FM-90, Çin'in dış ticaret kuruluşu CPMIEC'in 1990'ların sonunda satışa çıkardığı, alçaktan gelen hava hedeflerine karşı tasarlanmış kısa menzilli bir yer-hava füze sistemidir. Çin ordusunda aynı sistem HQ-7B adıyla anılıyor; kökeni ise Fransız Crotale'a dayanıyor. Pakistan, Bangladeş, Cezayir ve Türkmenistan bu adla ya da deniz uyarlaması FM-90N ile anılan kullanıcılar arasında yer alıyor. Metindeki bilgiler 20 Kasım 2026'ya kadar açık kaynaklarda bulunabilenlere dayanıyor.
Üretici kamuya açık, ayrıntılı bir teknik föy yayımlamıyor; rakamlar savunma basını, üretici broşürlerinden yapılan alıntılar ve kullanıcı ülke haberleri arasında dağılmış durumda. Kaynaklar birbirinden farklı yazdığında bu durum metinde açıkça belirtiliyor. Eski HQ-7 sürümleri ve Crotale ayrı yazılarda işlendiği için burada yalnızca FM-90 ile ilgili kısımlara yer veriliyor.

Veri notu: FM-90 için bağımsız bir kurumun yayımladığı ölçüm ya da test raporu açık kaynakta bulunmuyor. Füze hızı, menzil, vurma olasılığı gibi değerlerin büyük bölümü üretici broşürüne, ikincil savunma yayınlarına ve kullanıcı ülke haberlerine dayanıyor. Üretici ya da ordu açıklamasına dayanan performans iddiaları, metinde bağımsız doğrulaması olmadığı belirtilerek aktarılıyor.
FM-90 Nedir?
FM-90; bir radar, dört tüplü fırlatıcı araçlar ve yardımcı birimlerden kurulu, tekerlekli araçlara yerleşmiş kısa menzilli bir yer-hava füze sistemidir. Çin'de HQ-7B diye bilinen sürümün ihracat adıdır. Fransız Crotale'ın Çin'deki kopyası HQ-7'nin geliştirilmiş hâli olan sistem, alçak irtifada uçan uçak, helikopter ve füzeleri yakın çevrede durdurmak için kullanılır.
"Yer-hava füzesi", yerden ateşlenip havadaki bir hedefe yönlendirilen güdümlü mermi demektir. "Kısa menzilli" ise burada onlarca kilometre değil, en çok yaklaşık on beş kilometrelik bir koruma alanı anlamına gelir. Bu sınıf, geniş alanı kapsayan uzun menzilli bataryaların altında kalan en alçak savunma katmanını oluşturur.
Army Recognition'ın 2018 tarihli yazısı, FM-90'ı Fransız Crotale'ın "tersine mühendislikle üretilmiş kopyası" diye tanımlıyor ve HQ-7/FM-80'e göre daha hızlı, daha uzun menzilli füze kullandığını belirtiyor. Sistemin adındaki "FM", Çin'in dış satış için kullandığı bir ürün ön ekidir; üretici bu kısaltmanın açılımını açıklamıyor.
FM-90 Ne İşe Yarar?
FM-90, savaş alanındaki birlikleri, hava üslerini ve önemli tesisleri çok alçaktan yaklaşan uçak, helikopter, insansız hava aracı ve seyir füzelerine karşı korumak için kullanılır. Yüksek irtifadaki hedeflere uzanan büyük sistemlerin yerini almaz; onların altında kalan boşluğu kapatır. Hedef listesi helikopterden seyir füzesine kadar uzanır.
Army Recognition'daki ürün tanıtımı, sistemi "önemli noktaların ve muharebe sahasının" alçak ve çok alçak irtifa hedeflerine karşı savunması için tarif ediyor. Bangladeş'in hava savunması üzerine yazan Polonyalı Defence24 de FM-90'ı bu ülkenin hava savunmasının en önemli halkası olarak anıyor; hava kuvvetleri, kara ordusu ve donanma sistemi kullanıyor.
Gemiye monte edilen FM-90N sürümü ise filo gemilerine yönelen alçak uçuşlu tehditlere karşı bir nokta savunması görevi görür. Hangi hedeflere karşı etkili olabileceği "FM-90 Neleri Vurabilir?" başlığında, koruma alanının büyüklüğü ise "FM-90 Kaç Km'lik Alanı Korur?" başlığında ele alınıyor.
FM-90 Hangi Ülkenin?
FM-90 Çin Halk Cumhuriyeti'ne aittir. İhracat satışlarını China Precision Machinery Import-Export Corporation (CPMIEC) yürütür; bazı yayınlarda şirket adı "CNPMIEC" diye yazılıyor. Tasarımın kökü Fransa'da, Thomson-CSF'in (bugünkü Thales) Crotale füzesindedir. Çin'in bu tasarımı ilk kez Fransa'dan alınan örneklerle tanıdığı yazılıyor; ortak üretim ya da lisans anlaşması bilgisine kaynaklarda rastlanmadı.
Avustralya merkezli Air Power Australia'nın (Kopp ve Andrew) 2010 tarihli teknik raporuna göre Fransa, 1970'lerin sonunda Çin'e az sayıda Crotale ve deniz tipi Sea Crotale sistemi verdi; bunlar değerlendirme amaçlıydı. Raporda ilk nesil HQ-7'nin Crotale'ın neredeyse birebir kopyası olduğu, FM-90'da değişenlerin ağırlıklı olarak arama radarı, araç gövdesi ve elektronik olduğu belirtiliyor.
Çinli kaynaklar füzenin geliştirilmesini 2. Akademi'ye, radarların geliştirilmesini 23. Enstitü'ye, araç gövdesini ise 206. Enstitü'ye atfediyor. Wikipedia ise tasarımcı olarak Changfeng Elektromekanik Teknoloji Tasarım Enstitüsü'nü gösteriyor. Hangi kuruluşun hangi parçayı yaptığı bilgisi Çin'in kendi resmî açıklamasına dayanmıyor, bu yüzden "kaynaklara göre" şeklinde okunmalıdır.
FM-90 Özellikleri Nelerdir?
