Savunma Sanayi TR | Sözlük | Strela-1 (SA-9 Gaskin) Nedir? Özellikleri, Menzili ve Tarihçesi

Strela-1 (SA-9 Gaskin) Nedir? Özellikleri, Menzili ve Tarihçesi

9K31 Strela-1 (SA-9 Gaskin), SSCB'nin BRDM-2 üzerindeki kısa menzilli hava savunma sistemidir. Menzili 4,2 km; kullanıcı ülkeler ve Türkiye durumu burada.

9K31 Strela-1 (SA-9 Gaskin), SSCB'nin BRDM-2 üzerindeki kısa menzilli hava savunma sistemidir. Menzili 4,2 km; kullanıcı ülkeler ve Türkiye durumu burada.

Strela-1 (SA-9 Gaskin) Nedir? Özellikleri, Menzili ve Tarihçesi
KAYNAK: Zeki Ersin Yıldırım

9K31 Strela-1, Sovyetler Birliği'nin 1960'larda geliştirdiği, tekerlekli ve yüzebilen bir zırhlı aracın kulesine dört kızılötesi güdümlü füze yerleştiren kısa menzilli hava savunma sistemidir. Batı kaynaklarında SA-9 Gaskin adıyla geçer. Mekanize piyade ve tank alaylarının kolonlarını alçaktan gelen uçak ve helikopterlere karşı korumak için tasarlandı; bugün tarihî bir sistem sayılır, ama birkaç ülkenin envanterinde hâlâ yer alıyor.

Aşağıdaki bölümler Kasım 2026'ya kadar erişilebilen Rus teknik başvuru kaynaklarına, savunma basınına ve ansiklopedik derlemelere dayanır. Kaynaklar birbirinden farklı rakam verdiğinde bu açıkça yazılmıştır; savaş sahasından gelen iddialar ise kimin söylediğiyle birlikte, iddia olarak aktarılır.

Veri notu: Strela-1 için tek ve eksiksiz bir resmî teknik föy kamuya açık değil. Menzil, füze hızı ve kullanıcı sayıları kaynaktan kaynağa değişiyor. Yalnızca tek bir kaynakta geçen değerler metinde "tek kaynak" diye işaretlendi, kaynak ayrıntıları ayrı bir kayıtta tutuluyor.

Gün batımında geniş bir çayırda duran, kulesinde eğimli füze kutuları bulunan tekerlekli zırhlı aracın ve gökyüzünde iki uçak siluetinin temsili görseli
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Strela-1 Nedir?

Strela-1, Rusça GRAU indeksiyle 9K31 olan, araç üzerinde taşınan ve alay düzeyinde görev yapan kısa menzilli bir yüzeyden havaya füze sistemidir. Füzesi 9M31, atış aracı 9A31 koduyla anılır. Güdüm başlığı hedefin ısısını değil, gökyüzü fonuna göre yarattığı kontrastı izler. Aynı kuşağın omuzdan atılan kardeşi Strela-2'dir.

"Strela" Rusçada ok demektir. Sistem 1960 yılında, aynı hükûmet kararıyla başlatılan iki programdan biri olarak doğdu: biri omuzdan atılan Strela-2, diğeri bu araç sistemiydi. İlk tasarım hedefi de aslında taşınabilir bir silahtı; fakat Strela-2 çok daha küçük ve hafif çıkınca bu projenin amacı değişti ve ortaya ağır, araçla taşınan bir füze çıktı.

Sistem NATO sınıflandırmasında "SA-9 Gaskin" olarak geçer. Bu adlandırmanın ayrıntısı 25. başlıkta anlatılıyor. Resmî sistem kimliğini özetleyen tablo aşağıda.

AlanBilgi
Sistem indeksi (GRAU)9K31 Strela-1
NATO / ABD adıSA-9 Gaskin (9M31 için Mod 0, 9M31M için Mod 1)
Füze9M31, geliştirilmiş sürümü 9M31M
TaşıyıcıBRDM-2 şasisi, kule yeniden tasarlandı
SınıfKısa menzilli, alçak irtifa, araç üstü hava savunma füzesi
GüdümPasif fotokontrast (kurşun sülfür detektörlü) kızılötesi başlık
KökenSSCB; Romanya'da lisansla CA-95 adıyla yerli şasiyle üretildi
DurumRusya'da yerini Strela-10'a bıraktı; birkaç ülkede hizmette

Strela-1 Ne İşe Yarar?

Strela-1, ilerleyen bir mekanize piyade veya tank alayının hemen yanında yer alıp düşük irtifadan saldıran uçaklara ve helikopterlere karşı doğrudan koruma sağlar. Amacı geniş bir bölgeyi örtmek değildir; hareket hâlindeki birliğe eşlik edip birkaç kilometrelik bir çevrede tehdidi karşılamaktır. Alayın ilerleyişini yavaşlatmadan çalışması istenir.

Sistemin değeri, Sovyet alay hava savunmasındaki bir boşluğu kapatmasından gelir. Kule üstü uçaksavar topu ZSU-23-4'ün erişimi kısadır, omuzdan atılan Strela-2'nin ilk sürümü ise ağırlıklı olarak hedefin arkasından yaklaşan bir atışta etkiliydi. Strela-1, bir hedefin kendisine doğru geldiği durumlarda da kilometrelerce öteden ateş edebilen, alay seviyesindeki tek hava savunma unsuruydu.

Uygulamada her hedefe iki füze atılması öngörülür; füzeler yaklaşık beş saniye arayla ardışık gönderilir. Bu bilgi Army Recognition'ın sistem tanıtımında yer alıyor, başka bir kaynakta doğrulanmadığı için tek kaynak sayılmalıdır. Sistemin kısıtlarını 6. başlıkta, menzil ve irtifa sınırlarını 14. başlıkta bulabilirsiniz.

Strela-1 Hangi Ülkenin?

Strela-1 Sovyetler Birliği'ne aittir. Tasarımı bugün Moskova merkezli KB Tochmash adını taşıyan OKB-16 bürosunda yapıldı; seri üretim Rusya Federatif Sovyet Cumhuriyeti sınırlarındaki Saratov ve Kovrov fabrikalarında gerçekleşti. SSCB'nin dağılmasından sonra Sovyet envanteri halef devletlere devredildi; IISS'in 1991 sayımı Sovyetler Birliği için 430 atış aracı veriyor.

Köken ülke ile kullanıcı ülke aynı şey değildir. Sistem, Varşova Paktı üyelerine ve Sovyet silahı alan Arap, Afrika ve Asya devletlerine verildi. Romanya ise füzeyi ve sistem düzenini lisansla üretip kendi şasisine, TABC-79'a oturttu; bu sürüm CA-95 adını taşır. Kullanıcıların listesi 16. başlıkta verilmiştir.

