süresini ve yatık mermi yolunu belirler.
Rakamlar Vikipedi'nin mühimmat tablosundan alındı. M56A3/A4 HEI ve M246 HEI-T-SD mermileri 1.030 m/sn, M940 MPT-SD 1.050 m/sn, Mk 149 APDS 1.120 m/sn olarak yazılıyor. Havacılıkta kullanılan PGU-28/B mermisinin 1.050 m/sn olduğu da aynı derlemede geçer; bu mermi M163 mühimmatı değildir.
Yüksek namlu çıkış hızı, yaklaşık 1,2 km'lik etkili uçaksavar menzilinde mermiyi hedefe birkaç saniyeden kısa sürede ulaştırır; fakat mermi zamanla yavaşlar, tracer yanması bitince kendini imha eden mermi menzili de sınırlandırır. Hedefin hızı ve yönü, uçuş süresi boyunca ayarlanması gereken önden vurma payını belirler; bu görevi optik nişangâh ve mesafe radarı üstlenir. Bu sayfadaki hız değerleri laboratuvar ölçümü değil, ansiklopedik derleme niteliğindedir.
M163 Vulcan Ağırlığı Ne Kadar?
Muharebe ağırlığı sürüme göre yaklaşık 11,2 ile 12,5 ton arasındadır. Vikipedi M163'ü 24.700 libre (yaklaşık 11,2 ton), M163A1'i 27.140 libre (yaklaşık 12,3 ton), M163A2'yi 27.542 libre (yaklaşık 12,5 ton) olarak yazıyor. GlobalSecurity ise mühimmat ve dört kişilik mürettebatla yaklaşık 26.000 libre (yaklaşık 11,8 ton) veriyor.
Ağırlık farkı aynı donanımın farklı yüklenme koşullarından ve sürümler arasındaki eklemelerden gelir; hepsini birleştiren tek bir resmî rakam yayımlanmadı. Bu yüzden bu sayfada "yaklaşık 11-12,5 ton" aralığı kullanıldı. Boş ağırlık, kaynakların hiçbirinde ayrı verilmiyor.
Gövdenin alüminyumdan yapılması hafifliğin başlıca nedenidir. Vikipedi'ye göre M113 ailesi seri üretime giren ilk alüminyum gövdeli muharebe aracıdır; zırh küçük silah ateşine dayanacak kadar kalın, aracın havadan taşınabilmesini ve kısmen yüzebilmesini sağlayacak kadar hafif tasarlandı. Çekili M167 ise taşıyıcı dahil yaklaşık 1.583 kg gelir (Vikipedi). Mermi başına ağırlıklar mühimmat bölümünde: standart patlayıcı mermi yaklaşık 102 gram, APDS ise toplam 93 gram, bunun 70 gramı çekirdektir. Topun kendi kütlesi M163 için ayrıca açıklanmadı; havacılıktaki M61A1 için verilen 112 kg, aynı silah olmadığı için doğrudan alınmadı.
M163 Vulcan Neleri Vurabilir?
M163, tasarım gereği alçak irtifada uçan sabit kanatlı uçakları ve helikopterleri hedefler; yerde ise hafif zırhlı araçlara, personele ve açıkta duran hedeflere ateş edebilir. Ağır tanklara, yüksek irtifadaki uçaklara ve füzelere karşı tasarlanmış bir silah değildir.
Hava hedefi tarafında GlobalSecurity, hedefin asılı ya da manevrasız ve 1.000 metre içinde olması durumunda sistemin etkili olacağını yazıyor. Hızlı manevra yapan uçaklar için ise yalnızca düşük düzeyde bastırma etkisi öngörülüyordu. Dron karşısındaki durum ayrı bölümde ele alınıyor.
Zırha etki, mermiye göre değişir. Vikipedi'nin tablosuna göre M940 çok amaçlı mermi sıfır derecelik çarpmada yaklaşık 518 metrede 12,5 mm haddelenmiş zırhı, APDS mermisi ise yaklaşık 1.000 metrede 45 derecelik açıyla 23 mm'lik zırhı delebilir. Bu değerler hafif zırhlı araç ve personel taşıyıcı sınıfını gösteriyor, modern tankı değil.
Yer desteği rolü gerçek kullanımda en az hava savunması kadar önem taşıdı: Panama'da (1989) ABD birliklerini destekledi, İsrail şehir muharebelerinde kullandı. Bir M163'ün Panama'da devriye botu batırdığı iddiası tek bir Vikipedi satırında, "kaynak gerekli" etiketiyle geçiyor; doğrulanamadı.