FM-90'ın füzesi yaklaşık 3 m boyunda, 84,5 kg ağırlığında ve 15 kg'lık parçacıklı başlık taşır. 15 metre ile 6.000 metre arasındaki irtifalarda, çoğu yayına göre yaklaşık 15 km'ye kadar uzaklıktaki hedeflere karşı kullanılır. Güdüm, radyo komutuyla yapılır. Aşağıdaki değerlerin çoğu üretici broşürüne ya da ikincil yayınlara dayanıyor.
| Özellik | Değer | Kaynak türü / not |
|---|---|---|
| Füze boyu / çapı / kanat açıklığı | yaklaşık 3 m / 156 mm / 550 mm | Missilery.info, Wikipedia; Crotale R440 soyunda 2,89 m |
| Füze fırlatma ağırlığı | 84,5 kg | Wikipedia, Missilery.info, Airforce Technology |
| Savaş başlığı | 15 kg, parçacık tipi | Missilery.info, Air Power Australia (R440 soyu için) |
| Etkili menzil | 0,7 km ile 15 km arası | Army Recognition, 2018; hedefe göre değişir |
| Hedef irtifası | 15 m ile 6.000 m | Airforce Technology, Missilery.info |
| Güdüm | radyo komutu; radar ve kızılötesi kamera ile takip | Air Power Australia, Missilery.info |
| Tek füzeyle vurma olasılığı | üretici ve yayınlara göre %70-90 arası | üretici iddiası; bağımsız doğrulama yok |
| Tepki süresi | 6,5-10,5 saniye | üretici broşürü, Air Power Australia aracılığıyla |
| Hedef sayısı (tespit / takip) | 48 / 24 | üretici broşürü, Air Power Australia aracılığıyla |
Füze hızı, radar menzili ve yük sınırları gibi tartışmalı değerler, sorusunu taşıyan başlıkların altında ayrıca ele alındı. Tabloda yer almayan resmî değerler, örneğin aracın toplam ağırlığı ya da kurulum süresi, üretici tarafından açıklanmadı.
FM-90'ın Avantajları Nelerdir?
FM-90'ın öne çıkan yanları köklü bir tasarım soyundan gelmesi, alçak irtifada çalışacak biçimde kurgulanması, tekerlekli araçlarla hareket edebilmesi ve radara ek olarak kızılötesi/optik takip kanalı taşımasıdır. Bunlar, üretici anlatımına ve teknik raporlara dayanan değerlendirmelerdir; sahada ölçülmüş verilere dayanmaz. Hiçbiri bağımsız bir saha testiyle ölçülmüş değildir.
Crotale'dan gelen mantıkta bir hedefin tespitinden füze ateşlenmesine kadar uzanan sıra büyük ölçüde otomatiktir; Air Power Australia raporu bunu soyun temel özelliği olarak anıyor. Radar sinyalinin bozulduğu ortamlarda ek bir optik kanal bulunması da üreticinin öne çıkardığı noktalardan biri. Airforce Technology üç ayrı güdüm modu sayıyor ve aynı anda üç hedefe saldırı yapılabildiğini yazıyor; bu, üretici anlatımına dayanan bir iddiadır.
Bir başka avantaj, sistemin birden çok ülkede hizmette olması ve deniz, kara ve hava üssü savunması için ayrı uyarlamaları bulunmasıdır. Kullanıcı sayısı yedek parça ve eğitim açısından geniş bir tanıdık zemin oluşturur; ancak bu zeminin sağlamlığına dair yayınlar da tek yönlü değil, "Dezavantajları" başlığında anlatılıyor.
Maliyet üzerine resmî bir karşılaştırma yok; fiyat konusu "FM-90 Fiyatı Nedir?" başlığında anlatılıyor.
FM-90'ın Dezavantajları Nelerdir?
FM-90'ın başlıca sınırları kısa menzili, 700 metrelik asgari uzaklığı, komut güdümünün aynı anda yönlendirilebilecek füze sayısını sınırlaması, tasarımın eski bir soya dayanması ve bağımsız test verisinin olmamasıdır. Bangladeş'ten gelen bakım sorunu haberleri de var; bunlar tek bir haber zincirine dayanıyor.
Menzilin 15 km'yi geçmemesi, sistemin hava savunma katmanlarının yalnızca en alt basamağında kullanılabileceği anlamına gelir. Aynı nedenle daha uzağa ulaşan, çok yönlü saldırıları karşılayan bataryaların yerine geçmez. Komut güdümlü füzelerde hedef ile füzenin ateş sonrası izlenmesi gerektiğinden, aynı anda yönlendirilebilecek füze sayısı sınırlı kalır. Quwa, Pakistan Ordusu'nun FM-90 bataryasının birden çok hedefi izleyebildiğini ancak füzeyi aynı anda yalnızca bir ya da iki hedefe yönlendirebildiğini yazıyor.
Bakım tarafında Army Recognition (23 Şubat 2022) ve Defence24 (8 Mart 2022), Bangladeş'te FM-90'ın 2021 yılında elektronik bileşenlerle ilgili teknik sorunlar yaşadığı haberlerini aktardı; kaynak olarak adı verilmeyen kişileri ve Tribune ile EurAsian Times'ı gösterdiler. Bu iddia iki bağımsız kaynağa dayanmıyor, resmî bir açıklamayla da doğrulanmadı. Aynı haberlere göre Bangladeş, Çin'in Vanguard firmasıyla bir bakım ve onarım tesisi kurmayı planlıyor; bu da tesisin kurulacağına dair "bildirildi" düzeyinde bir bilgidir.
Üreticinin açıkladığı performans değerleri bağımsız bir kurumca doğrulanmadı. Air Power Australia raporu, FM-90'ın seyir füzesi ya da radar-karşıtı füzeyle başa çıkma iddiasını da kanıtlanmış bulmuyor ve sistemde bu tür tehditlere dönük bir rol kaymasının kanıtını görmediğini yazıyor.
FM-90 Ne Zaman Üretildi?
FM-90 adı, kaynakların çoğuna göre 1998'de CPMIEC tarafından duyuruldu. Altında yatan HQ-7 programı ise 1979'a, bu programın dayandığı Fransız Crotale tasarımı 1960'lara gider. Seri üretimin başladığı tarih resmî olarak açıklanmadı; aşağıdaki çizelge, kaynaklarda geçen tarihleri ve her birinin ne kadar sağlam olduğunu gösterir.
| Tarih | Olay | Güvenilirlik |
|---|---|---|
| 1964 | Güney Afrika'nın verdiği sipariş, Crotale'ın doğuşu olarak gösteriliyor | Air Power Australia raporu |
| 1970'lerin sonu | Fransa'nın Çin'e değerlendirme amaçlı az sayıda Crotale ve Sea Crotale verdiği yazılıyor | Air Power Australia (tek kaynak) |
| 1979 | HQ-7 geliştirme çalışmasının başlangıcı | Missilery.info (tek kaynak) |
| 1986-1988 | Denemeler; Wikipedia ise hizmete girişi "1980'lerin başı" diye veriyor, kaynaklar çelişiyor | Missilery.info; Wikipedia |
| 1989 | FM-80'in Dubai Hava Gösterisi'nde ilk görünüşü | Missilery.info (tek kaynak) |
| 1998 | FM-90 (HQ-7B), CPMIEC tarafından tanıtıldı | Airforce Technology, Missilery.info, Defence24 |
| 2002 | FM-90N deniz sürümünün Zhuhai fuarında gösterildiği yazılıyor | Missilery.info (tek kaynak) |
| 2007 | Son modernizasyon çalışmasının tamamlandığı yazılıyor | Missilery.info (tek kaynak) |
| 4 Aralık 2011 | Bangladeş Hava Kuvvetleri ilk FM-90 sistemini resmen devraldı | bdnews24 (haber) |
| Haziran 2015 | Pakistan Ordusu'na girişin duyurulduğu belirtiliyor | Quwa, "Hilal" dergisine atıfla (tek kaynak) |
| 2016 | Türkmenistan geçit töreninde FM-90'ın görüldüğü, hizmete girişinin bu yıla bağlandığı yazılıyor | Militarnyi (haber) |
| 6 Kasım 2018 | AirShow China'da "nadir halk gösterimi" | Army Recognition |
| 14-15 Aralık 2025 | Pakistan Donanması FM-90(N) ER atışı | ISPR açıklaması, The News ve Arab News |
Tabloda yer alan HQ-7 başlangıç ve deneme tarihlerini tek bir yayın veriyor. Bu nedenle bunlar kesin tarih olarak değil, "kaynağa göre" biçiminde okunmalıdır.
