HÜRKUŞ, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii'nin (TUSAŞ) tasarlayıp ürettiği, tek motorlu, pervaneli ve iki kişilik bir temel eğitim uçağıdır; silahlandırılabilen sürümü hafif taarruz ve yakın hava desteği için de önerilir. Adını, kendi imkânlarıyla uçak yapan havacılık öncüsü Vecihi Hürkuş'tan alır. Aşağıdaki bölümler uçağın tarihini, sürümlerini, teknik verilerini, teslimat planını, kullanıcılarını ve Kasım 2026'daki durumunu anlatır.

HÜRKUŞ Nedir?
HÜRKUŞ, Türk pilot adaylarının ilk askerî uçuş eğitimini almaları için geliştirilmiş yerli bir turboprop uçaktır. Son nesil sürümü HÜRKUŞ-II, 9 Eylül 2026'da askerî tip sertifikası aldı ve 28 Eylül 2026'da Hava Kuvvetleri'ne ilk iki uçağıyla teslim edildi. Azerbaycan da 14 HÜRKUŞ-II sipariş etti.
Turboprop, yakıtın bir gaz türbininde yakılıp bu türbinin pervaneyi döndürdüğü motor düzenidir. Saf jet motoruna göre yakıt ve bakım maliyeti düşüktür, kalkış ve inişte hız yavaş olduğu için öğrenci pilota tepki vermek için daha çok zaman tanır. Bu nedenle dünyanın birçok hava kuvveti pilot eğitimine pervaneli bir uçakla başlar, ardından jet eğitim uçağına geçirir.
Uçağın iki ayrı kullanım hedefi vardır. Birincisi temel eğitimdir: Hava Kuvvetleri'nin pilot yetiştirme zincirinin ilk basamağı olarak kullanılır. İkincisi hafif taarruzdur: HÜRKUŞ-C adlı silahlı sürüm, kanat altı ve gövde altı istasyonlarıyla yakın hava desteği görevi için tanıtılmıştır. Türk Hava Kuvvetleri için açıklanan HÜRKUŞ-II programının amacı ise pilot eğitimidir; silahlı kullanım Hava Kuvvetleri programının resmî gerekçesi olarak yer almamaktadır.
Kim Geliştiriyor ve Programı Kim Yönetiyor?
HÜRKUŞ'u TUSAŞ ana yüklenici olarak geliştirir ve üretir; programı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) koordine eder, müşteri ve kullanıcı Hava Kuvvetleri Komutanlığı'dır. Askerî tip sertifikasyon da SSB ile Hava Kuvvetleri uzmanlarından oluşan bir kurul tarafından onaylandı. Şirketin tarihçesi, sahipleri ve diğer ürünleri için TUSAŞ başlığına bakılabilir.
Programın üç taraflı yapısı şöyle işler. SSB sözleşmeyi imzalar, kalite ve test süreçlerini yürütür, kabul faaliyetini kendisi yönetir. TUSAŞ tasarımı, entegrasyonu, üretimi ve uçuş testlerini üstlenir. Hava Kuvvetleri Komutanlığı gereksinimi belirler ve uçağı teslim alır. Teslimat töreninde SSB Başkanı Haluk Görgün, Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Rafet Dalkıran, TUSAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Cihad Vardan ve Genel Müdür Mehmet Demiroğlu yer aldı.
Görgün, proje başladığında görev alan mühendislerin yaş ortalamasının 28 olduğunu, bu ekibin sonradan HÜRJET ve KAAN'a taşınan tasarım, test ve entegrasyon birikimini oluşturduğunu söyledi. Programın ayrıntılarının büyük bölümü, TUSAŞ'ın şirket yayını GÖKVATAN dergisinin 146. sayısında yayımlanmıştır.
Program Tarihçesi ve Zaman Çizelgesi
HÜRKUŞ'un geliştirme çalışması 2000'lerin ortasında başladı ve yaklaşık yirmi yıl sürdü; ilk uçuş 29 Ağustos 2013'te yapıldı, sivil tip sertifikası 2016'da alındı. Askerî sürüm olan HÜRKUŞ-II ise 2021 sözleşme değişikliğiyle başladı, 30 Aralık 2024'te ilk uçuşunu yaptı ve 2026 Eylül'ünde Hava Kuvvetleri envanterine girdi.
