AK-630, Sovyetler Birliği'nde geliştirilen ve 1976'da donanmaya kabul edilen, 30 mm kalibreli altı namlulu bir gemi topudur. Adındaki "6" namlu sayısını, "30" kalibreyi anlatır. Gemiye yaklaşan füzeyi, uçağı ya da küçük tekneyi birkaç kilometre içinde, saniyede onlarca mermiyle kaplayarak durdurmaya çalışır; Rus donanmasında ve bazı yabancı donanmalarda onlarca yıldır hizmette.
Metindeki bilgiler 18 Kasım 2026'ya kadar yayımlanan ikincil derlemelere, savunma basınına ve Ukrayna kaynaklı analizlere dayanıyor. Üreticinin güncel teknik sayfasına bu çalışmada ulaşılamadığı için rakamlar kaynaklar arasında farklılaşıyor; farklar yerinde yazıldı. Tek kaynaktan gelen ve doğrulanamayan iddialar ayrıca işaretlendi.

Veri notu: AK-630 için kamuya açık, güncel ve üretici onaylı tek bir teknik föy bulunamadı. Atış hızı, menzil ve mühimmat rakamları NavWeaps, SeaForces ve Rusça ansiklopedik kaynaklarda büyük oranda uyuşuyor; ağırlık ve bazı yükleme sayıları ise kaynaklara göre belirgin biçimde değişiyor.
AK-630 Nedir?
AK-630, tek bir namlu bloğunda altı adet 30 mm'lik namlu bulunan, tamamen otomatik çalışan Sovyet/Rus yakın savunma gemi topudur. Hedefin izlenmesinden atışa kadar bütün zincir radar ve ateş kontrol cihazları tarafından yürütülür; mount'un başında bir nişancı beklemesi gerekmez. Batı literatüründe bu sınıfa CIWS, yani yakın savunma silah sistemi denir.
Ad, Rus topçu ad verme geleneğinden gelir: "AK" artilleriya kompleksi anlamına gelen kısaltmadır. Bir Rusça ansiklopedik kaynağa göre sistem 6 Ocak 1976'da Sovyet donanmasınca kabul edildi.
SeaForces, sistemin neredeyse bütün yeni Sovyet savaş gemilerine takıldığını ve yüzlerce adet üretildiğini yazıyor. Aynı bilgi başka bir derlemenin bilgi kutusunda "binden fazla" diye geçiyor; resmî bir üretim sayısı yayımlanmadığı için tek rakam verilmiyor. Her hâlükârda AK-630, Soğuk Savaş döneminin en yaygın deniz topu sistemlerinden biri sayılıyor.
Silahın kalbi, KBP tasarım bürosunda geliştirilen AO-18 adlı döner toptur. Aynı ailenin hafif uçak versiyonu GSh-6-30, MiG-27 savaş uçağında kullanıldı. AK-630'un Kashtan, Duet ve AK-306 gibi akrabaları da aynı 30×165 mm mühimmatı paylaşır; bunlar ilerleyen bölümlerde ayrı ayrı ele alınıyor.
AK-630 Ne İşe Yarar?
AK-630'un görevi, bir geminin çevresindeki en içteki savunma halkasını oluşturmaktır. Gemisavar füzesi, uçak, helikopter ve küçük hızlı tekne gibi hedefler önceki savunma katmanlarından sızıp gemiye iyice yaklaştığında devreye girer. Kaynaklar sistemin yüzer mayınlara ve bazı kıyı hedeflerine karşı da kullanılabildiğini yazıyor.
Savunma bir gemide katman katman kurulur: uzun ve orta menzilli füzeler dış halkaları, top ve kısa menzilli silahlar son halkayı tutar. AK-630 bu zincirin sonundaki top halkasıdır. Amerikan Phalanx ile aynı mantığa hizmet eder; iki sistemin farkları 9. bölümde ele alınıyor.
Küçük gemilerde sistemin rolü genişler. SeaForces'a göre AK-630 hafif botlardan uçak gemisine kadar neredeyse bütün yeni Sovyet gemilerine takıldı; büyük gemilerde sekize kadar mount bulunabiliyor. Radarsız AK-306 ise daha da küçük botlar için geliştirildi.
AK-630 Hangi Ülkenin?
AK-630 Sovyetler Birliği'nin eseridir ve bugün Rusya Federasyonu'nun silah sanayiinde üretilmeye ve geliştirilmeye devam eder. Top bloğunun KBP'ye, mount ve üretimin ise Tula'daki Tulamashzavod fabrikasına ait olduğu yazılıyor. Hindistan'da yerli üretim yapıldığına dair haberler de var; bu, 29. bölümde ayrıca ele alınıyor.
Tasarımın hangi kuruma yazılacağı konusunda kaynaklar farklı yazıyor. Rusça ansiklopedik bir kaynak geliştirmeyi Vasili Gryazev ve Arkadi Shipunov'a bağlıyor. İngilizce derlemeler ise mount tasarımını Mikhail Knebelman'ın yönettiği TsKIB SOO bürosuna, topu KBP'ye, ateş kontrolünü Topaz fabrikasına yazıyor. Bu anlatımlar birbirini dışlamıyor; sistemin birden çok kurumun ortak işi olduğu anlaşılıyor.
Çin ve İran'ın sonradan geliştirdiği türevler ayrı ülkelere ait olsa da AK-630'dan çıkmış çalışmalar olarak anlatılıyor; bunlar 16. bölümde yer alıyor.
Üretim merkezi olan Tula, Rusya'nın tarihî silah sanayii kentidir ve KBP de aynı şehirde faaliyet gösteriyor. Sistemin Sovyet döneminde bu kentte doğması bu yüzden şaşırtıcı değildir. Sovyetler Birliği 1991'de dağılınca sistem Rusya'ya ve diğer cumhuriyetlerin donanmalarına miras kaldı; Ukrayna'nın kullanıcı listesinde yer alması da bu mirasla ilişkilendiriliyor, ancak bu bağ kaynaklarda açıkça yazılmıyor.
AK-630 Özellikleri Nelerdir?
