Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında savunma ve güvenlik alanındaki ortaklığı ileri bir seviyeye taşıyan üçlü mutabakat resmen imzalandı. Kamuoyunda 'Mekke Anlaşması' olarak bilinen bu tarihi belgeye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman ile Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif imzalarını attı. Törenin 7 Ağustos 2026 tarihinde Mekke'deki Es-Safa Sarayı'nda yapıldığı açıklandı.
Bir ülkeye yönelik saldırı üçünü de kapsayacak
Anlaşmanın en dikkat çekici maddesi, taraflardan herhangi birine yönelik gerçekleştirilecek bir silahlı saldırının, diğer iki ülkeye de yapılmış sayılması yönünde. Bu yaklaşım, klasik kolektif güvenlik anlayışının bölgesel bir versiyonu olarak değerlendiriliyor.
İletişim Başkanlığı'nın yaptığı resmi duyuruda, düzenlemenin amacının her türlü dışsal tehdide karşı üç ülkenin ortak caydırıcılığını artırmak olduğu vurgulandı. Açıklamada, savunma alanındaki iş birliğinin tüm bileşenleriyle geliştirileceğine de yer verildi.
Pakistan Dışişleri Bakanlığı tarafından paylaşılan mesajda ise anlaşmanın, üç devletin bölgesel ve küresel ölçekte barış ile istikrara olan bağlılığının bir göstergesi olduğu ifade edildi. Bakanlık, güvenlik iş birliğinin askeri boyutunun yanı sıra stratejik koordinasyonu da içereceğini belirtti.
Üç lider Es-Safa Sarayı'nda buluştu
Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Şerif, Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdülaziz Âl Suud'un daveti üzerine ülkeye resmi bir ziyaret gerçekleştirdi. Ziyaret kapsamında liderler, Mekke'deki Es-Safa Sarayı'nda Veliaht Prens Muhammed bin Selman tarafından kabul edildi.
Üçlü zirvede sadece savunma anlaşmasının detayları değil, aynı zamanda ikili ve üçlü ilişkilerin genel çerçevesi de masaya yatırıldı. Bölgesel güvenlik gelişmeleri, ortak tehdit değerlendirmeleri ve gelecekteki iş birliği alanları da görüşmelerin ana başlıkları arasında yer aldı.
Zirvenin, üç ülke arasındaki diplomatik temasların yoğunlaştığı bir döneme denk gelmesi de dikkat çekti. Taraflar arasındaki üst düzey görüşme trafiğinin son aylarda arttığı biliniyor.
Anlaşmanın arka planında yaklaşık bir yıllık süreç var
Mekke Anlaşması'na giden yol aslında oldukça uzun sürdü. Üç ülke arasında ortak bir savunma çatısı oluşturulmasına yönelik temaslar ilk kez Ocak 2026'da kamuoyu ile paylaşılmıştı. O tarihten bu yana yürütülen müzakereler, nihayet resmi bir metinle sonuçlandı.
Sürecin temelinde, Suudi Arabistan ile Pakistan arasında 17 Eylül 2025'te imzalanan 'Stratejik Karşılıklı Savunma Anlaşması' bulunuyor. İki ülke arasındaki bu ilk düzenleme de benzer şekilde, taraflardan birine yapılacak saldırının diğerine yönelik bir saldırı olarak kabul edilmesini öngörüyordu.
Mekke'de imzalanan yeni metinle birlikte Türkiye de bu savunma mekanizmasının resmi bir parçası haline geldi. Böylece ikili düzeyde başlayan güvenlik iş birliği, üç ülkeyi kapsayan daha geniş bir yapıya dönüştü.
Savunma sanayii iş birliğinin köklü geçmişi
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki askeri ve savunma sanayii ilişkilerinin geçmişi yıllar öncesine uzanıyor. Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki temaslar özellikle son dönemde ortak üretim, teknoloji paylaşımı ve yerli tedarik zincirinin güçlendirilmesi üzerinden şekilleniyor.
ROKETSAN, Şubat 2026'da Suudi Arabistan Yatırım Bakanlığı ve Askeri Sanayiler Genel Otoritesi ile savunma ve havacılık yatırımlarının geliştirilmesine dair bir mutabakat zaptına imza attı. Aynı dönemde ASELSAN, World Defense Show fuarı sırasında Suudi Savunma Bakanlığı ile iş birliğinin derinleştirilmesine yönelik bir sözleşme imzaladı.
TUSAŞ ile Suudi taraflar arasında GÖKBEY helikopterinin ülke içinde ortak üretimine dair mutabakata varılırken, KAAN savaş uçağının doğrudan tedariki veya yerel üretimi seçenekleri de görüşmelerin gündeminde yer aldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın son Suudi Arabistan ziyaretinde, Riyad yönetiminin KAAN programına dahil olma ihtimalinin de ele alındığı öğrenildi.
Pakistan ile deniz ve hava projelerinde ortaklık
Türkiye ile Pakistan arasındaki savunma iş birliğinin en somut örneklerinden biri Pakistan MİLGEM Programı oldu. Mayıs 2022'de imzalanan sözleşme kapsamında Pakistan Donanması için dört korvetin inşasına Türkiye ve Pakistan tersanelerinde başlandı. Programın ilk gemisi PNS BABUR, geçtiğimiz süreçte Pakistan Donanmasına teslim edilmişti.
ASELSAN tarafından Pakistan'ın AGOSTA 90B sınıfı denizaltıları için geliştirilen ZARGANA Torpido Karşı Tedbir Sistemi'nin fabrika kabul testleri Ocak 2022'de tamamlanmıştı. Şubat 2024'te ise iki ülke hava kuvvetleri arasında havadan havaya füze teknolojisi paylaşımına ilişkin program yeniden değerlendirildi.
Pakistan Hava Kuvvetleri envanterinde Türk yapımı Bayraktar AKINCI ve Bayraktar TB2 insansız hava araçlarının bulunması da iki ülke arasındaki teknoloji transferinin somut göstergelerinden biri olarak gösteriliyor. Suudi Arabistan ile Pakistan arasında da askeri eğitim ve teknik destek konusunda uzun soluklu bir ilişki bulunuyor.