Tarihçeyi iki döneme ayırmak yararlıdır. İlk dönem, 2006-2018 arasında sivil sertifikalı HÜRKUŞ-A ile Hava Kuvvetleri için tasarlanan HÜRKUŞ-B ve silahlı HÜRKUŞ-C'nin ortaya çıktığı dönemdir. İkinci dönem, 2021'den sonra hafifletilmiş, aviyoniği yenilenmiş ve askerî tip sertifikasyonla ilerleyen HÜRKUŞ-II'nin dönemidir. Teslimat hedefleri bu süreçte değişmiştir: 2017 tarihli bir haberde ilk teslimat için 2018 anılırken, ansiklopedik bir derlemede 2025 yazılıdır; fiilî ilk teslimat 28 Eylül 2026'da yapıldı.
| Tarih | Olay |
|---|---|
| Mart 2006 | SSB ile TUSAŞ arasında geliştirme sözleşmesi imzalandı; hedef, Avrupa sivil havacılık standardı CS-23 sertifikasyonuydu (ansiklopedik derleme). |
| 27 Haziran 2012 | Prototip Kahramankazan'da tanıtıldı (ansiklopedik derleme). |
| 29 Ağustos 2013 | İlk uçuş; TUSAŞ'ın kendi paylaşımına göre uçuş Ankara Akıncı'da yapıldı. |
| 26 Eylül 2013 | Savunma Sanayii İcra Komitesi, Hava Kuvvetleri için 15 uçaklık sözleşme görüşmelerine başlanmasına karar verdi. |
| 26 Aralık 2013 | HÜRKUŞ-B sözleşmesi imzalandı (15 uçak). |
| 11 Temmuz 2016 | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nden tip sertifikası alındı; aynı gün Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) sertifikayı geçerli kıldı. |
| 2017 | HÜRKUŞ-C, Karapınar'da Roketsan yapımı UMTAS füzesiyle ilk atışını yaptı. |
| 3 Mayıs 2021 | SSB ile sözleşme değişikliği; yeni nesil temel eğitim uçağının (HÜRKUŞ-II) tasarım ve üretim faaliyetleri başladı. |
| Kasım 2021 - 2022 | Nijer'in HÜRKUŞ-C aldığı duyuruldu; Nijer için 2, Çad için 3 uçaklık sözleşmeler 2022'de anıldı. |
| 30 Aralık 2024 | HÜRKUŞ-II ilk uçuşunu Akıncı'da yaptı; uçuş yaklaşık 20 dakika sürdü. |
| 9 Eylül 2026 | HÜRKUŞ-II askerî tip sertifikası onaylandı; 11 Eylül'de törenle ilan edildi. |
| 28 Eylül 2026 | İlk iki HÜRKUŞ-II Hava Kuvvetleri'ne teslim edildi. |
| 30 Eylül 2026 | Azerbaycan ile 14 HÜRKUŞ-II sözleşmesi, ADEX 2026'da duyuruldu. |
| 4 Kasım 2026 | Hava Kuvvetleri envanterindeki HÜRKUŞ sayısı 4'e yükseldi. |
Veri notu: 2006 ve 2012 satırları ikincil, ansiklopedik derlemelere dayanır. Bir yayın ilk uçuşu 28 Haziran 2013 olarak yazmıştır; TUSAŞ'ın ilk uçuş yıldönümü paylaşımında tarih 29 Ağustos 2013'tür ve tabloda o kullanılmıştır. Nijer ve Çad sözleşmelerinin tarihleri haber kaynaklarında yıl düzeyinde verilir. 2021 satırı iki ayrı yayına dayanır; ilk uçuş tarihini bir derleme ve bir haber sitesi 30 Aralık 2024 olarak yazar.
HÜRKUŞ-A, B, C ve II Sürümleri Arasındaki Farklar
HÜRKUŞ ailesinde dört ad geçer. A sivil sertifikalı temel sürümdür, B Hava Kuvvetleri için askerî eğitim sürümüdür, C silahlı hafif taarruz ve keşif sürümüdür. HÜRKUŞ-II ise bunların yerini alacak, ağırlığı azaltılmış, aviyoniği yenilenmiş ve kendi askerî sertifikasını almış yeni nesil uçaktır.
| Sürüm | Rolü | Ayırt edici özellik | Durum (Kasım 2026) |
|---|---|---|---|
| HÜRKUŞ-A | Sivil sertifikalı temel eğitim ve akrobasi | 2016'da SHGM tip sertifikası; EASA geçerli kıldı | Sivil sertifikası alınmış sürüm. |
| HÜRKUŞ-B | Askerî temel eğitim | Askerî aviyonik donanım; 2013'te 15 uçaklık sözleşme | Ailenin ilk askerî sürümü; Nijer'e giden uçakların B mi C mi olduğu kaynaklarda farklı. |
| HÜRKUŞ-C | Hafif taarruz, silahlı keşif, yakın hava desteği | Kanat altı ve gövde altı silah istasyonları; kendini koruma ve elektro-optik donanım | Nijer ve Çad'a satıldı; Libya için sipariş duyuruldu. |
| HÜRKUŞ-II | Askerî temel eğitim; ikincil olarak hafif taarruz | Hafifletilmiş gövde, yeni aerodinamik form, yerli aviyonik, ayrı askerî tip sertifikası | Hava Kuvvetleri'ne teslim ediliyor; Azerbaycan siparişi var. |
HÜRKUŞ-II, eski sürümün bir yazılım güncellemesi değildir; ayrı bir geliştirme ve sertifikasyon sürecinden geçmiştir. TUSAŞ'ın kamuya açık anlatımına göre değişiklikler şunlardır: yapısal ağırlığın azaltılması, yeni gövde kaplaması, yeniden biçimlendirilen sırt kanatçığı ve kanat uçları, kanat uçlarına gömülü ışıklar, motor kayıplarını azaltmaya dönük yeni hava alığı ve egzoz geometrisi.
