Khordad-15 Nedir? İran'ın Orta-Uzun Menzilli Hava Savunma Sisteminin Özellikleri

Khordad-15, İran'ın 2019'da tanıttığı Sayyad-3 füzeli hava savunma sistemidir. Menzil beyanları 75-150 km arasında değişir; Türkiye'de bulunmuyor.

Khordad-15 (Farsça yazımıyla 15 Hordad), İran'ın 9 Haziran 2019'da Tahran'daki bir törenle tanıttığı, kamyonlara yüklü hâlde yer değiştiren orta-uzun menzilli bir yer-hava füze sistemidir. Tek bir füzeden ibaret değildir; bir radar aracı, füze konteynerleri taşıyan fırlatıcı araçlar ve komuta-iletişim birimleri birlikte çalışır. Basında genellikle Sayyad-3 füzesiyle birlikte anılır.

Sistemin teknik değerleri, İran Savunma Bakanlığı'nın tören açıklamalarına ve İran devlet ajanslarının haberlerine dayanıyor. Yabancı savunma yayınları bu rakamları aktarıyor ama ölçüp doğrulayabildiğini yazmıyor. Menzil için dolaşan sayılar bile birbirini tutmuyor: 45, 75, 120 ve 150 km hepsi bir yerde geçiyor. Bu yazı, Kasım 2026'ya kadar yayımlanmış açık kaynakları toplayıp her rakamın yanına kimin söylediğini yazar; savaş döneminde ortaya atılan düşürme iddiaları ise taraf beyanı olarak ve tarihleriyle verilir.

Taşlı yarı çöl düzlükte dört konteynerli döner fırlatıcı taşıyan altı tekerlekli kamyon ve yanında dikdörtgen plakalı uzun radar anteni taşıyan ikinci araç, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Kaynak notu: Menzil, irtifa, hedef sayısı ve savaş başarısına dair bütün değerler İran makamlarından ya da İran devlet medyasından çıkıyor; bağımsız bir test ya da denetim yayımlanmadı. Bu sayfada "bildirildi", "açıklandı" ve "iddia edildi" sözcükleri bu yüzden bilerek seçildi.

Khordad-15 Nedir?

Khordad-15, İran Savunma Bakanlığı'nın yerli olarak tanıttığı, kamyon üzerinde hareket eden ve savaş uçaklarını, insansız savaş uçaklarını ve seyir füzelerini düşürmek üzere tasarlandığı bildirilen yer-hava füze sistemidir. Bir radar aracı, dört konteynerli fırlatıcılar ve komuta birimlerinden oluşur; Sayyad-3 füzesini kullandığı açıklanmıştır.

Adı, 1963'te yaşanan ve Farsça takvimdeki 15 Hordad gününe atıfla anılan ayaklanmadan geliyor. Janes bu açıklamayı tanıtım haberinde veriyor. Yazımda "Khordad 15", "15th Khordad" ve "15 Hordad" biçimleri de dolaşıyor; hepsi aynı sistemi anlatıyor.

Ad en çok 3. Hordad (Sevom Khordad, Raad) ile karışıyor. Bu ikincisi daha eski ve ayrı bir orta menzilli sistemdir; üç dikey konteynerli fırlatıcısıyla tanınır. Birkaç haber sitesi ve hatta bazı savunma yayınları iki adı birbirine karıştırıyor. Örneğin 2019'da bir ABD insansız keşif uçağının düşürülmesi sık sık Khordad-15'e bağlanıyor, oysa aynı olayı 3. Hordad'a atfeden kaynaklar da var; ayrıntısı aşağıda "Hangi Çatışmalarda Gündeme Geldi?" bölümünde.

Khordad-15 Ne İşe Yarar?

Orta irtifada ve orta mesafede uçan hedefleri uzaktan fark edip füzeyle durdurmak için kullanılır. İran'ın tarifinde hedef listesinde savaş uçakları, insansız savaş uçakları ve seyir füzeleri bulunur; kentleri ve kritik tesisleri korumak sistemin başlıca görevi olarak sunulmuştur. Menzil ve irtifa değerleri İran'ın beyanıdır.

Washington Enstitüsü'nün 2023 tarihli hava savunma tablosu sistemi "orta-yüksek" sınıfa koyuyor ve büyük kentler ile kritik altyapı için uygun olduğunu yazıyor (bu ifade yalnızca arama özetinden alındı, tablo dosyası okunamadı). Yani Khordad-15 İran'ın ağır, uzun menzilli sistemlerinin (S-300 ve Bavar-373) altında, omuzdan atılan ve kısa menzilli füzelerin üstünde bir katmanı doldurur.

Tanıtım, 2015 nükleer anlaşması etrafında ABD ve Avrupa ile yaşanan gerginliğin sürdüğü bir dönemde yapıldı (The Telegraph aktarımı, Vikipedi üzerinden); törende savunma amacı vurgulandı. Sistemin balistik füzelere karşı kullanılacağı ise hiçbir resmî açıklamada yer almıyor; bu yetenek Khordad-15 için iddia edilmiş değildir.

Khordad-15 Hangi Ülkenin?

Khordad-15, İran'ın sistemidir. Tanıtımı İran Savunma Bakanlığı yaptı; Savunma Bakanı Amir Hatami törene başkanlık etti. Bilinen ve doğrulanmış tek kullanıcı İran'dır. Başka bir ülkenin üretime ortak olduğuna dair resmî bir açıklama ya da güvenilir bir haber bulunmuyor; sistem tamamen yerli olarak sunuluyor.

Geliştirici kuruluşun adı kaynaklara göre değişiyor; bu ayrıntı "Kim Üretiyor?" bölümünde ele alınıyor.

Sistemin hangi silahlı kuvvet koluna bağlı olduğu da net değil. Kasım 2019'daki tatbikat İran silahlı kuvvetleri adına duyuruldu; Mart 2026'da ise Devrim Muhafızları'nın yayımladığı görüntülerde Khordad-15 görüldü. İki kuvvetin de İran hava savunma yapısı içinde yer aldığı biliniyor ama envanterin paylaşımı kamuya açık değil.

Khordad-15 Özellikleri Nelerdir?