M163 Vulcan Kullanıldığı Yerler
M163 üç ana ortamda kullanıldı: ABD Ordusu'nun zırhlı ve mekanize tümenlerinin hava savunma taburlarında, İsrail'in Lübnan sınırındaki hava savunma birimlerinde ve Orta Doğu, Latin Amerika ile Güneydoğu Asya'daki bir avuç ülkenin kara kuvvetlerinde. Eğitim ve sergi amaçlı kullanımı da sürüyor.
ABD'de araçlar, Fort Irwin gibi eğitim merkezlerindeki tatbikatlarda yoğun kullanıldı; Vikipedi'deki bir fotoğraf açıklaması 1988'de 24. Piyade Tümeni'nin aracını Ulusal Eğitim Merkezi'nde gösteriyor. Tümen taburlarının düzeni "Kurulumu Nasıl Olur?" bölümünde.
İsrail'de iki hava savunma taburunun (66 "Ram" ve 947 "Golan") Hovet ve sonra Machbet araçlarıyla sınır görevi yaptığı, War Thunder Wiki'nin İsrail Hava Kuvvetleri dergisine atıf yapan anlatımında yer alıyor. Aynı kaynak, taburlardan birinin 1982 Lübnan Savaşı'nda şehir ortamında ateş desteği verdiğini de belirtiyor.
Güncel kullanımda ABD Ordusu'nun 2013 tarihli haber notu, Ürdün'ün 2. Hava Savunma Grubu'nun yıllık canlı atış tatbikatında Vulcan kullandığını gösteriyor. Hedefler yer için 200-700 metre aralığındaydı; havada ise havan aydınlatma fişekleri atılarak hedef simüle edildi ve bir nişancı 1.500 metrede bir hedefi vurdu. Tayland'da yenilenmiş araçların kullanımı sürüyor; ancak sınır çatışmalarındaki rolüne dair haberler doğrulanabilir bir resmî kaynağa dayanmıyor. İsrail'de 2024'ten itibaren depolardaki araçlar yeniden devreye alınıyor.
M163 Vulcan Ne Tip Mühimmat Atıyor?
M163, 20x102 mm standart mermi kullanır. Hava hedefleri için ana mermi, tracer yanınca kendini imha eden M246 HEI-T-SD patlayıcı mermisidir; yer desteğinde M56 patlayıcı mermi ağırlıktaydı. PIVADS birimleri, depleted uranyum çekirdekli Mk 149 APDS mermisini de atabilir.
| Mermi | Tür | Kullanım | Not (Vikipedi tablosu) |
|---|---|---|---|
| M246/A1 HEI-T-SD | Patlayıcı, izli, kendini imha eden | Ana uçaksavar mermisi | Mermi ağırlığı yaklaşık 102 g, patlayıcı 7,5 g; hava hedefine etkili 1.200 m |
| M56A3/A4 HEI | Patlayıcı, yangın çıkarıcı | Yer desteği | 10,7 g patlayıcı ve 1,3 g yangın çıkarıcı; yer hedefine yaklaşık 4.500 m |
| M940 MPT-SD | Çok amaçlı, fünyesiz | Uçaksavar, deniz, helikopter | Hava hedefine etkili 2.000 m; kullanıldığı net değil, kaynaklar belirsiz |
| Mk 149 APDS | Sabotlu, depleted uranyum çekirdekli | PIVADS ile uzun hava menzili | 1.120 m/sn; hava hedefine etkili 2.500 m |
| M55A2 / M220 | Eğitim (cephesiz / izli) | Atış eğitimi | Patlayıcı yok |
GlobalSecurity, M56A3 patlayıcı mermi ile XM220 eğitim izli merminin yaklaşık 7'ye 1 karışımla yüklendiğini, ayrıca XM206 kendini imha eden mermisinin de bulunduğunu yazıyor. Kendini imha mekanizması, ıskalanan mermilerin yere düşme riskini azaltmak için eklendi. M940'ın hizmete verilip verilmediği ve APDS'nin hangi birimlere ulaştığı Vikipedi'de "kaynaklar belirsiz" notuyla geçer.
M163 Vulcan Kaç Km'lik Alanı Korur?
Resmî bir "korunan alan" yarıçapı yayımlanmadı. Etkili uçaksavar menzili yaklaşık 1,2 km olduğuna göre, hesapla ve kuramsal olarak, bir aracın etrafındaki en geniş koruma çemberi yaklaşık 4,5 kilometrekare eder. Pratik koruma bunun altındadır, çünkü ateş yalnızca nişancının gördüğü hedefe yönelir.