Ağırlık farkı için bir ansiklopedik derleme, yeni sürümün öncekine göre yaklaşık 450-500 kg daha hafif olduğunu yazar; bu rakam üreticinin resmî teknik belgesinde görülmemiştir ve tek derlemeye dayanır. Yeni nesil kokpit ve aviyonik donanımın ayrıntıları aşağıdaki teknik bölümdedir.
Teknik Özellikler
HÜRKUŞ-II, Pratt & Whitney Canada yapımı yaklaşık 1.600 beygir gücünde bir turboprop motorla uçar; 30.000 fit servis tavanına ve 320 KCAS azami hıza ulaştığı TUSAŞ'ın yayınında geçer. Kokpitte dijital göstergeler, gece görüş uyumlu donanım ve yeni fırlatma koltukları bulunur. Boyut ve ağırlık verileri HÜRKUŞ-II için resmî olarak yayımlanmamıştır.
| Özellik | HÜRKUŞ-II (TUSAŞ yayınları) | İlk nesil HÜRKUŞ (ansiklopedik derleme) |
|---|---|---|
| Mürettebat | İki kişi, arka arkaya (tandem) oturma | Bir pilot ve bir yolcu (öğrenci) kapasitesi |
| Motor | Pratt & Whitney Canada turboprop, yaklaşık 1.600 beygir gücü | PT6A-68T, 1.200 kW (1.600 shp); beş kanatlı Hartzell pervane |
| Azami hız | 320 KCAS | 574 km/sa |
| Servis tavanı | 30.000 fit | 10.577 m (yaklaşık 34.700 fit) |
| Uzunluk / kanat açıklığı | Resmî olarak açıklanmadı | 11,17 m / 9,96 m |
| Menzil ve dayanıklılık | Resmî olarak açıklanmadı | 1.478 km; 4,25 saat (15.000 fitte) |
| Yük faktörü sınırı | Resmî olarak açıklanmadı | +7 / -3,5 g |
| Silah yükü (C sürümü) | HÜRKUŞ-II için ayrıntı açıklanmadı | HÜRKUŞ-C için 1.500 kg'a kadar faydalı yük |

Veri notu: İkinci sütun ilk nesil HÜRKUŞ içindir ve HÜRKUŞ-II ile karıştırılmamalıdır. Servis tavanı için kaynaklar farklı yazıyor: TUSAŞ'ın yeni nesil için yayımladığı değer 30.000 fit, derlemedeki ilk nesil değeri yaklaşık 34.700 fit, başka bir yayında ise 39.270 fit geçer. Aynı yayındaki kanat açıklığı (10,8 m), azami kalkış ağırlığı (yaklaşık 3,3 ton) ve menzil (1.190 km) değerleri üreticinin belgesiyle doğrulanamadığı için tabloya alınmadı. HÜRKUŞ-C'nin silah istasyonu sayısı erken tanıtımlarda 5, sonraki pazarlama tanıtımlarında 7 olarak geçer.
Kokpit tarafında TUSAŞ ve SSB'nin açıklamaları ortaktır: dijital çok işlevli göstergeler, gece görüş gözlüğü uyumlu aydınlatma, yeni nesil uçuş yönetim sistemi ve gelişmiş fırlatma koltukları. Görgün, kokpit ve aviyonik mimarisinin HÜRJET ve KAAN ile bütünlük içinde tasarlandığını, pilotların bu uçaklara geçtiklerinde yabancı bir mimari yerine tanıdıkları yapının gelişmiş sürümünü göreceklerini söyledi. HÜRKUŞ ailesi için ayrıca uçak içinde oksijen üretim sistemi ve yüksek oturma konumuyla geniş pilot görüşü anlatılır.