Khordad-15, faz dizili radarlı, kamyon üzerinde hareket eden, aynı anda altı hedefe müdahale edebildiği söylenen ve Sayyad-3 füzesini kullanan bir sistemdir. Aşağıdaki değerlerin neredeyse tamamı Savunma Bakanı Hatami'nin tören konuşmasına dayanıyor; Janes bunları aktarmıştır. Kaynak niteliği her satırda ayrıca belirtilmiştir.

ÖzellikBildirilen değerKaynak niteliği
TürOrta-uzun menzilli, hareketli yer-hava füze sistemiİran beyanı
Tanıtım tarihi9 Haziran 2019Janes, CSIS (birbirini teyit ediyor)
FüzeSayyad-3 (görüntülerde Sayyad-2 de seçiliyor)Hatami beyanı, Janes yorumu
Hedef tespitiSavaş uçakları için 150 kmHatami beyanı
Hedef takibi120 kmHatami beyanı
Azami atış menzili75 km (Janes); başka haberler 120 km yazıyorKaynaklar farklı
Azami irtifa27 kmHatami beyanı
Düşük görünürlüklü hedef85 km tespit, 45 km'ye kadar atışHatami beyanı; bağımsız doğrulama yok
Eş zamanlı hedef6Hatami beyanı
Faaliyete geçme süresi5 dakikadan kısaHatami beyanı
Füze ağırlığı ve boyuResmî olarak açıklanmadıBkz. ağırlık bölümü

Veri notu: Tablodaki "75 km" ile "120 km" farkı gerçek bir çelişkidir. Janes'in aktardığı konuşmada azami atış menzili 75 km, takip menzili ise 120 km. Başka haberler ve Tasnim aktarımı ise Sayyad-3 için 120 km yazıyor. Ayrıntı "Menzili Ne Kadar?" bölümünde.

Khordad-15'in Avantajları Nelerdir?

İran'ın öne sürdüğü üstünlükler dört başlıkta toplanıyor: yerli geliştirme, kamyon üzerinde hareketlilik, birden fazla hedefe eş zamanlı müdahale ve beş dakikadan kısa sürede hazır hâle gelme. Bunların hiçbiri savaşta ya da bağımsız bir testte ölçülmüş değil; bu yüzden her biri iddia düzeyinde okunmalı.

Yerli geliştirme, yaptırım altındaki bir ülke için siyasi bir kazanım sayılıyor; yedek parça ve füze ikmali dış bağımlılık gerektirmiyor. Tasnim'in aktardığına göre yeni sistem dört fırlatıcıyı S-200 sistemine bağlayabiliyor; bu doğruysa eski envanterin yeni radarla birlikte kullanılabilmesi anlamına gelir.

Hareketlilik de gerçek bir avantaj sınıfıdır: sabit bir mevziye bağlı olmayan sistem, yer değiştirerek korunabilir. Faz dizili radar ise dönen antenli eski radarlara göre aynı anda birçok hedefi izleyebilir. Her iki özellik de katalog düzeyindedir; sahada nasıl çalıştığını gösteren yayımlanmış bir veri yok.

Khordad-15'in Dezavantajları Nelerdir?

En büyük eksik, açıklanan performansın bağımsız olarak doğrulanmamış olması ve menzil rakamlarının kaynaktan kaynağa değişmesidir. Ayrıca sistem tek başına çalışmaz; erken uyarı radarları ve komuta ağıyla bütünleşmesi gerekir, üretim hızı ise sınırlı olarak değerlendiriliyor. Aşağıdaki değerlendirme genel ve açık kaynaklıdır.

Washington Enstitüsü'nden Farzin Nadimi, Kasım 2023 tarihli çözümlemesinde İran'ın üretim hızını yavaş olarak niteliyor; acil bir sevkiyatın büyük olasılıkla yurt içi envanterden karşılanacağını yazıyor. Bu bir analist yorumudur, resmî bir veri değil.

Entegrasyon sorunu da analistlerin dikkat çektiği başlıklardan biri. Sam Lair'in Ekim 2025 tarihli FPRI makalesi, Nisan-Mayıs 2025 görüntülerinden hareketle modern faz dizili radarlı bir Khordad-15 bataryasının, kökeni eski Sovyet tasarımlarına dayanan erken uyarı radarlarıyla birlikte çalışmasının zor olabileceğini belirtiyor. Aynı makale, bir Breaking Defense haberinde aktarılan Nükleer Yayılmayı Önleme Çalışmaları Merkezi (CNS) değerlendirmesine atıf yaparak İran hava savunmasını "kırılgan ve iyi entegre edilmemiş" diye tarif ediyor. Bunlar genel değerlendirmelerdir; bir sistemin nasıl aşılacağına dair ayrıntı bu sayfada bulunmaz.

Son olarak, savaşta sınanma kaydının olmaması bir bilgi eksikliğidir: aynı FPRI makalesi Khordad-15'in yüksek yoğunluklu çatışmada denenmediğini yazıyor.

Khordad-15 Ne Zaman Üretildi?

Sistem 9 Haziran 2019'da tanıtıldı; ancak bu tarih seri üretimin başladığı gün değil, kamuoyuna gösterildiği gündür. Hizmete girişi bazı kaynaklar 2019, Nadimi'nin çalışması ise 2020 olarak yazıyor; ikisi de resmî belgeye dayanmıyor. Üretim adedi ve seri üretimin başlangıç tarihi açıklanmadı.

TarihGelişmeKaynak
Kasım 2013Sayyad füze ailesi ve Talash sistemi tanıtıldıJanes ve Vikipedi derlemesi
Nisan 2017Sayyad-3 ilk kez kamuoyuna gösterildi; sonradan Khordad-15'te görülen radar da aynı dönemde fotoğraflandıCSIS, Janes
9 Haziran 2019Khordad-15 törenle tanıtıldıJanes, CSIS
22 Kasım 2019Tatbikatta "Khordad 15 testi" yapıldığı bildirildiCSIS (İran devlet medyasına dayanıyor)
2020Hizmete giriş tarihi olarak da yazılıyor; Suriye'ye sevkiyat anlaşması haberleri de bu yılWashington Enstitüsü (Nadimi)
Kurak düz bir test sahasında uzakta tek bir kamyon fırlatıcı ve gökyüzüne yükselen ince füze izi, önde boş beton gözlem sığınağı, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Kaynak notu: Khordad-15'in öncülü sorusu açık. Army Recognition, Talash-4 için "büyük olasılıkla Khordad-15'in öncülü" diyor; Washington Enstitüsü tablosunun da benzer yönde olduğu arama özetlerinden anlaşılıyor. GlobalSecurity ise ikisinin "tamamen farklı" sistemler olduğunu ve yeni sistemin daha güçlü bir radar kullandığını yazıyor. Kaynaklar farklı yazdığı için ilişki doğrulanmış sayılmamalı.