Hesap şöyle yapıldı: 1,2 km yarıçaplı bir dairenin alanı yaklaşık 4,5 km², GlobalSecurity'nin 1.000 metrelik koşuluyla ise yaklaşık 3,1 km². Bunlar kuramsal üst sınırlardır; mermi yolu eğrisi, hedefin yaklaşma açısı, görüş ve hava durumu nedeniyle gerçek koruma çok daha dar bir koridora iner. Tek bir araç, bir noktaya yaklaşan bütün hedeflere karşı kapalı bir kubbe oluşturmaz.
ABD doktrininde bu nedenle araçlar tek başına değil, en az iki araçtan oluşan birimler halinde görevlendirildi. GlobalSecurity, araçların karşılıklı destek mesafesinin 1.000 metre olduğunu, Vietnam'da ise birimlerin en az iki araçlık takımlar hâlinde görevlendirildiğini anlatıyor. Çevre savunması da radar ve Stinger ekipleriyle tamamlandı (ayrıntı aşağıda).
M163 Vulcan Kurulumu Nasıl Olur?
M163 "kurulan" bir sistem değil, hareket halindeki bir araçtır; mevziye girdikten sonra süspansiyon kilitlenir, taret çalışır hâle getirilir, radar ve nişangâh açılır. Birlikler genellikle en az iki aracı yan yana, karşılıklı destek mesafesinde konuşlandırır. Bu bölüm genel bir tanım, uygulama kılavuzu değildir.

GlobalSecurity'ye göre 1980'lerdeki ağır tümen hava savunma taburunda 36 M163, 60 Stinger omuz füzesi ekibi ve altı ileri uyarı radarı (FAAR) vardı. Önceki düzende 24 Chaparral, 24 VADS ve 8 radar bulunuyordu. Tabur, karargâh bataryasına ek olarak her biri 12 VADS ve 15 Stinger ekibinden oluşan üç top-Stinger bataryasına ayrılmıştı.
Aracın sürüş ile atış modu arasındaki geçiş basittir: GlobalSecurity, M163'ün hareket halinde atış yapmakta sınırlı kaldığını ve durağan konumda, süspansiyon kilidi etkinken en etkili olduğunu yazıyor. Vietnam'da radar ünitesi sık sık araçta bulunmadığı için yer desteğinden hava savunmasına geçişin uzadığı da aynı metinde geçiyor. İstifleme, mühimmat ikmali ve komuta bağlantıları ülkeye göre değişir ve kamuya açık ayrıntıya sahip değildir.
M163 Vulcan Nasıl Çalışır?
Nişancı, dışarıdan gelen bir uyarıyla ya da kendi gözüyle hedefi bulur, nişangâha alır ve takip eder. Radar hedefe uzaklığı ölçer, nişangâh hızla uzaklığı birleştirip önden vurma payını hesaplar. Nişancı, önceden seçtiği uzunlukta bir seri atar; mermiler uçuşları bitince kendini imha eder.

Erken uyarı, aracın içinden değil dışından gelir. GlobalSecurity, uyarının diğer hava savunma toplarında olduğu gibi bir veri bağlantısı üzerinden ateş birimlerine ulaştığını, sistemin kendi arama radarı bulunmadığını söylüyor. Vikipedi de radarın alan tarayamadığını vurguluyor. Dolayısıyla aracın çalışması, dışarıdan gelen bir ihbara ve nişancının görüşüne bağlı bir zincirdir.
Atış sırasında 1.000 veya 3.000 atış/dk hız seçilir; yüksek hızda 10, 30, 60 veya 100 mermilik serilerden biri belirlenir. Güç, araçtan ya da yardımcı güç ünitesinden şarj edilen akülerle sağlanır. Taret tek kişiliktir ve yön ile yükselme güç destekli bir mekanizmayla yönetilir. PIVADS'ta dijital bilgisayar bu hesapları hızlandırdı ve nişancının iş yükünü azalttı (Vikipedi). Mermiler ıskaladığında tracer yanması tükenince patlar; böylece sivil ya da dost kayıp riski bir ölçüde azalır.
M163 Vulcan'ın M61 Vulcan Topu Nedir?