Türkiye'nin FM-90'ı Var mı?
Hayır. Açık kaynaklarda Türkiye'nin FM-90 satın aldığına ya da envanterine kattığına dair bir kayıt yok. Türkiye'nin alçak irtifa savunması yerli sistemlere dayanıyor; ASELSAN'ın HİSAR-A+ broşürü 15 km önleme menzili veriyor ve bu sistem ayrı bir yazıda işleniyor. Üreticinin adı ise Türkiye için başka bir bağlamda hatırlanıyor.
FM-90'ın üreticisi CPMIEC'in adı Türkiye'de başka bir dosyayla anılır. Eylül 2013'te Türkiye'nin uzun menzilli hava ve füze savunma ihalesinde şirketin FD-2000 sistemi seçildi; Batılı rakipler elenmişti. Ankara 13-15 Kasım 2015'te sözleşmeden vazgeçtiğini duyurdu ve millî bir sistem geliştireceğini açıkladı (Daily Sabah, Hürriyet Daily News haberleri).
Seçim sırasında ABD ve NATO yetkilileri uyumluluk konusunda kaygı bildirmişti; Hürriyet Daily News şirketten "ABD yaptırımı altındaki Çinli firma" diye söz ediyordu. Yaptırımların dayanağı ve tarihleri kaynaklarda farklı yazıldığı ve resmî OFAC kaydı bu araştırmada doğrudan okunamadığı için ayrıntıya girilmiyor. Yaptırımla iptal arasında doğrudan bir bağ kurulduğuna dair kanıt yok; resmî gerekçe millî proje oldu.
Pakistan'ın hava savunma ağı anlatılırken SCMP'nin Eylül 2026 tarihli haberi, bu ülkenin envanterinde Türk yapımı Korkut ve Şahin sistemlerinin de bulunduğunu yazıyor. Bu bilgi tek bir yayına dayanıyor; FM-90 ile Türk sistemleri arasında bir entegrasyon iddiası içermiyor.
FM-90 mı Daha İyi, HQ-7 mi?
İkisi rakip değil, aynı ailenin adlarıdır. FM-90 ihracat adı, karşılığı Çin'de kullanılan HQ-7B'dir. "HQ-7" ise ya genel aile adı ya da daha eski HQ-7A sürümüdür; onun ihracat karşılığı FM-80'dir. Kıyaslanacak olan sürümler, FM-90 ile FM-80'dir. Bu yüzden asıl karşılaştırma FM-90 ile eski FM-80 arasında yapılabilir.
Aşağıdaki tablo adların birbirine karşılığını gösteriyor. Altı adın dolaştığı bu ailede bazı yayınlar adları birbirinin yerine kullanıyor; yanlış eşleştirme sık görülen bir hatadır.
| Ad | Anlamı | Kullanım alanı |
|---|---|---|
| HQ-7 (HQ-7A) | Orijinal komut güdümlü sürüm | Çin ordusu |
| FM-80 | HQ-7A'nın ihracat adı | İhracat; İran'ın aldığı yazılıyor |
| HQ-7B | Geliştirilmiş kara sürümü | Çin ordusu |
| FM-90 | HQ-7B'nin ihracat adı | Pakistan, Bangladeş, Cezayir, Türkmenistan |
| HHQ-7 | Çin donanması deniz sürümü | Çin gemileri |
| FM-90N | FM-90'ın deniz sürümü, ihracat | Pakistan, Bangladeş, Cezayir gemileri |
Kaynak olarak Wikipedia'nın tablosu ile Army Recognition ve Missilery.info'daki adlandırmalar karşılaştırıldı. İki sürümün teknik farkı "FM-90 ile FM-80 Arasındaki Fark Nedir?" başlığında anlatılıyor.
FM-90 F35 Vurabilir mi?
Bunu gösteren açık bir kayıt yok. FM-90, düşük gözlenebilirlikli bir savaş uçağına karşı test edildiğine ya da kullanıldığına dair hiçbir kaynakta anılmıyor. Alçak irtifa ve kısa mesafe için tasarlandığından, F-35 gibi bir uçağa karşı görev üstlenecek bir sistem olarak tanıtılmıyor.
Üretici broşürü, radar tespit menzilini 0,1 metrekarelik bir hedef için veriyor; Air Power Australia raporu bunu 20 km olarak aktarıyor. F-35'in radar kesit alanı ise gizli tutuluyor ve resmî olarak açıklanmadı. Bu yüzden iki değer birbiriyle kıyaslanamaz; bir tahmin yürütmek spekülasyon olurdu.
FM-90'ı kullanan ülkelerin hiçbirinin, bu sistemle F-35 uçuşlarına karşı karşıya geldiğine dair doğrulanmış bir haber de bulunmadı. Düşük gözlenebilirlikli uçaklara karşı etkinlik, tek bir sistemin değil sensör ağlarının, komuta yapısının ve katmanlı savunmanın bileşkesidir; FM-90 bu yapıda en fazla bir alt katman olarak yer alır.
FM-90 Kaç Parçadan Oluşur?