Yerli Alt Sistemler ve Yerlilik Oranı
Görgün, teslimat töreninde HÜRKUŞ'un "yüzde 80'lere yaklaşan" bir yerlilik oranıyla üretildiğini söyledi; bu oran yetkili beyanıdır ve bağımsız doğrulaması yoktur. Motor Kanada yapımıdır; aviyonik sistemler, iklimlendirme, video kayıt ve yedek uçuş göstergeleri ise Türk firmalarından gelir. Bu bölümde alt sistem sağlayıcıları ve açıklanan sınırlar yer alır.
| Alt sistem | Sağlayıcı |
|---|---|
| Aviyonik sistemler | ASELSAN |
| İklimlendirme çözümü | TASECS |
| Dijital video kayıt sistemi | HAVELSAN |
| Yedek uçuş enstrümanları | KAREL |
| Uçuş ve kontrol sistemleri desteği | TUSAŞ, ANDAR ve TAAC |
| Turboprop motor | Pratt & Whitney Canada (yabancı) |
Alt sistem listesi, SSB Başkanı'nın 4 Kasım 2026 tarihli paylaşımına dayanan bir haberden alınmıştır; listenin tam olup olmadığı belli değildir. Yüzde 80 oranının neyi kapsadığı da açıklanmamıştır. Motor, pervane ve fırlatma koltuğu gibi büyük kalemlerin yabancı kaynaklı olup olmadığı resmî açıklamalarda ayrıca sayılmamış, yalnızca motor için Kanada markası belirtilmiştir.
Motorun yabancı olması ihracatta da önem taşır; başka ülkelerden alınan motorlarda ihracat izni konusu olabilir. HÜRKUŞ'un Nijer, Çad ve Azerbaycan satışlarında motor kaynaklı bir engelin yaşandığına dair açık kaynakta bir haber bulunmadı. Görgün, ihracat sözleşmelerinde uçakla birlikte üstündeki millî sistemlerin de satıldığını belirtti.
Test ve Sertifikasyon Süreci
HÜRKUŞ-II'nin askerî tip sertifikası 9 Eylül 2026'da SSB ve Hava Kuvvetleri uzmanlarından oluşan Sertifikasyon Kurulu'nca onaylandı. Süreçte 12 mühendislik disiplininde 1.790 teknik gereksinim doğrulandı ve 153 sertifikasyon denemesi tamamlandı. SSB, bunu Türkiye'de yerli imkânlarla verilen ilk askerî tip sertifikası olarak tanımlıyor.
| Gösterge | Değer |
|---|---|
| Mühendislik disiplini | 12 |
| Doğrulanan teknik gereksinim | 1.790 |
| İncelenen kanıt dokümanı | 950 |
| Sertifikasyon denemesi | 153 (38 laboratuvar, 71 yer, 44 uçuş) |
| Test noktası / uçuş | 2.256 test noktası için yaklaşık 300 sorti |
| Toplam yer, laboratuvar ve uçuş testi | Yaklaşık 23.000 saat (Görgün) |
| Sertifikanın onay / ilan tarihi | 9 Eylül 2026 / 11 Eylül 2026 |
Kabul faaliyetleri sırasında uçak, TUSAŞ tesislerinde yapısal entegrasyon, uçuş yeteneği ve aviyonik donanım gibi başlıklarda yaklaşık üç hafta incelendi. Görgün ile Dalkıran, kabulden önce uçağın son test uçuşlarından birine bizzat katıldı; kaynaklar bu uçuşu 15 ya da 16 Eylül olarak yazıyor, Görgün ise törende "yaklaşık iki hafta önce" dedi. Millî Savunma Bakanlığı Sözcüsü Tuğamiral Zeki Aktürk 24 Eylül'de kabul faaliyetini duyurdu.
İlk nesil sürümün sertifikası ise sivil niteliktedir: 2016'da Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün "TT32" tip sertifikası ve aynı gün EASA'nın geçerli kılma belgesi alındı. TUSAŞ, bu süreçte EASA ve Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'ne iletilmek üzere 545 doküman hazırlandığını belirtiyor.
Hava Kuvvetleri'nde Eğitim Zincirindeki Yeri
HÜRKUŞ-II, Hava Kuvvetleri'nde pilot yetiştirmenin ilk basamağıdır. Planlanan zincir şöyledir: temel uçuş eğitimi HÜRKUŞ'ta, ileri jet eğitimi HÜRJET'te, ardından muharip uçak eğitimi KAAN ve F-16 için yapılır. Görgün, bu zincirin kokpit mimarisinin ortak bir mantıkla tasarlandığını, böylece pilotun yeni uçağa yabancı kalmayacağını belirtti.

İki platform görev bölümü olarak birbirini tamamlar. HÜRKUŞ-II temel ve başlangıç seviyesindeki eğitimi, HÜRJET ise ileri jet eğitimi ile hafif taarruz görevini üstlenir. Eğitim zincirinin devamında yer alan KAAN ve F-16 için bkz. ilgili sistemler. Pilotun ilk eğitimde gördüğü kokpit düzeninin sonraki uçaklarda tanıdık kalması, geçiş süresini ve eğitim maliyetini azaltmak için hedeflenir; bu beklenti SSB'nin açıklamasıdır, ölçülmüş bir sonuç henüz yayımlanmamıştır.