Türkiye'nin Khordad-15'i Var mı?

Hayır. Türkiye'nin Khordad-15'i satın aldığına, denediğine ya da bu sistem için görüşme yaptığına dair açık kaynakta resmî açıklama ya da güvenilir haber bulunmuyor. Sistemin doğrulanmış tek kullanıcısı İran'dır; ihracat sözleşmesi de kamuoyuna yansımadı. Türkiye'nin bu alandaki seçenekleri aşağıda kısaca anlatılıyor.

Türkiye'nin orta ve uzun menzilli hava savunması başka bir temele dayanıyor. Rus yapımı S-400'ün ilk teslimatı 12 Temmuz 2019'da yapıldı; ardından ABD, Aralık 2020'de CAATSA kapsamında yaptırım uyguladı. Yerli SİPER'in Blok-1 sürümü için 100 km, Blok-2 için 150 km üzeri menzil üretici katalog verisi olarak verilir; HİSAR-O ailesi ise daha alçak katmanı üstlenir. Bu sistemler kendi yazılarında ayrıntılı işlendiği için burada yalnızca bağlam olarak anıldı.

Khordad-15 mi Daha İyi, S-300 mü?

İki sistemi "daha iyi" diye sıralamak mümkün değil; çünkü rolleri ve kanıt düzeyleri farklı. S-300 onlarca ülkede yıllardır kullanılan uzun menzilli bir Rus ailesi; Khordad-15 ise yeni, İran'a özgü ve kanıtı sınırlı bir orta-uzun menzil sistemi. Karşılaştırma ölçüte göre okunmalı.

ÖlçütKhordad-15S-300 ailesi
Katmandaki yeriOrta-yüksek irtifa, orta menzilUzun menzil (sürüme göre 47-200 km)
Menzil bilgisi75 ile 150 km arasında çelişkili beyanÜretici ve kullanıcı verisi mevcut, sürüme göre değişir
Hedef sayısı6 (İran beyanı)Sürüme ve radara göre değişir
Geliştiriciİran (yerli)Sovyetler Birliği / Rusya
Hizmet süresi2019'dan beri1970'lerin sonundan beri
İran'daki durumuYerli üretim, hizmetteRusya'dan alındı; sözleşme 2007'de, teslimat 2016 civarında
Bağımsız doğrulamaYokBirçok ülkede ve tatbikatta gözlenmiş, savaş verisi sınırlı

İran açısından ikisi birbirini tamamlıyor: S-300 uzun mesafeyi, Khordad-15 orta mesafeyi kapsıyor. CSIS, Kasım 2019 tatbikatında Khordad-15'in testinin yanı sıra S-300'ün de uydu görüntülerinde göründüğünü aktarıyor; yani iki sistem aynı hava savunma ağında birlikte kullanılıyor. Rakamlar için S-300'ün ayrı yazısına bakılabilir; bu satırlar yalnızca ölçütleri yan yana koyar.

Khordad-15 Gizli Uçak Vurabilir mi?

İran, sistemin düşük görünürlüklü hedefleri 85 km'den fark edip 45 km'ye kadar vurabildiğini söylüyor. Bu iddia bağımsız bir testle doğrulanmadı ve yalnızca İran'ın beyanına dayanıyor. Gizli uçağa karşı başarı, savaş koşullarında bir kez bile kanıtlanmış değil; Mart 2026'daki F-35 iddiası da ABD tarafından reddedildi.

Janes'in aktardığı rakamlar Hatami'ye ait: düşük görünürlüklü hedefte tespit 85, atış 45 km. Tespit mesafesinin normal uçaktaki 150 km'nin çok altında olması, İran'ın kendi beyanında bile radar izinin küçüldüğünü kabul ettiği anlamına geliyor. "Vurabilir" sözü ise yalnızca bir mesafe değil, füzenin hedefi sürekli izleyebilmesi demektir. Düşük görünürlüklü uçaklar radar yansıma alanını küçültecek biçimde tasarlandığı için her radar için tespit mesafesi kısalır; bu, tasarımın amacıdır ve tek başına hedefin görünmez olduğu anlamına gelmez. Asıl soru, bu küçülmüş mesafenin füzeyi yönlendirmeye yetip yetmediğidir ve Khordad-15 için bunu ölçen bağımsız bir veri yoktur.

19 Mart 2026'da Devrim Muhafızları bir F-35'i vurduğunu öne sürdü; ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) bunu 22 Mart'ta reddetti (Anadolu Ajansı). Mart sonunda yayımlanan yer altı tesisi görüntülerinde sağlam bir Khordad-15 görüldü ve görüntüler bu iddiayla ilişkilendirildi (Militarnyi, 23 Mart 2026); hangi sistemin ne zaman kullanıldığı ise görüntüden anlaşılmıyor. Bir haberde "kullanılan sistem" olarak Khordad-15'in anılması bağımsız doğrulama sayılmaz.

Khordad-15 Kaç Parçadan Oluşur?

Bir Khordad-15 bataryası temel olarak üç grup araçtan kurulur: faz dizili radarı taşıyan araç, füze konteynerli fırlatıcı araçlar ve komuta-iletişim birimleri. Tanıtım töreninde yayımlanan fotoğraflarda bir radar kamyonu ile iki fırlatıcı vardı; resmî bir batarya kadrosu ise yayımlanmadı; kaynaklarda geçen sayılar gözlem ve yorumdur.

Kuru çakıl zeminde, dört füze konteynerli kare fırlatıcı çerçevesi eğik duran altı tekerlekli taktik kamyon, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Radar aracı

Janes, tören fotoğraflarında kamyona monte tek bir radar gördüğünü yazıyor ve bu radarın Nisan 2017'de Cumhurbaşkanı Ruhani'nin İran Elektronik Sanayii ziyaretinde de görüldüğünü ekliyor. Anten, kamyon üzerinde dönen plaka biçiminde tarif ediliyor (The National Interest aktarımı, Vikipedi üzerinden).