"Rusya'nın sistemi" tanımı bugün için de doğrudur, fakat Rusya'nın elindeki sayı çok küçüktür. IISS'in 2024 sayımına göre, Rus Deniz Piyadeleri'nde Strela-1 ile Strela-10'un toplamı 40 adet olarak veriliyor (ikincil kaynak üzerinden aktarılan tek rakam; iki sistem ayrı sayılmamış).

Strela-1 Özellikleri Nelerdir?

Strela-1, dört füze taşıyan, 7 ton civarında ağırlıkta, karada saatte yaklaşık 100 kilometre yapabilen yüzer bir araçtır. Füzesi yaklaşık 30 kg gelir, 3 kg'lık parçacıklı-yüksek patlayıcı harp başlığı taşır ve yaklaşık 4,2 km'ye kadar, 3,5 km irtifaya kadar etkilidir. Başlık kızılötesi fotokontrast türündedir.

Tablo, iki füze sürümünü Rus başvuru verisi ve ansiklopedik derlemeyle yan yana koyuyor. Bir değerin iki kaynakta farklı çıktığı yerler dipnot yerine hücrede belirtilmiştir.

Özellik9M31 (Strela-1)9M31M (Strela-1M)
Füze kütlesi30 kg30,5 kg (tek kaynak: Rus başvuru sitesi)
Uzunluk / çapyaklaşık 1,8 m / 120 mmaynı
Harp başlığıParçacıklı, yüksek patlayıcılı, yaklaşık 3 kg (bazı kaynaklar 2,6 kg yazıyor)3 kg
Etkili menzil0,9-1,0 km ile 4,2 km arası0,5 km ile 4,2 km arası
Etkili irtifa50 m - 3 km30 m - 3,5 km
Füze hızı420 m/s (Rus başvuru) veya Mach 1,8 (ansiklopedi) - kaynaklar farklı yazıyoraynı
Hedef hız sınırıYaklaşan hedefte 310 m/s, uzaklaşan hedefte 220 m/saynı
Başlık dalga boyu1-3 mikron1-5 mikron (tek kaynak: Army Recognition)
Hizmete giriş19681970 (Rus başvuruda Aralık 1970)

Menzil değerleri bazı Batı ve Rus kaynaklarında 6,5 km ve 8 km'ye kadar çıkar. Ansiklopedik derlemeler bunun, yaklaşan bir hedefe atılabilecek en büyük mesafeyle uzaklaşan hedefe en küçük mesafenin karışmasından doğmuş olabileceğini not ediyor. Bu yüzden yazının geri kalanında 4,2 km üst sınır olarak kullanılıyor.

Strela-1'in Avantajları Nelerdir?

Strela-1'in başlıca üstünlüğü, aynı dönemin omuzdan atılan füzelerinin başaramadığı bir şeyi yapabilmesiydi: hedefin motor ısısına bağlı kalmadan, önden yaklaşan uçaklara da ateş edebilmek. Dört füzeyi hazır taşıması, yüzebilmesi ve alayın zırhlı araçlarıyla aynı hızda ilerlemesi diğer güçlü yanlarıdır. Bu üstünlükler dönemin Sovyet alay yapısıyla da uyumluydu.

Füze, Strela-2'nin dört katı ağırlıkta olduğu için tasarımcılara daha az ödün verdirdi. Ön yüzü kör ve geniş başlık, uzaklaşan hedefin egzozunu aramak yerine gökyüzü fonunun üstündeki koyu siluete bakar. Harp başlığı Strela-2'nin iki katından ağırdır ve temasla ya da manyetik etkiyle patlayan sigortaya ek olarak yedek bir optik yakınlık sigortası taşır.

Atış sırasında araç yayın yapmaz; füze pasif başlıkla güder ve fırlatıldıktan sonra yönlendirme gerektirmez. Komutan, nişancı ve sürücüden oluşan üç kişilik mürettebat, NBC (nükleer, biyolojik, kimyasal) korumasına ve aşırı basınç sistemine sahip bir gövdede çalışır. Rus başvuru sitesi tepki süresini 8,5 saniye olarak veriyor; bu değer tek kaynaktan.

Strela-1'in Dezavantajları Nelerdir?

Strela-1'in en büyük sınırı yaşıdır. 1960'ların teknolojisiyle, kısa menzilli, yalnızca alçak irtifada etkili ve görüş koşullarına bağımlıdır. Başlık açık gökyüzü ya da düzgün bulut örtüsü gibi uygun bir fon ister; parlak güneşe ya da ufuk çizgisine çok yakın bakış açılarında tespit zorlaşır.

Araç dört füzeyle sınırlıdır ve genellikle yedek füze taşımaz; kutular boşaldığında elle yeniden doldurma yaklaşık beş dakika sürer. Zırh kalınlığı 5-14 mm olduğu için araç küçük silah ateşine ve parçalara karşı koruma sağlar, ağır ateşe dayanıklı değildir. Hedef hız sınırı da (yaklaşan hedefte 310 m/s) günümüzün hızlı taktik uçaklarının bazı uçuş profillerinin altında kalır.

Sistem, bugünün tehditleri olan küçük insansız hava araçlarına karşı özel olarak tasarlanmadı. Ukrayna'daki bir savunma haber sitesi, Romanya'nın CA-95 türevini fiziksel ve teknolojik olarak eskimiş bulurken, dronlara ve seyir füzelerine karşı hâlâ işe yarayabileceğini, uçak ve helikopterle mücadelede ise zorlanacağını yazıyor. Bu, tek kaynağın yorumudur. Dezavantajlar genel olarak katmanlı savunma gerektirir: sistem tek başına bir bölgeyi korumak için değil, diğer araçlarla birlikte çalışmak üzere kurgulanmıştı.

Strela-1 Ne Zaman Üretildi?

Geliştirme çalışması 25 Ağustos 1960'ta bir Bakanlar Kurulu kararıyla başladı. Prototip devlet denemeleri 1968'de tamamlandı ve sistem aynı yıl 25 Nisan'da resmen kabul edildi. Geliştirilmiş 9M31M füzesi 1969 denemelerinin ardından Aralık 1970'te hizmete girdi. Tarihler Rus başvuru sitesine dayanıyor; Batı kaynaklarında küçük farklar var.

İlk atış araçlarının 1966'da üretildiğini yazan kaynaklar da vardır (ansiklopedik derleme ve Army Recognition), yani üretim, resmî kabulden iki yıl önce başlamış görünüyor. Bu iki bilgi birbirini yalanlamıyor; ilki prototip ve ön seri üretimi, ikincisi resmî kabulü anlatıyor olabilir. Kesin bir ön seri sayısı açık kaynaklarda yok.