Hafif taarruz rolü ikincil kabul edilir. Görgün, uçağın temel eğitimin yanı sıra hafif taarruz ve yakın hava desteği görevlerini de yapabildiğini, bunun uluslararası pazarda ayırt edici olduğunu söyledi. Türk Hava Kuvvetleri için bu role dair bir silahlı sürüm veya silah yükü açıklaması yapılmamıştır; resmî program pilot eğitimi odaklıdır.
Üretim ve Teslimat Planı
Hava Kuvvetleri için 55 HÜRKUŞ-II planlanıyor ve tamamının 2028 sonuna kadar envantere girmesi hedefleniyor. İlk iki uçak 28 Eylül 2026'da teslim edildi, 4 Kasım 2026'ya kadar toplam dört uçak kabul edildi. 2026 sonuna kadar 12 uçağın teslimi öngörülüyor; bu rakamın kapsamı kaynaklarda farklı okunuyor.
| Dönem | Plan veya gerçekleşme | Kaynak türü |
|---|---|---|
| Başlangıç sözleşmesi (2013) | 15 uçak (HÜRKUŞ-B) | TUSAŞ paylaşımı |
| Genişleme | 15 uçaklık program, 40 ilave uçakla 55 uçağa çıkarıldı | SSB Başkanı, 28 Eylül 2026 |
| 28 Eylül 2026 | İlk iki uçak teslim edildi | Resmî tören |
| 22 Ekim 2026 | MSB, iki uçağın muayene ve kabulünün planlandığını açıkladı | MSB basın bilgilendirmesi |
| 4 Kasım 2026 | Envanterdeki sayı 4'e yükseldi | SSB Başkanı paylaşımı |
| Eylül-Aralık 2026 | 12 uçak hedefi | Görgün: toplam 12; TUSAŞ yayını: ilk iki uçağa ilave 12 |
| 2027 başlangıcından | Aylık 2 uçaklık teslimat hızı; HÜRKUŞ filoları | TUSAŞ GÖKVATAN dergisi; Görgün |
| 2028 sonu | 55 uçağın tamamı | SSB Başkanı |

2026 sonu hedefi iki kaynakta farklı okunuyor. Görgün'ün tören konuşması, yıl sonuna kadar toplam 12 uçağın teslimini anlatır. TUSAŞ'ın GÖKVATAN yayınına dayanan haberlerde ise ilk iki uçağa "ilave" 12 uçak yazılıdır; bu okumayla yıl sonu toplamı 14 olur. Kaynaklar farklı yazıyor. Görgün ayrıca 2026'da toplam 12-14 uçağın üretim bandından ineceğini ve bunların önemli bir bölümünün Azerbaycan'a gideceğini söyledi.
Bir başka kaynak çelişkisi 2027-2028 takvimindedir. Aylık iki uçaklık hız ve 2028 tamamlanma tarihi GÖKVATAN yayınında, "2027'de HÜRKUŞ filoları" ifadesi Görgün'ün konuşmasında geçer. İki ifade çelişmez, ancak Hava Kuvvetleri'ne gidecek ve Azerbaycan'a gidecek uçakların üretim bandında nasıl paylaşıldığına dair bir tablo açıklanmamıştır. Görgün, kurulan hatlarda dost ve müttefik ülkeler için eş zamanlı üretim yapılacağını söyledi.
Güncel Durum (Kasım 2026)
Kasım 2026'da HÜRKUŞ-II seri üretimde ve teslimattadır: Hava Kuvvetleri envanterinde 4 uçak vardır, Azerbaycan için 14 uçaklık sipariş imzalanmıştır ve ilk Azerbaycan teslimatı 2026 içinde bekleniyor. Azerbaycan'a ilk uçağın teslim edildiğini bildiren bir haber 22 Kasım 2026'ya kadar bulunamadı; bu nedenle teslimat takvimi henüz plan aşamasındadır.
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 8 Kasım 2026 | SSB'nin video paylaşımına göre iki yeni HÜRKUŞ-II, TUSAŞ'taki uğurlamanın ardından Çiğli'deki eğitim üssüne ulaştı (ayrıntılı bir haber bulunamadı). |
| 4 Kasım 2026 | İki HÜRKUŞ'un daha kabulü tamamlandı; Hava Kuvvetleri'ndeki sayı 4. |
| 22 Ekim 2026 | MSB, iki uçağın daha muayene ve kabulüne dair planı açıkladı. |
| Ekim 2026 | TUSAŞ Genel Müdürü, 2035 için 150'den fazla HÜRKUŞ üretim hedefini sundu. |
| 30 Eylül 2026 | Azerbaycan için 14 HÜRKUŞ-II sözleşmesi duyuruldu. |
| 28 Eylül 2026 | İlk iki uçak Hava Kuvvetleri'ne teslim edildi. |
| 11 Eylül 2026 | Askerî tip sertifikası törenle ilan edildi. |
2035 hedefi bir tedarik zinciri çalıştayındaki sunumdan aktarılmıştır; SSB'nin düzenlediği çalıştayda TUSAŞ Genel Müdürü Demiroğlu 150'den fazla KAAN, 200'den fazla HÜRJET ve 150'den fazla HÜRKUŞ hedefini anlattı. Bu bir üretim hedefidir, sipariş değildir. Hava Kuvvetleri için sözleşmeli sayı 55, Azerbaycan için 14'tür; aradaki farkın hangi alıcılarla kapanacağını kaynaklar belirtmiyor.