M61 Vulcan, General Electric'in ABD Hava Kuvvetleri için geliştirdiği altı namlulu, hava soğutmalı, elektrikle ateşlenen 20 mm'lik döner toptur. M163'teki M168 bu silahın kara uyarlamasıdır. Havacılıktaki tipik hızı dakikada 6.000 atıştır; M163'te seçilebilir hızlar 3.000 ve 1.000'dir.

Hikâye 1946'ya uzanır. Vikipedi'ye göre ordu, dakikada 7.200 atış yapabilecek altı namlulu bir silah için GE'ye "Project Vulcan" sözleşmesini verdi. İlk prototipler 0,60 inçlik (15 mm) T45'ti; 1949'da yapılan atışlarda 2.500, 1950'ye gelindiğinde 4.000 atış/dk'ya ulaşıldı. Kore Savaşı deneyimi sonrasında 20 ve 27 mm denemeleri yapıldı ve sonunda 20x102 mm mermi, menzil, doğruluk ve hedefe aktarılan enerji dengesi nedeniyle seçildi. Başlangıçtaki bağlantılı mühimmat F-104'te sorun çıkardı; çözüm, bağlantısız besleme sistemli M61A1 oldu ve silah 1959'dan itibaren ABD jetlerinin standart topu hâline geldi.
Çalışma ilkesi 1860'lardaki Gatling silahına dayanır. Altı namlu sırayla ateş eder ve her biri turun yalnızca altıda birinde atış yaptığı için ısınma ve aşınma tek namluya göre azalır (GlobalSecurity, Vikipedi). Silahın dakikada yaklaşık 100 mermi hızı bu nedenle mümkündür; Vikipedi iki arıza arasındaki ortalama sürenin 10.000 mermiyi aştığını yazıyor. Bu top bugün General Dynamics tarafından üretiliyor; Japonya'da Sumitomo, Güney Kore'de SNT Dynamics lisansla yapıyor. Aynı ailenin gemi savunma uyarlaması sözlükteki Phalanx yazısında anlatılır. "Vulcan" adı bu yüzden bir silah ailesinin adıdır, M163 ise o ailenin kara uygulamalarından biridir; GlobalSecurity adın Roma'nın ateş tanrısı Vulcan'dan geldiğini yazıyor.
M163 VADS ile M167 Vulcan Arasındaki Fark Nedir?
İkisi de aynı M168 topunu ve aynı 20 mm mermiyi kullanır. M163 paletli, kendi yürür, taretli bir araçtır; M167 ise aynı silahın römork benzeri bir kundak üzerinde çekilen sürümüdür. M167'de mühimmat daha küçük bir bantla beslenir ve ayrı bir çekici gerekir.
| Ölçüt | M163 VADS | M167 VADS |
|---|---|---|
| Taşıyıcı | Paletli M741 (M113A1 türevi) | M42A1 çekili kundak; çekici Gama Goat, 1989'dan sonra Humvee |
| Ağırlık | Yaklaşık 11-12,5 t | Yaklaşık 1.583 kg (kundak dahil) |
| Mühimmat | Bağlantısız tambur, 1.100-1.200 hazır | 500 mermilik bağlantılı besleme (FM 44-3 atfıyla) |
| Etkili menzil | Hava yaklaşık 1,2 km; yer yaklaşık 3-4,5 km | Hava 1,2 km; yer 4,5 km (FM 44-1-2 atfıyla) |
| Ağırlıklı kullanıcı birlik | Zırhlı ve mekanize tümenler | Havadan indirilen ve hava hareketli tümenler (GlobalSecurity) |
| ABD'de hizmet | 1968-1994 | 1965-1994 |
M163A1
1970'lerde yapılan güvenilirlik, bulunabilirlik ve bakım iyileştirmelerinin toplamı. Vikipedi, M163E1 adının Eylül 1976'da M163A1'e dönüştüğünü, 1982'de yeni üretilenlerin M741A1 taşıyıcısını kullandığını yazıyor. GlobalSecurity radarın arızalar arası süresinin 30 saatten 100 saate çıkarılmasının hedeflendiğini, deneme sırasında 122 saat görüldüğünü aktarıyor.
M163A2 (PIVADS)
1984'te tanıtılan ürün geliştirmeli sürüm; Lockheed Electronics Company dijital mikroişlemci, director nişangâhı ve düşük boşluklu azimut tahrik düzeneği ekledi. Kalibre sınırı aynı kaldığı için menzil sorunu çözülmedi.