TarihOlay
25 Ağustos 1960Strela-1 ve Strela-2 geliştirmesini başlatan Bakanlar Kurulu kararı
1966İlk atış araçlarının üretildiği bildiriliyor (iki kaynak)
1968Devlet denemeleri; 25 Nisan'da resmî kabul (Rus başvuru sitesi)
Mayıs-Temmuz 1969Strela-1M (9M31M) devlet denemeleri
24 Temmuz 1969Halefi Strela-10'un geliştirmesi başlıyor
Aralık 19709M31M kabul ediliyor (bazı kaynaklar yalnızca "1970" yazıyor)
16 Mayıs 1976Strela-10 hizmete giriyor, Rus ordusunda Strela-1'in yerini alıyor
Mart 2025Romanya yapımı CA-95'in Ukrayna'da görüntülendiği haberi

Türkiye'de Strela-1 Kullanıldı mı?

İncelenen kaynaklardan hiçbiri Türkiye'yi Strela-1 kullanıcıları arasında saymıyor. Türk Silahlı Kuvvetleri'nin SA-9 Gaskin envanterine aldığına dair resmî açıklama, ihracat kaydı ya da güvenilir bir haber bulunamadı. Bu nedenle cevap hayırdır; fakat bu, bir kayıt bulunmadığı anlamına gelir, resmî bir olumsuz beyan değildir.

Kullanıcı listelerinde yer alan ülkeler 16. başlıkta sıralandı; Türkiye bu listelerde geçmiyor.

Strela-1 mi Daha İyi, Strela-2 mi?

İkisi aynı hükûmet kararıyla doğmuş, ama farklı görevler için çıkmış sistemlerdir; hangisinin "daha iyi" olduğu sorusu ölçüte bağlıdır. Strela-2 bir askerin omzunda taşınır ve çok hafiftir. Strela-1 ise araçla gelir, daha ağır füzeye, daha büyük harp başlığına ve önden yaklaşan hedeflere atış kabiliyetine sahiptir.

Koyu ahşap bir sergi masasında yan yana duran, biri ince diğeri çok daha kalın ve iri iki füze gövdesinin temsili görseli
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
ÖlçütStrela-1 (9M31M)Strela-2M (9M32M)
Taşıma biçimiBRDM-2 şasisi üzerinde dört füzeOmuzdan atış, birlikte yaklaşık 15 kg'lık fırlatma takımı
Füze kütlesiyaklaşık 30 kg9,8 kg
Harp başlığıyaklaşık 3 kgyaklaşık 1,15 kg
En uzun menzil4,2 km4,2 km
Etkili irtifa üst sınırı3,5 km2,3 km
Füze hızı420 m/s veya Mach 1,8 (kaynaklar farklı)500 m/s
BaşlıkFotokontrast, önden de kilitlenebilirSıcak gövdeyi izleyen kızılötesi; jetlere yalnızca arkadan atış
Hizmete giriş1968 (9M31M: 1970)1968 (Strela-2M: 1970)

Strela-2'nin getirdiği ağırlık ve maliyet avantajı, onu çok sayıda ülkeye dağıtılabilir kıldı. Strela-1'in avantajı ise sayıdan çok yerdir: alay kolonunun içinde, topçu araçlarının arasında, kendi zırhlı gövdesiyle hareket eder. Bir muharebe birliği genellikle ikisini birlikte kullanır; biri piyadenin elinde, diğeri araç üzerinde.

Menzil rakamlarının eşitliği kafa karıştırmasın: Strela-1'in menzili füzenin aerodinamiğinden çok, başlığın tespit mesafesinden geliyor. Başlık çapı büyüdükçe hedefi görme mesafesi çapla orantılı artar; ama havanın sürtünmesi çapın karesiyle büyür. Ansiklopedik kaynaklar bu dengeyi, dört kat ağır bir füzeye karşılık menzilin yalnızca az uzamasıyla açıklıyor.

Strela-1 Jet Uçağı Vurabilir mi?

Evet, Strela-1 jet uçaklarına karşı tasarlandı; fakat zarfı dardır. Füze, 310 m/s'ye (yaklaşık 1.116 km/sa) kadar hızla yaklaşan ve 220 m/s'ye (yaklaşık 792 km/sa) kadar hızla uzaklaşan hedeflere karşı hesaplandı. Rus başvuru kaynağı bir avcı uçağına karşı tek atışta vuruş ihtimalini 0,1 ile 0,6 arasında veriyor.

Bu vuruş olasılığı aralığı tek kaynağa dayanır (9M31M için üst sınır 0,7). Rakamlar test koşullarını yansıtır, saha performansını değil; bağımsız bir doğrulama bulunmuyor. Hız sınırları hesaba katılınca, sistemin 1960'larda hizmete giren ve alçakta uçan taktik uçaklara göre tasarlandığı anlaşılıyor; bugünün daha hızlı ve uzaktan atış yapan hava araçlarına göre değil.

Gerçek çatışma kayıtlarına gelince, Strela-1'e atfedilen ve bağımsız kaynaklarla doğrulanmış bir uçak düşürme kaydı bulamadım. Körfez Savaşı'na ait bir kayıp tablosunda A-10 uçaklarının bazıları "kızılötesi güdümlü yerden havaya füze" nedeniyle zarar görmüş ya da kaybedilmiş olarak geçiyor; tabloda füze türü belirtilmediği için bunları Strela-1'e bağlamıyorum.

Strela-1 Kaç Parçadan Oluşur?

Strela-1 bir bütün olarak dört ana unsurdan oluşur: dört füzeli kule taşıyan atış aracı, 9M31 füzesi ve taşıma-fırlatma kutuları, hedefi tespit edip nişan almaya yarayan optik ve pasif cihazlar, birimin komuta aracı. Her bataryada yalnızca bir araç ek bir pasif radar uyarı anteniyle donatılır.

Çalışma tezgâhında açık duran silindirik bir taşıma kutusu, küçük bir optik cihaz, kablo kangalı ve alet kutusunun temsili görseli
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.
BileşenGörevi
9A31 atış aracıBRDM-2 şasisi, dört füzelik kule, mürettebat bölmesi
9M31 / 9M31M füzesiGüdüm başlığı, harp başlığı, katı yakıtlı motor
Taşıma-fırlatma kutuları (9Y23)Füzeyi korur, ateşe hazır tutar
Optik nişangâh ve hedef sesli göstergesiNişan alma, başlığın kilitlendiğini bildirme
9S16 pasif tespit antenleriHedefin radar yayınlarını dinler; yalnızca bazı araçlarda
Komuta noktası (PU-12 veya PU-12M)Alay hava savunma şefi ve batarya komutanı için hedef bildirimi

Atış aracı

Atış aracı BRDM-2 gövdesinin kulesi sökülerek yeniden tasarlanmasıyla elde edildi. Karınaltı tekerlekleri de çıkarıldı. Kule dört kutuyu taşır; taşıma sırasında kutular alçaltılır ve araç boyu kısalır. Ayrıntılar 26. başlıkta.