Fırlatıcı araçlar

Janes iki fırlatıcıyı ve her birinde dört konteyneri sayıyor. Diğer kaynaklar (Army Recognition, Vikipedi derlemesi) fırlatıcıyı dönebilen dikdörtgen bir çerçeve olarak anlatıyor ve konteynerlerin iki sıra hâlinde dizildiğini, ama bir seferde yalnızca bir sıranın kullanılabildiğini yazıyor. Janes'in sayımıyla bu anlatım arasındaki fark kaynaklarda açıklanmıyor.

Komuta ve iletişim birimleri

Army Recognition ateş kontrol aracının aynı anda altı hedefi işleyebildiğini ve beş hedefe art arda ateş edebildiğini, ayrıca üst komuta merkezleriyle bağlantı kuran iletişim araçlarının bulunduğunu yazıyor. Bu ayrıntı tek bir derlemeden geliyor; İran'ın resmî açıklamasında ayrı bir komuta aracı sayılmıyor.

BileşenGöreviKaynak
Radar aracıHedefi arar, izler, füzeye veri sağlarJanes (görüntüde tek araç)
Fırlatıcı araçKonteynerdeki füzeleri taşır ve ateşlerJanes (iki araç, dörder konteyner)
Ateş kontrol aracıHedef atamasını ve atış sırasını yönetirArmy Recognition (tek kaynak)
İletişim araçlarıÜst komuta ve komşu birimlerle veri bağıArmy Recognition (tek kaynak)

Khordad-15 Fiyatı Nedir?

Fiyat açıklanmadı. Bu sistem için kamuoyuna yansımış resmî bir bedel yok. İran ne bir birim maliyeti, ne toplam program bütçesini, ne de bir batarya bedelini yayımladı; ihracat sözleşmesi de olmadığı için dışarıdan referans alınacak bir tutar bulunmuyor. Bu sayfada tahmini bir rakam da verilmiyor.

Basında dolaşan sayılara temkinli yaklaşmak gerekir. Bu sistem için uluslararası bir satış bedeli ya da yabancı bir alıcının ödediği tutar kamuya yansımadı. Suriye için anılan ve doğrulanmayan sevkiyat haberlerinde de bir bedel geçmiyor. Üreticinin fiyat listesi de yok; çünkü sistem ticari bir katalog ürünü olarak sunulmuyor. Bu sayfada tahmini bir fiyat bilerek verilmedi.

Khordad-15 Kaç Yılında Üretildi?

Khordad-15 için güvenilir tek yıl 2019'dur; sistem o yıl tanıtıldı. Bileşenlerinin kökü daha eskiye gidiyor: Sayyad-2 füzesi 2013'te, Sayyad-3 ise 2017'de gösterildi. Seri üretim yılı ve üretilen batarya sayısı açıklanmadı, bir yıl dışında kesin tarih verilmedi; dolayısıyla "kaç yılında üretildi" sorusunun kesin yanıtı yok.

Bazı derlemeler hizmete giriş yılını 2019, Nadimi'nin çalışması 2020 olarak yazıyor; ikisi birbirinden farklı ve ikisi de resmî bir belgeye dayanmıyor. Tanıtım tarihinin ayrıntıları yukarıdaki "Ne Zaman Üretildi?" bölümündeki tabloda.

Khordad-15 Menzili Ne Kadar?

Menzil, Khordad-15'te en çok karışan başlıktır. Janes'in aktardığı konuşmada azami atış menzili 75 km, takip menzili 120 km ve tespit menzili 150 km'dir. Başka kaynaklar füze için 120 km ya da daha fazlasını yazıyor. Doğrulanmış tek bir menzil yoktur; aşağıdaki tablo kimin ne yazdığını gösterir.

KaynakYazdığı değerNot
Janes (Hatami konuşması, 2019)Tespit 150, takip 120, atış 75 kmResmî beyanın doğrudan aktarımı
CSIS (Haziran 2019)Hava hedeflerine en çok 75 km"Bildirildi" diyor
Tasnim aktarımı (Radio Farda)Sayyad-2 için 75, Sayyad-3 için 120 kmTek ajans haberi
Sputnik (GlobalSecurity kopyası)Düşük görünürlüklü hedef için 85 tespit, 45 atışHatami'nin stealth rakamları
Washington Enstitüsü (Nadimi, 2023)120 km; daha uzun füzeyle 200 km'ye kadarAnalist değerlendirmesi
Army Recognition120-150 km; aynı sayfada Sayyad-2 için iki ayrı değerSayfa kendi içinde tutarsız
Militarnyi (Mart 2026)Hava araçları ve İHA'lara 150 km'ye kadarİran yetkililerine atıf
Jerusalem Post (Vikipedi aktarımıyla)Sayyad-3 için 200 kmNet atıf yok; aykırı değer

Farkın en olası nedeni, radarın tespit menzili, füzenin menzili ve takip menzilinin birbirine karıştırılmasıdır. Bir de füze ailesi vardır: Sayyad-2 daha kısa, Sayyad-3 daha uzun menzilli olarak sunuluyor. Haberde hangi rakamın hangi ölçüye ait olduğu yazılmıyorsa dikkatle okunmalı.

Khordad-15 Bataryasında Kaç Füze Var?

Resmî bir batarya füze sayısı açıklanmadı; ne hazır füze ne de yedek yükleme adedi duyuruldu. Tören fotoğraflarında iki fırlatıcıda toplam sekiz konteyner göründü (Janes), ancak bu sayı standart bir batarya kadrosu olarak duyurulmadı. Hazır füze sayısı ile yedek yükleme stoku kamuya açık değil.

Fırlatıcı başına dört konteyner sayıldığı için, fırlatıcı sayısı bilinse bile toplam füze sayısı buradan çıkarılamaz. Bir derleme "en az dokuz fırlatıcının görüldüğünü" yazıyor, ama kaynak göstermiyor; bu yüzden metne sayı olarak alınmadı. Fırlatıcıların bir seferde kaç füze atabildiği konusunda kaynaklar net değil: Army Recognition aynı sayfada hem tek seferde yalnızca bir sıranın, yani iki konteynerin kullanılabildiğini hem de dört füzenin eş zamanlı atılabildiğini yazıyor.