Bir FM-90 bataryası, temel olarak bir arama ve koordinasyon birimi, iki ya da üç adet dört füzelik fırlatıcı-takip aracı, füze ikmali için bir taşıyıcı-yükleyici araç ve bağlantı donanımından oluşur. Bu sayılar Air Power Australia raporuna göre; Quwa Pakistan için bir radar ve üç fırlatıcı yazıyor.
| Bileşen | Görevi | Not |
|---|---|---|
| Arama ve koordinasyon birimi | Hava durumunu tarar, hedef ve atış birimlerini eşler | FM-90'da mekanik döner düzlemsel anten (Air Power Australia) |
| Fırlatıcı ve takip aracı | Dört füze taşır; üzerindeki radarla hedefi ve füzeyi izler | FM-90'da 6x6 yerli gövde; eski HQ-7'de 4x4 P4R |
| Füze | Başlığı hedefe taşıyan komut güdümlü mermi | Tek kademeli katı yakıt motoru |
| Taşıyıcı ve yükleyici araç | Yedek füzeyi taşır, vinçle yükler | Taşıdığı yedek füze sayısı açıklanmadı |
| Veri bağlantısı | Arama birimi ile fırlatıcıları bağlar | 400 m'ye kadar kablo veya 50-5.000 m arası VHF telsiz |
| Gemi sürümünde güverte fırlatıcısı | Sekiz füzelik sabit rampa | Karadaki araç gövdesinin yerini alır |

Batarya yapısına dair ayrıntılı sayılar esas olarak Air Power Australia raporundan geliyor; Quwa'nın Pakistan için verdiği sayıyla birebir örtüşmüyor. Bir batarya düzeninin gerçekte kaç araçla çalıştığı, kullanıcı ülkeye ve görev tanımına göre değişebilir; yedek füze taşıyan araç sayısı kaynaklarda belirtilmedi.
FM-90 Fiyatı Nedir?
FM-90'ın resmî bir birim fiyatı ya da herkese açık sözleşme tutarı bulunmuyor. Bu araştırmada ne Çin ne de kullanıcı ülkeler bir tutar yayımlamış; Bangladeş, Pakistan, Cezayir ve Türkmenistan alımlarının değerleri açıklanmadı. Bu nedenle fiyat için doğrulanmış bir rakam verilemez. Sektör yayınlarındaki tek rakam da kaynaksız bir iddiadır.
Tek istisna, Polonyalı Defence24'ün 8 Mart 2022 tarihli yazısıdır. Yazı, bir fırlatıcının en çok 170.000 dolara, tek bir füzenin yaklaşık 25.000 dolara mal olduğunu iddia ediyor. Yazıda hiçbir sözleşme belgesi ya da kaynak gösterilmiyor; rakamlar bu sınıf bir sistem için olağandışı düşük görünüyor. Bu iddia tek kaynaklıdır ve bir tahmin olarak ele alınmalıdır, doğrulanmamıştır.
Güvenilir bir fiyat yoksa en doğru tutum "açıklanmadı" demektir. Resmî bir sözleşme tutarı yayımlanırsa, tarihi ve kaynağıyla birlikte bu bölüme eklenmelidir.
FM-90 Kaç Yılında Üretildi?
Kaynaklar FM-90'ın üretim yılını 1998 olarak veriyor; Airforce Technology ve Defence24 bu tarihi doğrudan yazıyor. Bu bir ihracat modelinin çıkış yılıdır; Çin ordusunun HQ-7B'yi hangi yıl kullanmaya başladığı ayrıca açıklanmadı. Diğer tarihlerin tamamı "FM-90 Ne Zaman Üretildi?" başlığındaki çizelgede duruyor.
"Üretildi" kelimesi burada iki ayrı anlama gelebilir: tasarımın tanıtıldığı yıl ya da ilk teslimatın yapıldığı yıl. Bangladeş'in 2011'de ilk sistemini devraldığı açıkça belirtilirken, üretimin hangi yıllarda yoğunlaştığına dair bir rakam yok. Üretimin bugün sürüp sürmediği de resmî olarak açıklanmadı.
Army Recognition 2018'de FM-90'ın hâlâ ihracat pazarında tanıtıldığını yazdı; 2022'de ise Bangladeş'te bakım tesisinin yanında bir montaj hattı kurulacağı yazıldı. Bu iki bilgi üretimin ya da en azından bakım altyapısının devam ettiğine işaret ediyor, ancak üretim hacmi konusunda hiçbir kaynak sayı vermiyor.
FM-90 Menzili Ne Kadar?
FM-90'ın füzesi, Army Recognition'a göre hedefe bağlı olarak 0,7 km ile 15 km arasındaki mesafelerde kullanılır. Üretici broşüründen yapılan alıntılar uçak hedefi için 0,7-12 km veriyor. Pakistan kaynakları yaklaşık 15 km'den söz eder; birçok yerde geçen 25 km ise radar tespit uzaklığıdır.
Menzil tartışmasında kaynaklar şöyle ayrışıyor: Missilery.info eski HQ-7 için 8,6-12 km, HQ-7B/FM-90 için 15 km yazıyor. Wikipedia hızlı hedefte 8 km, yavaş hedefte 15 km veriyor. Quwa da Pakistan sistemi için yavaş hedeflerde 15, hızlı hedeflerde 8 km diyor. Yani 15 km, üst sınır olarak tutarlı; daha kısa değerler hedefin hızına bağlı.
Bazı haberlerde yer alan "25 km menzil" ifadesi, Airforce Technology ve Defence24'te radarın hedef tespit uzaklığı olarak geçiyor; füzenin menzili olarak değil. Defence24 füze için 16 km veriyor. Bu, haberlerde olası bir aktarım karışıklığına işaret ediyor; füze menzili ile radar menzili ayrı değerlerdir.
Deniz sürümünün genişletilmiş modeli FM-90N ER için TurDef, baz FM-90N'ye 15 km ek menzil getirdiğini yazıyor. Toplam bir değer verilmiyor ve bu bilgi tek bir kaynakta geçiyor; üretici ya da Pakistan Donanması bir sayı açıklamadı.
FM-90 Bataryasında Kaç Füze Var?
Bir FM-90 fırlatıcı aracı dört füze taşır. Bataryada iki ya da üç fırlatıcı bulunduğunda bu, aynı anda atışa hazır sekiz ile on iki füze demektir; Quwa, Pakistan bataryası için bir radar ve üç fırlatıcı yazıyor ve toplam füze sayısını 12-24 olarak veriyor. Yedek füze sayısı üretici tarafından açıklanmadı.
Gemi sürümünde rampa sekiz füzelik. Missilery.info Çin'in HHQ-7'si için sekiz raylı taretten ve toplam 24 füzeden söz ediyor; bu, tarete yüklü olanlar dâhil, depodaki yedeklerin sayısıdır. FM-90N için doğrudan bir depo sayısı bulunamadı, bu yüzden HHQ-7 için verilen 24 sayısı doğrudan FM-90N'ye uyarlanamaz.
Air Power Australia raporu, eski HQ-7'de yeniden yükleme süresini yaklaşık 2 dakika olarak veriyor. FM-90 için güncel bir süre yok. Bu araştırmada, bir batarya düzenindeki toplam füze sayısını resmî olarak veren bir üretici ya da ordu açıklaması bulunamadı.
FM-90 Hangi Ülkelerde Var?