Füze ve kutu

Füze, kutudan küçük bir fırlatma yükü ile atılır; ana motor kutudan birkaç metre uzakta çalışır. Kutuların kapakları atış öncesinde açılır. Kutunun indeksi Rus başvuru sitesinde 9Y23 diye geçiyor; başka bir kaynakta bu kod doğrulanmadı.

Komuta ve pasif tespit

Bataryanın bir aracı 9S16 "Flat Box" pasif antenlerini taşır; antenler uçağın yaydığı radar sinyallerini dinler, kendisi sinyal göndermez. Hedef bilgisi alay komuta noktasından, gözcü ağından ya da bu pasif cihazdan gelir. Army Recognition komuta aracı olarak BTR-60PU-12'yi anıyor; Rus başvuru sitesi ise PU-12 ve PU-12M komuta noktalarından söz ediyor. İkisi aynı yapıya işaret ediyor olabilir, kaynaklar bunu açıkça yazmıyor.

Strela-1 Fiyatı Nedir?

Strela-1'in fiyatı açıklanmadı. Rusya'nın ya da başka bir ülkenin bu sistem için yayımladığı bir birim fiyatı, sözleşme tutarı veya devir bedeli açık kaynaklarda bulunmuyor. Sistem 1960'ların ürünü olduğu için güncel bir satış fiyatından da söz edilemez; üretimi sona ermiş ya da çok sınırlı bir sistemdir.

Romanya'nın CA-95'i lisansla üretmesi, lisans bedeli ve üretim maliyeti hakkında kamuya açık bilgi içermiyor. Bir sözleşme belgesine dayanmayan tahmini rakamlar bu yazıya alınmadı. Eski sistemlerin ikinci el devirleri ise genellikle ülkeler arası pazarlıkla yapılır ve fiyatı yayımlanmaz.

Strela-1 Kaç Yılında Üretildi?

Üretim yılı için kaynaklarda iki tarih öne çıkar: ilk atış araçları 1966'da yapıldı, resmî kabul ve seri üretim 1968'de başladı. Geliştirilmiş 9M31M füzesinin üretimi 1970'te devreye girdi. Üretimin ne zaman bittiğine dair açık kaynaklarda kesin bir yıl bulunmuyor. Kesin rakamlı bir üretim adedi de yayımlanmadı.

Seri üretim iki fabrikada bölüşülmüştü: Saratov Makine Yapım Fabrikası atış araçlarını, Kovrov Mekanik Fabrikası 9M31 füzelerini üretti. Fabrika adları Rus başvuru sitesinden alınmıştır ve tek kaynaktır. Aynı sayfa üretilen toplam adedi vermiyor; Sovyetler Birliği'nin 1991 envanteri 430 araç olarak bildirildi, ancak bu üretim değil envanter sayısıdır.

Romanya'daki lisanslı üretim için başlangıç tarihi bulunamadı. Üretilen CA-95 sayısı 48 olarak veriliyor; bu rakam aynı zamanda Romanya'nın bugünkü envanteri olarak da geçiyor (IISS 2024, ikincil kaynak üzerinden).

Strela-1 Menzili Ne Kadar?

Strela-1'in en büyük etkili menzili 4,2 km'dir. Hedefe en yakın atış mesafesi 9M31 için yaklaşık 0,9-1,0 km, 9M31M için 0,5 km'dir. Etkili irtifa 9M31'de 50 m ile 3 km, 9M31M'de 30 m ile 3,5 km arasındadır. Daha uzun menzil değerleri güvenilir bir resmî kaynağa dayanmıyor.

SürümYatay menzilİrtifaKaynak türü
9M310,9-1,0 km ile 4,2 km50 m - 3 kmRus başvuru sitesi; bir Batı derlemesi de aynı
9M31M0,5 km ile 4,2 km30 m - 3,5 kmRus başvuru sitesi; Army Recognition
Bazı Batı kaynakları (9M31)0,8 km ile 6,5 km3,5 km veya daha yüksekDoğrulanmamış, farklı ölçüt olabilir
Bazı kaynaklar (9M31M)8 km'ye kadar-Ansiklopedide bu değerin olası görünmediği notu var
Romanya CA-950,8 km ile 4,2 km50 m - 3,5 kmSavunma basını (Army Recognition, Militarnyi)

Hızlı uçan hedefe yaklaşan ve uzaklaşan konumlarda menzil farklıdır. Yaklaşan bir hedef için ateş mesafesi daha büyüktür, çünkü hedef füzenin önüne geliyor; uzaklaşan hedefte ise füzenin yetişmesi gerekir. Bu fark, farklı kaynaklarda görülen 4,2 km ile 6,5 km arasındaki ayrışmanın olası açıklamasıdır; yine de bu yorum ansiklopedinin, kesin bir ölçüm değildir.

Strela-1 Bir Araçta Kaç Füze Taşır?

Bir Strela-1 aracı dört füzeyi ateşe hazır hâlde taşır. Füzeler kule üzerinde iki çift hâlinde, her yanda ikişer adet olacak biçimde kutularda durur. Araçta genellikle yedek füze bulunmaz; kutular boşaldığında elle yeniden doldurma yaklaşık beş dakika sürer. Bu dört füze, aracın tüm atış kapasitesini oluşturur.

Romanya'nın CA-95'inde de dört hazır füze vardır; bazı kaynaklar buna iki yedek füze eklediğini yazıyor (bu bilgi iki kaynakta geçer, ancak ikisi de ikincil derlemedir). Sistemin halefi Strela-10 ise dört hazır füzenin yanında araç içinde sekiz yedek taşır. Bu fark, Strela-10'un daha geniş hacimli, paletli şasisinden kaynaklanıyor olabilir.

Atışlar tek füzeyle değil, hedef başına iki füzeyle düzenlendiği için bir aracın kullanabileceği hedef sayısı iki olarak düşünülür. Bu hesap resmî bir doktrin metnine değil, sistem tanıtımına dayanıyor; yine de füze kapasitesinin neden önemli bir sınır olduğunu gösterir.

Strela-1 Hangi Ülkelerde Var?

Güncel sayımlara göre Strela-1 az sayıda ülkede sürüyor: Cezayir, Angola, Küba, Hırvatistan, Moritanya, Romanya (CA-95 olarak), Rusya ve Sırbistan. Bunun yanında eski kullanıcıların listesi uzun; Sovyet çöküşüyle birçok halef devlet sistemi devraldı, sonra çoğu emekli etti. Sayılar IISS'in 2024 baskısına dayanıyor.