Veri notu: Bu bölüm 22 Kasım 2026'ya kadar yayımlanan kaynaklara göre yazılmıştır. Teslimat sayıları kısa aralıklarla değişir; güncel rakam için SSB ve TUSAŞ'ın resmî paylaşımlarına bakmak gerekir. Seri üretim ve teslimat takvimi önceki yıllarda birden çok kez farklı tarihlerle anılmıştır.
Kullanıcılar ve İhracat
HÜRKUŞ'un bilinen kullanıcıları Türk Hava Kuvvetleri, Nijer, Çad ve (sipariş aşamasında) Azerbaycan'dır; Libya için sipariş duyuruldu ancak teslimat doğrulanmadı. Kara Havacılığı veya Jandarma Genel Komutanlığı için HÜRKUŞ alımına dair açık kaynakta bir haber bulunmadı; bu iki kurum bugünkü kullanıcı listesinde yer almıyor.

Türk Hava Kuvvetleri
Hava Kuvvetleri'nin programı 55 HÜRKUŞ-II'yi kapsar; ilk dört uçak envantere girmiştir. Görgün, programın 15 uçakla başladığını söyledi; 2013'te 15 uçaklık HÜRKUŞ-B sözleşmesi imzalanmıştı ve 2021'de sözleşme yeni nesil uçak için değiştirilmişti. İki bilginin aynı sözleşme zincirinin halkaları olduğu kaynaklarda birlikte anlatılır, ancak bağı doğrudan kuran bir belge görülmedi. TUSAŞ ise 2024'te 15 uçağın üretiminin tamamlandığını yazmıştı; bu uçakların bir bölümünün ihraç edildiği savunma basınında geçer.
Azerbaycan
TUSAŞ ile Azerbaycan arasındaki sözleşme, ADEX 2026 fuarı sırasında Bakü'de duyuruldu; kaynaklar imza tarihini 30 Eylül veya 1 Ekim 2026 olarak veriyor. Sözleşme 14 HÜRKUŞ-II, eğitim yardımcıları ve lojistik destek paketini kapsıyor; ortak imalat, alt sistem üretimi ve bakım-onarım alanında sanayi iş birliği de anılıyor. TUSAŞ, bazı yapısal parçaların Azerbaycan'daki tesislerde üretilmesi için ilgili kurumlarla temas sürdürdüğünü bildirdi; bu henüz bir sözleşme değildir.
Görgün sözleşme paketinin toplam değerinin 500 milyon doları aştığını söyledi, ancak bu tutar HÜRKUŞ'a ait değildir. Paket, TUSAŞ ile HÜRKUŞ sözleşmesine ek olarak Baykar'ın Mızrak akıllı dolaşan mühimmat ve Antidot sistemleri, Roketsan'ın Barbaros Kıyı Savunma Sistemi ve ASELSAN'ın ALP-100 radarı için imzalanan mutabakat muhtırasını içeriyor. HÜRKUŞ'un tek başına değeri açıklanmadı.
Nijer, Çad ve Libya
Nijer, 2021 sonunda Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın telefon görüşmesinde HÜRKUŞ-C alacak ülke olarak anıldı. TUSAŞ'ın dönemin genel müdürü Temel Kotil, Temmuz 2022'de Nijer'e iki, Çad'a satış yapıldığını söyledi; bir başka yetkili Nijer için 2, Çad için 3 uçaklık sözleşme olduğunu belirtti. TUSAŞ, Çad Hava Kuvvetleri'ne 3 HÜRKUŞ ve 2 ANKA teslim ettiğini paylaştı; görseller 10 Temmuz 2023'te Çad Cumhurbaşkanı'nın hava üssü ziyaretinde gösterildi. Bir savunma yayını, Hava Kuvvetleri'nin izniyle 14 HÜRKUŞ'un ihraç edildiğini yazmıştır; bu sayı tek yayına dayanır ve doğrulanamadı. Libya ordusu ise 20 Mayıs 2022'de belirsiz sayıda HÜRKUŞ-C için siparişin kesinleştiğini açıkladı; adet, bedel ve teslimat takvimi açıklanmadı.