M167 (çekili) ve Machbet
M167A2 de benzer bir ateş kontrol yenilemesi aldı ve devrilmeyi önlemek için her yana ek tekerlek yerleştirildi. Machbet ise İsrail'in M163 uyarlamasıdır: dört Stinger tüplü bir kapsül, geliştirilmiş takip sistemi ve harici bir radardan bilgi alma yeteneği ekler. War Thunder Wiki, projenin IAI içinde yürütüldüğünü ve sistemin 1997'de hizmete girdiğini yazıyor.
M163 Vulcan Hangi Şasiye Kurulur?
M163, FMC'nin geliştirdiği M113 zırhlı personel taşıyıcı ailesinden M741 adlı bir türev üzerine kurulur. Bu gövde, alüminyum zırhlı, beş yol tekerlekli, burulma çubuklu süspansiyonlu paletli bir araçtır ve 212 beygirlik General Motors 6V53 dizeliyle çalışır. Geliştirilmiş sürümü M741A1'dir.

Vikipedi'ye göre FMC, T113 ve T117 taslakları arasından daha ince zırhlı alüminyum tasarımı seçti; M113 seri üretime giren ilk alüminyum gövdeli muharebe aracı oldu. M59 ve M75'e göre daha hafifti, bu yüzden hava yoluyla taşınabilir ve kısmen yüzebilirdi. Weaponsystems.net, M163'e ek ağırlık binmesi nedeniyle gövde yanlarına yüzdürme kanatları eklendiğini, tahrikin güçlü olmasına rağmen aracın M1 Abrams ve M2 Bradley ile aynı hızda ilerleyemediğini yazıyor.
Şasi seçiminin bir sonucu da ortak bakımdır: aynı aile binlerce araçla zırhlı birliklerde ve Vietnam'da ACAV adıyla süvari birliklerinde zaten kullanılıyordu. Araç, süspansiyon kilitleme düzeneği sayesinde atış sırasında daha sabit durur. İsrail'de aynı gövdenin M113 olarak "Bardelas" adıyla bilindiği Defense News'te geçiyor.
M163 Vulcan'ı Kim Üretti?
M163'ü General Electric'in Armament Systems bölümü tasarladı; ABD Ordusu Silah Komutanlığı Rock Island Arsenal'de geliştirmeyi yürüttü. Gövde FMC'nin M113 ailesinden gelir. Seri üretim yüklenicisi için tutarlı bir kaynak bulunamadı; Vikipedi'nin bilgi kutusu bu alanı boş bırakıyor.
| Kuruluş | Rol | Kaynak notu |
|---|---|---|
| General Electric (Armament Systems) | M61/M168 topunun ve VADS'in tasarımı | Vikipedi |
| ABD Ordusu Silah Komutanlığı, Rock Island Arsenal | Program geliştirme (1964) | Vikipedi (M167) |
| FMC | M113 gövde ailesinin tasarımı | Vikipedi (M113) |
| Lockheed Electronics Company | PIVADS (M163A2) iyileştirmeleri | Vikipedi |
| Daewoo Heavy Industries | Çekili M167'nin lisanslı üretimi | Vikipedi, Jane's 1992-93 atfıyla |
| IAI (Mabat bölümü) | Machbet uyarlaması | War Thunder Wiki, IAF dergisi atfıyla |
| IMI Systems (Elbit) | Tayland araçlarının yenilenmesi | Savunma blogları ve forum aktarımı, resmî duyuru bulunamadı |
| Tamar | İsrail'deki 2024 sonrası yeniden devreye alma | JNS (Makor Rishon atfıyla) |
M61 ailesinin sahipliği de değişti: GE, silah bölümünü 1993'te Martin Marietta'ya sattı; sonra Lockheed Martin Armament Systems ve ardından General Dynamics devraldı (Vikipedi). Dolayısıyla "üretici" ifadesi dönemine göre farklı şirketlere işaret eder.
M163 Vulcan Hangi Çatışmalarda Kullanıldı?