FM-90, adı doğrudan anılan kullanıcılar arasında Pakistan, Bangladeş, Cezayir ve Türkmenistan'da bulunuyor; Çin ordusu aynı sistemi HQ-7B olarak kullanıyor. Gemi sürümü FM-90N Pakistan, Bangladeş ve Cezayir kayıtlarında geçiyor. Envanter sayıları hiçbir ülke için resmî olarak açıklanmadı. Kayıtlar yıllara ve kaynak türüne göre farklı güvenilirlikte.
| Ülke | Kullanan birim | Sürüm | Tarihli kayıt | Doğrulama düzeyi |
|---|---|---|---|---|
| Çin | Kara, hava ve deniz kuvvetleri | HQ-7B, HHQ-7 | 2018, hizmette | Army Recognition; gemi listesi tek kaynak |
| Pakistan | Ordu; Donanma | FM-90, FM-90N | Haziran 2015; Aralık 2025 | Quwa, ISPR açıklaması; donanma durumu çelişkili |
| Bangladeş | Hava Kuvvetleri, Ordu, Donanma | FM-90, FM-90N | Aralık 2011 | haber ve Wikipedia; ordu ayrıntısı tek kaynak |
| Cezayir | Donanma (korvetler); kara kaydı Wikipedia'da | FM-90N, FM-90 | 2015-2016 korvet teslimleri | karışık; çelişkili |
| Türkmenistan | Kara kuvvetleri | FM-90 | 2016; 27 Eylül 2026 geçit töreni | haber; adet bilinmiyor |
Çin
Army Recognition'ın 2018 tarihli yazısı, sistemin Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nda ve Pakistan silahlı kuvvetlerinde hizmette olduğunu yazıyor. Missilery.info deniz sürümü HHQ-7'nin 051B ve 052 sınıfı destroyerlerde, 053H3 fırkateynlerinde ve ilk iki 054 sınıfı gemide bulunduğunu belirtiyor; bu liste tek kaynaklıdır.
Pakistan
Quwa, "Hilal" dergisine atıfla FM-90'ın Haziran 2015'te Pakistan Ordusu'na girdiğini yazıyor ve bunu ordunun hava savunma modernizasyonundaki ilk yeni yer-hava sistemi olarak niteliyor; adet verilmiyor. Deniz sürümü için kaynaklar ayrışıyor: Wikipedia ve Missilery.info, F-22P fırkateynlerinde FM-90N olduğunu yazıyor; Quwa ise sistemin eski Type 21 fırkateynleriyle birlikte emekli olduğunu söylüyor. Aralık 2025 atışı "FM-90N Deniz Versiyonu Nedir?" başlığında anlatılıyor.
Bangladeş
Bangladeş Hava Kuvvetleri ilk FM-90 sistemini 4 Aralık 2011'de devraldı; Başbakan Hasina'nın Kurmitola Hava Üssü'ndeki törenle sistemi tanıttığı bdnews24'te yer alıyor. Arama özetlerine göre kara ordusunun kısa menzilli hava savunması için FM-90 Şubat 2016'da onaylandı, Ocak 2017'de atış yapıldı; bu bilgi tek kaynaklı. Wikipedia'daki envanter sayıları sürümler arasında 6 ya da 36 sistem şeklinde tutarsız olduğundan güvenilir sayılmadı.
Cezayir
Cezayir 2012'de Çin'den üç C28A korvet sipariş etti; ilk gemi Kasım 2015'te, ikincisi Mart 2016'da hizmete girdi (UPI ve Jane's'e dayanan haberler). Gemi künyelerinde sekiz hücreli bir FM-90N fırlatıcısı anılıyor; Missilery.info ise sistemin korvetler için "planlandığını" yazıyor ve teslimatı doğrulamıyor. Wikipedia kara için de FM-90 kaydı veriyor, ayrıntı yok.
Türkmenistan
Türkmenistan'ın FM-90'ı 2016'dan beri kullandığı, 27 Eylül 2026'daki bağımsızlığın 35. yıl geçit töreninde sistemin KS-1A ve FD-2000 ile birlikte geçtiği yazıldı; ardından FK-2000 gösterildi (Militarnyi, 28 Eylül 2026). Adet açıklanmadı.
İran ve FM-80 notu
İran'ın aldığı yazılan sistem FM-80'dir, FM-90 değil; ülkenin FM-90 kullandığına dair doğrulanmış kayıt bulunmadı. Wikipedia, İran'ın Çin tasarımına dayanan yetkisiz bir kopya geliştirdiğini (Ya Zahra, mobil sürümü Herz-9) belirtiyor; bu kopya FM-90 ile aynı sistem sayılmamalıdır.
FM-90 Maksimum Hızı Ne Kadar?
FM-90 füzesinin azami hızı kaynaklara göre saniyede 750 ile 930 metre arasında değişiyor; bu, yaklaşık Mach 2,2 ile 2,7 demektir. Üretici broşürü 930 m/s veriyor. Airforce Technology ve Air Power Australia, eski HQ-7 için 750 m/s yazıyor. Kesin bir resmî rakam yok.
Farkın nedeni kaynaklarda açıklanmıyor; farklı sürümlerin karışmış olması bir olasılık. Missilery.info, eski HQ-7 için Mach 2,3, HQ-7B/FM-90 için Mach 2,6 yazıyor; Quwa ise "Mach 2,3 ve üzeri" diyor. Saniyedeki metre değerleri Mach'a çevrilirken yaklaşık 340 m/s ses hızı kullanıldı; gerçek Mach değeri irtifa ve sıcaklıkla değişir.
Üretici broşürü ayrıca füzenin 35 g'ye kadar manevra yapabildiğini yazıyor (Air Power Australia aracılığıyla). Bu bir üretici iddiasıdır; bağımsız doğrulama yok. Kullanılabilir en güvenli ifade, FM-90 füzesinin sesin iki katından fazla hızda uçtuğunun belirtildiğidir.
FM-90 Ağırlığı Ne Kadar?
FM-90 füzesinin fırlatma ağırlığı 84,5 kg olarak veriliyor. Bu değer Wikipedia, Missilery.info ve Airforce Technology'de aynı; Air Power Australia, Crotale R440 soyu için 84 kg yazıyor. Fırlatıcı aracın, radar aracının ya da bir bataryanın toplam ağırlığı açıkça yayımlanmadı. Tüm sistemin ağırlığı için açık kaynakta değer yok.
Füzenin 15 kg'lık başlığı bu ağırlığın içinde. Boy yaklaşık 3 m, çap 156 mm, kanat açıklığı 550 mm. Bu ölçülerin Crotale R440 değerleriyle neredeyse aynı olması, füze gövdesinin Crotale'dan çok az değiştiğine işaret ediyor.
Araç gövdesi için eski HQ-7'nin 4x4 P4R taşıyıcısına dair 60 km/sa azami yol hızı ve 500 km menzil (Missilery.info) gibi rakamlar var; FM-90'ın yeni 6x6 gövdesinin ağırlığı ya da hızı ise hiçbir açık kaynakta bulunmadı.
FM-90 Neleri Vurabilir?