ÜlkeAdetNot
Cezayir20IISS 2024
Angola20IISS 2024
Kübasayı belirtilmemiş2002'de 60 adet; 2024'te hâlâ bir miktar
Hırvatistansayı belirtilmemişAnsiklopedide "güncel" listesinde
Moritanya4IISS 2024
Romanya48CA-95 / CA-95M, yerli şasi
Rusya40 (Strela-1 ve Strela-10 toplamı)Deniz Piyadeleri, IISS 2024
Sırbistan129K31M sürümü

Kaynak notu: Bu tablo ansiklopedik bir derlemeden alınmıştır ve derlemenin kendisi "bazı güncel kullanıcıların eski kullanıcılara taşınması gerekebilir" uyarısı taşıyor. Sayılar tek bir ikincil kaynak üzerinden aktarılıyor; Hindistan gibi bazı ülkeler aynı listede çelişkili biçimde, hem "eski" hem 2024 için 200 adetle geçiyor, bu yüzden Hindistan tabloya alınmadı.

Romanya

Romanya, Strela-1'i lisansla CA-95 adıyla yerli TABC-79 şasisi üzerinde üretti. Kaynaklar 48 sistemden söz ediyor. CA-95M adlı modernize sürümde manuel nişan yerine elektrik tahrikli sistem ve görünür ile kızılötesi bölgede otomatik izleme bulunuyor; füze de yenilenmiş A95M-RC olarak anılıyor (Army Recognition).

Rusya

Rusya'nın ana hava savunma yapısında Strela-1, 1970'lerin ortasından itibaren yerini Strela-10'a bıraktı. IISS 2024 sayımı, Deniz Piyadeleri'nde Strela-1 ve Strela-10'dan toplam 40 sistem gösteriyor; hangisinden kaç adet olduğunu ayırmıyor.

Ukrayna

Ukrayna ansiklopedik derlemede eski kullanıcılar arasında, adet verilmeden geçiyor. Ayrıca 8 Mart 2025'te bir Telegram kanalı, Romanya yapımı bir CA-95'in Ukrayna'da, Romanya amblemi boyanmış hâlde çekilmiş fotoğraflarını paylaştı. Romanya ya da Ukrayna savunma bakanlıkları bunu resmen doğrulamadı; aktarım rakamı bilinmiyor.

Diğer kullanıcılar

Eski kullanıcı listesinde şu ülkeler yer alıyor: Sovyetler Birliği (1991'de 430), Yugoslavya (1992'de 100'ün üzerinde atış aracı), Çekoslovakya (1992'de 80'in üzerinde), Polonya (2002'de 200'ün üzerinde), Libya (1992'de 60), Bulgaristan (2002'de 50), Macaristan (2002'de 28), Mısır (2002'de 20), Suriye (2002'de 20), Yemen (yaklaşık 24) ve Benin (2002'de 4).

Bazı ülkelerde sistemin akıbeti ayrı kayıtlıdır. Irak'ta kalan tüm sistemler 2003 işgalinden sonra imha edildi ya da hurdaya çıkarıldı. Doğu Almanya'nın sistemleri birleşik Almanya'ya geçti ve kısa süre sonra emekli edildi. İsrail ile Güney Afrika ele geçirdikleri araçları yalnızca eğitimde, ABD ise düşman gücü rolü oynayan tatbikatlarda kullandı.

Army Recognition ayrıca Ermenistan, Moğolistan, Özbekistan, Uganda ve Vietnam'ı kullanıcı olarak sayıyor; bu ülkeler için adet ya da güncel durum bilgisi yok.

Strela-1 Maksimum Hızı Ne Kadar?

Füzenin hızı için iki farklı değer dolaşıyor: Rus başvuru sitesi 420 m/s (yaklaşık 1.512 km/sa) yazarken ansiklopedik derlemeler Mach 1,8 veriyor. Kaynaklar farklı yazıyor ve hangisinin doğru olduğunu açık bir belgeyle ayıramıyorum. Taşıyıcı araç ise karada saatte 100 kilometreye, suda saatte 10 kilometreye çıkar.

Mach 1,8, deniz seviyesi şartlarında kabaca saniyede 600 metre eder; yani iki değer arasında belirgin bir açıklık var ve farkın nedenini (ölçüm anı, irtifa ya da sürüm) açıklayan bir kaynak bulamadım. İki değer de füzenin ses üstü bir hızla uçtuğunu gösteriyor.

Füze hızından bağımsız olarak etkili olduğu hedef hızları da sınırlıdır: yaklaşan hedefte 310 m/s, uzaklaşan hedefte 220 m/s. Bu sınırların ne anlama geldiği 10. başlıkta, silahın taktik uçaklara karşı değeri bağlamında tartışılıyor. Araç tarafında, Romanya'nın TABC-79 şasisi için kaynaklar saatte 80 ile 90 kilometre arası veriyor ve bu da sürümler arası farkı gösteriyor.

Strela-1 Ağırlığı Ne Kadar?

Strela-1 füzesi yaklaşık 30 kg gelir; geliştirilmiş 9M31M için 30,5 kg değeri tek kaynakta geçer. Harp başlığı yaklaşık 3 kg'dır. Füzenin kutusuyla birlikte ağırlığı ve dört füzenin toplamı açık kaynaklarda yer almıyor. Atış aracının savaş ağırlığı yaklaşık 7 ton olarak veriliyor.

Karşılaştırma için: Strela-2M füzesi 9,8 kg, tüm fırlatma takımı ise yaklaşık 15 kg gelir. Kayıtlı kütle değerleri Strela-1 füzesinin omuzdan atılan kardeşinin yaklaşık üç katı olduğunu gösteriyor; ansiklopedik kaynaklar ise "dört kat" yazıyor. Farkın hangi Strela-2 sürümünün esas alınmasından geldiği açık değil.

Romanya'nın CA-95'i için iki kaynak iki farklı ağırlık veriyor: bir derleme sistemi 7 ton olarak, savunma basını ise TABC-79 şasisinin savaş ağırlığını yaklaşık 9,27 ton olarak yazıyor. Fark, birinin yalnızca fırlatıcı kısmını, diğerinin tüm aracı anlatmasından kaynaklanıyor olabilir; bu yorum doğrulanmış değildir.

Strela-1 Neleri Vurabilir?

Strela-1, alçak irtifada uçan savaş uçaklarını ve helikopterleri vurmak için tasarlandı. Savunma basını Romanya yapımı CA-95 için hedef türleri arasında uçak, helikopter, seyir füzesi ve insansız hava araçlarını sayıyor. Tasarım gereği karadaki hedeflere ya da balistik füzelere yönelik değildir; yalnızca havadaki, gökyüzü fonunda görünür hedefler için geliştirildi.

Orijinal Sovyet belgelerinde sayılan hedefler uçaklar ve helikopterlerdir. Seyir füzesi ve dron ekleri, Strela-1'in kendisi için değil, onun Romanya türevinin 2020'li yıllardaki tanıtımında geçiyor. Küçük bir insansız hava aracının sistemin başlığına yeterli kontrast verip vermediği, açık kaynaklarda hiçbir test sonucuyla desteklenmiyor; bu nedenle dron kabiliyeti iddiası belgelenmemiş sayılmalıdır.