Khordad-15 Hangi Ülkelerde Var?

Doğrulanmış tek kullanıcı İran'dır. Suriye ve Lübnan için dolaşan haberler ise teyit edilmedi; bu bağlamda en çok anılan iki ülke bunlardır. Washington Enstitüsü, Suriye'de varlığının doğrulanmadığını açıkça yazıyor. Hiçbir ülke sistemi resmî olarak satın aldığını duyurmadı ve İran da bir ihracat anlaşması açıklamadı.

ÜlkeDurumDayanak
İranHizmette, doğrulanmışResmî tanıtım, tatbikat ve 2026 görüntüleri
SuriyeDoğrulanmadıArmy Recognition kullanıcı diye listeliyor; Nadimi varlığın teyit edilmediğini, Temmuz 2020'de bir tedarik anlaşması yapıldığı yönündeki haberlerin ise IranWire'a dayandığını yazıyor
Lübnan (Hizbullah)Kanıt yokNadimi'nin varsayımı; sevkiyat haberi bulunmuyor

Aynı çözümleme, Deir ez-Zor çevresinde milislerin sistemi kullanmak için eğitildiğine dair haberlerden söz ediyor, ancak bunu doğrulanmış bir olgu olarak sunmuyor. İsrail'in, İran ve Rusya yapımı orta menzilli sistemlerin Lübnan'a ulaşmasını büyük ölçüde engellediği de aynı yazıda aktarılıyor. Bu başlıkta tek güvenilir sonuç, İran dışında teyit edilmiş bir kullanıcı bulunmadığıdır.

Khordad-15 Maksimum Hızı Ne Kadar?

Füzenin azami hızı İran tarafından açıklanmadı; tören konuşmasında yalnızca menzil, irtifa ve hedef sayısı verildi. Kaynaklarda geçen değerler (Mach 4 ile Mach 5 arası) resmî olmayan derlemelere dayanıyor ve çelişiyor; bu sayfada hiçbir hız rakamı kesin sayılmıyor ve araç hızı ile füze hızı birbirinden ayrı ele alınıyor.

Army Recognition'ın Talash sayfası Sayyad-3'ü Mach 4 olarak veriyor. Vikipedi'nin füze maddesi 4,5-5,1 aralığını yazıyor ama dayanağı Farsça haber kaynakları. Janes ve CSIS bir hız değeri aktarmıyor. Aracın yoldaki hızı için de yalnızca Army Recognition'ın "70-80 km/saat" ifadesi var; bu değer asfalt zeminde bir taktik kamyon için olağan görünse de resmî bir rakam değil. Bağımsız bir ölçüm yayımlanmadığı için yanıt belirsiz kalıyor.

Khordad-15 Ağırlığı Ne Kadar?

Ne sistemin ne füzenin ağırlığı resmî olarak açıklandı. Kaynaklarda dolaşan değerler birbirini çürütüyor: aynı derleme sitesinin bir sayfası Sayyad-3'ü yaklaşık 2.000 kg, başka bir sayfası yaklaşık 400 kg gösteriyor. Hiçbiri üreticiden gelmiyor; bu yüzden bu sayfada bir ağırlık değeri kesin olarak verilmiyor.

Army Recognition fırlatıcı aracın uzunluğunu 10-12 m, genişliğini 2,5-3 m, yüksekliğini 3,5-4 m (konteynerlerle) olarak yazıyor; bu da tek kaynaklı yaklaşık bir veri. Şasinin bir Mercedes-Benz ya da ZIL tabanlı olabileceği yönündeki ifade de aynı sayfada "teyit edilmemiş" notuyla duruyor. Bu başlıktaki bütün sayılar tahmin düzeyindedir.

Khordad-15 Neleri Vurabilir?

İran'ın tanımında hedef listesi savaş uçakları, insansız savaş uçakları (UCAV) ve seyir füzelerinden oluşur. Army Recognition bunlara helikopterleri ve bombardıman uçaklarını da ekliyor. Balistik füzelere karşı kullanım için bir iddia yok; bu rol Khordad-15'e atfedilmedi. Janes ve CSIS'in aktardığı resmî beyanlarda da balistik hedeften söz edilmiyor.

Düşük görünürlüklü hedefler için ayrı bir beyan var ve "Gizli Uçak Vurabilir mi?" bölümünde işlendi. Küçük insansız hava araçları (kamikaze dronlar, minik İHA'lar) bu sistemin tasarım tanımında yer almıyor; bu hedefler için kısa menzilli sistemler ve top sistemleri kullanılır. Janes'in ve CSIS'in aktardığı resmî tanımda helikopterden söz edilmiyor; helikopterin hedef listesinde olduğu bilgisi yalnızca Army Recognition'dan geliyor.

Khordad-15 Kullanıldığı Yerler

Khordad-15 kamuya açık kayıtlara göre iki tür yerde görüldü: İran'ın merkezindeki hava savunma tatbikatları ve savaş dönemindeki mevziler. Konuşlanma yerleri güvenlik gereği ve doğrulanamadıkları için burada tek tek yazılmıyor; olaylar "Hangi Çatışmalarda Gündeme Geldi?" bölümünde tarih sırasıyla verilir; burada yalnızca kullanım türleri anlatılıyor.

CSIS, 22 Kasım 2019'da "Velayet Göklerinin Muhafızları-98" tatbikatında sistemin bir testten geçtiğini aktarıyor; aynı tatbikatta Talash ve Mersad sistemlerinin de kullanıldığı bildirildi. Rus yapımı S-300'ün de katıldığı uydu görüntülerinden anlaşılıyor, ancak bu CSIS'in yorumudur. StrategyPage, Ekim 2021'de Joshan, Hatem ve Kuds radarının denendiğini yazıyor; Joshan adı bir derlemede Khordad-15'in sürümü olarak geçiyor ama bu bilgi kaynaksız, bu yüzden doğrulanmış sayılmıyor. Sistemin kentleri ve kritik tesisleri korumak üzere tasarlandığı söyleniyor; ancak envanter ve konuşlanma planı kamuya açık değil.