Üretici anlatımına göre FM-90 uçak, taarruz helikopteri, insansız hava aracı, seyir füzesi, taktik havadan yere füze ve radar karşıtı füze gibi alçak irtifa hedeflerine karşı kullanılır. Bu liste Army Recognition'ın aktardığı Çin tanıtımından geliyor; bağımsız bir doğrulaması yok. Üst irtifadaki ve uzak hedefler kapsam dışındadır.

Hedefin etkili sınırı irtifa ve uzaklık ölçütleriyle çizilir: 15 metreden 6.000 metreye kadar, 700 metrenin üstünde ve yaklaşık 15 km'nin altında. Bu aralığın dışında kalan hedefler, örneğin yüksek irtifadaki uçaklar ya da balistik füzeler için kaynaklar FM-90'a böyle bir görev tanımlamıyor.
Air Power Australia raporu, FM-90'ın seyir füzesi ve radar karşıtı füzeye karşı rol iddialarını tartışmalı buluyor ve bu yönde bir rol değişikliğine ilişkin kanıt görmediğini yazıyor. Quwa, Pakistan Ordusu'ndaki rolü alçak uçan uçak ve insansız araçlara, olası olarak da füze ve mühimmata karşı koyma olarak değerlendiriyor; bu, Quwa'nın kendi değerlendirmesidir.
Bu araştırmada FM-90'ın gerçek bir çatışmada hedef düşürdüğüne dair doğrulanmış bir kayıt bulunamadı. Pakistan Donanması'nın Aralık 2025 atışı bir tatbikat niteliğindeydi ve hedeflerin "son derece manevra kabiliyetli hava hedefleri" olduğu açıklandı; hedef türü ayrıntılandırılmadı.
FM-90 Kullanıldığı Yerler
FM-90, kara birliklerinin hareket hâlindeki mevzilerinde, hava üslerinde ve gemilerde kullanılıyor. Belgelenmiş örnekler arasında Bangladeş Hava Kuvvetleri'nin 2011 teslimi, Pakistan Ordusu'nun 2015 duyurusu, Pakistan Donanması'nın Aralık 2025 atışı ve Türkmenistan'ın Eylül 2026 geçit töreni var. Hepsinde sistem, çoğunlukla koruma amaçlı alçak katmanı oluşturuyor.
Kara kullanımında sistemin görevi, tümen ve tabur gibi birliklere, topçu mevzilerine ve komuta noktalarına çok alçaktan yaklaşan tehditlere karşı savunma sağlamak. Quwa, Pakistan Ordusu için bunu "genişletilmiş kısa menzilli hava savunma" katmanının ana sistemi diye niteliyor; bu bir değerlendirme olup ordunun resmî ifadesi değildir.
Hava üsleri için ayrı bir uyarlama bulunduğu yazılıyor: Missilery.info, HQ-7 ailesinde hava kuvvetlerinin üs ve altyapı savunması için çekilir bir sürümden söz ediyor. Gemilerde kullanım ise fırkateyn ve korvet güvertesindeki sekiz füzelik rampayla sınırlı. Belirli tesislerin konumlarına bu yazıda yer verilmedi.
Tören ve fuar görünümleri de kullanım izi bırakıyor: Army Recognition, FM-90'ın 2018'deki AirShow China'daki gösterimini "nadir halk görünümü" diye anmıştı. Gerçek harp ortamında kullanım örneği için bu araştırmada doğrulanabilir bir kaynağa rastlanmadı.
FM-90 Ne Tip Füze Atıyor?
FM-90, Crotale R440 soyundan gelen, tek kademeli katı yakıtlı ve radyo komutuyla yönlendirilen bir füze atar. Füze yaklaşık 84,5 kg, başlığı 15 kg parçacık tipidir ve hedefe yaklaşıldığında yakınlık tapası ile çarpma tapasıyla patlatılır. HQ-7B'nin ayrı bir füze adı kaynaklarda geçmiyor.

Güdüm biçimi kaynaklarda farklı anlatılıyor. Wikipedia ve Quwa "kızılötesi güdümlü" ya da "komut ve kızılötesi" diye yazıyor; Air Power Australia ile Missilery.info ise komut güdümünü ve radar ile elektro-optik kanalla izlemeyi tarif ediyor. Teknik rapor, kızılötesi kameranın füzeyi izlemeye yardımcı olduğunu anlatıyor ve füzede kendi arayıcı başlığı olduğuna dair bir bilgi vermiyor; Missilery.info HQ-7B'ye gece atışı için bir termal kamera eklendiğini yazıyor.
Air Power Australia, füze düzeyindeki değişikliklerin açıklanmadığını, yakıt ve uçuş kontrolünde kademeli iyileştirmeler yapılmış olabileceğini belirtiyor. Yani FM-90'ın füzesi, eski HQ-7 füzesinin tamamen yeni bir tasarımı değil, geliştirilmiş bir hâli gibi görünüyor.
FM-90 Kaç Km'lik Alanı Korur?
FM-90 için resmî bir koruma alanı değeri yok. Füzenin 15 km'lik üst sınırı, kuramsal olarak yaklaşık 700 km²'lik bir daireye karşılık gelir; gerçek koruma alanı, 700 metrelik ölü bölge, 6.000 metrelik irtifa sınırı, arazi ve hedefin hızı yüzünden bundan belirgin biçimde dar kalır.

Bu hesap yazara aittir: yarıçapı 15 km olan bir dairenin alanı yaklaşık 707 km², 12 km için 452 km² eder. Ancak füze menzili, alanı değil uzaklığı belirler; hızlı bir hedefe karşı etkili uzaklık 8 km'ye kadar düşebiliyor (Wikipedia, Quwa). Bu nedenle bir bataryanın savunduğu gerçek alan, hedef türüne göre değişen bir şekil taşır.
Bataryadaki fırlatıcılar birbirinden ayrı konumlanabildiği için kapsama tek bir çemberden farklı olabilir. Air Power Australia raporuna göre fırlatıcılar arama birimine 400 m'ye kadar kabloyla ya da 50-5.000 m arası telsizle bağlanabiliyor; bu, mevzi düzeninde esneklik olduğunu gösterir. Toplam kapsama alanı konusunda üretici açıklaması yok.
FM-90 Kurulumu Nasıl Olur?
FM-90 bataryası, arama birimi ve fırlatıcı araçlar mevzilendikten, kablo ya da telsizle birbirine bağlandıktan ve enerji ile ikmal düzeni kurulduktan sonra göreve hazır olur. Hazır olma süresi açıklanmadı. Gemi sürümünde ise sistem tersanede güverteye monte edilir ve hareketli kurulum gerekmez.
Air Power Australia raporuna göre bir bataryada arama birimi ile fırlatıcılar kablo veya telsizle bağlanır, taşıyıcı-yükleyici araç ise vinciyle yedek füzeleri fırlatıcılara aktarır. Crotale soyunun özelliği olan otomatik atış sırası, kurulum tamamlandığında arama biriminin hedefleri atış birimlerine paylaştırmasına dayanır.