AK-630, 30×165 mm mühimmat atan altı namlulu bir döner toptur. Atış hızı dakikada 4.000 ile 5.000 mermi arasındadır; ağızdan çıkış hızı kaynaklara göre 880-900 m/s civarındadır. Radarlı ateş kontrolüyle havada yaklaşık 4 km, yüzeyde yaklaşık 5 km mesafede etkili sayılır.
Tablodaki değerler birden fazla ikincil derlemeden birleştirildi. Üreticiye ait yayımlanmış bir föy bulunmadığı için rakamlar "kaynaklara göre" okunmalıdır.
| Özellik | Değer | Not |
|---|---|---|
| Kalibre ve mühimmat | 30×165 mm (AO-18) | Derlemelerde aynı |
| Namlu sayısı | 6 | Duet'te iki ayrı top bloğu |
| Atış hızı | 4.000-5.000 mermi/dk | Roy ve Duet için yaklaşık 10.000 |
| Ağızdan çıkış hızı | Yaklaşık 880-900 m/s | Bir Rusça kaynak 1.030 m/s yazıyor |
| Mermi ağırlığı | 0,39 kg | Komple fişek yaklaşık 0,83 kg |
| Hava hedefinde etkin menzil | Yaklaşık 4 km | Radar kılavuzluğunda |
| Yüzey hedefinde etkin menzil | Yaklaşık 5 km | Mermi 5 km'de kendini imha ediyor |
| Yükselme / dönüş | -12° ile +88° / ±180° | AK-630M2'de +90° ve -25° |
| Dönüş hızı | Düşeyde yaklaşık 50°/sn, yatayda 70°/sn | NavWeaps ve Rusça kaynak |
| Yükleme | 2.000 mermi | AK-630M için ek 1.000 mermilik yedek bildiriliyor |
| Mount ağırlığı | Yaklaşık 1.850 kg (boş) | Kontrol sistemleriyle yaklaşık 9,1 ton |
Namlu uzunluğu bir derlemeye göre toplam 1.629 mm, bunun yaklaşık 1.460 mm'si yivli kısımdır. NavWeaps topu "30 mm/54" olarak, yani kalibrenin 54 katı uzunlukta tanımlıyor; bir Rusça kaynak ise namlu uzunluğunu 1.620 mm veriyor. Bu küçük fark, ölçümün hangi noktadan alındığına bağlı olabilir ve kaynaklarda açıklanmıyor.
Mount'u tek bir kişi yönetir; kaynaklar mürettebatı bir kişi olarak yazıyor. Yani sistemi çalıştıran asıl unsur, gemideki ateş kontrol odasıdır. Elektronik bileşenlerin ayrıntıları açık kaynaklarda paylaşılmıyor.
AK-630'un Avantajları Nelerdir?
AK-630'un en belirgin üstünlüğü, çok yüksek atış hızıyla kısa sürede yoğun bir mermi perdesi oluşturabilmesidir. Mermi 30 mm kalibreli ve patlayıcı dolgulu olduğu için, doğrudan isabet gerekmeden parçalanma etkisi de bekleniyor. Bu özellikler topu uçak ve gemisavar füzesi gibi hızlı hedeflere karşı uygun kılan unsurlar olarak anlatılıyor.
İkinci avantaj, görev çeşitliliğidir. Aynı mount hem havadaki hem denizdeki hedeflere karşı kullanılabilir; yüzer mayın temizliği de kaynaklarda sayılan görevler arasındadır. Mount hızlı döner (düşeyde yaklaşık 50°/sn, yatayda 70°/sn) ve geniş bir yükselme açısına sahiptir; bu da hedefin farklı yönlerden yaklaşmasına karşı esneklik sağlar.
Üçüncüsü, ateş kontrolün esnekliğidir. Tek bir MR-123 radarı iki topu birden yönlendirebilir; sistem tamamen otomatik çalışabilir ama istenirse optik postlardan da kontrol edilebilir. Aileye ait Duet, Kashtan ve AK-306 gibi sürümlerin varlığı, tasarımın farklı gemi boylarına uyarlanabildiğini gösteriyor. Bu avantajlar açık kaynaklarda anlatılan niteliksel gözlemlerdir; bağımsız bir performans testi yayımlanmadı.
AK-630'un Dezavantajları Nelerdir?
AK-630'un başlıca sınırı menzildir: etkin menzil birkaç kilometreyi geçmez ve hızlı bir gemisavar füzesine karşı müdahale süresi çok kısalır. Mühimmat da sınırlıdır; yüksek atış hızı, yükün kısa sürede tüketilmesi demektir. Bu nedenle sistem tek başına geminin tüm savunmasını taşıyamaz.
Basit bir hesap sınırı gösteriyor: 2.000 mermilik yük, dakikada 5.000 atışla yaklaşık 24 saniyede biter. Namlu ömrü için kaynaklarda anılan yaklaşık 8.000 atış da sürekli ateşte kısa bir süreye denk gelir. Bu rakamlar yazarın kendi aritmetiğidir; gerçek atışlar kesik kısa seriler hâlinde yapılır.
Her radar ve elektro-optik sensör gibi AK-630'un takip sistemi de hava ve deniz durumundan etkilenir; sis, yağmur, yüksek dalga ya da gece koşulları sensör başarımını değiştirebilir. Bu konuda AK-630'a özgü bağımsız bir test raporu bulunamadı, dolayısıyla yalnızca genel bir sınır olarak anılıyor.
Üçüncü sınır ağırlık ve karmaşıklıktır. NavWeaps'e göre kontrol sistemleriyle birlikte toplam kütle yaklaşık 9 tondur ve sistem ayrı bir radar ile elektro-optik birim gerektirir. Ukrayna kaynaklı bir derleme ayrıca sistemin yüksek hızlı gemisavar füzeleri için tasarlandığını, programlanabilir fünyeli mermi bulunmadığını ve küçük, alçak uçan dronlara karşı sınırlı kaldığını yazıyor. Bu yorum tek kaynakta geçiyor ve bağımsız teyit edilmedi.
AK-630 Ne Zaman Üretildi?
AK-630'un tasarımı 1963'te başladı, ilk prototip 1964'te tamamlandı ve sistem 1976'da donanmaya kabul edildi. Seri üretim kaynaklara göre 1969 ya da 1972'de başlıyor; üretim bugün de sürüyor. Tablo, ana sürümlerin gelişimini kaynaklardaki en yaygın yıllarla birleştiriyor.
| Yıl | Gelişme |
|---|---|
| 1963 | Tasarım çalışması başlıyor |
| 1964 | İlk prototip tamamlanıyor |
| 1976 | AK-630 donanmaya kabul ediliyor |
| 1979 | Sahada çıkan sorunların ardından revize edilen AK-630M kabul ediliyor |
| 1980 | Radarsız, hafif AK-306 kabul ediliyor |
| 1983-1989 | İkiz bloklu AK-630M1-2 "Roy" çalışmaları; seri üretime geçmiyor |
| 1989 | Gemi topu ve füzeyi birleştiren Kortik/Kashtan üretime kabul ediliyor |
| 2007 | AK-630M2 "Duet" fuarda sergileniyor |
Üretimin başlangıç yılı kaynaklarda tutarsız; bu fark 13. bölümde ayrıca ele alınıyor.
Türkiye'nin AK-630'u Var mı?
Hayır; Türk Deniz Kuvvetleri'nde AK-630 kullanıldığına dair doğrulanmış bir bilgi bulunamadı. Sistemi kullanan ülkelerin derlenmiş listelerinde Türkiye yer almıyor. Türkiye'nin yakın savunma silahları arasında Phalanx ve yerli GÖKDENİZ gibi Batı ve yerli sistemler öne çıkıyor.
Bu cevap bir yokluk kanıtı değildir: tüm Türk gemilerinin silah listesine tek tek bakılamadı. Resmî bir yayın ya da güvenilir bir savunma basını haberi bulunsaydı buraya eklenirdi. "Doğrulanamadı" ifadesi, bu çalışmanın sınırını gösteriyor.
Türkiye'nin yakın savunma sistemleri için Phalanx ve GÖKDENİZ yazılarına bakılabilir.
AK-630 mu Daha İyi, Phalanx mı?
İki sistem aynı görevi farklı mühendislik tercihleriyle yerine getirir; "hangisi daha iyi" sorusunun tek bir cevabı yoktur. AK-630 daha büyük kalibre (30 mm) ve daha uzun nominal menzil sunar, Phalanx ise radarı topla aynı taretin içinde barındırdığı için daha kompakttır. Bağımsız bir yan yana test yayımlanmadı.
Tablodaki rakamlar ikincil derlemelerden geliyor; ölçüt olarak kullanımı sınırlıdır. Phalanx'ın etkin menzili resmî olarak açıklanmıyor.
| Ölçüt | AK-630 | Phalanx (Mk 15) | Goalkeeper |
|---|---|---|---|
| Kalibre | 30 mm, altı namlu | 20 mm, altı namlu | 30 mm, yedi namlu |
| Atış hızı | 4.000-5.000/dk | 3.000-4.500/dk | Yaklaşık 4.200/dk |
| Etkin menzil (derleme) | Yaklaşık 4 km | Resmen açıklanmıyor; derlemeler yaklaşık 1,5-2,6 km yazıyor | Yaklaşık 3,5 km |
| Ağırlık (toplam) | Yaklaşık 9,1 ton | Yaklaşık 6,1-6,2 ton | Yaklaşık 9,9 ton |
| Radar yerleşimi | Ayrı ateş kontrol radarı | Aynı taret içinde | Aynı taret içinde |
Farkın asıl nedeni mimaridir. AK-630 geminin ortak ateş kontrol sistemiyle çalışır ve bir MR-123 radarı aynı anda iki topa hizmet edebilir; Phalanx ise bağımsız, tek paket bir silahtır. Bu yüzden iki sistemi "kutu içinden çıkan performans" olarak karşılaştırmak yanıltıcıdır.
AK-630 Gemi Savar Füzeleri Vurabilir mi?
AK-630 gemisavar füzelerini hedef alacak şekilde tasarlandı; derlemeler tatbikatlarda füze hedeflerine karşı etkili olduğunu yazıyor, ancak bu anlatım Rus ordu kaynaklarına dayanıyor. Gerçek bir çatışmada bir gemisavar füzesinin AK-630 ile düşürüldüğüne dair bağımsız olarak doğrulanmış bir olay açık kaynakta bulunamadı.
Sistemin fiziksel sınırı kısa menzilidir: füze 4-5 km'ye girdiğinde geriye kalan süre çok azdır ve mermi yağmuru, füzenin uçuş hattına yöneltilir. Bu yüzden AK-630 tek başına değil, uzun ve orta menzilli füzelerle katmanlı bir yapının parçası olarak düşünülür. Kashtan gibi gelişmiş türevler ise top ve füzeyi aynı kompleksin içinde birleştirir.

Dronlarla ilgili bir anlatım da var. Army Recognition'ın 2025 tarihli haberine göre Pasifik Filosu'ndaki bir Grisha sınıfı korvet, tatbikatta alçak uçan insansız hava araçlarına AK-630 ile ateş etti; bu yalnızca tatbikat anlatımıdır. Gerçek harp olayları 20. bölümde anlatılıyor.
AK-630 Kaç Parçadan Oluşur?
AK-630 tek bir parça değil, birbirine bağlı üç ana birimden oluşur: topu ve mount'u taşıyan top ünitesi, hedefi izleyen radar ile elektro-optik blok, bir de bunları yöneten ateş kontrol bilgisayarı ve komuta noktası. Mühimmat güverte altındaki besleme sistemiyle top bloğuna bağlanır.
Kesin parça sayısı kaynaklarda verilmiyor; aşağıda sistemin görev bazlı bileşen listesi yer alıyor. Adlandırmalar NavWeaps ve SeaForces gibi derlemelere dayanıyor.
| Bileşen | Görevi |
|---|---|
| AO-18 top bloğu | Altı namlulu döner top; 30 mm mermi atar |
| Mount ve tahrik | Topu yatayda ±180°, düşeyde -12° ile +88° arasında yönlendirir |
| Mühimmat besleme | Güverte altından top bloğuna mermi taşır; bant ve tambur yapıları var |
| MR-123 Vympel radarı | Hedefi arar, izler ve ateş kontrole veri verir |
| SP-521 elektro-optik izleyici | Kamera ve lazer telemetre ile ek takip sağlar |
| Ateş kontrol bilgisayarı | Radar ve optik veriyi birleştirip nişan hesabı yapar |
Bu bileşenlerin hepsi her gemide aynı biçimde bulunmaz. Küçük gemilerde AK-306 gibi radarsız bir mount yalnızca optik izleme ile çalışır; büyük gemilerde ise birden fazla mount ortak bir radara bağlanabilir. Duet gibi yeni sürümlerde elektro-optik ve radar birimleri daha ileri sürümlerle değiştirilmiş olabilir; bu konuda açık kaynak ayrıntı bulunmuyor.
Tam sistemin adı A-213 Vympel-A olarak geçiyor; yani "AK-630" yalnızca topun mount'unu, "Vympel-A" ise bütün kompleksi anlatıyor.
AK-630 Fiyatı Nedir?
AK-630'un resmî bir birim fiyatı ya da sözleşme tutarı açık kaynakta bulunamadı. Üretici Tulamashzavod ve Rus ihracat kurumları fiyat yayımlamıyor; ülkeler arası anlaşmaların çoğu da gizli kalıyor. Bu nedenle bir rakam yazılmıyor.
Fiyat, paketin içeriğine göre çok değişir: radar, optik birim, yedek parça ve eğitim ayrı kalemlerdir. Hindistan'da sistemin yerli üretimine dair haberler olsa da kaynaklarda sözleşme tutarı geçmiyor.
AK-630 Kaç Yılında Üretildi?
AK-630'un üretim başlangıcı iki farklı yıl olarak veriliyor: NavWeaps üretimin 1969'da Tula'da başladığını, bir İngilizce derleme ise 1972'den bugüne sürdüğünü yazıyor. Donanmaya kabul yılı ise kaynaklarda 1976'dır. Kaynaklar farklı yazıyor; tek bir yıl öne sürülmüyor.
Üretim ve kabul farkı olağandır: seri üretim, resmî kabulden önce başlayabilir. Sistem sonra revize edildi; AK-630M 1979'da kabul edildi, Duet ise 2007'de fuarda gösterildi.
Toplam üretim adedi kaynaklarda çelişiyor: bir derleme gövde metninde "yüzlerce", aynı sayfanın bilgi kutusunda "binden fazla" yazıyor. Resmî bir üretim sayısı yayımlanmadığı için rakam verilmiyor.
AK-630 Menzili Ne Kadar?
Kaynaklara göre AK-630'un etkin menzili havada yaklaşık 4 km, yüzeyde yaklaşık 5 km'dir. Mermiler 5 km'de kendini imha ettiği için bu mesafe pratik üst sınır sayılır. NavWeaps ayrıca balistik açıdan teorik azami menzili yaklaşık 8,1 km olarak veriyor; bu rakam etkin atış mesafesi değildir.
Radar tarafında MR-123 Vympel, havadaki hedefleri yaklaşık 4 km'ye, yüzeydekileri yaklaşık 5 km'ye kadar izleyip topu yönlendirir. Elektro-optik birimin MiG-21 boyutunda bir uçağı yaklaşık 7 km'den, torpido botu boyutunda bir gemiyi yaklaşık 70-75 km'den görebildiği yazılıyor; kaynaklar bu son rakamda da ayrışıyor. Bu mesafeler tespit içindir, atış için geçerli değildir.
Fark önemlidir: "gördüğü mesafe" ile "vurabildiği mesafe" ayrı kavramlardır. Menzil ayrıca hedefin hızına, irtifasına ve hava şartlarına göre değişir; üretici resmî bir tablo yayımlamadı.
Duet için Rosoboronexport kataloğuna dayanan bir derleme azami atış mesafesini 4-5 km olarak veriyor; bu, AK-630M ile aynı mertebededir. Yani yeni sürüm menzili uzatmaktan çok atış hızını ve mount'un radar izini iyileştirmeye odaklanıyor. Kashtan'da ise topun 500-4.000 m, füzenin 1.500-8.000 m aralığında etkili olduğu yazılıyor.
AK-630 Kaç Mermi Taşır?
AK-630'un standart yüklemesi 2.000 mermidir. AK-630M için kaynaklar tutarsız: bazıları 2.000 mermiye ek 1.000 yedek yazarken, bir Rusça kaynak toplam yükü 3.000 olarak aktarıyor. İkiz bloklu Roy sürümünün 4.000 mermi taşıdığı belirtiliyor.
Duet için kaynaklarda net bir yükleme sayısı bulunamadı; bu yüzden rakam yazılmıyor. AK-306 ise 500 mermiyle sınırlı.

Ateş süresi saniyelerle ölçülür. Rusça kaynakta anılan kullanım biçimi kısa serilerdir: aralarında bekleme bulunan 400 mermilik altı seri ya da 200 mermilik altı seri. Yük sayısını atış hızına bölmek sürekli ateş süresini verir ama pratikte bu pek kullanılmaz.
AK-630 Hangi Ülkelerde Var?
Doğrulaması en kolay kullanıcı Rusya'dır; Hindistan, Vietnam ve Çin için de ikincil kaynaklarda destek var. Kamuya açık derlemeler ise aralarında Cezayir, Bulgaristan, Mısır, Endonezya, Kazakistan, Pakistan, Polonya, Romanya ve Yemen'in de bulunduğu çok daha uzun bir liste veriyor. Bu uzun listenin çoğu tek bir derlemeye dayanıyor ve atıf eksikliği taşıyor.
| Ülke | Bilinen durum | Doğrulama düzeyi |
|---|---|---|
| Rusya | Çok sayıda gemide kullanılıyor | Çoklu kaynak |
| Hindistan | Delhi sınıfı destroyerlerde; yerli üretim iddiası | Derleme; yerli üretim tek kaynak |
| Vietnam | Molniya ve Gepard 3.9 gibi gemilerde | Derleme düzeyi |
| Çin | Kendi türevi H/PJ-13; ayrıca ithal gemilerde Rus sistemleri | Derleme düzeyi |
| Ukrayna | Operatör listelerinde yer alıyor; gemi bazında teyit yok | Doğrulanamadı |
| İran | AK-630'dan türediği bildirilen Kamand | Derleme düzeyi |
Rusya
Rusça bir kaynak, sistemin Proje 58 kruvazörlerinden Proje 20380 korvetlerine ve Proje 22460 Okhotnik devriye gemilerine kadar çok sayıda gemiye takıldığını yazıyor. Amiral Kuznetsov uçak gemisinde altı AK-630 bulunduğu da aynı kaynakta geçiyor.
Hindistan
İngilizce bir derleme, Delhi sınıfı destroyerlerin başlangıçta dört AK-630 taşıdığını, yarım ömür modernizasyonunda ikisinin Barak 1 dikey fırlatma modülleriyle değiştirildiğini yazıyor; bu bilgi 2004 tarihli bir dergi kaynağına dayanıyor. Hindistan'daki yerli üretim iddiası 29. bölümde ele alınıyor.
Vietnam
Vietnam'ın Molniya tipi füze botlarında iki AK-630 bulunduğu ve Gepard sınıfı fırkateynlerin bazılarında AK-630M'in yer aldığı yazılıyor. Hangi geminin tam olarak hangi mount'a sahip olduğu açık kaynaklarda net değil.
Çin
Çin donanmasının hem Rusya'dan aldığı gemilerde Rus sistemleri kullandığı, hem de AK-630'a dayanan kendi H/PJ-13 türevine sahip olduğu yazılıyor. Bu türev, gizlilik odaklı bir taret ve değiştirilmiş radar ile elektro-optik sistemle anlatılıyor. Çin'in sonradan geliştirdiği Type 730 ise ayrı bir tasarımdır ve 30. bölümde geçiyor.
Ukrayna
Ukrayna birçok kaynakta kullanıcı olarak yazılıyor, fakat gemi bazında doğrulanmış bir bilgi bulunamadı. Ukraynaca bir derleme, AK-630M'in 2018'de Vespa sınıfı füze botları için planlandığını söylüyor; sistemin gerçekten takıldığı teyit edilmedi. Operatör listesinde yer almak bugün aktif kullanıldığı anlamına gelmez.
İran
İran'ın Kamand adlı yakın savunma silahı, AK-630'dan türediği bildirilen bir sistemdir. Bir derlemeye göre menzili yaklaşık 2 km'dir ve Alborz ile Sahand fırkateynlerinde bulunur; bu bilgiler tek kaynağa dayandığı için doğrulanamadı olarak değerlendirilmelidir.
Diğer ülkeler
İngilizce bir ansiklopedik derlemenin kendisinin eksik diye işaretlediği operatör listesinde Cezayir, Bulgaristan, Kamerun, Hırvatistan, Küba, Mısır, Endonezya, Yunanistan, Kazakistan, Kenya, Myanmar, Kuzey Kore, Pakistan, Polonya, Romanya ve Yemen de sayılıyor; eski kullanıcılar arasında Doğu Almanya, Almanya ve Slovenya yer alıyor. Listenin birçok satırı atıf istiyor. Rusça bir derleme ise yalnızca Çin, Vietnam, Slovenya, Hindistan ve Yunanistan'ı anıyor ve Cezayir için soru işareti koyuyor.
İki derlemede ortak çıkan ülkeler Çin, Vietnam, Hindistan, Yunanistan ve Slovenya'dır; geri kalanlar tek derlemeye dayandığı için bu metinde ayrıca yazılmadı. Türkiye hiçbirinde yer almıyor.
AK-630 Dakikada Kaç Mermi Atar?
AK-630 ve AK-630M kaynaklara göre dakikada 4.000-5.000 mermi atar; bu saniyede yaklaşık 67-83 atışa denk gelir. İkiz bloklu Roy ve Duet sürümleri için yaklaşık 10.000 mermi/dk yazılıyor. Hafif AK-306'da bu oran 600-1.000 mermi/dk'ya düşüyor.
Kaynakların çoğu aralık veriyor ve alt ile üst sınırın hangi sürüme ya da koşula ait olduğunu belirtmiyor. Bir derleme üst sınırı "saniyede 83 mermi" diye anlatıyor; bu da ikincil bir aktarımdır.
Atış hızı ile etkili ateş aynı şey değildir. Mermi tüketimini sınırlamak için kısa seriler kullanılır; uzun bir atışta namlu ömrü ve yük hızla tükenir. Tek bir rakam yerine aralık tercih edilmesinin nedeni de budur.
AK-630 Ağırlığı Ne Kadar?
Ağırlık, hangi parçanın sayıldığına göre değişir. NavWeaps mount'u boş hâlde yaklaşık 1.850 kg, mermiyle birlikte 1.918 kg, kontrol sistemleriyle birlikte yaklaşık 9.114 kg olarak veriyor. Başka derlemeler ise 1.000 kg, 1.800 kg ve 3.800 kg gibi farklı değerler yazıyor.
| Kaynak türü | Rakam | Neyi kapsıyor |
|---|---|---|
| NavWeaps | Yaklaşık 1.850 kg | Boş mount |
| NavWeaps | Yaklaşık 9.114 kg | Kontrol sistemleriyle tam sistem |
| İngilizce derleme | 1.000 kg (AK-630), 1.800 kg (AK-630M) | Mount (kapsam belirtilmemiş) |
| Rusça derleme | 1.850 kg veya 3.800 kg | Aynı sayfada iki farklı rakam |
| AK-630M2 Duet / Roy | Yaklaşık 2.500 kg | Boş mount |
Kaynaklar farklı yazıyor; bu nedenle tek rakam verilmiyor. Pratik okuma şöyle: mount tek başına iki ton civarında, radar ve kontrol cihazları dahil tüm sistem ise yaklaşık dokuz tondur.
AK-630 Neleri Vurabilir?
AK-630, havadaki gemisavar füzelerini, uçakları, helikopterleri ve alçak uçan insansız araçları; denizdeki küçük gemileri ve hızlı tekneleri; ayrıca yüzer mayınları hedef alabilir. Kıyıdaki bazı hedeflere karşı kullanım da kaynaklarda geçiyor. Gerçek etkinlik hedefin hızına ve boyutuna göre değişir.
Hedef türüne göre öne çıkan sensör farklıdır: havadaki hedefte radar, uzaktaki yüzey hedefinde elektro-optik birim ve lazer telemetre. Radarsız AK-306 ise yalnızca optik yönlendirmeyle çalışır; bu yüzden küçük teknelere ve yakın mesafeye uygun görülür. NavWeaps'e göre AK-306'nın tasarımı 1974'te başladı ve üretim sona erdiğinde, 1986'ya kadar yaklaşık 125 sistem hizmete girmişti. Rusça bir kaynak taşıyıcıları arasında hava yastıklı Kasatka ve Murena tipi çıkarma araçlarını, Proje 21630 Buyan topçu gemilerini ve Proje 1248 ile 1249 sınır devriye gemilerini sayıyor.
Bu liste AK-630 ailesinin geniş bir gemi yelpazesine yayıldığını gösteriyor; ancak her gemiyle ilgili ayrıntı tek bir Rusça ansiklopedik kaynağa dayanıyor ve bağımsız olarak teyit edilmedi.
Dronlara karşı performansı konusunda net, bağımsız bir veri yoktur. Tatbikat anlatımları (10. bölüm) ve savaşta yaşanan olaylar (20. bölüm) birbirinden farklı sonuçlar gösteriyor; bu nedenle "vurur" ya da "vuramaz" biçiminde kesin bir hüküm verilmiyor.
AK-630 Kullanıldığı Yerler
AK-630 başta Sovyet ve Rus gemilerindedir: Kirov sınıfı kruvazörlerden füze botlarına, korvetlerden amfibi gemilere kadar çeşitli platformlarda yer alır. Hindistan, Vietnam ve Çin gibi ülkelerde de ihraç ya da türev yoluyla bulunur. 2025'te bir KamAZ kamyonuna monte edilmiş bir örneğin fotoğrafı da yayımlandı.

Ukrayna savaşıyla ilgili anlatımlar aşağıda özetleniyor. Hiçbirinde birbirinden bağımsız iki kaynak bulunamadı; her biri iddia sahibi ile birlikte yazıldı.
| Olay | İddia sahibi | Doğrulama |
|---|---|---|
| Şubat 2025, AK-630'un KamAZ kamyonuna monte edilmiş fotoğrafı (Sivastopol çevresi) | Defense Express; Focus.ua; ikisi de aynı Telegram fotoğrafına dayanıyor | Tek fotoğraf; sistemin çalıştığı doğrulanmadı |
| 28 Ağustos 2025, Azak Denizi'nde Buyan-M korvetine FPV dron saldırısı | Ukrayna askerî istihbaratı (HUR); video | Üstlenme; bağımsız teyit yok; Duet'in ateş etmediği yorumu Defense Express'e ait ve spekülasyon |
| 16-17 Mayıs 2026, Hazar'da Kaspiysk limanında Svetlyak sınıfı devriye gemisine saldırı | Ukrayna İnsansız Sistemler Kuvvetleri; AK-630 ayrıntısı için Rus askerî kanalları | Üstlenme; hasar ve AK-630 ayrıntısı tek kaynakta |
Kaynak notu: Üç anlatımın hiçbirinde AK-630'un başarısı ya da başarısızlığı bağımsız bir gözlemci tarafından ölçülmedi. KamAZ fotoğrafında sistemin çalışıp çalışmadığı bilinmiyor; Buyan-M ve Svetlyak olaylarında ise videolar ve Ukrayna kurumlarının açıklamaları dışında teyit bulunmuyor. Ukraynaca bir derlemeye göre Svetlyak'ta 700 mermi civarında atış yapıldığı da iddia ediliyor; bu sayı Rus askerî kanallarından geliyor ve doğrulanamadı.
Bu olaylar "AK-630 şunu düşürdü" ya da "şunu düşüremedi" biçiminde okunamaz; her biri tek taraflı bir anlatıma dayanıyor. Rus tarafı bazı deniz dronu saldırılarını püskürttüğünü açıkladı, ancak bu açıklamalarda hangi silahın kullanıldığı genellikle belirtilmedi.
AK-630 Ne Tip Mühimmat Atıyor?
AK-630, 30×165 mm'lik fişek atar. İki ana mermi tipi kaynaklarda öne çıkar: yüksek patlayıcılı, parçalanan ve yakıcı (OF-84) ile izli, parçalanan (OP-84 ya da OR-84). İkisi de yaklaşık 0,39 kg gelir; komple fişek yaklaşık 0,83 kg'dır.
NavWeaps patlayıcı yüklerini 48,5 gram (OF-84) ve 11,7 gram (izli tip) olarak veriyor. Mermiler 5 km'de kendini imha eder; bu, sistemin menzil sınırıyla da uyumludur. Kendini imha özelliği, hedefi ıskalayan mermilerin denizde ya da kıyıda beklenmedik hasar yaratmasını sınırlamaya yarar. Fişek boyu ve diğer ayrıntılar kaynaklarda küçük farklarla yer alıyor.
Çin'in H/PJ-13 türevi için kaynaklarda zırh delici sabotlu (APDS) bir mermiden söz ediliyor; bu, AK-630'un standart mühimmatı değildir. Programlanabilir fünyeli mermi bulunmadığı yönündeki bilgi ise tek kaynakta geçiyor; bağımsız teyit yok.
AK-630 Kaç Km'lik Alanı Korur?
Resmî bir "koruma alanı" rakamı yayımlanmadı. Etkin menzilden yola çıkılırsa, hava hedeflerine karşı yaklaşık 4 km yarıçaplı bir yarım küre içindeki alan korunabilir; yüzey tarafında bu çap yaklaşık 5 km'ye çıkar. Bu, yazarın menzil verilerinden yaptığı basit bir çıkarımdır.
Gerçekte koruma bölgesi geometrik bir daire gibi çalışmaz. Mount'un gemideki konumu, geminin kendi üst yapısının oluşturduğu kör sektörler ve hedefin yaklaşma açısı alanı değiştirir. Bu yüzden büyük gemilerde birden fazla mount çevresel olarak yerleştirilir.
Koruma, geminin kendisi içindir; geniş bir deniz bölgesini ya da başka bir gemiyi korumak AK-630'un işi değildir. Böyle bir görev uzun menzilli füzelere aittir.
AK-630 Kurulumu Nasıl Olur?
AK-630, geminin güvertesine yerleştirilen bir mount, onun altındaki mühimmat deposu ve üst yapıya kurulan radar ile optik birimden oluşur. Bu birimler kablolarla bir ateş kontrol odasına bağlanır. Burada yalnızca genel yerleşim düzeni anlatılıyor; kurulum bir gemi mühendisliği işidir.
SeaForces'a göre mount halkasının genişliği yaklaşık 1.240 mm, güvertenin üstündeki yüksekliği yaklaşık 1.070 mm, güverte altına inen kısmı ise yaklaşık 2.050 mm'dir. Yani sistemin önemli bir bölümü gövde içinde kalır; bu da geminin iç düzeninde yer açma ve ağırlık dengesi sorunlarını beraberinde getirir.
Büyük gemilerde birden çok mount çevreye dağıtılır; aynı radar iki topu birden yönlendirebilir. Tek tek ünitelerin hassas konumu ve kablolama düzeni açık kaynakta paylaşılmıyor ve bu çalışmada da aranmadı.
AK-630 Nasıl Çalışır?
Sistem üç adımda çalışır: radar ve optik sensör hedefi bulup izler, ateş kontrol bilgisayarı hedefin yakın gelecekteki konumunu hesaplar, mount topu o noktaya çevirip ateş açar. Mount'un kendisinde operatör bulunmaz; kaynaklar sistemin tamamen otomatik çalışabildiğini, ancak optik postlardan da yönlendirilebildiğini yazıyor.

Radar hedefi tespit edince takibe geçer; MR-123 Vympel aynı anda iki topa hizmet verebilir. Elektro-optik birim hava ve yüzey hedeflerinde ek doğrulama sağlar. Rusça kaynak, kısa seriler hâlinde ateş edildiğini anlatıyor; hedef düştüğünde ya da menzilden çıktığında atış kesilir.
Sistemin "nasıl çalıştığı" ile "ne kadar iyi çalıştığı" ayrı sorulardır. Çalışma düzeni açık kaynaklarda anlatılıyor; gerçek harp performansı ise bağımsız olarak ölçülmüş değil.
AK-630'un Gatling Mekanizması Nedir?
AK-630'un topu, Gatling prensibine göre çalışan altı namlulu bir döner toptur. Namlular ortak bir eksen etrafında döner; her namlu dönüşün farklı noktasında yüklenir, ateşlenir ve boş kovanını atar. Böylece tek bir namlunun ısınma sınırı aşılmadan çok yüksek bir toplam atış hızına ulaşılır.

AO-18 mekanizması "gaz işletmeli" olarak tanımlanıyor: ateşleme sırasında oluşan barut gazı, namluları döndüren sistemin enerjisinin bir kısmını sağlar. NavWeaps bunu "egzoz tahrikli" diye anlatıyor. Bu, uçak toplarında yaygın olan dış motorlu döner toplardan farklı bir yaklaşımdır; bir derleme bunun tam atış hızına daha çabuk ulaşmayı sağladığını yazıyor.
Rusça kaynak, hafif AK-306'da su soğutmanın bırakıldığını ve atış hızının bu yüzden 600-1.000 mermi/dk'ya düştüğünü yazıyor. Bu, AK-630'daki namlu soğutmasının su ile yapıldığına işaret ediyor; ancak bu çıkarım tek kaynağa dayanıyor.
AK-630M ve AK-630M2 Duet Nedir?
AK-630M, sahada çıkan sorunların ardından revize edilen ve 1979'da kabul edilen sürümdür. AK-630M2 "Duet" ise iki AO-18KD topunu tek bir düşük radar izli taretle birleştiren ve 2007'de fuarda sergilenen modern sürümdür. İkisi de AK-630 ailesinin parçasıdır; aşağıdaki tablo ailenin sürümlerini yan yana veriyor.
| Sürüm | Yıl | Temel fark |
|---|---|---|
| AK-630 | 1976 | Orijinal; bant beslemeli |
| AK-630M | 1979 | Revize; tambur şarjör; yaklaşık 4.000-5.000 mermi/dk |
| AK-306 | 1980 | Radarsız, hafif; 600-1.000 mermi/dk |
| AK-630M1-2 "Roy" | 1983-1989 | İkiz top; seri üretime geçmedi |
| AK-630M2 "Duet" | 2007 (fuar) | İki AO-18KD topu; yaklaşık 10.000 mermi/dk |
AK-630M
AK-630M, SeaForces'a göre sahada ortaya çıkan sorunlar sonrasında yeniden düzenlendi ve 1979'da kabul edildi. Tambur şarjörlü yapısı ve yaklaşık 1.800 kg'lık mount ağırlığı kaynaklarda anılıyor.
AK-630M2 Duet
Duet için yükselme açıları +90° ile -25° olarak yazılıyor ve mount yaklaşık 2.500 kg gelir. Sistemin 2012'de Ivan Gren sınıfı amfibi gemi için duyurulduğu bir derlemede geçiyor. Duet, iki top bloğuyla yaklaşık 10.000 mermi/dk sunuyor ve gizlilik odaklı bir taret yapısı kullanıyor. Rus kaynaklara göre Ivan Gren sınıfı amfibi gemiye ve Buyan-M sınıfı korvetlere takıldı. Ağustos 2025'teki Buyan-M olayında Duet'in ateş etmediği yorumu yalnızca Defense Express'te geçiyor ve spekülasyon niteliğinde.
AK-630 Kashtan Sistemiyle Nasıl Birleşir?
Kashtan (Kortik, 3M87), AK-630'un topunu füzelerle birleştiren bir gemi savunma kompleksidir. Her muharebe modülünde iki AO-18K topu ve iki füze fırlatıcı bulunur; top yakın savunma, füze ise daha uzak mesafe için kullanılır. Kaynaklara göre sistem 1989'da üretime kabul edildi.
Kashtan'ın topu AK-630 ile aynı ailedendir ama bağımsız bir silah olarak görülmelidir. Kaynaklar topun menzilini yaklaşık 500-4.000 m, füzenin menzilini 1.500-8.000 m olarak veriyor. Her modülde 1.000 mermilik besleme bulunduğu belirtiliyor.
Bir komuta modülü ve genellikle iki muharebe modülü bulunur; Kuznetsov gibi büyük gemilerde daha fazlası takılır. Amaç, AK-630'un kısa menzil sorununu füzeyle gidermektir.
AK-630'un Roy sürümünün seri üretime geçmemesinin sebebi olarak da bu birleşik sistemin olgunlaşması anlatılıyor. Yani Kashtan, AK-630'un yerine geçen değil, aynı top ailesinden çıkan alternatif bir yoldur.
AK-630 Radar Kontrolünü Nasıl Kullanır?
AK-630, ateş kontrolü için ayrı bir radara bağlıdır: MR-123 Vympel (NATO adıyla "Bass Tilt"). Radar hedefi arar, izler ve ateş kontrol bilgisayarına veri verir; bilgisayar da mount'a yön ve açı komutu gönderir. Bu ayrı yapı, radarını kendi taretinde taşıyan sistemlerden farklıdır.

Radarın havadaki hedefleri yaklaşık 4 km'ye, yüzeydekileri yaklaşık 5 km'ye kadar izlediği yazılıyor. Bir radar iki topa aynı anda hizmet verebilir; NavWeaps ayrıca bir 30 mm top ve bir 57 mm topun birlikte kontrol edilebildiğini yazıyor. Radar sinyali ve frekans ayrıntıları açık kaynaklarda paylaşılmıyor ve burada da yer almıyor.
Elektro-optik birim (SP-521) kamera ve lazer telemetre ile ek bir doğrulama sağlar. İngilizce kaynaklar sistemin elektronik karıştırmaya karşı dayanıklı olduğunu yazıyor; bu bir tasarım iddiasıdır ve bağımsız olarak doğrulanmadı.
AK-630'u Kim Üretti?
AK-630'u Tula'daki Tulamashzavod fabrikası üretti. Topun tasarımı KBP bürosundan, mount tasarımı ise TsKIB SOO ve ilgili kurumlardan geliyor. Ateş kontrol radarı Topaz fabrikası ve Ametist tasarım bürosuyla ilişkilendiriliyor; bu atıflar İngilizce bir derlemeye dayanıyor ve tek kaynaklıdır.
Hindistan'da sistemin yerli üretimine dair iki haber var: biri 2024'te Gun and Shell Factory'nin AK-630M toplarını yerli olarak üreteceğini, diğeri 2025'te Advanced Weapons and Equipment India'nın sistemi ürettiğini söylüyor. Bu iki haber bir derleme aracılığıyla ulaştı ve kaynak sayfalarına doğrudan erişilemedi; bu nedenle yerli üretim iddiası tek kaynaklı ve doğrulanamayan bir iddia olarak değerlendirilmelidir.
Çin'in H/PJ-13 türevi ile İran'ın Kamand sistemi ise AK-630'dan türeyen yerel çalışmalar olarak anlatılıyor; üreticileri ve lisans durumları bu çalışmada doğrulanamadı.
AK-630'un Dünyadaki Benzer Sistemleri Nelerdir?
AK-630'un en bilinen akranları Amerikan Phalanx, Hollanda'nın Goalkeeper'i ve Çin'in Type 730'udur. Hepsi çok namlulu döner topla gemiyi son anda savunur; kalibre, atış hızı ve radar yerleşimi bakımından ayrılırlar. Aşağıdaki tablo ana özellikleri kaynak derlemelerinden yan yana veriyor.
| Sistem | Ülke | Kalibre ve namlu | Atış hızı |
|---|---|---|---|
| AK-630 | Sovyetler Birliği / Rusya | 30 mm, 6 namlu | 4.000-5.000/dk |
| Phalanx Mk 15 | ABD | 20 mm, 6 namlu | 3.000-4.500/dk |
| Goalkeeper | Hollanda | 30 mm, 7 namlu | Yaklaşık 4.200/dk |
| Type 730 | Çin | 30 mm, 7 namlu | Yaklaşık 5.800/dk (derleme) |
| Kashtan | Rusya | 2 × 30 mm, 6 namlu + füze | Toplam yaklaşık 9.000/dk (derleme) |
Phalanx
Phalanx, 20 mm'lik M61 topu ve radarı aynı taret içinde birleştiren Amerikan sistemidir; ayrıntıları kendi yazısındadır. AK-630'dan temel farkı kalibre ve radar yerleşimidir.
Goalkeeper
Hollanda'nın Goalkeeper'i yedi namlulu 30×173 mm'lik bir top kullanır ve derlemelere göre 1980'den beri hizmettedir. Kullanıcı listesinde Belçika, Şili, Hollanda, Peru, Portekiz, Katar ve Güney Kore geçiyor.
Type 730
Çin'in Type 730'u yedi namlulu bir toptur ve radarı aynı birimde barındırdığı için tepki süresinin AK-630'dan daha kısa olduğu yazılıyor. Bu karşılaştırma tek bir derlemeye dayanır ve doğrulanamadı olarak işaretlenmelidir.
Kashtan
Kashtan, AK-630'un topunu füzelerle birleştiren Rus kompleksidir; 27. bölümde ayrıca anlatılıyor.