Yurtdışında kullanımı doğrulanmış bir örnek yok. Suriye'ye gönderildiği yönündeki haberler teyit edilmedi (bkz. "Hangi Ülkelerde Var?").

Khordad-15 Hangi Füzeyi Atıyor?

Resmî açıklamaya göre Khordad-15 Sayyad-3 füzesini kullanır. Janes tören görüntülerinde bir Sayyad-2 ile bir Sayyad-3'ün birlikte sergilendiğini yorumluyor; bazı derlemeler ayrıca Sayyad-3C adını da listeliyor. Füzelerin ayrıntılı teknik verileri, yani ağırlık, boy ve hız gibi değerler İran tarafından yayımlanmadı; aşağıda her füze ayrı ele alınıyor.

Sayyad-3

CSIS bu füzenin ilk kez Nisan 2017'de gösterildiğini yazıyor. Tasnim'in aktardığına göre Sayyad-3, Sayyad-2'nin iki katı güçte ve menzili 120 km civarında. Vikipedi'nin füze maddesi menzil için 150-200 km tahminlerinin dolaştığını, buna karşılık dönemin Savunma Bakanı Hüseyin Dehgan'ın yaklaşık 120 km dediğini kaydediyor. Army Recognition boyunu yaklaşık 6,5 m, çapını 400 mm, güdümünü orta safhada ataletsel, son safhada aktif radar olarak yazıyor; bu değerler yalnızca o derlemede geçiyor.

Sayyad-2

Daha eski ve kısa menzilli füzedir; Tasnim 75 km veriyor. Janes, tören görüntülerinde bu füzeye benzeyen bir mühimmatın da bulunduğunu, ama Bakan Hatami'nin konuşmasında yalnızca Sayyad-3'ü andığını belirtiyor. İki füzenin aynı fırlatıcıdan kullanılıp kullanılmadığı resmî olarak açıklanmadı.

Sayyad-3C

Washington Enstitüsü tablosunda Khordad-15 için Sayyad-2, Sayyad-3C ve Sayyad-3 birlikte sıralanıyor (arama özeti). Army Recognition 3C'nin yarı aktif ve aktif radar güdümlü olduğunu yazıyor. 3C ile "düz" Sayyad-3 arasındaki fark İran'ca açıklanmadı; bu yüzden ayrı bir füze olarak değil, aynı ailenin bir adı olarak ele alınmalı.

Khordad-15 Kaç Km'lik Alanı Korur?

Resmî bir koruma yarıçapı açıklanmadı. Gösterilen menzillerden basit bir daire hesabı yapılırsa 75 km yarıçap yaklaşık 17.700 km², 120 km yarıçap yaklaşık 45.200 km² eder. Gerçek koruma alanı bunun çok altında kalır; çünkü arazi, irtifa ve hedef tipi daireyi daraltır.

Nehirler ve küçük yerleşimlerin görüldüğü bir platonun haritasında, bir anten simgesi çevresinde birbiriyle kesişen turkuaz ve turuncu iki geniş daire, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Bu hesap yalnızca bir fikir vermek içindir ve bir batarya için geçerlidir. Atış menzili, hedefin irtifasına ve yaklaşma yönüne göre değişir; dağlık arazide radar görüş hattı kısalır. Hatami'nin 27 km irtifa değeri de koruma hacminin üst sınırını çiziyor; yani koruma alanı bir daireden çok, yarım küreye benzeyen bir hacimdir ve füzenin hedefe ulaşma süresi uzadıkça pratik etkisi azalır. Bir kenti korumak için genellikle birden fazla batarya ve farklı katmanlardan sistemler gerekir; Khordad-15'in bu düzende kaç batarya ile kullanıldığı açıklanmadı.

Khordad-15 Kurulumu Nasıl Olur?

Khordad-15 kamyonlara yüklü olduğu için sabit bir tesis gerektirmez; radar, fırlatıcılar ve komuta araçları ayrı ayrı gelir, birbirine bağlanır ve bir mevzide çalışır. Hatami, sistemin beş dakikadan kısa sürede faaliyete geçebildiğini söyledi. Bu, bir kurulum tarifi değil, genel ve açık kaynaklı bir açıklamadır; ayrıntılı konuşlanma bilgileri gizlidir.

Batarya araçları birbirine yakın değil, belirli aralıklarla konuşlanır; amaç hem radarın görüş alanını hem de tek bir isabette tüm sistemin etkilenmemesini sağlamaktır. Bu, hava savunmasında yaygın bir ilkedir ve Khordad-15'e özgü bir bilgi değildir. Army Recognition sistemin parçalarının bir Il-76 kargo uçağıyla taşınabildiğini aktarıyor; Washington Enstitüsü de aynı noktaya değiniyor.

Konuşlanma yerleri, düzen ve zamanlama gizlidir ve açık kaynaklarda doğrulanmış bir plan yoktur. Tatbikat görüntülerinde veya haberlerde görülen mevziler, sistemin gerçek konuşlanmasını yansıtmayabilir.

Khordad-15 Nasıl Çalışır?

Çalışma sırası genel bir hava savunma düzenidir: radar hedefi bulur ve izler, komuta aracı hangi hedefe hangi füzenin atılacağına karar verir, fırlatıcı füzeyi ateşler, füze önce komutla, sonra kendi arayıcısıyla hedefe yönelir. Khordad-15'in iç yapısı ve yazılımı kamuya açık değildir; aşağıdaki anlatım yalnızca genel prensibi ve kaynaklarda geçen ifadeleri verir.

Karanlık bir operasyon odasında, soyut radar taramaları gösteren dört büyük boş ekran ve boş koltuklar, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Hatami'ye göre sistem aynı anda altı hedefi işleyebiliyor. Faz dizili radar, tek bir antenle ışını elektronik olarak yönlendirdiği için birden fazla hedefi izlerken füzelere de veri gönderebilir; bu prensip ansiklopedik düzeyde doğrudur ama Khordad-15 radarının gerçek yeteneği ölçülmedi.