Yerden hazırlık süresi, mevzi seçimi ve gizleme ayrıntıları gibi operasyonel bilgiler yayımlanmadı ve burada da yer almıyor. Kopp ve Andrew raporu yalnızca yapıdan söz ediyor: bir arama birimi, iki ya da üç fırlatıcı, bir taşıyıcı-yükleyici araç ve aralarındaki kablo ile telsiz bağı.
FM-90 Nasıl Çalışır?
FM-90 önce arama radarıyla hedefi bulur, bunu fırlatıcıdaki takip radarına devreder, ardından füzeyi ateşleyip radar ve optik takip verisine göre radyo komutuyla hedefe yönlendirir. Başlık, hedefe yaklaşınca parçacık dağıtarak patlar. Sürecin büyük kısmı Crotale soyunda otomatiktir. Bu anlatım genel ve ansiklopedik düzeydedir; sahadaki uygulama ayrıntıları açıklanmadı.

- Arama birimi gökyüzünü tarar. Üretici broşürü, 0,1 m² kesit alanlı bir hedef için yaklaşık 20 km tespit uzaklığı ve 48 hedefin aynı anda izlenmesi iddiasında bulunuyor (Air Power Australia aracılığıyla).
- Seçilen hedef, atış birimine devredilir; fırlatıcıdaki radar ve kamera hedefi kilitler.
- Füze ateşlenir; füze ile hedef aynı takip düzeni içinde izlenir.
- Komutlar füzeye telsiz bağlantısıyla gönderilir; füze hedefe yaklaştığında tapa çalışır.
Air Power Australia, FM-90'ın aynı anda üç hedefe saldırabildiği iddiasını ve yedi atış kanalını üretici broşürüne atıfla veriyor. Airforce Technology, üç farklı güdüm modundan söz ediyor. Bu iddiaların bağımsız bir doğrulaması yok; aynı raporda radar kanalının "FM-80 ile aynı görünüyor" olduğu ve çift bantlı ya da tam sayısal tasarım gibi Çin kaynaklı iddiaların doğrulanmadığı not ediliyor.
Radar sinyallerine karşı tedbirler ve atış prosedürü gibi ayrıntılar açık kaynaklarda anlatılmıyor ve bu yazıda da yer almıyor. Genel olarak sistem, tek başına çalışmaktan çok bir hava savunma katmanının alt basamağı olarak kurgulanıyor.
FM-90 ile FM-80 Arasındaki Fark Nedir?
FM-80, HQ-7A'nın; FM-90 ise onun geliştirilmiş torunu HQ-7B'nin ihracat adıdır. Farklar arama radarında, araç gövdesinde, füzenin hızı ile menzilinde ve gece izleme kabiliyetinde toplanıyor. Füze gövdesindeki değişiklikler ise üretici tarafından açıklanmadı; kaynakların verdiği rakamlar da birbirinden ayrışıyor. Aşağıdaki tablo bu farkları kaynaklarıyla birlikte topluyor.
| Ölçüt | FM-80 (HQ-7A) | FM-90 (HQ-7B) | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Füze hızı | Mach 2,3 | Mach 2,6 | Missilery.info; Air Power Australia 750 ve 930 m/s veriyor |
| Füze menzili | 8,6-12 km | 15 km | Missilery.info |
| Hedef irtifası | 30-5.000 m | 15-6.000 m | Missilery.info |
| Arama radarı | Mirador IV benzeri kafes reflektörlü anten | mekanik döner düzlemsel anten | Air Power Australia |
| Fırlatıcı gövdesi | 4x4 P4R | yeni 6x6 gövde | Air Power Australia |
| Gece izleme | kızılötesi/televizyon yedek kanalı | termal kamera eklendiği yazılıyor | Air Power Australia; Missilery.info |
| İlk tanıtım | 1989 (Dubai) | 1998 | Missilery.info, Airforce Technology |
Air Power Australia raporu, FM-90'da radarın yanı sıra araç ve elektroniğin değiştiğini, füze düzeyindeki iyileştirmelerin açıklanmadığını ve ateş kontrol radarının FM-80'dekiyle aynı göründüğünü yazıyor. Yani iki sistem arasındaki sıçrama, bazı yayınların sunduğu kadar köklü olmayabilir. FM-80'in İran'a satıldığına dair kanıtlar var, ancak sayılar açıklanmadı.
FM-90N Deniz Versiyonu Nedir?
FM-90N, FM-90'ın gemilere uyarlanmış ihracat sürümüdür. Sekiz füzelik bir güverte fırlatıcısıyla kullanılır ve fırkateyn ya da korvetlerin alçak irtifadan gelen hava tehditlerine karşı yakın savunmasını üstlenir. Pakistan, Bangladeş ve Cezayir bu sürümle anılıyor; Çin donanmasındaki karşılığı HHQ-7'dir. Karadaki araç gövdesinin yerini sabit bir güverte rampası alır.

Missilery.info, FM-90N'nin 2002'deki Zhuhai fuarında gösterildiğini yazıyor; bu tek kaynaklı bir bilgidir. TurDef, gemi fırlatıcısının sekiz füze, kara fırlatıcısının ise dört füze taşıdığını belirtiyor. Bu fark, kara aracında füzelerin yanında bir ateş kontrol radarının bulunmasından kaynaklanıyor.
Pakistan Donanması 14 Aralık 2025'te Kuzey Arap Denizi'nde FM-90(N) ER füzesiyle canlı atış yaptı; Basın Birimi ISPR, bir donanma gemisinin "son derece manevra kabiliyetli hava hedefleri" ile başarıyla angaje olduğunu duyurdu. Filo Komutanı Tuğamiral Abdul Munib atışı izledi (The News). Gemi adı ve hedef türü açıklanmadı; TurDef atışı Zülfikar sınıfı bir fırkateyne bağlıyor. "ER" ekinin baz sürüme yaklaşık 15 km ek menzil getirdiği yalnızca TurDef'te geçiyor; tek kaynaklıdır.
Kaynaklar Pakistan'daki durumu farklı anlatıyor. Wikipedia ve Missilery.info F-22P fırkateynlerinde FM-90N bulunduğunu yazıyor; Quwa, sistemin eski gemilerle birlikte emekli olduğunu belirtiyor. Aralık 2025 atışı ise sistemin en azından bir sürümünün hizmette olduğunu gösteriyor. Bangladeş için Missilery.info iki fırkateyni, Cezayir için ise C28A korvetlerini anıyor.
FM-90'ı Kim Üretiyor?