| Kullanıcı | Sürüm / adet | Durum | Not |
|---|---|---|---|
| Türk Hava Kuvvetleri | HÜRKUŞ-II; 55 planlı | 4 uçak envanterde (4 Kasım 2026) | 2028 sonu hedefi |
| Azerbaycan | HÜRKUŞ-II; 14 | Sözleşme imzalandı | İlk teslimat 2026 içinde bekleniyor |
| Nijer | HÜRKUŞ (B/C); 2 | Teslim edildiği bildirildi | Adet ve sürüm kaynaklara göre değişir |
| Çad | HÜRKUŞ-C; 3 | Teslim edildiği TUSAŞ paylaşımıyla bildirildi (2023) | ANKA ile birlikte |
| Libya | HÜRKUŞ-C; adet açıklanmadı | Sipariş Libya ordusunca duyuruldu (Mayıs 2022) | Teslimat doğrulanmadı |
Rakipleri ve Karşılaştırma
HÜRKUŞ'un rakipleri, pervaneli eğitim ve hafif taarruz sınıfındaki Embraer A-29 Super Tucano, Pilatus PC-21, Beechcraft T-6 Texan II ve KAI KT-1'dir. Bu uçaklar farklı görevlere göre tasarlandığı için "hangisi daha üstün" sorusu yerine ölçütlere bakmak gerekir: eğitim mi, hafif taarruz mu, motor gücü ne, kullanıcı sayısı kaç.
| Uçak | Üretici / ülke | Öne çıkan rol | Motor ailesi |
|---|---|---|---|
| HÜRKUŞ-II | TUSAŞ / Türkiye | Temel eğitim; ikincil hafif taarruz | PT6A sınıfı, yaklaşık 1.600 beygir |
| A-29 Super Tucano | Embraer / Brezilya | Hafif taarruz ve eğitim | PT6A-68 ailesi |
| PC-21 | Pilatus / İsviçre | Yüksek performanslı eğitim | PT6A-68B |
| T-6 Texan II | Beechcraft (Textron) / ABD | Temel ve ileri eğitim; çok sayıda üretim | PT6A-68 |
| KT-1 | KAI / Güney Kore | Temel eğitim | PT6A-62 |
Veri notu: Rakip uçakların motor ailesi bilgisi ikincil derlemelerden alınmıştır; bu tablo üreticilerin resmî veri sayfalarının yerini tutmaz. Güç, ağırlık ve menzil karşılaştırması için ortak ve doğrulanmış bir veri kümesi bulunmadığından tabloda sayısal performans değeri verilmemiştir. HÜRKUŞ-II için "dünya sınıfında" türü ifadeler yetkililerin beyanıdır; bağımsız bir karşılaştırma yayımlanmamıştır.
Pazar tarafında Görgün, temel eğitim uçağı alanında yüzlerce uçağı kapsayan bir ihtiyaç bulunduğunu söyledi. Bu sınıfta yerleşik üreticiler çok sayıda kullanıcıya sahiptir; HÜRKUŞ-II'nin ihracattaki ilk müşterisi Azerbaycan'dır. Türkiye'nin kendi pilot eğitim zincirinde HÜRKUŞ'u HÜRJET'le birleştirmesi, uçağın bir satış argümanı olarak öne sürdüğü avantajdır; bunun rakip paketlere göre ne kadar belirleyici olduğunu bağımsız kaynaklar henüz ölçmemiştir.
Maliyet ve Finansman
HÜRKUŞ-II programının Hava Kuvvetleri için resmî sözleşme tutarı açıklanmadı. Azerbaycan'la imzalanan paketin 500 milyon doları aşan toplam değeri ise birden çok firmanın sistemlerini içerir ve HÜRKUŞ'un fiyatı olarak okunamaz. Birim fiyat için kaynaklarda doğrulanmış bir rakam yoktur ve bu sayfada hesaplanmamıştır.
Hava Kuvvetleri siparişinde sözleşmeyi SSB imzalar, yani alıcı taraf kamudur; finansman ayrıntısı açıklanmamıştır. Görgün, projeyi hem savunma açısından hem de ticari bakımdan sürdürülebilir olarak tanımladı; bu, yetkili beyanıdır. İhracat siparişleri ayrı üretim planlamasıyla yapılacak ve Görgün'e göre paydaş firmaların yeni pazarlara erişimine katkı sağlayacaktır.
Savunma basınında, TUSAŞ'ın dönemin genel müdürü Temel Kotil'in iki HÜRKUŞ için 50 milyon avro bedelden söz ettiği yazılmıştır. Bu rakam tek bir yayında geçer, resmî bir sözleşme belgesiyle desteklenmemiştir ve hangi sürüm ve donanımı kapsadığı belli değildir; bu nedenle birim fiyat çıkarımı yapılmamıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
HÜRKUŞ nedir, ne işe yarar?