M163 kayıtlara birkaç savaşta geçiyor, ancak çoğunda asıl görevi olan hava savunmasında değil yer desteğinde kullanıldı. Vikipedi'nin listesinde Vietnam, 1982 Lübnan, Panama, Körfez Savaşı ve Yemen yer alıyor. Aşağıdaki tablo kanıt düzeyini de gösteriyor.
| Çatışma | Anlatılan rol | Kanıt düzeyi |
|---|---|---|
| Vietnam (1968-1969 değerlendirmesi) | Süvari ve mekanize birliklerle yer desteği; değerlendirme süresince düşman hava faaliyeti olmadı | GlobalSecurity (ABD Ordusu belgesine dayanan metin) |
| Lübnan (1982) | Hava savunması ve şehirde ateş desteği; İsrail'in "Hovet" araçları | Vikipedi ve War Thunder Wiki; hava zaferi iddiası tek kaynakta |
| Panama (1989) | ABD kara birliklerine ateş desteği | Vikipedi ve ABD Ordusu haber notu |
| Körfez Savaşı (1991) | ABD'nin son muharebe kullanımı olarak anılıyor | Tek kaynak (Vikipedi) |
| Defensive Shield (2002) | İsrail'in Ramallah ve Nablus'taki şehir harekâtında ateş desteği | Vikipedi ve War Thunder Wiki |
| Yemen ve Suudi Arabistan öncülüğündeki müdahale | Vikipedi listeliyor; ayrıntı yok | Doğrulanamadı |
| Tayland-Kamboçya sınırı (2025) | Vikipedi listeliyor; Tayland basını kara desteği anlatıyor | Resmî teyit yok; kaynak sosyal medya |
İsrail'in 1982'deki hava zaferi iddiası dikkat ister. Vikipedi, İsrail Hava Kuvvetleri'nin sitesine atıfla Hovet'in üç düşürme ve bir Suriye MiG-21'in ilk jet düşürmesini sağladığını yazıyor. Bu iddia bağımsız bir ikinci kaynakla doğrulanamadı; başka kayıtlarda aynı dönemdeki MiG-21 kayıpları F-16'lara yazılıyor, ama bu o iddiayı ne doğruluyor ne çürütüyor. Bu yüzden metin "iddia edildi" diliyle bırakıldı.
Vietnam'daki sınav ise ayrıca öğreticidir. 26 Kasım 1968'de başlayan ve 20 Nisan 1969'da biten 180 günlük değerlendirmede araç hava hedefiyle karşılaşmadı; yer hedeflerine yöneldi. ABD Ordusu'nun kendi sonucu şudur: Vulcan, Duster ve dörtlü 12,7 mm'ye göre ikmal dışında üstün bulundu. Hiçbir kaynak M163'ün gerçek hava muharebesinde belirleyici bir başarı elde ettiğini bağımsız olarak doğrulamıyor.
M163 Vulcan'ın Halefleri Nelerdir?
ABD'de M163'ün yerini M1097 Avenger ve M6 Linebacker aldı; ikisi de Stinger füzesi taşır. Planlanan top tabanlı halef M247 Sergeant York 1985'te iptal edildi. Son ABD Vulcan birimi 1994'te araçlarını teslim etti. Yani M163'ün gerçek halefi top değil, füze oldu.
M1097 Avenger
Hafif tekerlekli bir Humvee üstüne konan, Stinger füzeleri taşıyan sistem. Menzil avantajı Vulcan'ın 20 mm mermisinin ulaşamadığı helikopterlere erişmeyi mümkün kıldı. Ayrıntısı sözlükteki Avenger yazısında bulunur.
M6 Linebacker
Bir M2 Bradley'nin tanksavar füzeleri yerine Stinger taşıması. Vikipedi'ye göre helikopterlerin kilometrelerce uzaktan atabildiği tanksavar füzelerine karşı 20 mm topun yetersizliği bu çözümü zorunlu kıldı.
M247 Sergeant York (iptal edilen halef)
Ford Aerospace'in M48 şasisi üstüne çift 40 mm Bofors topu ve radar koyduğu bu sistem, M163'ün yerine geçmesi planlanan radar yönlendirmeli sistemdi. Vikipedi, teknik sorunlar ve maliyet aşımları nedeniyle projenin 1985'te iptal edildiğini yazıyor. Böylece Vulcan, planlanandan çok daha uzun süre hizmette kaldı.
Dron karşıtı yeniden kullanım
Resmî halef olmasa da İsrail'in 2024'ten beri depodaki araçları dron savunması için yeniden değerlendirmesi, topun hâlâ ilgi gördüğünü gösteriyor; ayrıntı "Dron Vurabilir mi?" bölümündedir. Vikipedi'nin M167 maddesi ABD'de çekili Vulcan'ın 2005'te karadaki bir Phalanx uyarlamasıyla değiştirildiğini yazıyor ("kaynak gerekli" etiketiyle). Türkiye'nin benzer sınıftaki sistemi KORKUT'tur; bu, M163'ün halefi değil, aynı görev alanındaki ayrı bir üründür.