Füzenin güdümü için Army Recognition, orta safhada ataletsel seyrüsefer ve son safhada aktif radar güdümünü yazıyor (tek kaynak). Aynı derleme 3C için yarı aktif ve aktif seçeneklerden söz ediyor. Yarı aktif güdümde hedefi radar aydınlatır ve füze yansımayı izler; aktif güdümde füzenin kendi radarı vardır. İran hangi modun hangi aşamada kullanıldığını açıklamadı.

Khordad-15 ile Sayyad-3 Füzesi Arasındaki İlişki Nedir?

Khordad-15 bir hava savunma sisteminin, Sayyad-3 ise o sistemin kullandığı füzenin adıdır. İlki radar, komuta ve fırlatıcıdan oluşan bütündür, ikincisi yalnızca mühimmattır. Füze tek başına bir hava savunma sistemi değildir; radara, komuta aracına ve fırlatıcıya ihtiyaç duyar. Haberlerde iki adın birbirinin yerine kullanılması bu yüzden yanıltıcıdır; menzil gibi değerler hangi öğeye ait olduğu belirtilmedikçe karışır.

FüzeBağlı olduğu sistem(ler)Not
Sayyad-2Talash ailesi; Khordad-15'te de görüldüğü yorumlanıyorJanes: tören görüntülerinde göründü
Sayyad-3Khordad-15; Talash'ın bazı sürümleriHatami: Khordad-15 bu füzeyi kullanıyor
Sayyad-4 / 4BBavar-373Bu sayfanın konusu değil; ayrı bir aile

CSIS, Sayyad-3'ün Khordad-15'ten önce, Nisan 2017'de görüldüğünü kaydediyor. Dolayısıyla füze sistemden daha eskidir; sistem ise radar ve komuta zinciriyle bu füzeyi yeni bir pakete oturtmuştur. Vikipedi derlemesi Sayyad-3'ün Talash-3 üzerinden de kullanılmasının öngörüldüğünü yazıyor.

Khordad-15 Hangi Radarı Kullanıyor?

İran radarın adını tören konuşmasında açıklamadı. Army Recognition sistemin radarını Najm 804 olarak veriyor; bu ad yalnızca o derlemede geçiyor. Janes ise radarın daha önce, Nisan 2017'de Ruhani'nin İran Elektronik Sanayii ziyaretinde görüldüğünü kaydediyor. Radar tipi, faz dizili olarak tarif ediliyor.

Dağlık arazide, alacakaranlıkta, direk üzerinde yükselen kare plakalı büyük bir radar anteni taşıyan ağır kamyon, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Radar tipi konusunda kaynaklar ayrışıyor. Vikipedi derlemesi, Army Recognition'a dayanarak pasif elektronik taramalı (PESA) bir radar yazıyor; StrategyPage ise aktif elektronik taramalı (AESA) diyor. Hangisi doğru olduğu açık kaynakta doğrulanamadı.

Hatami'nin rakamlarına göre radar savaş uçaklarını 150 km'den, düşük görünürlüklü hedefleri 85 km'den fark ediyor. Sam Lair'in FPRI makalesi, Natanz çevresinden alınan görüntülerde Khordad-15 bataryasının "daha modern" faz dizili radara sahip olduğunu, çevredeki erken uyarı radarlarının ise eski Sovyet tasarımlarından türediğini yazıyor. Bu, analistin görüntü yorumudur.

Khordad-15'i Kim Üretiyor?

Resmî anlatıma göre sistemi İran Savunma Bakanlığı üretiyor ve tanıtıyor; yabancı bir üretici ya da lisans veren ülke yok. Tören görüntülerini Savunma ve Silahlı Kuvvetler Lojistik Bakanlığı (MODAFL) yayımladı. Vikipedi derlemesi İran Havacılık Sanayii Kuruluşu'nu (IAIO) geliştirici olarak yazıyor; Army Recognition ise Savunma Bakanlığı diyor. Bu fark çözülemedi.

Alt bileşenler için de ayrı ayrı üretici bilgisi yok. Radarın Nisan 2017'de İran Elektronik Sanayii ziyaretinde görülmesi (Janes), radarın o kuruluşça üretildiğini göstermez; yalnızca bağlantının bir işareti olabilir. Füzeleri yapan kuruluş da açık kaynakta teyit edilmiş biçimde belirtilmiyor.

Tamamen yerli üretim iddiası da bağımsız olarak doğrulanmadı. İran bu sistemlerin yurt içinde tasarlandığını ve üretildiğini söylüyor; yurtdışından bileşen alınıp alınmadığı açıklanmadı. Bu nedenle "yerli" ifadesi bir İran beyanıdır.

Khordad-15 ile Bavar-373 Arasındaki Fark Nedir?

İkisi de İran'ın yerli üretim olarak sunduğu sistemlerdir ama farklı katmanlarda çalışır. Bavar-373 daha uzun menzilli bir sistem olarak, Sayyad-4 ve 4B füzeleriyle tanıtıldı; Khordad-15 ise Sayyad-3 füzeli orta-yüksek sınıf bir sistem olarak. Rakamların tamamı İran'ın beyanıdır ve bağımsız ölçüme dayanmaz.

ÖlçütKhordad-15Bavar-373
SınıfOrta-yüksek irtifa, orta menzilUzun menzil
FüzeSayyad-3 (Sayyad-2 de görüldü)Sayyad-4, daha sonra Sayyad-4B
Menzil beyanı75 ile 150 km arası, kaynaklar farklı200-300 km, İran beyanı
Tanıtım9 Haziran 201922 Ağustos 2019 (hizmete alma töreni)
Hedef işleme6 eş zamanlı hedef (Hatami)İran'a göre 60 izleme, 6 angajman (CSIS)
Bağımsız doğrulamaYokYok

Bavar-373'ün ayrıntıları kendi yazısında; burada yalnızca iki sistemin rolleri yan yana konuyor. Dönemin Cumhurbaşkanı Ruhani 2019 töreninde Bavar-373'ü S-300'den üstün, S-400'e yakın diye tanıttı (Defense Post); Khordad-15 için resmî bir S-300 ya da S-400 kıyası yapılmadı.

Khordad-15 Hangi Çatışmalarda Gündeme Geldi?