Hedef hız sınırları da vurulabilecek hava araçlarının kapsamını belirler: pervaneli uçaklar ve helikopterler rahatça, 1960'ların taktik jetleri sınırda, daha hızlı hedefler ise zarfın dışındadır. Army Recognition, Ukraynalı hava savunma birimlerinin CA-95'in Rus helikopterlerine ateş ettiğini söylediğini aktarıyor; bu, tek kaynakta geçen ve doğrulanmamış bir iddiadır.

Strela-1 Kullanıldığı Yerler

Strela-1, Sovyet ve Varşova Paktı ordularında mekanize piyade ile tank alaylarının hava savunma bataryalarında kullanıldı; ihracatla Arap, Afrika ve Asya ülkelerine yayıldı. Ansiklopedik kayıtlar sistemi birçok çatışmanın listesinde gösteriyor, ancak çatışma bazında hangi uçağın vurulduğuna dair bağımsız bir kayıt sunmuyor.

Kaynaklarda adı geçen çatışmalar şunlardır: Arap-İsrail savaşları, Batı Sahra Savaşı, Güney Afrika Sınır Savaşı, Lübnan savaşları, İran-Irak Savaşı, Körfez Savaşı, Yugoslavya savaşları, 2003 Irak işgali, Suriye iç savaşı ve Yemen iç savaşı. Bu liste sistemin o çatışmalarda bulunduğuna veya o ülkelerde envanterde olduğuna işaret ediyor; her çatışmada ateş edildiği anlamına gelmez.

Angola için daha somut bir kayıt var: 1983'te yazılmış bir değerlendirme, SA-9'un Angola'ya konuşlandırıldığını bildiriyor ve Güney Afrika'nın Askari Harekâtı sırasında ele geçirdiği bir Angola aracının fotoğrafı yayımlanmış durumda. Güney Afrika bu araçları yükseltip yalnızca eğitimde kullandı. İsrail de ele geçirdiği araçları eğitim için tuttu.

En yeni kayıt Mart 2025'e aittir: Romanya yapımı bir CA-95'in Ukrayna'da görüldüğüne dair fotoğraflar paylaşıldı. Tarafların resmî açıklaması yok; kullanım, kayıp ya da vuruş hakkında doğrulanmış bir veri yok.

Strela-1 Hangi Güdüm Sistemini Kullanıyor?

Strela-1 pasif kızılötesi, daha doğrusu "fotokontrast" tipinde bir güdüm başlığı kullanır. Başlık, uçağın motorundan çıkan ısıyı aramak yerine hedefin gökyüzü fonuna göre bıraktığı koyu izi izler. Bu sayede hedef önden yaklaşırken de takip edilebilir. Başlıktaki detektör kurşun sülfürdür ve soğutulmaz; takip oranlı yaklaşma (proportional navigation) yöntemiyle yapılır.

Alışılmış soğutulmamış kurşun sülfür dedektörleri yalnızca çok sıcak nesneleri, yani jet egzozunu görebilir ve bu yüzden hedefin arka yarım küresine bağımlıdır. Strela-1'de ise açık gökyüzünün bu dalga boylarında sürekli ve güçlü bir parıltı yayması kullanılıyor: dedektör, hedefin bu parıltıyı kapatmasını arıyor. Bu yapı alışılmadıktır; Strela-2'nin dönen taramalı sıcak gövde başlığından farklı çalışır.

Bu yöntemin bedeli, hava ve görüş koşullarına bağımlılıktır. Ansiklopedilerde ayrıntılı açı sınırları bulunuyor; bu yazı yalnızca genel ilkeyi aktarıyor: başlık, hedefi düzgün bir gökyüzü fonunda göremediğinde kilitlenemez. Strela-1M'de başlık duyarlılığı artırıldı; dalga boyu aralığı 1-3 mikrondan 1-5 mikrona genişletildi (tek kaynak: Army Recognition).

Füzenin sigortası iki bölümlüdür: doğrudan isabette çalışan manyetik-temas sigortası ve ıskalamalarda patlatan elektro-optik yakınlık sigortası. Fırlatmadan 13-16 saniye içinde hedef algılanmazsa, harp başlığı güvenlik mekanizması yeniden devreye girer ve çarpmada patlamaz; bu, yere düşen füzelerin patlamamasını sağlayan alışılmadık bir çözümdür.

Strela-1 Kaç Km'lik Alanı Korur?

Strela-1 için resmî bir "koruma alanı" yarıçapı yayımlanmadı. Elimizdeki tek ölçü, füzenin etkili menzili olan yaklaşık 4,2 km ve irtifa üst sınırı olan 3,5 km'dir. Bu değerlerle her araç, kabaca dairesel ve yaklaşık 55 kilometrekarelik bir alanda, yalnızca uygun açılardan gelen hedefe karşı savunma sağlayabilir.

Yatay irtifa bantlarına ayrılmış bir arazi kesitinde en altta helikopter ve insansız araç, ortada araç üstü fırlatıcılar, üstte radar ve büyük bir füze bataryasının temsili silüetleri
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Alan değeri bir geometrik hesaptır: yarıçap 4,2 km olan bir dairenin alanı yaklaşık 55 km² eder. Gerçek koruma bundan daha küçük kalır, çünkü arazi engelleri hedefi geç gösterir, başlık her gökyüzü fonuna eşit duyarlı değildir. Bu rakam resmî bir kapsama değeri olarak okunmamalıdır.

Pratikte Strela-1 geniş bir bölgeyi örtmek için değil, hareketli bir birliği çevresel olarak korumak için kullanılır. Bir bataryadaki dört araç, alayın kolonuna dağılır ve toplam koruma alanı araçların aralarındaki mesafeye göre değişir. Yüksek irtifa ya da uzak mesafedeki tehditler, orta ve uzun menzilli sistemlerin görevidir.

Strela-1 Kurulumu Nasıl Olur?

Strela-1 "kurulmaz"; araç üstü bir sistem olduğu için hareket hâlindeki birliğin içinde konuşlanır. Sovyet alaylarında bir batarya, dört ZSU-23-4 Shilka uçaksavar topu ile dört Strela-1 aracından oluşan bir birim olarak çalışıyordu. Atış aracı hazır hâle gelmek için dört kutuyu kalkık konuma getirir ve kapakları açar.

Sabaha karşı düz bir bozkırda geniş aralıklarla dağılmış, kulelerinde eğimli füze kutuları taşıyan birkaç zırhlı aracın temsili görseli
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Füze müfrezesinde bir komuta aracının yanı sıra pasif radar uyarı antenli bir atış aracı ve genellikle üç antensiz atış aracı yer alır. Hedef bilgisi antenli araçtan, alay komuta noktasından ve gözcü ağından gelir. Strela-1M ile birlikte araçlar ortak bir yer koordinat sistemi ve telsiz bağlantısı kullanabilir; Rus başvuru kaynağı bunu yalnızca bu sürüm için yazıyor.