FM-90'ı, Çin devletine bağlı dış ticaret kuruluşu CPMIEC pazarlıyor; Airforce Technology adı "China National Precision Machinery Import and Export" diye yazıyor. Tasarım ve üretimin hangi fabrikalarda yapıldığı resmî olarak açıklanmadı. Kaynaklar yalnızca tasarım kurumlarını ve ihracat şirketini anıyor. Üretici kuruluşun kendi teknik veri sayfası ise yayımlanmadı.
Air Power Australia'nın aktardığı Çin kaynaklarına göre füzenin geliştirilmesi 2. Akademi'ye, radarlar 23. Enstitü'ye, araç gövdesi 206. Enstitü'ye atfediliyor. Wikipedia, tasarımcı olarak Changfeng Elektromekanik Teknoloji Tasarım Enstitüsü'nü gösteriyor. İki anlatım arasındaki ilişki açık değil.
Üretimin Çin dışında yapıldığına dair doğrulanmış bir kayıt yok. 2022'de Army Recognition, Çinli Vanguard'ın Bangladeş'te FM-90 için bir bakım ve onarım tesisi kuracağını, bu tesisin üretim hattına dönüşebileceğini "bildirildi" diye aktardı; gerçekleştiği doğrulanmadı. Wikipedia ayrıca İran'ın Çin tasarımına dayanan yetkisiz bir kopya geliştirdiğini yazıyor.
FM-90 Hangi Radarla Birlikte Çalışır?
FM-90 kendi radar takımıyla çalışır: bir arama radarı hedefi bulur, fırlatıcı üzerindeki radar da hedefi ve füzeyi izler. Yayınlar radarın tespit uzaklığını 20 ile 25 km arasında veriyor. Başka bir ülkenin radar ağına bağlanma yeteneği üretici tarafından açıklanmadı. Radarların ayrıntılı teknik parametreleri yayımlanmadı.
Air Power Australia, FM-90'ın arama radarını mekanik olarak dönen düzlemsel bir anten olarak tarif ediyor ve bunu Rus Tor-M2E'nin arama radarına kavramsal olarak benzetiyor. Raporun verdiği değerlere göre üretici broşürü, 0,1 m² kesit alanlı hedef için 20 km tespit ve 18 km takip uzaklığı, aynı anda 48 hedefi tespit ve 24 hedefi takip etme iddiasında bulunuyor.
Diğer yayınlar farklı değerler veriyor: Airforce Technology iki bantlı bir radardan ve 25 km tespit uzaklığından söz ederken, Missilery.info 286 elemanlı faz dizili bir kumanda istasyonu yazıyor. Air Power Australia, Çin internet kaynaklarındaki çift bantlı ya da tam sayısal tasarım iddialarını doğrulanmamış buluyor. Radar frekansları bu yazıda yer almıyor.
Gemi sürümünde durum değişir: Cezayir'in C28A korvetlerinde ana arama radarı olarak Fransız Thales yapımı Smart-S Mk2 anılıyor ve komuta sistemi Çin ile Batı kökenli ekipmanı birleştiriyor (Jane's ve UPI'ya dayanan haberler). Bu, FM-90N'nin farklı radarlarla bir arada çalışabildiğine bir örnek; ayrıntı yayımlanmadı.
FM-90 İhracat İçin mi Geliştirildi?
Hayır; FM-90 yalnızca ihracat için geliştirilmedi. Altında yatan HQ-7 programı Çin ordusu için 1979'da başladı. Ancak "FM" adı doğrudan yurt dışı satışına yönelik ürün etiketidir ve CPMIEC sistemi bu adla pazarlıyor. Çin ordusu aynı sistemi HQ-7B olarak kullanıyor. İki özellik birbirini dışlamıyor; sistem hem ordu hem ihracat ürünü.
Army Recognition 2018'de FM-90'ı "ihracat pazarına yönelik" tanıtılan bir ürün olarak sundu; aynı yazı sistemin Çin ordusunda ve Pakistan silahlı kuvvetlerinde hizmette olduğunu söylüyor. FM-80'in 1989'da Dubai'de gösterilmesi (Missilery.info, tek kaynak), ailenin dış pazara erken yöneldiğini gösteriyor.
Pazarın büyüklüğü hakkında şu bilgi var: Army Recognition'ın aktardığı SIPRI verisine göre Bangladeş, 2016-2020 arasında Çin'in silah ihracatının yaklaşık yüzde 17'sini aldı ve Pakistan'dan sonra Çin'in ikinci büyük alıcısı oldu. Bu veri genel silah ihracatı içindir; FM-90'a ait bir pay açıklanmadı.
FM-90'ın Rakipleri Nelerdir?
FM-90'ın rakipleri, aynı sınıftaki kısa menzilli hava savunma sistemleridir: Fransız Crotale NG, Rus Tor-M2E, Çin'in HQ-17AE'si ve Türk HİSAR-A+ gibi. Hangisinin daha iyi olduğunu söylemek mümkün değil; hedef türü, menzil, irtifa ve platform ölçütüne göre farklı görevleri üstleniyorlar. Aşağıdaki tablo yalnızca beyan edilen değerleri yan yana koyar.
| Sistem | Ülke | Beyan edilen menzil / irtifa | Not |
|---|---|---|---|
| FM-90 | Çin | 0,7-15 km / 15-6.000 m | Komut güdümlü, dört füzelik fırlatıcı |
| Crotale NG | Fransa | 11 km üzeri / tavan 6-9 km arası (VT-1 füzesi; kaynak içinde çelişki var) | FM-90'ın soyu; üretici verisi sektör yayınlarından |
| Tor-M2E | Rusya | 16 km / 10 km | CSIS verisi; hareket hâlinde ateş iddiası var |
| HQ-17AE | Çin | 20 km'ye kadar / 10 km'ye kadar | Pakistan Hava Kuvvetleri'nin kullandığı Eylül 2026'da açıklandı |
| HİSAR-A+ | Türkiye | 15 km menzil | ASELSAN broşürüne göre; üretici beyanı |
Karşılaştırmada hedef türü, menzil, irtifa, güdüm biçimi ve platform ölçüt alınmalı: FM-90 radyo komutuyla yönlendirilirken HİSAR-A+, ASELSAN'ın broşürüne göre kızılötesi arayıcılı füze kullanıyor. Bu fark, hedef sayısını, kullanım şeklini ve maliyeti etkiler. Ancak bu tabloda hiçbir sistem için bağımsız test verisi yoktur; rakamlar üretici ya da basın beyanıdır.
SCMP'nin Eylül 2026 tarihli haberine göre Pakistan Hava Kuvvetleri ilk kez HQ-17AE kullandığını doğruladı; haber bu sistemi Pakistan'ın katmanlı ağında kısa menzilli savunma görevine yerleştiriyor. FM-90 haberde geçmiyor. Bu, FM-90'ın yerine geçtiğini göstermez; Quwa, Pakistan Ordusu için olası halef adayları arasında FAAZ-SL ve CAMM-ER'i anıyor.