Khordad-15'in savaş kaydı net değil. Bağımsız doğrulanmış bir düşürme bulunmuyor ve sistemin adı kaynaklarda sık sık 3. Hordad ile karıştırılıyor. Sistem 2019'dan sonra tatbikatlarda, 2024'te bir İsrail görüntüsü iddiasında, 2026 savaşında ise İran'ın F-35 iddiasıyla yayımlanan görüntülerde anıldı. Aşağıdaki satırların her biri taraf beyanı ya da tek kaynaklı iddiadır.

TarihOlayDurum
Haziran 2019ABD Donanması'na ait insansız keşif uçağının düşürülmesiÇoğu kaynak 3. Hordad diyor; StrategyPage Khordad-15 diyor
22 Kasım 2019Tatbikatta "Khordad 15 testi"İran devlet medyası; ayrıntı yok
Ekim 2024İsrail'in yayımladığı video, Khordad-15 olduğu öne sürülen bir sisteme saldırıyı gösteriyorİsrail iddiası; ikincil kaynakla; birincil kaynak açılamadı
Haziran 202512 günlük savaşKhordad-15'e özel doğrulanmış kayıt bulunmadı
19 Mart 2026Devrim Muhafızları F-35 vurduğunu iddia ettiCENTCOM 22 Mart'ta reddetti
23 Mart 2026Yer altı tesisinde sağlam Khordad-15 görüntüsüDevrim Muhafızları görüntüsü; bağımsız teyit yok
3 Nisan 2026ABD F-15E'sinin kaybıHangi sistemin vurduğu kesin değil; Khordad-15 resmî olarak anılmadı

2019 olayında sistemin adı sık karışıyor. Army Recognition ve Breaking Defense (Nisan 2024) bunu 3. Hordad'a bağlıyor; Khordad-15'in ise aynı yılın 9 Haziran'ında, olaydan kısa süre önce tanıtıldığı biliniyor. StrategyPage ise düşürmeyi Khordad-15'e atfediyor. Çoğunluk 3. Hordad dediği için, Khordad-15'in bir uçağı düşürdüğü doğrulanmış sayılmaz.

Haziran 2025'te İsrail ordusu onlarca hava savunma bataryasını ve radarı vurduğunu açıkladı; bu rakamlar İsrail kaynaklıdır ve sistem adı vermez. FPRI makalesi, savaş videolarında uçaksavar toplarının görüldüğünü, yer-hava füzelerinin ise belirgin biçimde yer almadığını yazıyor. Ekim 2024 görüntüsü için de dikkat gerekiyor: bir olay veri tabanı aynı bölgedeki saldırıyı S-300 tesisine bağlıyor; iki yorum çelişiyor.

Mart 2026 görüntülerine ilişkin yorumlar da ayrışıyor. BBC muhabiri Farzad Seifikaran'ın görüntüden çıkardığı sonuç, İran'ın hava savunmasının bir bölümünü yer altı tünellerine taşıdığı yönünde; bu kesinleşmiş bir bulgu değil, muhabirin yorumudur. Görüntünün tarihi ve yeri de doğrulanmadı (Militarnyi aktarımı).

2026 savaşı 28 Şubat'ta başladı (Anadolu Ajansı). 3 Nisan'daki F-15E kaybı için New York Times 3. Hordad'ın kullanılmış olabileceğini yazdı; NBC News 30 Mayıs'ta isimsiz yetkililere dayanarak Çin yapımı omuzdan atılan bir füzenin ihtimal dahilinde olduğunu aktardı; hiçbir resmî açıklama kesin bir sistem adı vermedi. Ayrıca 28 Şubat'ta İsrail'in vurduğunu duyurduğu ve Army Recognition'ın Khordad-3 olarak yorumladığı batarya da Khordad-15 değildir. Sonraki diplomasi gelişmeleri kaynaklarda çelişkili olduğu için metin yalnızca olay tarihlerini veriyor.

Khordad-15'in Rakipleri Nelerdir?

Khordad-15 için tek bir resmî rakip tanımı yoktur; rol bakımından orta menzilli sistemlerle (Buk, S-350, HQ-22, NASAMS, David's Sling, Barak MX, SİPER) aynı sınıfta anılır. Bu sistemler "daha iyi" ya da "daha kötü" diye değil, farklı görevler ve farklı kanıt düzeyleri olarak okunmalıdır.

Üst üste binen üç yarı saydam kubbe biçimli koruma katmanı ve içinde bir savaş uçağı, bir seyir füzesi ve küçük bir dron siluetinin bulunduğu soyut illüstrasyon, temsili görsel
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
SistemÜlkeBeyan edilen menzilRol
Khordad-15İran75-150 km (kaynaklar farklı)Orta-yüksek irtifa, orta menzil
Buk-M2ERusya45 kmOrta menzil
S-350Rusya120 km (iddia)Orta menzil
HQ-22Çin100-170 kmOrta-uzun menzil
David's Slingİsrail / ABD40-300 kmOrta menzil
Barak MXİsrail15-150 km (füze sınıfına göre)Modüler, katmanlı
SİPER Blok-1Türkiye100 km (üretici verisi)Uzun menzil

Rus ve Çin yapımı orta menzil sistemler

Buk-M2E, S-350 ve HQ-22 gibi sistemler menzil ve hedef sayısı bakımından Khordad-15 ile aynı basamakta konuşulur. Hepsi için rakamlar üretici ya da kullanıcı beyanıdır; Rus ve Çin sistemlerinin bir bölümü ise Ukrayna gibi gerçek bir savaş ortamında görüldüğü için verileri daha geniştir.

Batı ve İsrail yapımı sistemler

NASAMS, David's Sling ve Barak MX, farklı füze sınıflarını bir arada sunan modüler düzenlerdir. Bunlar tek bir füzeyle sınırlı değil; çok sayıda ülkenin envanterinde yer alıyor. Karşılaştırma yaparken menzilin yanı sıra radar, entegrasyon ve operasyon deneyimine de bakmak gerekir.

Türkiye'nin yerli sistemleri

SİPER (Blok-1 100 km, Blok-2 150 km üzeri, üretici verisi) ve HİSAR-O ailesi, Türkiye'nin kendi orta-uzun menzil katmanını oluşturur. Türkiye ile İran'ın sistemleri farklı tehdit ortamları ve ittifak yapıları için tasarlandığından, doğrudan bir üstünlük sıralaması bu sayfada yapılmaz.

İLGİLİ HABERLER