HÜRKUŞ, TUSAŞ'ın ürettiği tek motorlu, pervaneli, iki kişilik bir eğitim uçağıdır. Hava Kuvvetleri'nde pilot adaylarının ilk askerî uçuş eğitimi için kullanılır. Silahlı C sürümü hafif taarruz ve yakın hava desteği için de tanıtılmıştır.
HÜRKUŞ ile HÜRKUŞ-II aynı uçak mı?
Hayır. HÜRKUŞ-II, ilk nesil tasarım deneyimi üzerine kurulan ve ağırlığı azaltılmış, aerodinamiği yenilenmiş ayrı bir uçaktır. Kendi askerî tip sertifikasını 9 Eylül 2026'da aldı; ilk nesil ise 2016'da sivil sertifika almıştı.
HÜRKUŞ ne zaman envantere girdi?
İlk iki HÜRKUŞ-II, 28 Eylül 2026'da Hava Kuvvetleri'ne teslim edildi. 4 Kasım 2026'da iki uçak daha kabul edildi ve envanterdeki sayı 4'e ulaştı. Programın tamamının 2028 sonuna kadar teslimi hedefleniyor.
Hava Kuvvetleri kaç HÜRKUŞ alacak?
Savunma Sanayii Başkanı Görgün, 15 uçakla başlayan programın 40 ilave uçakla 55 uçağa çıkarıldığını açıkladı. Bu 55 uçağın 2028 sonuna kadar envantere girmesi planlanıyor. Bu sayı teslim edilmiş uçak değil, program hedefidir.
HÜRKUŞ-II'nin menzili, hızı ve motoru nedir?
Üreticinin yayınlarında motor, yaklaşık 1.600 beygir gücünde Pratt & Whitney Canada turbopropu; azami hız 320 KCAS, servis tavanı 30.000 fittir. Menzil ve ağırlık gibi değerler HÜRKUŞ-II için resmî olarak yayımlanmamıştır. Bazı yayınlardaki diğer rakamlar ilk nesil uçağa ait olabilir.
HÜRKUŞ silahlı uçak olarak kullanılabilir mi?
Silahlı hafif taarruz sürümü HÜRKUŞ-C'dir; 2017'de Roketsan yapımı UMTAS füzesiyle atış yapmış, Nijer ve Çad için satışı duyurulmuştur. SSB Başkanı HÜRKUŞ-II'nin de hafif taarruz görevi yapabildiğini söyledi, ancak Hava Kuvvetleri programının amacı pilot eğitimidir ve HÜRKUŞ-II için silah yükü açıklanmamıştır.
HÜRKUŞ'u hangi ülkeler kullanıyor veya aldı?
Türkiye, Nijer ve Çad kullanıcı olarak bildirilmiştir; Azerbaycan 14 HÜRKUŞ-II sipariş etmiştir. Libya için 2022'de sipariş duyurulmuş, teslimat doğrulanmamıştır. Nijer ve Çad adetleri kaynaklara göre değişiyor.
Azerbaycan HÜRKUŞ-II için ne kadar ödeyecek?
HÜRKUŞ'un tek başına değeri açıklanmadı. SSB Başkanı, aynı anlaşmalar paketinin toplam değerinin 500 milyon doları aştığını söyledi; pakette HÜRKUŞ dışında dolaşan mühimmat, radar ve kıyı savunma sistemleri de bulunuyor.
HÜRKUŞ'un yerlilik oranı yüzde kaç?
Görgün, teslimat töreninde "yüzde 80'lere yaklaşan" bir yerlilik oranını belirtti. Bu oran yetkili beyanıdır ve bağımsız olarak doğrulanmamıştır. Motor yabancıdır; aviyonik sistemler ASELSAN'a aittir.
HÜRKUŞ ile HÜRJET arasındaki fark nedir?
HÜRKUŞ pervaneli turboprop bir temel eğitim uçağıdır. HÜRJET ise jet motorlu, ileri eğitim ve hafif taarruz uçağıdır. Hava Kuvvetleri'nin pilot eğitim zincirinde HÜRKUŞ ilk, HÜRJET ikinci basamaktır.
HÜRKUŞ adı nereden geliyor?
Ad, kendi imkânlarıyla uçak yapan Türk havacılık öncüsü Vecihi Hürkuş'tan gelir. SSB Başkanı teslimat töreninde onun anısını uçakla yaşattıklarını söyledi. Bir yayına göre ad, projede çalışan mühendis ve teknisyenlerin katıldığı bir anketle seçildi.
İlgili Sistemler
HÜRKUŞ'un yer aldığı eğitim zincirini ve üreticisini tamamlayan sistem ve program başlıkları aşağıda sıralanmıştır. Listede uçak, şirket ve ortak sistemler yer alır.
- TUSAŞ
- HÜRJET
- KAAN
- ANKA ve ANKA-3
- ASELSAN aviyonik sistemleri
- Roketsan UMTAS ve L-UMTAS füzeleri