Taşıma sırasında kutular alçaltılır ve araç boyu kısalır; füzeler kulenin yanlarına katlanır. Bu bölüm sistemin hangi birimlerle ve hangi sırayla görev yaptığının genel anlatımıdır; konuşlanma talimatı ya da konum bilgisi içermez.

Strela-1 Nasıl Çalışır?

Strela-1'in çalışması dört aşamadan oluşur: hedefin görülmesi veya bildirilmesi, nişan alınması ve başlığın kilitlenmesi, füzenin fırlatılması, güdümlü uçuş ve patlama. İlk iki aşama mürettebatın optik nişangâhla yaptığı iştir; üçüncüsü ve dördüncüsü füzenin kendi başına yürüttüğü kısımdır. Füze atıştan sonra yönlendirme istemez.

Nişancı hedefi optik nişangâhla alır, ilk füzeye (beş saniye sonra ikinciye) güç verir ve konteyner kapaklarını açar. Başlık hedefi yakaladığında sesli bir ton duyulur; nişancı hedefin etkili zarfa girdiğine karar verip ateşleme düğmesine basar. Rus başvuru sitesi sistemin tepki süresini 8,5 saniye olarak veriyor (tek kaynak).

Fırlatma sırasında füze, kutudan küçük bir itici yük ile dışarı atılır ve arkasından bir tel çeker. Ana motor yalnızca birkaç metre sonra, telin ucuna gelindiğinde ateşlenir; böylece füzenin arka kanatçıklarındaki küçük dönen çarklar (rolleron) tel sayesinde önceden döndürülmüş olur ve füze dönmeden uçar. Uçuşta başlık hedefi izler ve füze oranlı yaklaşma ile hedefe yönelir.

Patlama iki yoldan olur: doğrudan çarpmada temas ve manyetik sigorta, ıskalamada ise yedek optik yakınlık sigortası harp başlığını ateşler. Her hedefe genellikle iki füze atılır; bu ikili atış vuruş olasılığını artırmak içindir ve Army Recognition tarafından yaklaşık beş saniye arayla uygulanır diye anlatılıyor.

Strela-1 ile SA-9 Gaskin Adı Arasındaki İlişki Nedir?

Strela-1 ile SA-9 Gaskin aynı sistemin iki adıdır. Strela-1 Sovyetler Birliği'nin kullandığı resmî addır; SA-9 ise ABD Savunma Bakanlığı'nın, Gaskin ise NATO'nun verdiği sınıflandırma ve rapor adıdır. Üç ayrı sistem söz konusu değildir; yalnızca farklı kurumlar aynı araca farklı etiketler vermiştir.

"SA" harfleri yüzeyden havaya füzeyi (surface-to-air) gösterir; numara, Batı istihbaratının sistemi hangi sırayla tanıdığına göre verilmiştir ve sistemin Sovyet geliştirme sırasını yansıtmaz. Sürümler de ayrı kodlanır: 9M31 füzeli sistem SA-9A "Gaskin Mod 0", 1970'te hizmete giren 9M31M füzeli sürüm SA-9B "Gaskin Mod 1" olarak geçer.

Sovyet indeksleri de birbirinden ayrılır. Sistemin tamamı 9K31, atış aracı 9A31, füze 9M31, atış rampası 9P31 koduyla anılır. İsimlerin sık karıştırıldığı yer, Strela adını taşıyan diğer sistemlerdir. Aşağıdaki tablo bu karışıklığı gidermek için hazırlandı.

Sovyet adıNATO adıTür
9K32 Strela-2SA-7 GrailOmuzdan atılan füze
9K31 Strela-1SA-9 GaskinBRDM-2 üstü kısa menzilli sistem
9K34 Strela-3SA-14 GremlinOmuzdan atılan füze
9K35 Strela-10SA-13 GopherPaletli şasi üstü kısa menzilli sistem
9K33 OsaSA-8 GeckoRadar komutalı, bağımsız kısa menzilli sistem (Strela ailesinden değil)

Strela-1 Hangi Taşıyıcı Araca Monte Edilir?

Strela-1, Sovyet BRDM-2 amfibi zırhlı keşif aracının yeniden tasarlanmış şasisi üzerine monte edilir. Standart kule ve karınaltı yardımcı tekerlekler çıkarılmış, yerine dört füze kutusu taşıyan yeni bir kule konmuştur. Araç yaklaşık 7 ton ağırlığındadır ve üç kişilik mürettebatla çalışır. Gövdenin yapısı bu nedenle yüzmeye uygundur.

Sakin ve sığ bir nehri geçen, kulesinde füze kutuları bulunan tekerlekli amfibi zırhlı aracın temsili görseli
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Aracın boyu 5,8 m, genişliği 2,4 m, seyir hâlindeki yüksekliği 2,3 m'dir. Zırh kalınlığı 5-14 mm arasındadır. Motor, 3.400 devirde 140 beygir üreten GAZ-41 tipi V8 benzinli bir ünitedir; araç karada saatte 100 kilometreye, suda saatte 10 kilometreye çıkar ve 750 km'ye kadar menzile sahiptir. Yer açıklığı 0,43 m'dir.

Gövdede merkezî lastik basıncı ayar sistemi, sürücü ve komutan için kızılötesi görüş cihazları, periskoplar ve aşırı basınçlı NBC koruması bulunur. Bunlar Wikipedia ve Army Recognition'da aynı biçimde yazıyor. Romanya'da ise sistem TABC-79 adlı yerli bir şasiye taşındı; bu araç dizel motorlu ve yaklaşık 700 km menzillidir. Hızı bir kaynakta 80, başkasında 90 km/sa olarak verilir.

Strela-1'i Kim Üretti?

Strela-1'in tasarımı, bugün Moskova merkezli KB Tochmash adını taşıyan OKB-16 tasarım bürosunda yapıldı; sistemin ve füzenin baş tasarımcısı A. E. Nudelman olarak geçiyor. Seri üretim iki fabrikaya dağılmıştı: atış araçları Saratov'da, füzeler Kovrov'da üretildi. Romanya'daki TABC-79 şasisinin üreticisi ROMARM olarak geçer; CA-95'in füze kısmını hangi tesisin yaptığı kaynaklarda net yazılmıyor.

Güdüm başlığı ayrı bir kuruluşun işiydi: TsKB-589, daha sonra "Geofizika" adını alan merkezî tasarım bürosu. Başlığın baş tasarımcısı olarak V. A. Khrustalev, başlık çalışmalarının yürütücüsü olarak D. M. Khorol anılıyor. Bu bilgiler Rus başvuru sitesinden alınmıştır ve tek kaynaktır; kişi adlarını başka bir kaynakla doğrulayamadım.

OKB-16'nın bugünkü biçimi olan KB Tochmash'ın Strela-1'e hâlâ destek verip vermediği açık kaynaklarda yazmıyor. Romanya'daki CA-95M modernizasyonunu hangi kuruluşun yürüttüğü de kaynaklarda ayrıntılı belirtilmiyor.

Strela-1 Hâlâ Kullanılıyor mu?

Evet, ama çok sınırlı ölçüde. Romanya'nın CA-95'i, Cezayir, Angola, Moritanya, Sırbistan, Küba ve Hırvatistan'ın sistemleri güncel listelerde yer alıyor. Rusya'nın elinde Strela-1 ile Strela-10 toplamı 40 adet görünüyor. Ansiklopedik liste, bazı güncel kullanıcıların aslında eski kullanıcı olabileceği uyarısını taşıyor. Resmî ve güncel bir sayım yayımlanmış değildir.

Akşam ışığında geniş bir depo hangarının yanında park etmiş, boyası solmuş eski bir tekerlekli zırhlı araç ve katlanmış füze kutularının temsili görseli
Temsili görsel (yapay zeka ile üretilmiştir). Belirli bir sistemi birebir göstermez.

Bazı durumlar belirsiz. Suriye'de Esad yönetiminin düşüşünden önce kaç sistemin hizmette olduğu bilinmiyor (IISS 2024 bunu belirtmiyor), şimdi ne kadarının kaldığı da bilinmiyor. Irak'taki tüm sistemler 2003'ten sonra imha edildi ya da hurdaya çıkarıldı. Libya'nın envanteri, 2011 iç savaşı öncesinde sayısı belirtilmeyen bir miktardı.

Romanya'nın modernize CA-95M'si 40-48 arası adetle hizmette; bu, sistemin en aktif sürdürülen kolu sayılıyor. Mart 2025'te paylaşılan fotoğraflar bir CA-95'in Ukrayna'da bulunduğunu gösteriyor; bir devir olduğuna dair resmî onay yoktur. Rusya'da Strela-1'in yerine, aynı sınıftaki Strela-10 geçmiştir ve ilk sistem için üretimin ne zaman bittiği belirtilmemiştir.

Strela-1 ile Strela-10 Arasındaki Fark Nedir?

Strela-10, Strela-1'in halefi olarak 1970'lerde hizmete giren, aynı sınıftaki ancak paletli şasiye oturan daha yetenekli bir sistemdir. Strela-1 tekerlekli BRDM-2 üzerindeyken Strela-10, değiştirilmiş MT-LB üzerinde yer alır; yedek füzesi vardır ve füzesi daha uzun menzillidir. Strela-10'un fırlatıcısı, Strela-1'in 9M31M füzesini de atabilecek biçimde tasarlandı.

ÖlçütStrela-1 (9K31)Strela-10 (9K35)
Geliştirme başlangıcı25 Ağustos 196024 Temmuz 1969
Hizmete giriş1968 (9M31M: 1970)16 Mayıs 1976
ŞasiBRDM-2, tekerlekli, amfibiDeğiştirilmiş MT-LB, paletli
Hazır füze / yedek füze4 / genellikle yok4 / araç içinde 8
Füze9M31, 9M31M9M37, ardından 9M37M ve 9M333
Menzil0,5-4,2 km0,8-5 km
İrtifa30 m - 3,5 km10 m - 3,5 km
BaşlıkFotokontrastİki kipli fotokontrast ve kızılötesi; 9M333'te üçüncü kanal
Yardımcı sensörPasif tespit anteni (bazı araçlarda)Yalnızca mesafe ölçen radar ve pasif tespit (sürüme göre)

Strela-10'un Strela-1'e göre en belirgin üstünlüğü yedek füzesi ve üç dakika süren yeniden yükleme süresidir (Strela-1'de yaklaşık beş dakika). Sonraki sürümler (10M, 10M2, 10M3, 10M4) ile daha ağır harp başlığı, lazer yakınlık sigortası ve üç kanallı başlık getiren 9M333 füzesi gelişti. Strela-10'un ayrıntıları kendi maddesinde ele alınıyor; burada yalnızca iki sistemin sınıf içindeki ilişkisi gösterildi.

Strela-1'in Rakipleri Nelerdir?

Strela-1'in aynı dönemdeki muadilleri, alay ya da tugay düzeyinde alçak irtifa koruması sağlayan araç üstü sistemlerdir: Sovyet 9K33 Osa, Amerikan M48 Chaparral ve İngiliz Rapier. Hangisinin "daha iyi" olduğu, hangi ölçüte bakıldığına bağlıdır; çünkü her biri farklı bir güdüm anlayışına ve farklı bir tehdit senaryosuna göre tasarlandı.

SistemÜlkeHizmete girişGüdümMenzil
Strela-1SSCB1968Pasif fotokontrast kızılötesi0,5-4,2 km
9K33 Osa (SA-8)SSCB1971Radar tespit ve radyo komutası12 km (SA-8A)
M48 ChaparralABD1969Kızılötesi (Sidewinder tabanlı)Bu yazıda doğrulanmadı
RapierBirleşik Krallık1971Optik izleme, komut güdüm0,4-8,2 km (ansiklopedi)

Strela-10 (SA-13)

Halef sistem aynı ailenin ileri sürümüdür ve 29. başlıkta ayrıntılı karşılaştırılmıştır. Rolü, Strela-1'in yerini almaktı; rakipten çok devamdır.

9K33 Osa (SA-8 Gecko)

Osa, 1960'ta geliştirmesi başlayıp 1971-72'de hizmete giren, kendi radarını taşıyan bağımsız bir sistemdir. İlk sürümü dört açık füzeyle donatıldı ve SA-8A için en yüksek menzil 12 km civarındadır. Ağırlığı yaklaşık 17,5 tondur; yani Strela-1'in yaklaşık 2,5 katıdır. Radar kullandığı için görüş koşullarına Strela-1 kadar bağımlı değildir; buna karşılık kendi radar yayınını yapar.

M48 Chaparral

M113 şasisi üzerindeki bu sistem, Sidewinder havadan havaya füzesinin yerden atılan türevini kullanır; ABD ordusunda 1969'dan 1998'e kadar hizmet verdi. İlk sürümler hedefin yalnızca arkasından etkili olurken, 1974'te MIM-72C ile gelen yeni başlık her yönden kilitlenme yeteneği getirdi. Strela-1'in fotokontrast çözümü ile Chaparral'ın sıcak gövde araması aynı sorunu iki farklı yoldan çözmeye çalışır.

Rapier

İngiliz Rapier, 1971'de hizmete girdi ve Bofors 40 mm toplarıyla Thunderbird füzesinin yerini aldı. Füzeyi manuel optik takip ile gözden güdür: operatör hedefi ve füzeyi aynı görüş hattında tutar. Bu yöntem soğuk hedeflere de etkilidir ancak operatör becerisi ister. Rapier'in füzesi 45 kg ve Mach 3 hıza sahip olarak verilir.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız